Prooemium
冒頭 (Prooemium)PL 17, 497CTitum Apostolus creavit episcopum; et ideo commonet cum, ut sit sollicitus in ecclesiastica ordinatione: id est, ad quosdam qui simulatione quadam dignos se ostentant, ut sublimem ordinem teneant; simulque et haereticos ex circumcisione corripiendos.
PL 17, 497C〔序〕使徒はテトスを司教に立てた。それゆえ、教会の叙階において慎重であるよう彼に〔底本は cum。eum と読む〕勧める。すなわち、ある種の見せかけによって自らをふさわしい者のように見せ、高い位を保とうとする者たちに対して、また同時に、割礼派の異端者を戒めるべきことについて、である。
Caput I
第I章PL 17, 497C(Vers. 1-4.) Paulus servus Dei, apostolus autem Jesu Christi secundum fidem electorum Dei, et agnitionem veritatis ejus, quae secundum pietatem est in spem vitae aeternae quam promisit Deus verax ante tempora saecularia: manifestavit autem temporibus suis in praedicatione verbum suum, quod creditum est mihi, secundum praeceptum Salvatoris nostri Dei; Tito germano filio secundum communem fidem.
PL 17, 497C(第1–4節)「パウロ、神の僕、またイエス・キリストの使徒。神に選ばれた者たちの信仰と、敬虔に従って永遠の生命の希望へと向かう、その真理の認識とに従って〔使徒である〕。この永遠の生命を、真実なる神は世々の時の前に約束した。そして自らの時に、宣教において自らの言葉を明らかにした。この言葉は、我々の救い主である神の命令に従って、私に委ねられたものである。共通の信仰に従う真の子、テトスへ」。
Gratia et pax a Deo Patre, et Domino Jesu Christo Salvatore nostro. Decretum donum a Deo, quod ante saecula promiserat, tempore Salvatoris in praedicatione apostolorum manifestatum declarat; sic enim promiserat.
PL 17, 497D「恩寵と平和が、父なる神と、我々の救い主である主イエス・キリストから〔あるように〕」。〔使徒は〕神によって定められた賜物、すなわち世々の前に約束していたものが、救い主の時に使徒たちの宣教において明らかにされたと宣言している。実際、そのように約束していたのである。
Quod etiam sibi creditum dicit, ut gentibus insinuaret praedestinatam misericordiam Dei; ut et Titus verus ejus filius, id est, secundum Evangelium (hoc est enim verum, quod aeternum est) hanc Dei voluntatem et sollicite suspiciens praedicaret gratiam Dei et pacem, ut accepto dono pacifici fiant cum Deo et Patre; quia omnia ex ipso sunt, et Christo Jesu Salvatore nostro, quia et ipse liberavit nos a morte.
PL 17, 498Cこれが自分にも委ねられたと〔使徒は〕言う。それは、異邦人に、予定された神の慈しみを伝えるためである。また、テトスも、彼の真の子として、すなわち福音に従って(永遠であるものこそ真であるから)、神のこの意志を注意深く敬いつつ、神の恩寵と平和を宣べ伝えるようになるためである。賜物を受けて、神である父と平和な者となるためである。万物は彼から出ているからであり、また我々の救い主キリスト・イエスとも〔平和な者となる〕。彼自身も我々を死から解放したからである。
(Vers. 5-11.) Hujus rei gratia reliqui te Cretae, ut ea quae desunt, corrigas, et constituas per civitates presbyteros, sicut et ego tibi disposui. Si quis est sine crimine, unius mulieris vir, filios habens fideles, non in accusatione luxuriae, aut inobsequentes.
PL 17, 498D(第5–11節)「この理由のために、私は汝をクレタに残した。欠けているものを正し、私が汝に定めたとおり、町ごとに司祭を立てるためである。もし罪過のない者、一人の妻の夫、信仰のある子らを持つ者がいれば〔立てよ〕。その子らが放蕩の訴えを受けず、また不従順でない者を」。
Oportet enim episcopum sine crimine esse, sicut Dei dispensatorem: non protervum, non iracundum, non vino deditum, non percussorem, non turpia lucra appetentem: sed hospitalem, benignum, prudentem, justum, sanctum, continentem, tenacem ejus sermonis, qui secundum doctrinam fidelis est; ut potens sit exhortari in doctrina sana, et contradicentes revincere.
