Caput I
第I章PL 17, 567B[0567] Si quis, fratres, oraculum reminiscatur quo Dominus frugi famulum de servata sibi pecunia, quam ad praerogandum susceperat, increpavit dicens: Tu dedisses pecuniam meam, et ego veniens cum usuris exegissem eam (Luc. XIX, 23) ; non jam otiosus auditor collatam sibi divini muneris gratiam suis tantum usibus reservabit: sed cunctis eam communicabilem faciens copiosius praerogando, securus possidebit; ut sibi per haec et plurimis aedificationis exhibeat fructum, et velut decora arbor pomis referta non infructuose probetur occupare terram, dum vivit, cum et per seipsam suis pomis ornatur, et omnes qui ex ea fructum perceperint, saginantur, beato nos etiam Apostolo ad haec eadem invitante: Nolite quaerere quae vestra sunt, sed quae aliorum (Phil. II, 4) .
PL 17, 567B〔題の dignitas sacerdotalis は、本文が司教の職を論じるので『司教の尊厳について』と訳した(sacerdos は本作では司教を言う)〕兄弟たちよ、もし誰かが、主が堅実な僕〔frugi famulum。frugi の係りと意味は定かでない。僕に係ると取った〕を、分け与えるために受け取っていた金を取っておいたことで叱責し、こう言ったあの託宣を思い起こすなら、「汝は私の金を渡しておくべきであった。そうすれば私は来て、利子とともにそれを取り立てたであろう」(ルカ19:23)、その者はもはや怠惰な聴き手として、授けられた神の賜物の恩寵を自分の用のためだけにとっておくことはない。むしろ、それをすべての人に分かち与えられるものとし、いっそう豊かに分け与えることで、安心して所有するであろう。そうすることで、自分にも多くの人々にも築き上げの実りを示し、果実に満ちた美しい木のように、生きているあいだ地をただふさぐだけで実を結ばない、とは認められないためである。その木は、自らもその実で飾られ、そこから実を受けた者はみな満たされるのである。幸いな使徒もまた、これと同じことへと我々を招いている。「汝らのものを求めるな、他の人々のものを求めよ」(フィリピ2:4)。
Et alibi: Non quaero quod mihi utile est, sed quod multis, ut salvi fiant (I Cor. X, 33) .
PL 17, 568Bまた別の箇所で。「私は自分に益になることを求めず、多くの人々が救われるように、彼らに益になることを求める」(一コリント10:33)。
Idcirco nos quibus in verbis divinis credita est dispensatio, et qui gregem Christi alendum nutriendumque suscepimus, non sine ingenti periculo noxam nos credimus evasuros, si non secundum hunc modum vivamus, aut etiam si minime praedicemus.
PL 17, 568Bそれゆえ、神の言葉において管理の務めを託され、キリストの群れを養い育てるべく引き受けた我々は、もしこの仕方に従って生きないなら、あるいはまた説かないなら、大きな危険なしには罪責を免れられないと信じる。
Et licet ad haec praedicanda nos retardet vitae hujus improbitas, invitat nos tamen praecepti necessitas.
PL 17, 568B〔我々の〕この生の邪悪さは、これを説くことから我々を引き止めるかもしれないが、命令の必然が我々を促す。
Et vae jam mihi est, si minime praedicavero, et si susceptum thesaurum in terra defossum, id est, in meo corde diu occultavero, et lucernam divini verbi compressam sub modio retentavero, et non super candelabrum propositam, cunctorum oculis manifestavero; et claustra humanae imperitiae per claves illas regni coelorum, quas in beato Petro apostolo cuncti suscepimus sacerdotes, minime reseravero; ut audire per haec merear pro linguae meae modulo: Euge, serve bone et fidelis, quia in pauca fuisti fidelis, supra multa te constituam: intra in gaudium Domini tui (Math. XXV, 22) .
PL 17, 569Aもし私が説かないなら、すでに私には災いである。受け取った宝を地に埋めて、すなわち私の心の中に長く隠し、神の言葉の灯を升の下に押さえつけて保ち、燭台の上に置いてすべての人の目にあらわにせず、また、我々司教がみな幸いな使徒ペトロにおいて受けた天の国のあの鍵によって、人間の無知の閂を開かないなら、災いである。〔私が説くのは〕これらによって、私の舌の力に応じて、こう聞くにふさわしくなるためである。「よし、善良で忠実な僕よ。わずかなことに忠実であったから、多くのものの上に汝を立てよう。汝の主の喜びに入れ」(マタイ25:22)〔刷りはマタイ25:22。引かれた句はマタイ25:21に当たる〕。
Unde verens iis increpationibus et suppliciis subdi, timore poenae perculsus, amore fraterno invitatus, non jam ad subditum loquor vulgus, quod jugiter monere consuevi, sed ad ipsos jam praedicatores vulgi mea verba converto: et meis conservis velut obediens servus, id est, episcopus sacerdotibus, antistes pontificibus, audacter praedicare salutis commonitoria non retardabo.
PL 17, 569Aそれゆえ、これらの叱責と刑罰に服することを恐れ、刑罰への恐れに打たれ、兄弟の愛に促されて、私はもはや、常に諭してきた従う群衆にではなく、群衆の説教者たち自身へと私の言葉を向ける。そして、私の同僚の僕たちに対して、従順な僕のように、すなわち司教として司教たち〔sacerdotes〕に、監督者として大祭司たち〔pontifices。司教を指す〕に、救いの勧告を大胆に説くことを、ためらわないであろう。
Nec praerogativam mihimet scientiae, si haec meis consacerdotibus charitatis intuitu praerogem, vindicabo, aut vitae perfectae me esse fateor, cum de vita perfecta alios moneo: sed potius cum haec ad illos loqui audeo, simul cum illis quae loquor, audiam.
PL 17, 569B私は、愛の顧慮から、これらを私の同僚の司教たちに説くとしても、知の特権を自分に主張することはしないし、他の人々に完全な生を諭すからといって、自分が完全な生の者だと告白するのでもない。むしろ、彼らにこれらを語ろうとするときは、彼らに語ることを、彼らとともに自分も聞くであろう。
Caput II
第II章PL 17, 569BAggrediar jam divina ope suffultus, facultate qua valeo, et eorum precibus adjutus, ad quos noster respicit sermo, desideratum carpam iter, et in gremio quasi consacerdotum positus, ipsos alloquar sacerdotes.
PL 17, 569Bいま私は、神の助けに支えられ、できる限りの力で、また我々の言葉が向かう人々の祈りに助けられて、望んでいた道を歩み始めよう。同僚の司教たちの懐にいるかのように身を置いて、その司教たち自身に語りかけよう。
Audite me, beatissimi patres, et si dignum ducitis, sanctissimi fratres. Audite me, stirps levitica, germen sacerdotale, propago sanctificata, duces et rectores gregis Christi.
PL 17, 569Bいとも幸いな父たちよ、またそう呼ぶにふさわしいとみなすなら、いとも聖なる兄弟たちよ、私に聞け。レビの裔、司教の芽生え、聖別された枝、キリストの群れの導き手、治める者たちよ、私に聞け。
Audite me rogantem vos pariter et timentem, et commodis communibus sollicite consulentem, et honorem episcopatus demonstrare volentem; ut cum honoris ejus praerogativam monstramus, merita etiam congrua requiramus; nec falli possimus in opere, qui cognoscimus veritatem in corde.
PL 17, 569C諸君に請い願うと同時に恐れもし、共通の益を気遣って図り、司教職の栄誉を示そうと望む私に聞け。その栄誉の特権を示すとき、ふさわしい功績をも求めるためであり、心で真理を知る我々が、行いにおいて欺かれることのないためである。
Dignum est enim ut dignitas sacerdotalis prius noscatur a nobis, et sic deinde servetur a nobis; ut psalmographi sententia queat repelli a nobis: Homo cum in honore esset, non intellexit, comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est illis (Psal. XLVIII, 13) .
PL 17, 569C実際、司教の尊厳はまず我々に知られ、そのうえで我々に守られるのがふさわしい。詩篇作者の言葉が我々に当てはまらないようにするためである。「人は栄誉の内にありながら悟らず、分別のない家畜に比べられ、それらに似たものとなった」(詩篇48:13)。
Honor igitur, fratres (Dist. 96, c. Duo sunt, § Honor), et sublimitas episcopalis nullis poterit comparationibus adaequari.
PL 17, 569Cそれゆえ、兄弟たちよ(『教令集』第96区分、「二つある」の章、「栄誉」の項)〔この丸括弧は編者が典拠を示したもの〕、司教の栄誉と高さは、いかなる比較によってもひとしくされえない。
Si regum fulgori compares et principum diademati, longe erit inferius, tamquam si plumbi metallum ad auri fulgorem compares, quippe cum videas regum colla et principum submitti genibus sacerdotum, et exosculata eorum dextra, orationibus eorum credant se communiri.
PL 17, 569Dあなたが王の輝きや君主の冠に比べるなら、はるかに劣るであろう。それは鉛の金属を金の輝きに比べるようなものである。実に、王たちの首と君主たちの首が司教たちの膝の前に垂れ、その右手に口づけして、その祈りによって自分たちが守られると信じているのを、あなたは見るのだから。
Quid jam de plebeia dixerim multitudine, cui non solum praeferri a Domino meruit, sed ut eam quoque jure tueatur patrio, praeceptis imperatum est evangelicis? Sic certe a Domino ad beatum Petrum dicitur: Petre, amas me?
PL 17, 570Aでは、平民の群衆については何と言おうか。〔司教は〕主によってその上に立てられるにふさわしいとされただけでなく、父の権利でこれを守るようにと、福音の教えによって命じられている。実に、主は幸いなペトロにこう言う。「ペトロよ、汝は私を愛するか」。
Et ille: Tu scis, Domine, quia amo te (Joan. XXI, 15, 16) . Et cum hoc tertio fuisset interrogatus, et trina responsione fuisset subsecutus, repetitum est a Domino tertio: Pasce oves meas.
PL 17, 570Aすると彼は言う。「主よ、汝は、私が汝を愛していることを知っている」(ヨハネ21:15–16)。三度尋ねられ、三度の答えで続いたとき、主は三度目に重ねて言った。「私の羊を養え」。
Quas oves, et quem gregem non solum tunc beatus suscepit apostolus Petrus; sed et nobiscum eas accepit, et cum illo eas nos accepimus omnes.
PL 17, 570Aその羊を、その群れを、幸いな使徒ペトロはあのとき受けただけでなく、我々とともにそれらを受けたのであり、彼とともに我々はみなそれらを受けたのである。
Unde quia regendae sacerdotibus contraduntur, merito rectoribus suis subdi dicuntur; quia evangelico coruscante mandato videmus nihilominus esse praefixum: Non est discipulus super magistrum, nec servus super dominum suum: sed sufficit discipulo, ut sit sicut magister ejus, et servo, sicut dominus ejus (Luc. VI, 40) .
PL 17, 570Bそれゆえ、〔羊は〕治められるべきものとして司教たちに委ねられているので、当然、自分たちを治める者に服すると言われる〔regendae は女性複数で、前節の羊(oves)を受けると取った〕。福音の戒めが輝くなかで、それでもなお、次のように定められているのを我々は見るからである。「弟子は師の上にあるのではなく、僕も自分の主人の上にあるのではない。弟子は師のようになれば足り、僕は主人のようになれば足りる」(ルカ6:40)。
Caput III
第III章PL 17, 570BHaec vero cuncta, fratres, ideo nos praemisisse debetis cognoscere, ut ostenderemus nihil esse in hoc saeculo excellentius sacerdotibus, nihil sublimius episcopis reperiri; ut cum dignitatem episcopatus episcoporum oculis demonstramus, et digne noscamus quid sumus, et quod sumus professione, actione potius quam nomine demonstremus; ut nomen congruat actioni, actio respondeat nomini; ne sit nomen inane, et crimen immane: ne sit honor sublimis, et vita deformis: ne sit deifica professio, et illicita actio: ne sit religiosus amictus, et irreligiosus provectus: ne sit gradus excelsus, et deformis excessus; ne habeatur in Ecclesia cathedra sublimior, et conscientia sacerdotis reperiatur humilior: ne locutionem simulemus columbinam, et mentem habeamus caninam: ne professionem monstremus ovinam, et ferocitatem habeamus lupinam; ut digne nobis per prophetam respondeatur a Domino: Populus hic labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me (Esai. XXIX, 13) .
PL 17, 570B兄弟たちよ、これらすべてを我々が前置きしたのは、この世に司教たち〔sacerdotes〕より優れたものは何も無く、司教たち〔episcopi〕より高いものは何も見いだされないことを示すためだと、諸君は知るべきである。司教職の尊厳を司教たちの目に示すとき、我々が何であるかをふさわしく知り、告白において我々が何であるかを、名によってよりも行いによって示すためである。名が行いに合い、行いが名に応じ、名が空しく罪過が恐ろしいものとならないように、栄誉が高く生が醜くならないように、神にかかわる告白〔deifica professio の意味は定かでない〕があって許されない行いがあることのないように、敬虔な装いがあって不敬虔な昇進があることのないように、位が高く逸脱が醜いことのないように、教会に高い座があって司教〔sacerdos〕の良心がより低く見いだされることのないように、ハトのような話し方を装って犬の心をもつことのないように、羊の告白を示して狼の獰猛さをもつことのないように。さもなければ、預言者を通して主から我々に、当然のこととしてこう答えられることになる〔ut digne … respondeatur は、前の ne の列を受けて、そうなった場合の帰結を言うと取った〕。「この民は唇で私を敬うが、その心は私から遠く離れている」(イザヤ29:13)。
Ergo, fratres, sicut senatorem chlamys ornat, sicut agricultura rusticum, sicut barbarum arma, sicut nautam navigationis peritia, et singulos quosque opifices operis sui qualitas ipsos demonstrat auctores: sic episcopum non aliter nisi episcopali operatio designat; ut ex bono opere magis, quam professione noscatur plus meritis esse episcopus, quam quod nomine vocitetur; quia sicut nihil esse diximus episcopo excellentius, sic nihil est miserabilius, si de sancta vita episcopus periclitetur, si sacerdos in crimine teneatur et pontifex vitiorum maculis polluatur.