PL 17, 498D「実に、司教は、神の管理者として、罪過のない者でなければならない。横柄でなく、短気でなく、ぶどう酒に溺れず、人を殴らず、恥ずべき利得を求めず、むしろ客を厚くもてなし、善良で、思慮深く、正しく、聖なる者で、自制があり、教えに従って信頼に足る言葉を固く守る者であれ。健全な教えにおいて勧めることができ、反対する者たちを論破できるように」。
Sunt enim multi non obedientes, vaniloqui et seductores, maxime ii qui sunt ex circumcisione, quos oportet redargui: qui universas domos subvertunt, docentes quae non oportet turpis lucri gratia.
PL 17, 499A「実に、従順でない者、空しいことを語る者、惑わす者が多い。とりわけ割礼を受けた者たちの中にいる。彼らは論駁されねばならない。彼らは、恥ずべき利得のために、教えてはならないことを教えて、すべての家をひっくり返している」。
Manifesta sunt, quae lecta sunt; episcopum enim et sanctum in operibus, et verbis prudentem ordinari vult; ut et fratres exhortari possit, et contradicentes convincere, maxime eos qui erant ex Judaeis, qui sub nomine Christi judaizare docebant (Galat. II, 4) , quos alibi falsos fratres appellat.
PL 17, 499A読まれたことは明白である。すなわち〔使徒は〕、司教が、行いにおいて聖であり、言葉において思慮深い者として叙階されることを望んでいる。それは、兄弟たちを勧めることができ、反対する者たちを論破できるためである。とりわけ、ユダヤ人の中から出た者たちを〔論破する〕。彼らはキリストの名のもとにユダヤ人のようにふるまうことを教えていた(ガラテヤ2:4)。使徒は別の箇所で、彼らを偽兄弟と呼んでいる。
Renati enim in Christo, non puri erant christiani; partim enim Legem, partim Christum venerari volebant. Hos dicit, qui domos subvertebant prava ista doctrina.
PL 17, 499A彼らはキリストにおいて新たに生まれた者でありながら、純粋なキリスト教徒ではなかった。ある面では律法を、ある面ではキリストを敬おうとしたからである。使徒が言うのは、この邪な教えによって家々をひっくり返していた者たちである。
Duplici enim genere turpibus lucris studebant; quia ideo haec magis agebant, ut placerent Judaeis, a quibus sumptus sperabant, ut pecuniam lucrifacerent et praeputium.
PL 17, 499B彼らは二重の仕方で恥ずべき利得に励んでいた。ユダヤ人たちに気に入られるために、いっそうこれを行っていたのであり、ユダヤ人たちからの支援を期待して、金銭をもうけ、また無割礼の者を〔獲得し〕ようとしたのである〔praeputium は、割礼によって獲得される無割礼の者たちを指すと取った〕。
Hi erant quaestus eorum, sicut Dominus dicit Judaeis: Ambulatis mare et aridam, ut faciatis unum proselytum (Matth. XXIII, 15) .
PL 17, 499Bこれが彼らの稼ぎであった。主がユダヤ人たちに言うとおりである。「汝らは海と乾いた地を巡り歩いて、一人の改宗者を作る」(マタイ23:15)。
Haec duo turpia lucra appellat; quia qui sub nomine Dei docet, et non devotionis causa, sed quaestus, turpis lucri captator est: similiter et qui per circumcisionem aliquem vult acquirere. Unde alibi ait: Et gloria in pudendis eorum (Philip. III, 19) .
PL 17, 499Bこの二つを〔使徒は〕恥ずべき利得と呼んでいる。神の名のもとに教えながら、献身のためでなく稼ぎのために教える者は、恥ずべき利得を追い求める者だからである。割礼によって誰かを獲得しようとする者も同様である。それゆえ別の箇所で言う。「そして彼らの栄光は、彼らの恥ずべきところにある」(フィリピ3:19)〔pudenda は恥部をも言う。注解者は割礼を誇ることを指してこの句を引いている〕。
(Vers. 12, 13.) Dixit quidam ex ipsis proprius eorum propheta: Cretenses semper mandaces, malae bestiae, ventres pigri. Testimonium hoc verum est.
PL 17, 499B(第12・13節)「彼ら自身の一人、彼らに固有の預言者が言った。クレタ人はいつも大食らい〔底本は mandaces。「食らう」(mandere)からの語と取って「大食らい」と訳した。mendaces(嘘つき)の誤りとも考えられるが、すぐ後の注解が、彼らは怠けて食べることを望んだ(et otiosi vellent comedere)と述べるのは「大食らい」の読みに合う〕、悪い獣、怠惰な腹である。この証言は真実である」。
Quidam ex Cretensibus melioratus per disciplinam Dominicam, quid sentiendum esset de Cretensibus indoctis expressit, quod et mali essent, et otiosi vellent comedere, malitia enim pasci volebant, qui cum nihil prosint, gestiunt et nocere. Duplex ergo malum est.