PL 17, 570Cそれゆえ、兄弟たちよ、元老院議員を外套が飾り、農夫を農耕が、蛮族を武具が、水夫を航海の技が飾り、職人の一人一人を、その仕事の質がその作り手として示すように、司教も、司教の働きによってでなければ示されない。それは、告白によってよりも善い行いによって、名で呼ばれる以上に功績において司教であると知られるためである。我々は、司教より優れたものは無いと言ったが、それと同じく、聖なる生に関して司教が危うくされ、司教〔sacerdos〕が罪過に捕らわれ、大祭司〔pontifex。司教を指す〕が悪徳の汚れに染まるなら、これほど惨めなものは無い。
Et ut levius est de plano corruere, sic gravius fit, qui de sublimi ceciderit dignitate; quia ruina quae de alto est, graviori casu colliditur. Honor quidem episcopalis coram hominibus praeclarus est; sed si ruinam sustineat, dolor magnus est.
PL 17, 571A平地から崩れ落ちるのが軽いのと同じく、高い尊厳から落ちた者の落下はいっそう重い。高みからの転落は、より重い落下で打ち砕かれるからである。司教の栄誉は人々の前では輝かしい。しかしその転落をこうむるなら、苦痛は大きい。
Nam quanto prae caeteris gradus episcopalis altior est, tanto si per negligentiam delabatur, ruina gravior est. Magna sublimitas magnam debet habere cautelam: honor grandis grandiori debet sollicitudine circumvallari.
PL 17, 571A実際、司教の位が他の位より高いほど、怠慢によって落ちるなら、転落はいっそう重い。大きな高さには大きな用心がなければならない。大きな栄誉は、いっそう大きな配慮で取り囲まれなければならない。
Cui plus creditur, ab eo plus exigitur, sicut scriptum est (Luc. XII, 48) : Quia semper optimis permixta sunt pessima; et alibi: Potentes potentiora tormenta patientur (Sap. VI, 7) ; et: Scienti legem et non facienti eam, peccatum est grande (Jacob. IV, 17) ; et: Servus sciens voluntatem domini sui, si non fecerit eam, vapulabit multum (Luc. XII, 47) .
PL 17, 571A「多く委ねられた者からは、多くが求められる」と書かれているとおりである(ルカ12:48)。最善のものには、つねに最悪のものが混ざっているからである〔この句は引用か地の文か定かでない。地の文と取った〕。また別の箇所に、「力ある者たちは、いっそう強い責め苦を受ける」(知恵の書6:7)、また、「律法を知りながら行わない者には、大きな罪がある」(ヤコブ4:17)、また、「主人の意志を知りながらそれを行わなかった僕は、多く打たれる」(ルカ12:47)。
Aliud est enim quod ab episcopo requirit Deus, et aliud quod a presbytero, et aliud quod a diacono, et aliud quod a clerico, et aliud quod a laico, vel a singulis quibusque hominibus.
PL 17, 571B実際、神が司教に求めることと、司祭に求めること、助祭に求めること、聖職者に求めること、信徒に、あるいはどんな一人一人の人に求めることは、それぞれ別である。
Et licet omnium hominum opera Deus in suo examinet judicio, plus tamen ab eo exigitur, cui plus committitur; ampliores enim poenas luit, cui numerosior regendorum populorum fuerit cura commissa.
PL 17, 571B神は、すべての人の行いを自らの裁きにおいて吟味するが、それでも、多く委ねられた者からは多くが求められる。治めるべき民の世話がより多く委ねられた者は、より重い刑罰を償うのである。
Caput IV
第IV章PL 17, 571BEt ut specialiter ipsius episcopatus modum et formulam omnibus sacerdotibus depingamus; apostolica est nobis regula revolvenda, quae de iis per singula episcopales actus depingit.
PL 17, 571Bそして、司教職そのものの様式と型を、すべての司教たち〔sacerdotes〕のために特に描き出すには、使徒の規範を繰り返し読まねばならない。その規範は、司教の務めについて、一つ一つ描いているからである。
Sic ad cunctos episcopos beatus ait Apostolus: Fidelis sermo (I Tim. III, 1) ; ac si diceret: De quo sum locuturus, veraciter loquor; ne quis existimet me fuisse mentitum.
PL 17, 571Cこのように、幸いな使徒はすべての司教に向かって言う。「この言葉は信頼できる」(一テモテ3:1)。それは、こう言うかのようである。「私は語ろうとすることについて、真実に語る。私が偽ったと誰も思わぬように」。
Subjunxit: Si quis episcopatum desiderat, bonum opus desiderat (Ibid.) , hoc est, si episcopus esse desideras, magnum est quod esse cupis: sed si et opus bonum simul amplectaris.
PL 17, 571C彼は続けた。「もし誰かが司教職を望むなら、善い働きを望んでいる」(一テモテ3:1)。すなわち、あなたが司教であることを望むなら、あなたが望むことは大きい。ただし、同時に善い働きをも抱くならば、である。
Nam si aliter esse cupis, episcopus esse non potes, quia sequitur: Oportet enim episcopum irreprehensibilem esse (Ibid., 2) . Irreprehensibilem ait; nam si episcopus reprehenditur, deformiter subditur culpae.
PL 17, 572Aもし他の仕方で望むなら、あなたは司教でありえないからである。続いてこう言う。「司教は非難されるところがないべきである」(一テモテ3:2)。「非難されるところがない」と言う。司教が非難されるなら、醜く咎に服するからである。
Et profecto culpa ad reatum trahit, reatus ad poenam, poena perducit usque ad mortem. Ecce ad quid volvitur dignitas episcopalis. Et post paululum ait: Unius uxoris virum (Ibid.) .
PL 17, 572Aそして実に、咎は有責へ、有責は刑罰へ、刑罰は死にまで至らせる。見よ、司教の尊厳はどこへ転がり落ちるか。そして少し後で言う。「一人の妻の夫」(一テモテ3:2)。
Si ad superficiem tantum litterae respiciamus, prohibet bigamum episcopum ordinari: si vero ad altiorem sensum conscendimus, inhibet episcopum duas usurpare Ecclesias: et si adhuc introrsus profundiora perscruteris, monet ne post catholicum dogma, sensum inveniatur episcopus habere haereticum: sed christianam tantum orthodoxam et catholicam sibi associet fidem; ut unius tantummodo uxoris et catholicae Ecclesiae vir episcopus vocitetur.
PL 17, 572A文字の表面だけを見るなら、二度結婚した者が司教に叙階されることを禁じている。しかし、より高い意味へ登るなら、司教が二つの教会を我がものとすることを禁じている。さらに内側のより深いところまで探るなら、公同の教義の後で、異端の思いをもつ司教と見いだされることのないよう戒め、ただキリスト教の正統で公同の信仰だけを自らに結びつけるようにと戒めている。ただ一人の妻、すなわち公同の教会の夫と、司教が呼ばれるようにである。
Sequitur deinde, et ait: Sobrium (Ibid.) , hoc est, non vino tantum, sed et vitiis parcum; ut nec vino amplius indulgeat, quam oporteat, et mente semper sobrius inveniatur. Et adjunxit sequentia, dicens: Prudentem.
PL 17, 572B続いて言う。「節度ある者」(一テモテ3:2)。すなわち、ぶどう酒だけでなく悪徳にも控えめであり、ぶどう酒を必要以上に許さず、精神においても常に節度ある者と見いだされるように。さらに続くものを加えて言う。「思慮ある者」。
Prudentiam quippe non mundialem, de qua dicitur quod stultitia sit apud Deum (II Cor. III, 19) : sed prudentiam spiritalem, id est, quae et opere circumspecta sit, et verbo perita; ut sit astutus sicut serpens, et simplex sicut columba (Matth. X, 16) .
PL 17, 572Bこれは世の思慮ではなく、それについては神の前では愚かさであると言われる(二コリント3:19)〔刷りは二コリント3:19。引かれた句は一コリント3:19に当たる〕。そうではなく、霊的な思慮、すなわち、行いにおいて周到であり、言葉において巧みな思慮である。蛇のように抜け目なく、ハトのように素直である(マタイ10:16)ように。
Et denuo infert: Ornatum. Quod si juxta sensum litterae tantum respiciamus, non aliud, sacerdotes, quam amictum quaeremus clariorem; verbi gratia, castorinas quaeremus et sericas vestes (I Tim. III, 2) : et ille se inter episcopos credit esse altiorem, qui vestem induerit clariorem.
PL 17, 572Bさらに「品位ある者」と加える。もし文字の意味だけに従って見るなら、司教たち〔sacerdotes〕よ、我々はより輝く衣以外のものを求めないだろう。たとえば、ビーバーの毛皮や絹の衣を求め(一テモテ3:2)、より輝く衣をまとった者が、司教たちの中で自分はより高いと信じるであろう。
Sed sanctus Apostolus taliter se intelligi non vult, quia non carne episcopum, sed mente docet esse ornatum; ut ille sacerdos placeat Deo, qui animam habuerit compositam Deo.
PL 17, 572Cしかし聖なる使徒は、そのように理解されることを望まない。司教は肉において飾られるのではなく、精神において飾られると教えているからである。神に向けて整えられた魂をもつ司教〔sacerdos〕が、神に喜ばれるようにである。
Et post haec addidit: Hospitalem (I Tim. III, 2) ; ut humanitatis intuitu hospitio recipiat non habentes hospitium, et egenum sine tecto inducat in domum suam, nec solus devoret dona Christi, quae ei largita est bonitas Christi: et quia hilarem datorem diligit Deus, sine murmure contribuat pauperibus Christi.
PL 17, 573Aこれらの後で加えた。「客を厚くもてなす者」(一テモテ3:2)。人間愛の顧慮から、宿のない者たちを宿に迎え入れ、屋根のない貧しい者を自分の家に入れ、キリストの善良さが彼に惜しみなく授けたキリストの賜物を、一人でむさぼり食うことなく、神は喜んで与える者を愛するのだから、つぶやかずにキリストの貧しい者たちに分け与えるようにである。
Sequitur deinde, et ait: Docibilem (Ibid.) , id est sic polleat episcopus sapientia, ut non solum creditum sibi populum sufficienter doceat; verum etiam et cunctarum queat haeresum contradictiones a catholica repellere Ecclesia, ne sua imperitia imperitos minime doceat, et hujusmodi casu praeventus eveniat illi, quod scriptum est: Caeco caecus ducatum praebens, ambo in foveam cadunt (Matth. XV, 14) .
PL 17, 573A続いて言う。「教える力のある者」(一テモテ3:2)。すなわち、司教は知恵に富み、委ねられた民を十分に教えるだけでなく、あらゆる異端の反論をも公同の教会から退けることができるようにである。自らの無知によって無知な者たちを教えられず、このような事態に陥って、書かれていることが彼に起こることのないようにするためである。「盲人が盲人に導きを与えるなら、二人とも穴に落ちる」(マタイ15:14)。
Qui vero talem se, ut diximus, esse ignorat, sacerdotium minime appetat, nec locum alterius usurpare praesumat, praesertim illius qui fulgore suae sapientiae populorum potest corda lustrare.
PL 17, 573Bだが、先に述べたような者であることを自分で知らない者は、司教職を求めてはならず、他の人の座を奪おうと思い上がってはならない。とりわけ、その知恵の輝きによって諸民の心を照らしうる人の座を奪ってはならない。
Subjunxit et ait: Non vinolentum (I Tim. III, 3) , hoc est, non multo vino deditum; ut si credatur vel videatur episcopus, utrum biberit an non, ignoretur; ne post largam potationem vini mulierum delectetur illecebra, nec per vinum, sicut ait Apostolus, omnis nutriatur luxuries (Ephes. V, 18) .
PL 17, 573B彼は続けて言った。「酒に溺れない者」(一テモテ3:3)。すなわち、多くのぶどう酒に身を委ねない者である。司教が飲んだかどうかは、人々がそう信じ、あるいは見るとしても、知られないほどであるように〔この文の構文は取りにくい。司教が人に見られても、飲んだかどうか分からないほど節度を保つ、と取った〕。多量のぶどう酒を飲んだ後で女たちの誘惑を楽しむことのないように、また、使徒が言うように、ぶどう酒によってあらゆる放縦が養われることのないようにである(エフェソ5:18)。
Demum subsequitur dicens; Non percussorem, sed modestum (I Tim, III, 3) , id est, manus improbas ad caedem non habeat, et suspicionibus pravis minime percutiat conscientias aliorum; ne dum petulans invenitur ad caedem, athleta magis quam episcopus judicetur.
PL 17, 573B最後に続けて言う。「乱暴でなく、穏やかな者」(一テモテ3:3)。すなわち、殴打のための邪な手をもたず、悪い疑いによって他人の良心を打つこともないように。殴打に向こう見ずな者と見いだされて、司教よりも闘技者と判断されることのないようにである。
Sed magis e diverso ab aliis illatas patienter ferat injurias; ut mentis modestiam cunctis hominibus tranquillam demonstret, et firmam patientiam cunctis ostendat.
PL 17, 573Cむしろ反対に、他の人々から加えられた侮辱を忍耐強く耐え、精神の穏やかさをすべての人に落ち着いたものとして示し、揺るがぬ忍耐をすべての人に示すようにである。
Iterum addidit dicens: Non litigiosum (Ibid.) , id est, non linguam ad convicium relaxet episcopus, ne per eamdem linguam, per quam laudes refert Deo, et divina libat sacrificia, litium venena proferat: quia non decet de ore episcopi benedictionem simul et maledictionem egredi, ne per eamdem linguam, per quam Deus laudatur, homo maledicatur; quia non potest de uno fonte dulcem et amaram producere aquam.
PL 17, 573C再び加えて言った。「争いを好まない者」(一テモテ3:3)。すなわち、司教は舌を罵りに放ってはならない。神への賛美を述べ、神聖な犠牲を献げるその同じ舌で、争いの毒を出さないためである。司教の口から祝福と呪いが同時に出るのはふさわしくなく、神が賛美される同じ舌によって人が呪われることのないためである。一つの泉から甘い水と苦い水を出すことはできないからである。
Deinceps subsecutus est dicens: Non cupidum (Ibid.) , id est, non turpis lucri cupidum: ne lucri cupiditate episcopus teneatur obnoxius, et nutriat avaritiam, quae est radix omnium malorum (I Tim. VI, 10) .