PL 17, 499Bクレタ人のうち、主の教えによってより良くなった一人が、教えを受けていないクレタ人についてどう考えるべきかを言い表した。彼らは悪い者であり、怠惰でありながら食べたがる、すなわち悪意によって養われたがる、と。何の役にも立たないのに、害を加えることにははやる者たちである。それゆえ悪は二重である。
Tales erant Cretenses; unde istum prophetam appellat, sed in causa Cretensium. Tam vera enim hunc illis asserit locutum, ut prophetam; falli enim prophetam impossibile est.
PL 17, 499Cクレタ人はこのような者たちであった。それゆえ〔使徒は〕この人を預言者と呼ぶが、それはクレタ人の件に関してである。実に、この人が彼らについて語ったことを真実であると断言して、預言者と呼んだのである。預言者が誤ることは不可能だからである。
(Vers. 14.) Quam ob causam argue illos dure, ut sani sint in fide, non intendentes judaicis fabulis et mandatis hominum aversantium se a veritate.
PL 17, 499C(第14節)「この理由のために、彼らを厳しく戒めよ。信仰において健全な者となり、ユダヤ人の作り話や、真理から背を向ける人々の戒めに心を向けないようにするためである」。
Insistendum praecipit in correptione illorum, ut converti possint, et illa sectari quae justa sunt, et lege Dei condigna, avertentes se a judaicis fabulis; quia in Lege nemo justificatur apud Deum, quanto magis in mandatis hominum!
PL 17, 499C〔使徒は〕彼らを戒めることに固執すべきだと命じている。彼らが立ち返り、正しいこと、神の法にふさわしいことに従い、ユダヤ人の作り話から背を向けることができるようにするためである。律法においてさえ誰も神のもとで義とされないのだから、人々の戒めにおいてはなおさらである!
Quidquid enim adversum veritatem opponitur, humana inventio est; nescientes enim vim Scripturarum, et interiora verborum Legis, colorem sequuntur, non saporem.
PL 17, 499D真理に逆らって立てられるものは何であれ、人間の考案物である。聖書の力と律法の言葉の内奥を知らないので、彼らは見かけを追い、味わいを追わない。
Ideo fabulas dicuntur narrare, non veritatem; putant enim numquam recedendum ab iis, quae Moyses tradidit, ut puta de escis, aut conjugiis, aut neomeniis, aut sanguine mustelae, vel domo immunda diebus septem; cum sciant primores suos Abraham, Isaac et Jacob sine his justificatos, et Dei amicos appellatos; et Ezechiele propheta contestante, quia propter quod legem Dei et justificationes ejus profanaverint, praecepta acceperunt et mandata non bona, in quibus justificari non possent.
PL 17, 499Dそれゆえ彼らは、真理ではなく作り話を語ると言われる。彼らは、モーセが伝えたもの、たとえば食物や、結婚や、新月の祭りや、イタチの血や、七日間汚れる家に関するものから、決して離れてはならないと考えているからである。他方で、自分たちの先祖アブラハム、イサク、ヤコブがこれらなしに義とされ、神の友と呼ばれたことを知っているのに。また預言者エゼキエルが証言するところによれば、彼らは神の法とその定めを汚したために、良くない戒めと命令を受け、それらによっては義とされ得なかったのである。
Unde et Dominus ait Judaeis: Quia haec ad duritiam cordis vestri scripsit Moyses (Marc. X, 5) . Hinc est unde et Petrus apostolus: Quid imponitis, inquit, jugum supra cervices fratrum, quod neque patres nostri, neque nos potuimus portare (Act. XV, 10) ?
PL 17, 500Aそれゆえ主もユダヤ人たちに言う。「モーセはこれを、汝らの心の頑なさのゆえに書いた」(マルコ10:5)。ここから使徒ペトロも言う。「汝らは、兄弟たちの首に、我々の父祖も我々も担うことができなかった軛を課して、どうするのか」(使徒言行録15:10)。
Nam si utilia fuissent, tunc data essent, quando et Lex in tabulis data est: sed quia post tanta signa prodigiorum, et Legem editam irreverentes et diffidentes et cervicosi inventi sunt, talia ac tanta acceperunt mandata, in quibus respirare non possent.
PL 17, 500Aもしそれらが益あるものだったなら、律法が板に記されて与えられたときに、与えられていたはずである。しかし、あれほどの奇跡のしるしのあとに、また律法が公にされたあとにも、彼らは敬意を欠き、不信で、頑固な者と見いだされたので、息をつくこともできないような、そのような大きな戒めを受けたのである。
Hinc factum est, ut et boni laborarent cum malis, accepturi mercedem. Haec ergo pro vindicta data sunt, ita ut tempore quo promissum advenit donum Dei, misericordia Dei relaxaret omnia, quae prius interdixerat.