PL 17, 574A続いて言った。「金銭を欲しがらない者」(一テモテ3:3)。すなわち、恥ずべき利得を欲しがらない者である。利得への欲に司教が囚われ、あらゆる悪の根である強欲を養うことのないようにである(一テモテ6:10)。
Qui stipendiis tantum contentus ecclesiae suae, penitus non ambiat, quae intelligit esse superflua: sed de ipsa potius paupertate ecclesiae suae libenter impertiat pauperibus Christi, sicut scriptum est: Hilarem datorem diligit Deus (II Cor. IX, 5) ; et alibi: Dispersit, dedit pauperibus, justitia ejus manet in saeculum saeculi: cornu ejus exaltabitur in gloria (Psal. CXI, 9) .
PL 17, 574A自分の教会の俸給だけで満足し、余分と悟るものは全く求めず、むしろ自分の教会そのものの貧しさから、キリストの貧しい者たちに喜んで分け与える者であれ。書かれているとおりである。「神は喜んで与える者を愛する」(二コリント9:5)〔刷りは二コリント9:5。引かれた句は二コリント9:7に当たる〕。また別の箇所に。「彼は散らし、貧しい者に与えた。彼の正義は世々にとどまり、彼の角は栄光のうちに高く上げられる」(詩篇111:9)。
Et connexuit subsequentia, dicens: Qui sciat domui suae bene praeesse, filios habens subditos cum omni castitate (I Tim. III, 4) . Domui suae bene praeesse potest, qui corporis sui servaverit castitatem.
PL 17, 574A続くものを結びつけて言った。「自分の家をよく治め、子らを、あらゆる貞潔をもって従わせている者」(一テモテ3:4)。自分の体の貞潔を守る者は、自分の家をよく治めることができる。
Domui, inquit, hoc est, corpori suo imperioso jure dominetur; ne subdatur ipse corpori suo, et in desiderio luxuriae deditus, in praecipitium demergatur: sed potius filios suos castitatis exemplo ad pudicitiae regulam doceat.
PL 17, 574B「家」と言うのは、すなわち自分の体のことである。その体を命令の権利で支配せよ。自分が自分の体に服し、放縦の欲望に身を委ねて、奈落に沈むことのないように。むしろ、自分の子らを、貞潔の模範によって貞潔〔pudicitia〕の規範へと教えるようにである。
Nam si quis domui suae praeesse nescit, quomodo Ecclesiae Dei diligentiam adhibebit (Ibid., 5) ?
PL 17, 574B実に、自分の家を治めることを知らない者が、どうして神の教会に配慮を払うだろうか(一テモテ3:5)。
Hoc est enim, de quo superius diximus, qui cordis sui domum excolere non valet, quomodo plurimorum adhibebit diligentiam? et qui peccati trabem de suo non potest eruere oculo, quomodo ex alterius oculo poterit amputare festucam (Luc. VI, 41)?
PL 17, 574Bこれこそ、先に我々が述べたことである。自分の心の家を耕せない者が、どうして多くの人々への配慮を払えようか。自分の目から罪の梁を取り除けない者が、どうして他人の目から塵を取り除けようか(ルカ6:41)。
Idem sequitur, et ait: Non neophytum (I Tim. III, 6) , hoc est, qui nuper ad fidem ex gentilitate advenit, aut certe ex militia saeculari ad clericatus est officium sociatus.
PL 17, 574C同じように続けて言う。「新しく信者になった者でない」(一テモテ3:6)。すなわち、つい最近、異教から信仰に来た者、あるいは世俗の軍務から聖職の務めに結ばれた者である。
Hi ergo non tam passim sacerdotalem arripiant gradum, ne elati in superbiam, in judicium incidant, et in laqueum diaboli; quia quod longo tempore minime discunt, in parvo tempore servare non possunt.
PL 17, 574Cそれゆえ、これらの者は、軽々しく司教の位をつかんではならない。思い上がって高ぶりに陥り、裁きと悪魔の罠に落ちることのないようにである。長い時間をかけて学ばなかったことを、短い時間で守ることはできないからである。
Et concludens regulam et episcopalem formam, ad extremum intulit, dicens: Oportet autem et illum testimonium bonum habere ab iis, qui foris sunt, (I Tim. III, 7) , id est, ab haereticis et schismaticis, qui extra sanctam Ecclesiam catholicam conventicula sibi profana praeficiunt; quos tamen testes Apostolus et testimonium dicit debere bonum habere de immaculata vita, et sancta episcopi conversatione; ne forte accipiant inimici locum episcopo obtrectandi, et infamare incipiant catholicum dogma.
PL 17, 574Cそして、規範と司教の型を結ぶにあたって、最後にこう加えた。「また彼は、外にいる人々からも良い評判を得ていなければならない」(一テモテ3:7)。すなわち、聖なる公同の教会の外に、自分たちのために不敬な集会を立てる異端者と分派の者たちからである。使徒は、これらの証人たちから、司教が汚れのない生と聖なる行状について、良い証言を得なければならないと言う〔この文の構文は取りにくい。司教がこれらの者から良い証言を得るべきだと言うと取った〕。敵対する者たちが、司教を中傷する足がかりを得て、公同の教義を悪く言い始めることのないようにである。
Caput V
第V章PL 17, 575AHis ita praelibatis, ut reor, in hoc opere velut a grandi fenore nos persensimus liberatos, cum non nostra contra episcopos, sed sancti Apostoli opposuimus testimonia; ne velut vulgares fabulas nostrum irriderent opus.
PL 17, 575Aこれらをこのように先に述べたので、思うに、我々はこの作において、大きな負債から解放されたように感じた。司教たちに対して我々自身の証言ではなく、聖なる使徒の証言を対置したからである。我々の作を、俗な作り話のように嘲笑されないようにである。
Cum vero auctoritas nobis per singula sancti arriserit apostoli Pauli, ipsum potius Apostolum, si ausi sunt, quam nos reprehendant.
PL 17, 575Aさて、個々の点で聖なる使徒パウロの権威が我々に味方したのだから、彼らは、あえてするなら、我々よりもむしろ使徒その人を非難するがよい。
Et licet jam coarctet nos libelli hujus prolixitas, et tempus nos urgeat, ut ad finem hujus operis veniamus; sollicitudo tamen fraterni nos retardat amoris, illorum praecipue sacerdotum, qui mentis torpore hebetati, sacerdotalem diffamant honorem: et qui novam prodigialiter regulam hac tempestate peperisse deflentur et Giezi sectantes et Simonis sententiam, sancti episcopatus gratiam pecuniis coemerunt, nequaquam timentes, cum honorem sacerdotalem pecuniis emerint, a beato Petro apostolo se cum Simone fuisse damnatos, sicut ait: Pecunia, inquit, tua tecum sit in perditionem; quia donum sancti Spiritus te credidisti pecuniis emere (Act. VIII, 20) .