PL 17, 500Aそこから、善い者たちも、報いを受けることになるとはいえ、悪い者たちとともに苦しむことになった。これらは、ゆえに報復として与えられたのであり、約束された神の賜物が到来した時に、神の慈しみが、以前に禁じていたすべてを解くことになっていた。
Quod non intelligentes Judaei, sub jugo permanent, et quorumdam libertatem his volunt vinculis obligare; ideoque hos objurgandos admonet, ut ab his avertantur.
PL 17, 500Bこれを理解しないユダヤ人たちは軛の下にとどまり、ある人々の自由をこれらの枷で縛ろうとする。それゆえ〔使徒は〕、この者たちを叱責すべきであり、〔そうして〕彼らがこれらから離れるようにと勧めている。
(Vers. 15.) Omnia quidem munda mundis: his vero qui contaminati sunt et sine fide, nihil mundum, sed inquinata est eorum et mens et conscientia. Istos mundos esse significat, qui et qua causa interdicta sunt, norunt, et qua causa concessa sunt postea.
PL 17, 500B(第15節)「すべてのものは、清い者にとって清い。しかし、汚れた者、信仰のない者にとっては何も清くなく、その精神も良心も汚れている」。〔使徒は〕清い者とは、どういう理由で禁じられ、またどういう理由で後に許されたかを知っている者たちだと示している。
Nam si in Genesi legitur quia omnia quae fecit Deus, bona sunt (Genes. I, 31) , dubium non est quia et munda sunt: qui vero non intelligunt, immundi sunt; accusatores enim Scripturae sunt. Si enim bona facta leguntur, cur interdicuntur quasi exsecrabilia?
PL 17, 500B実際、創世記に、神が造ったものはすべて善いと読まれる(創世記1:31)のなら、それらが清いことも疑いない。理解しない者は汚れた者である。聖書を告発する者たちだからである。実際、善いものとして造られたと読まれるのに、なぜ忌むべきものであるかのように禁じられるのか。
Si exsecrabilia non sunt, quia bona sunt; propter duritiam cordis interdicta noscuntur, quia indigni habiti sunt tota uti Dei creatura.
PL 17, 500Bもし善いものであるために忌むべきものでないのなら、それらが禁じられたのは心の頑なさのゆえであると分かる。彼らは神の被造物をすべて用いるにふさわしくないと見なされたからである。
Nam qui a melioribus prohibiti videntur, horum mens et conscientia inquinata est; quia creaturam Dei accusant, ut excusent semetipsos.
PL 17, 500Cより優れたものを禁じられているように見える者たち〔a melioribus は「より優れた者たちによって」とも読める〕、その精神も良心も汚れている。自分を弁護するために神の被造物を告発しているからである。
(Vers. 16.) Deum profitentur se nosse, factis autem negant; quoniam sunt exsecrabiles, inobedientes, et ad omne opus bonum reprobi.
PL 17, 500C(第16節)「彼らは神を知っていると公言するが、行いによってはそれを否認する。彼らは忌むべき者、従わない者であり、あらゆる善い業に関して失格の者だからである」。
Quamvis ad omnes haereticos pertineat dictum, hoc tamen de Judaeis intelligitur locutus, qui se Abrahae Deum solos dicunt scire, operibus vero abnegant, sicut dicit Dominus: Si filii Abrahae essetis, opera Abrahae faceretis (Joan. VIII, 39) .
PL 17, 500Cこれはすべての異端者に当てはまる言葉であるが、それでも〔使徒は〕ユダヤ人について語ったものと解される。彼らは、アブラハムの神を知っているのは自分たちだけだと言いながら、行いではそれを否認している。主が言うとおりである。「汝らがアブラハムの子であるなら、アブラハムの業を行うはずだ」(ヨハネ8:39)。
Quomodo ergo possunt Deum Abrahae scire, qui mysterium et fidem ejus ignorant, non Evangelii opera sectantes, sed legis factorum in neomeniis, et circumcisione, et caeteris, perturbatores, impii et irreverentes? Haec sunt opera, quae Deum nesciunt.
PL 17, 500Cそれならば、その奥義と信仰を知らず、福音の業ではなく、新月の祭りや割礼その他における業の法の〔業〕を追い求める者、かき乱す者、不敬虔で敬意を欠く者たちが、どうしてアブラハムの神を知りうるだろうか。これらこそ、神を知らない業である。
Caput II
第II章PL 17, 500D(Vers. 1) . Tu autem loquere quae decent sanam doctrinam. Haec scit Deum, quae appellatur sana doctrina; Dei enim doctrina salutaris est.
PL 17, 500D(第1節)「しかし汝は、健全な教えにふさわしいことを語れ」。健全な教えと呼ばれるこれは、神を知っている〔教えである〕〔底本は Haec scit Deum。文の係りが定かでなく、このように解した〕。神の教えは救いをもたらすからである。
(Vers. 2.) Seniores sobrios esse, graves, prudentes, sanos fide, dilectione, patientia. Qui sint sanae doctrinae, ostendit; ut minus sobrios, minus graves, infideles, sine charitate, impatientes, insanae doctrinae discipulos significaret. His enim operibus nescitur Deus, neque justitia ejus.
PL 17, 500D(第2節)「年長の者たちは、節度があり、威厳があり、思慮深く、信仰と愛と忍耐において健全であるように」。どのような者が健全な教えに属するかを〔使徒は〕示している。それは、節度に欠け、威厳に欠け、信仰がなく、愛がなく、忍耐のない者たちが、不健全な教えの弟子であることを示すためである。このような業においては、神も、その正義も知られていないからである。
(Vers. 3, 4, 5.) Anus pari modo in statu religione digno, non criminatrices, non vino multo servientes, bona docentes; ut instituant adolescentulas viros suos diligere, amare filios, prudentes, pudicas esse, castas, domus curam habentes, subditas propriis viris: ne verbum Dei blasphemetur.
PL 17, 501A(第3・4・5節)「年老いた女たちも同様に、信心にふさわしい態度で、中傷せず、多くのぶどう酒の奴隷とならず、善いことを教える者であれ。それは、若い女たちに、夫を愛し、子らを愛し、思慮深く、慎み深く、貞潔で、家の世話をし、自分の夫に従順であるよう教え諭して、神の言葉が冒瀆されないようにするためである」。
Tales praecipit esse seniores, ut exemplo sint bonae conversationis junioribus; ut si infideles viros habeant, congaudeant eis magis, quam blasphement nomen Dei, dum vident quia propter Dei timorem propensius obsequuntur suis viris.
PL 17, 501A〔使徒は〕年長の女たちがこのような者であるよう命じる。それは、年少の女たちに善い生き方の模範となるためであり、〔年少の女たちが〕信仰のない夫を持っているなら、〔夫たちが〕神の名を冒瀆するよりも、むしろ彼女たちとともに喜ぶようになるためである。神への畏れのゆえに彼女たちがいっそう進んで自分の夫に従うのを、夫たちが見るからである。
(Vers. 6, 7, 8.) Juniores similiter hortare continentes esse, per omnia temetipsum praebens exemplum bonorum operum, in doctrina, in integritate, in gravitate, verbum sanum, irreprehensibile; ut is qui e diverso est, revereatur, nihil habens dicere de nobis dignum reprehensione.
PL 17, 501A(第6・7・8節)「若い男たちにも同様に、自制するよう勧めよ。あらゆる点で汝自身を、善い業の模範として示せ。教えにおいて、清廉さにおいて、威厳において、健全で非難の余地のない言葉をもって。それは、反対する側にある者が、我々について非難に値することを何も言えず、畏れ入るためである」。
Quoniam juventus solet modum egredi, immo promptior esse ad lapsum, idcirco salubribus retinaculis contineri jubetur, ut infrenata divinis legibus gubernetur.
PL 17, 501B若さは節度を越えがちで、むしろ堕落へ向かいやすいので、それゆえ健全な手綱で抑えられるよう命じられている。神の法によって轡をかけられ、導かれるようにするためである。
Quod ut effici non sit arduum aut difficile, magistrum formam esse praecipit; ut ea quae docet, quomodo fiant, ostendat; ut ii qui profani sunt, et inimici fidei, erubescant, videntes quia quae verbis docet, vera esse probat factis.
PL 17, 501Bこれが行われることが難しく困難でないように、〔使徒は〕教師が模範であるよう命じている。教えることをどのように行うかを示し、俗なる者や信仰の敵が、〔教師が〕言葉で教えることを、行いによって真実であると証明するのを見て、恥じ入るためである。
(Vers. 9, 10,) Servos dominis suis subditos esse in omnibus, optimos, non responsatores, non fraudantes, sed omnem fidem bonam ostendentes; ut doctrinam Salvatoris nostri Dei ornent in omnibus.