PL 17, 575Bこの小著の長さがすでに我々を狭め、時も、この作の終わりに至るよう我々を急かすとしても、兄弟の愛の気遣いが我々を引き止める。とりわけ、精神の鈍さに鈍らされて、司教の栄誉を貶めている司教たち〔sacerdotes〕のことである。彼らは、この時代に前代未聞の新しい規則を生み出したと嘆かれ、ゲハジとシモンの考えに従って、聖なる司教職の恩寵を金銭で買い取った。司教の栄誉を金銭で買ったとき、幸いな使徒ペトロによって自分がシモンとともに断罪されたことを、少しも恐れない。ペトロが言うとおりである。「汝の金は、汝とともに滅びに至れ。汝は聖なる霊の賜物を、金で買えると思い込んだからである」(使徒言行録8:20)。
Et lepram cum Giezi a sancto suscepisse se credant Elisaeo (IV Reg. V, 27) , qui gradum sacerdotalem se aestimant pecuniis comparare. Quibus cum ista dixerimus, sufficere debuit suam comparando lepram possidere.
PL 17, 575C司教の位を金銭で得られると考える者たちは、ゲハジとともに聖なるエリシャから重い皮膚病を受けたのだと信じるがよい(列王記四5:27)。彼らにこのことを言った以上、自分の重い皮膚病を買い取って、それを所有するだけで足りたはずである〔この文の意味は定かでない。comparando は「買うことで」とも「(ゲハジと)比べることで」とも読める。「買う」と取った〕。
Nam sicut validioribus morbis capite vitiato, reliquum necesse est corpus inundatione superioris morbi lethaliter irrigari; ita et ii qui caput videntur esse Ecclesiae, morbo pestifero fraternum vitiant copus; ut nihil ex totius corporis compage insauciatum possit evadere, quod negligentium sacerdotum vitiositatis mortale infecerit virus, ita ut videas in Ecclesia passim quos non merita, sed pecuniae ad episcopatus ordinem provexerunt: nugacem populum et indoctum, qui talem sibi adsciverunt sacerdotem.
PL 17, 575Cより強い病において頭が損なわれると、残りの体は、上の病の氾濫によって致死的に潤されるほかない。それと同じく、教会の頭と見える者たちも、疫病をもたらす病によって、兄弟の体〔底本は copus。corpus と読む〕を損なう。それゆえ、怠慢な司教たち〔sacerdotes〕の悪徳の致死の毒が染めたものは、全体の体の結合から、傷つかずに逃れうるものは何も無い〔ut nihil … possit evadere, quod … infecerit virus の構文は崩れている。関係文を nihil に係けて解した。ミーニュの脚注によれば、マビヨンの版は vitiositatis non inficeret virus(毒が染めないような〔ものは何も無い〕)とし、この解に合う〕。その結果、あなたは教会のあちこちに、功績ではなく金銭によって司教の位に押し上げられた者たちを見る。そして、そのような司教を自分たちに迎え入れた、軽薄で無学な民を見る。
Quos si percunctari fideliter velis, quis eos praefecerit sacerdotes, respondent mox et dicunt: Ab archiepiscopo sum nuper episcopus ordinatus, centumque ei solidos dedi ut episcopalem gratiam consequi meruissem, quos si minime dedissem, hodie episcopus non essem; unde melius est mihi aurum de locello invehere, quam tantum sacerdotium perdere.
PL 17, 576Aあなたが彼らに、誰が彼らを司教〔sacerdotes〕に任じたのかと真剣に尋ねようとするなら、彼らはすぐに答えて言う。「私は先ごろ大司教から司教に叙階された。私は彼に金貨百ソリドゥスを渡して、司教の恩寵を得られるようにした。それを渡さなかったなら、今日、私は司教ではなかっただろう。それゆえ、私にとっては、これほどの司教職を失うよりも、小箱から金を持ち出すほうが良い」。
Aurum dedi, et episcopatum comparavi; quos tamen solidos, si vivo, recepturum me illico non diffido. Ordino presbyteros, consecro diaconos, et accipio aurum; nam et de aliis nihilominus ordinibus pecuniae quaestum profligare confido.
PL 17, 576B「私は金を渡して、司教職を買った。しかし、私が生きているなら、その金貨をすぐに取り戻せることを疑っていない。私は司祭を叙階し、助祭を聖別し、金を受け取る。ほかの位からも、同じく金銭の利益を引き出せると確信している」。
Ecce et aurum, quod dedi, in meo locello recepi: episcopatum igitur gratis accepi. Nempe hoc est, quod doleo, quia archiepiscopus carnaliter episcopum fecit. Nam propter pecunias spiritaliter leprosum ordinavit.
PL 17, 576B「見よ、私が渡した金も、私の小箱に取り戻した。ゆえに私は、司教職を無償で受けたのだ」。まさにこれこそ、私が嘆くことである〔引用の範囲は定かでない。Nempe 以下を著者の言葉と取った〕。大司教は、肉の仕方で司教を作った。金銭のために、霊の仕方では重い皮膚病の者を叙階したのである。
Pecunia, inquit, tua tecum sit in perditionem; quia donum sancti Spiritus gratiae pretio comparasti (Act. VIII, 20, 21) , et commercium miserabile in animarum exitium peregisti.
PL 17, 576Bペトロは言う。「汝の金は、汝とともに滅びに至れ。汝は聖なる霊の恩寵の賜物を、代価で手に入れたからである」(使徒言行録8:20–21)〔gratiae は「霊の恩寵」とも「恩寵の代価」とも係る。前者と取った〕。そして汝は、魂の滅びのために、哀れな取り引きをなしとげた〔引用の終わりと著者の言葉の境は定かでない。et commercium 以下を著者の言葉と取った〕。
Et nescii homines et indocti in ordinationibus eorum clamant et dicunt: Dignus es, et justus es; et conscientia misera: Indignus es, et injustus es, dicit. Pronuntiat enim episcopus hujusmodi ad populum dicens: Pax vobis.
PL 17, 576B無知で無学な人々は、彼らの叙階の場で叫んで言う。「あなたはふさわしい、あなたは正しい」。しかし惨めな良心は言う。「あなたはふさわしくない、あなたは不正である」。実際、このような司教は民に向かって告げる。「諸君に平和があれ」。
Oculis quidem carnalibus videtur quasi episcopus magnus, et divinis obtutibus inspicitur leprosus magnus. Per pecuniam acquisivit indebitum ordinem, et apud Deum perdidit interiorem hominem. Caro suscepit dignitatem, et anima perdidit honestatem.
PL 17, 576C肉の目には、あたかも大いなる司教であるかのように見えるが、神の眼差しには、大いなる重い皮膚病の者と見られる。金銭によって不当な位を手に入れ、神のもとで内なる人を失った。肉は尊厳を受け、魂は誉れを失った。
Caro ancilla domina facta est animae, et anima quae erat domina, facta est famula carnis. Caro dominatur populis, et anima servit daemoni. Carni sacerdotium comparavit, et animae detrimentum paravit.
PL 17, 577A肉という仕え女が魂の女主人となり、女主人であった魂が肉の仕え女となった。肉は民を支配し、魂は悪霊に仕える。肉のために司教職を買い取り、魂のために損失を用意した。
Et quid prodest hujusmodi homini, si totum mundum lucretur, et animae suae detrimentum patiatur? Aut quam dabit homo commutationem pro anima sua (Matth. XVI, 25) ? Quod dedit cum ordinaretur episcopus, aurum fuit: et quod perdidit, anima fuit.