PL 17, 501B(第9・10節)「奴隷たちは、自分の主人にあらゆる点で従順であり、最善の者となり、口答えせず、ごまかさず、むしろあらゆる善い信仰を示すように。それは、我々の救い主である神の教えを、あらゆる点で飾るためである」。
Bonis operibus et fide doctrinam dicit ornari Dominicam; tunc enim placita est doctrina, si hic qui eam profitetur, non illam exosam faciat, abnegans factis, sed amabilem et veram; non potest enim indecorum esse, quod verum est.
PL 17, 501C善い業と信仰によって主の教えが飾られると〔使徒は〕言う。実際、教えを公言する者が、行いによってそれを否認して憎むべきものとせず、愛すべき真実なものとするなら、そのとき教えは好ましいものとなる。真実であるものは見苦しくありえないからである。
Cum ergo dicta sequentibus factis implentur, ostenduntur vera, ac per hoc decora. Tunc possunt domini servos suos non tantum a fide non prohibere, verum etiam gaudere; quia fidem eorum etiam sibi vident proficere. Nemo enim fidem Dei custodiens, infidelis potest esse hominibus.
PL 17, 501C語られたことがそれに続く行いによって実現されるとき、それらは真実であると示され、したがって美しいものとなる。そのとき、主人たちは自分の奴隷たちを信仰から妨げないだけでなく、喜ぶこともできる。奴隷たちの信仰が自分たちにも益となるのを見るからである。神への信仰を守る者は、人々に対して不誠実ではありえない。
(Vers. 11, 12.) Illuxit enim gratia Dei Salvatoris nostri omnibus hominibus, erudiens nos, ut abnegata impietate et saecularibus desideriis, temperanter, et juste, et pie vivamus in hoc saeculo.
PL 17, 501C(第11・12節)「実に、我々の救い主である神の恩寵が、すべての人に輝き現れた。それは我々を教え導いて、不敬虔と世の欲望を捨て、この世において、節制をもって、正しく、敬虔に生きるようにさせる」。
Donum Dei illuxisse hominibus dicit per Christum, id est, veritatem unius Dei manifestatam in Christo: ut pia professione Creatorem praedicemus in Trinitatis unitate: quod prius latuit humanum genus, nunc autem misericordia Dei eluxit; ut erroris tenebras evitantes, id est, ignorantiam et impietatem mundanorum fugientes, pii inveniamur in parentem omnium Deum, profitentes eum in veritate, quam tradit Evangelium Filii ejus: et ut hujus rei mercedem habere possimus, bona opera faciamus.
PL 17, 501C神の賜物がキリストを通して人々に輝き現れたと〔使徒は〕言う。すなわち、唯一の神の真理がキリストにおいて明らかにされたのである。それは、我々が敬虔な告白をもって、三位一体の一体性における創造主を宣べ伝えるためである。これは以前は人類に隠されていたが、今や神の慈しみが輝き出た。それは、誤りの闇を避け、すなわち世の人々の無知と不敬虔から逃れて、すべてのものの親である神に対して敬虔な者と見いだされ、その神を、その子の福音が伝える真理において公言するためであり、またこのことの報いを受けることができるように、善い業を行うためである。
Quomodo enim illi qui solum Patrem praedicat, spes nulla est, si non profiteatur in eadem veritate et Filium: ita et hujus spes frustra est, qui solam professionem fidei habet sine bonis operibus.
PL 17, 502A実際、父だけを宣べ伝える者には、同じ真理において子をも公言しないなら、いかなる希望もない。同じように、善い業なしに信仰の告白だけを持つ者の希望も空しい。
(Vers. 13, 14, 15.) Exspectantes beatam spem, et adventum gloriae beati Dei, et Salvatoris nostri Jesu Christi, qui dedit semetipsum pro nobis; ut redimeret nos ab omni iniquitate, et emundaret sibi populum abundantem, aemulatorem bonorum operum.
PL 17, 502A(第13・14・15節)「幸いなる希望と、幸いなる神、また我々の救い主イエス・キリストの栄光の到来とを待ち望みながら。キリストは我々のために自らを与えた。我々をすべての不法から贖い、自らのために、豊かな民、善い業に熱心な民を清めるためである」。
Hanc esse dicit beatam spem credentium; quia exspectant adventum gloriae magni Dei, quod revelari habet, judice Christo, in quo Dei Patris videbitur potestas et gloria; ut fidei suae praemium consequantur.
PL 17, 502Aこれこそ信じる者たちの幸いな希望だと〔使徒は〕言う。彼らは偉大な神の栄光の到来を待っているからである。それは、キリストを裁き主として、現れることになっており、そのキリストにおいて父なる神の権能と栄光が見られる。彼らが自らの信仰の報いを得るためである。
Ad hoc enim redemit nos Christus, ut puram vitam sectantes, repleti operibus bonis, regni Dei haeredes esse possimus. Haec loquere et exhortare, et argue cum omni imperio. Nemo te contemnat.