PL 17, 577A「全世界を儲けても、自分の魂の損失を被るなら、このような人に何の益があるか。あるいは、人は自分の魂と引き換えに、何を与えるだろうか」(マタイ16:25)〔刷りはマタイ16:25。引かれた句はマタイ16:26に当たる〕。司教に叙階されたときに彼が与えたものは金であり、失ったものは魂であった。
Cum alium ordinaret, quod accepit, pecunia fuit: et quod dedit, lepra fuit. Haec sunt mercimonia iniquorum in perniciem eorum. Interrogo tamen fratrem et coepiscopum nostrum, quia et ego episcopus sum, et cum episcopo loquor.
PL 17, 577A他人を叙階したとき、彼が受けたものは金であり、与えたものは重い皮膚病であった。これは、不法な者たちの、自らの破滅へ向かう商いである。しかし私は、我々の兄弟であり同僚司教である者に尋ねる。私自身も司教であり、司教に語っているのだから。
Dic ergo mihi paulisper, frater episcope; cum dares pecuniam, quid accepisti? Gratiam episcopalem accepi. Ergo interrogo te: Haec gratia cur tali vocabulo nuncupatur? Respondet: Cur, inquis? ut reor, pro eo quod gratis datur, ideo gratia vocitatur.
PL 17, 577Bそれゆえ、兄弟の司教よ、しばらく私に言え。金を渡したとき、汝は何を受けたのか。「司教の恩寵を受けた」。それなら汝に尋ねる。この恩寵は、なぜそのような名で呼ばれるのか。彼は答える。「なぜかとあなたは言うのか。思うに、無償で与えられるゆえに、恩寵と呼ばれるのだ」〔gratia(恩寵)と gratis(無償で)は同じ語から出る〕。
Ergo si gratia gratis datur, et auro non aestimatur, a te cur gratia pecuniis comparatur? Respondet: Non, inquit, mihi daretur, si pecuniis non emeretur: nec episcopus fuissem ordinatus, si pecunias non dedissem.
PL 17, 577Bそれなら、恩寵が無償で与えられ、金で値踏みされないのなら、汝はなぜ恩寵を金銭で手に入れたのか。彼は答える。「金銭で買わなければ、私には与えられなかっただろう。金を渡さなければ、私は司教に叙階されなかっただろう」。
Ergo, ut apparet ex responsionibus tuis, gratiam cum ordinareris, non suscepisti; quia gratuito eam non meruisti. Et ideo, frater, si gratiam non accepisti, quomodo episcopus effici potuisti?
PL 17, 577Bそれゆえ、汝の答えから明らかなように、汝は叙階されたとき恩寵を受けなかった。無償でそれを得たのではないからである。それゆえ兄弟よ、恩寵を受けなかったのなら、どうして司教になれたのか。
Nam et ad discipulos suos Dominus dicit: Gratis accepistis, gratis date (Matth. X, 8) . Cur ergo gratuitam aestimasti te pretio possidere gratiam? Nam, ut video, aurum dans perdidisti, et gratiam sanctam non acquisisti.
PL 17, 577C主もその弟子たちに言う。「無償で受けたのだから、無償で与えよ」(マタイ10:8)。それなのに、なぜ汝は、無償の恩寵を代価で所有できると考えたのか。見るところ、汝は金を渡して失い、聖なる恩寵は手に入れなかった。
Adhuc tamen semel adjiciens fratrem perquiro episcopum; ne quid de approbamentis veridicis nos praetermisisse videamur. Quis dat, frater, episcopalem gratiam? Deus, an homo? Respondes sine dubio: Deus.
PL 17, 577Cそれでもなお、もう一度加えて、私は兄弟である司教に尋ねる。真実の証明から何かを我々が省いたと見えないためである。兄弟よ、誰が司教の恩寵を与えるのか。神か、人か。汝は疑いなく答える。「神」と。
Sed tamen per hominem dat Deus: homo imponit manus, Deus largitur gratiam: sacerdos imponit supplicem dexteram, et Deus benedicit potenti dextera: episcopus initiat ordinem, et Deus tribuit dignitatem. O justitia, o aequitas!
PL 17, 577Cだが、それでも神は人を通して与える。人が手を置き、神が恩寵を与える。司教〔sacerdos〕が願う右手を置き、神が力ある右手で祝福する。司教〔episcopus〕が位を始め、神が尊厳を授ける。ああ、正義よ、ああ、公平よ。
Si homini pecunia datur, qui nihil in ordine amplius operatur, nisi solum servitium, quod ei creditur; cur Deo totum negatur, qui ipsum ordinem tibi largitur?
PL 17, 577C位において、委ねられた奉仕のほか何もしない人に金銭が渡されるのなら、汝に位そのものを与える神には、なぜすべてが拒まれるのか。
Justumne tibi videtur ut servus honoretur, et dominus injuriam patiatur; et injuste accipiat sacerdos pecuniam, et Deus patiatur ab homine injuriam? Sed quia pro concesso ordine Deus a te nihil exspectat, cur a te sacerdos pecuniam impudenter exspectat?
PL 17, 577D僕が尊ばれ、主人が不当な扱いを受けるのが、汝には正しく思えるか。司教〔sacerdos〕が不当に金銭を受け、神が人から不当な扱いを受けるのが。だが、授けられた位に対して神は汝から何も期待しないのに、なぜ司教〔sacerdos〕は汝から、恥知らずにも金銭を期待するのか。
Deus homini concedere voluit gratis, et episcopus rapax pecuniam ab homine expetit gratis: Deus homini, ut certe benignus, gratis donavit, et sacerdos malignus eum sine causa praedavit? Quid enim habes, quod non accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis (I Cor. IV, 7) ?
PL 17, 578A神は人に無償で与えようと望んだのに、強欲な司教は、人から何の見返りもなく金銭を要求する。神は、まことに好意に満ちて、人に無償で与えたのに、悪意ある司教〔sacerdos〕は理由もなく彼から略奪したのか。「汝がもっているもので、受けなかったものが何かあるか。もし受けたのなら、なぜ受けなかったかのように誇るのか」(一コリント4:7)。
Caput VI
第VI章PL 17, 578AEcce ad quae mala volvitur deificus ordo: ecce ad quae probra sunt prolapsi sacerdotes, qui audire meruerunt a judice mundi: Vos estis lux mundi (Matth. V, 14) . Ecce quibus subjiciuntur gentes, quibus a Domino dictum est: Vos estis sal terrae (Ibid., 13) .
PL 17, 578A見よ、神にかかわる位がどのような悪へと転がり落ちるか。見よ、世の裁き主から「汝らは世の光である」(マタイ5:14)と聞くにふさわしいとされた司教たち〔sacerdotes〕が、どのような恥辱へと落ちたか。見よ、諸国民は、どのような者たちに服しているか。それは、主から「汝らは地の塩である」(マタイ5:13)と言われた者たちである。
Ergo si lux est Ecclesiae episcopus, a Domino ordinatur, ita ut imperitiae tenebras praedicationis suae eloquio rutilante conscientiarum latebras illuminet, cur ipse palpabilibus tenebris tenetur obstrictus?
PL 17, 578Bそれゆえ、司教が教会の光であり、自らの説教の輝く言葉によって無知の闇を、良心の隠れ処を照らすように、主によって叙階されているのなら、なぜ自らは手に触れうるほどの闇に縛られているのか。
Et non solum quia ipse dum male agit, digne perit; insuper et alios secum indigne perdit. Si enim meruisti salis possidere saporem, ut insipientium possis arva condire; cur infatuatus tali vitio, immundis te porcorum conculcandum pedibus praebuisti, ita ut nec alios, nec te ipsum possis condire?
PL 17, 578B彼は、悪を行うあいだ、自分がふさわしく滅びるだけではない。さらに、ほかの人々をも、自分とともにふさわしくなく滅ぼすのである。実際、汝が塩の味をもつにふさわしくされたのは、愚かな者たちの畑に味をつけるためであった。それなのに、なぜ汝はそのような悪徳で味を失い、豚の汚れた足に踏みつけられるに任せたのか。そのために、ほかの人々にも、汝自身にも、味をつけることができないのか。
Oculorum etiam in corpore officium, id est, in Ecclesia, voluntarius appetisti; ut reliquum per te corpus ducatum lucis haberet: et nunc quadam lippitudine et caligine vitiorum obtenebratus, nec te ipsum luci idoneum praebes, et aliis adimis lucem.
PL 17, 578Bさらに汝は、体における、すなわち教会における目の務めを、自ら進んで求めた。体のほかの部分が汝を通して光の導きを得るためである。それなのに今、悪徳の目やにと霧によって暗くされ、汝自身を光にふさわしいものとして示すことができず、ほかの人々からも光を奪っている。
De quibus oculis in Evangelio dicitur: Si oculus tuus simplex fuerit, totum corpus tuum lucidum erit (Matth. VI, 22) , id est, si episcopus, qui ut lumen promeruit praeesse in corpore, simplicitate est sancta et innocentia decoratus, omnis Ecclesia splendore luminis radiatur: Si autem oculus tuus nequam est, totum corpus tuum tenebrosum erit; id est, si episcopus, qui videbatur corpori subdito lucem praebere, obnubiletur nequitiae caecitate, quid caetera facient membra, quibus lux adempta est oculorum?
PL 17, 578Cこの目について、福音書にこう言われている。「汝の目が単純なら、汝の体全体が明るい」(マタイ6:22)。すなわち、光として体の上に立つにふさわしくされた司教が、聖なる純朴と無垢で飾られているなら、教会全体が光の輝きに照らされる。「しかし汝の目が悪いなら、汝の体全体が暗い」。すなわち、従う体に光を与えると見えた司教が、悪の盲目に覆われるなら、目の光を奪われたほかの肢体は、どうなるだろうか。
Id est, quid saecularis factura est multitudo, cum voluptatibus illicitis et actionibus vetitis ad similem facinorum voraginem episcopus multitudinem populi provocaverit; ut nulli jam jamque illicitum esse videatur, quod ab episcopo quasi licitum perpetratur?
PL 17, 578Cすなわち、司教が、許されない快楽と禁じられた行いによって、民の群衆を同様の悪行の淵へ誘うなら、世俗の群衆はどうするだろうか。司教によってあたかも許されたことのように行われることが、誰にも、いまやまさに、許されないとは見えなくなるのである。
Sed ipsum magis credunt homines esse laudabile, quidquid episcopus habuerit delectabile: nec quisquam quod agere pontifex non dubitat, se dubitanter agere dicat; episcopus enim a cunctis indubitanter vocaris, praesertim cum ipso nomine censeris: si tamen actio concordet nomini, et nomen se societ actioni.
PL 17, 578Dむしろ人々は、司教が楽しんだことは何であれ、それこそ称賛に値すると信じる。大祭司〔pontifex。司教を指す〕がためらわずに行うことを、ためらいつつ行うと言う者は誰もいない。実際、汝は、すべての人から疑いなく司教と呼ばれる。まさにその名によって評価されるときはなおさらである。ただし、行いが名に合い、名が行いと結ばれるならば、である。
Nam quid aliud interpretatur episcopus, nisi superinspector, maxime cum solio in Ecclesia editiore resideat, et ita cunctos respiciat, ut et cunctorum oculi in ipsum respiciant.
PL 17, 579A実際、「司教」とは、「上から見る者〔superinspector〕」以外の何を意味するだろうか。とりわけ、教会でいっそう高い座に座し、すべての人を見渡し、またすべての人の目が自分に注がれるときには。
Ergo quia ita est, cur te velut tetrum speculum universorum oculis demonstras; ita ut non possint obscuritate tua se comptius exornare?
PL 17, 579Aそれゆえ、そうであるのに、なぜ汝は、汚れた鏡のように、すべての人の目に自らを示すのか。そのために、彼らが汝の曇りのゆえに、いっそう美しく身を整えることができないというのか。
Caput VII
第VII章PL 17, 579ASufficiat hucusque nostris nunc consacerdotibus paululum dilatasse sermonem, in quo eorum excellentiam simul et casum demonstravimus; ne fidentes in sublimitate honorum, minime requirerent perfectionem morum, et in solo se crederent sacerdotis nomine plus quam opere gloriari.
PL 17, 579A今は、我々の同僚の司教たちに向けて、言葉をしばし広げたことで足りるとしよう。その言葉で、彼らの卓越とともに転落をも示した。栄誉の高さを頼んで品行の完全さを求めなくなることのないように、また、行いによってよりも、ただ司教という名によって誇ってよいと思い込むことのないようにである。
Et quamquam sciam pro hoc libello plurimos mihi sacerdotes, qui haec quae loquimur, agere nolunt, infideliter esse detracturos; credo tamen plurimos, qui haec agunt, vel agere obnituntur, fideliter pro nobis oraturos.
PL 17, 580A私は、この小著のゆえに、ここで我々が語ることを行おうとしない多くの司教たちが、不誠実に私を中傷するだろうと知っている。しかし、これを行う、あるいは行おうと努める多くの者が、我々のために誠実に祈ってくれると信じる。
Sed sicut lacerationibus obtrectatorum minime praegravamur, sic demum probatorum et sanctorum virorum orationibus adjuvamur.
PL 17, 580A悪口を言う者たちの引き裂きにはほとんど押しひしがれないが、同じように、認められた聖なる人々の祈りによっては、ついに助けられる。
Age jam nunc, sanctificus Spiritus, qui nos in hoc opere divinis inspirationibus adjuvisti, cunctos sacerdotes adjuva, et praesta ut faciant quae in hoc opusculo ipse eloqui inspirasti; ut eis una mecum tribuas coelorum regna, quae sanctis in fine saeculorum dare promisisti, perpetua, amen.
PL 17, 580Aさあ今、聖とする霊よ、この仕事において神の霊感によって我々を助けた汝よ、すべての司教を助けよ。この小著で汝自身が語るように霊感を与えたことを、彼らが行うようにせよ。また、世の終わりに聖なる者たちに与えると汝が約束した永遠の天の国を、私とともに彼らにも与えよ。アーメン。