PL 17, 502B実に、キリストが我々を贖ったのは、清い生き方を追い求め、善い業に満たされて、神の国の相続人となることができるようにするためである。「これらを語り、勧め、あらゆる権威をもって戒めよ。誰も汝を軽んじてはならない」。
Caput III
第III章PL 17, 502B(Vers. 1, 2.) Admone illos principatibus et potestatibus subditos esse, dicto obedire, ad omne opus bonum paratos esse.
PL 17, 502B(第1・2節)「彼らに、支配と権力に服し、命令に従い、あらゆる善い業に備えているよう諭せ」。
Quae salus credentium sit, admonet; ut manifestet, cum arguuntur, ut sciant cui bono aptentur: ut non aspere accipiant, certi quia pro salute sua corripiuntur: et ut ad malum tardi sint, ad bonum vero parati, non nescii quid singulis persolvi oporteat.
PL 17, 502B〔使徒は〕何が信じる者たちの救いであるかを諭している。それを明らかにするのは〔ut manifestet の係りは定かでない。救いが何であるかを明らかにする、と取った〕、責められるとき、自分がどのような善のために整えられるのかを知り、自分の救いのために戒められているのだと確信して、厳しく受け取らず、悪には遅く、善には備えがあり、各人に何が支払われるべきかを知らぬ者でないようにするためである。
(Vers. 2.) Neminem blasphemare, non litigiosos esse; sed modestos, ostendentes omnem mansuetudinem ad omnes homines. Christianos omnibus hominibus humiles vult videri; sic enim possunt perfidi ad futuram spem vocari.
PL 17, 502B(第2節)「誰をも冒瀆せず、争いを好まず、むしろ穏やかであり、すべての人にあらゆる柔和を示すように」。キリスト教徒がすべての人に対してへりくだって見えることを、彼は望む。そうしてこそ、背信の者たちが来るべき希望へと招かれうるからである。
(Vers. 3.) Nam eramus quondam et nos inconsulti, inobsequentes, errantes, servientes desideriis et voluptatibus variis, in malitia et invidia agentes, odibiles, odio nos invicem habentes.
PL 17, 502C(第3節)「我々もかつては、思慮なく、従順でなく、迷い、さまざまな欲望と快楽に仕え、悪意と妬みのうちに過ごし、憎むべき者であり、互いに憎み合っていたからである」。
Haec bona quae incredulitas non habet, christianis data memorat; ut in omni justitia lucentes, manifesti fiant quod Dei cultores sint. Cum enim quondam inconsulti, nunc videntur per omnia sani esse consilii, laudatur in his Deus.
PL 17, 502C不信仰が持たないこれらの善いものが、キリスト教徒に与えられていると彼は記す。それは、キリスト教徒があらゆる正義のうちに輝いて、神を崇める者であることが明らかになるためである。かつては思慮のなかった者が、今やあらゆる点で健全な思慮をもつ者と見えるとき、そのことにおいて神が称えられるからである。
(Vers. 4-7.) Cum vero bonitas et humanitas illuxit salutaris Dei nostri, non ex operibus justitiae, quae nos fecimus: sed secundum misericordiam suam salvos nos fecit per lavacrum regenerationis et renovationis Spiritus sancti, quem effudit in nos abunde per Jesum Christum Salvatorem nostrum; ut justificati gratia illius, haeredes efficiamur secundum spem vitae aeternae.
PL 17, 502C(第4–7節)「しかし、我々の救い主である神の善良さと人への愛が現れたとき、我々が行った正義の業によってではなく、自らの慈しみに従って、再生の洗いと聖なる霊の更新によって、神は我々を救った。その霊を、我々の救い主イエス・キリストを通して、豊かに我々に注いだ。それは、その恩寵によって義とされた我々が、永遠の生命の希望に従って、相続人となるためである」。
Hoc bonum quod in christianis florere videtur, de radice pietatis divinae oritur; Deus enim misericordia sua salvos nos fecit per Christum, cujus gratia renati, Spiritum sanctum accepimus abunde; ut bonis operibus inniti possimus, ipso nos in omnibus adjuvante, ut per haec haereditatem regni coelorum assequi possimus.
PL 17, 502Dキリスト教徒のうちに花開いて見えるこの善は、神の慈しみ〔pietas〕の根から生じる。神は、自らの慈しみ〔misericordia〕によって、キリストを通して我々を救ったからである。その恩寵によって再生した我々は、聖なる霊を豊かに受けた。それは、神自身があらゆる点で我々を助けるので、我々が善い業に拠り頼むことができ、またそれらを通して、天の国の相続を得ることができるためである。
Quamobrem omni devotione huic obsequi debemus, et praeceptis ejus parere; quia quidquid in nobis pulchrum est, spiritualibus lineamentis ipse depingit.
PL 17, 503Aそれゆえ、我々はあらゆる献身をもって神に従い、その戒めに服さねばならない。我々のうちにある美しいものはすべて、神自身が霊的な線によって描くからである。
(Vers. 8.) Fidelis sermo: et de his volo te confirmare; ut solliciti sint ad effectum bonorum operum ii, qui crediderunt Deo. Haec sunt bona et utilia hominibus.
PL 17, 503A(第8節)「この言葉は信頼できる。これらのことについて、私は汝を確かにしたい。それは、神を信じた者たちが、善い業の成就に心を配るためである。これらは人々にとって善く、有益である」。
Nihil tam apertum, quia misericordia atque humanitas bona est ad praesens, et utilis in futurum; et hic enim habet laudem, et in judicii die coronam. Omnis enim Deo credens, misericordiae debet studere, per quam vivit. Ut in haec ergo esset sollicitus rector populi, admonetur.
PL 17, 503Aこれほど明白なことはない。慈しみと人への愛は、現在においては善く、将来においては有益だからである。この世では称賛を受け、審判の日には冠を受ける。神を信じる者はみな、慈しみに励まねばならない。それによって生きているからである。それゆえ、民の指導者がこれらに心を配るよう、諭されているのである。
(Vers. 9.) Stultas autem quaestiones, et originum enumerationes, et contentiones, et pugnas Legis devita; sunt enim inutiles et vanae. Stultas has quaestiones appellat, quae salutis effectum non habent, neque aliquam tribuunt scientiae peritiam ad utilitatem.
PL 17, 503B(第9節)「愚かな問いと、出自の列挙と、争いと、律法をめぐる戦いを避けよ。それらは無益で空しいからである」。彼がこれらの問いを愚かだと呼ぶのは、それらが救いの成就を持たず、益となる知識の熟達を何も与えないからである。
His verbis multorum haereticorum denotat dogmata. Quamvis omnia, quae vera non sunt, stulta dicenda sint; alius tamen est, qui res fabulosas inducit, et alius qui calliditate tergiversationis rem veneno plenam proponit, ut est Arius et Photinus.
PL 17, 503Bこの言葉によって、彼は多くの異端者たちの教説を示している。真実でないものはすべて愚かだと言われねばならないが、それでも、作り話を持ち込む者と、言い逃れの狡猾さによって毒に満ちたものを提示する者とは別である。後者はアレイオスやフォティヌスのような者である。
Fabulosa autem non Lex, sed haeresis est, quantum ad tempus pertinet illud Judaeorum, dum quidam eorum sibi vindicarent praerogativam originum patriarcharum, quae de matrimoniis ortae sunt, cum ex hoc nullum meritum sit apud Deum.
PL 17, 503Bだが、作り話であるのは律法ではなく異端である。それは、ユダヤ人のあの時代に関して言えば〔quantum ad tempus pertinet illud Judaeorum の係りはやや定かでない。このように取った〕、彼らのある者たちが、婚姻から生じた族長たちの出自の特権を自分たちのものだと主張したときのことである。しかし、そのことによっては、神のもとにいかなる功績もない。
Quidam vero urceorum et caeterorum vasorum baptisma, et sanguinem mustelae magna cura expiandum (Levit. XI, 29) : et quia ideo Moysis sepultura abscondita est, ne a magis excitaretur, quod si verum esset, et caeterorum sanctorum abscondenda fuerat sepultura: et quia Salomon adjutorio daemoniorum templum aedificavit, in quo opere ingens multitudo laboravit, quid tam fabulosum?
PL 17, 503Cある者たちは、水差しやその他の器の洗い〔baptisma〕と、イタチの血とを、細心の注意をもって清めねばならない(レビ記11:29)と〔言い〕、またモーセの墓が隠されたのは魔術師たちに呼び起こされないためだと〔言い〕、それがもし真実なら、他の聖なる者たちの墓も隠さねばならなかったはずだと〔言い〕、さらにソロモンは悪霊たちの助けで神殿を建て、その事業に膨大な数の人々が労したと〔言う〕。これほど作り話めいたことがあろうか。〔底本の文は動詞を欠く。「言う」を補って読んだ〕
(Vers. 10, 11.) Haereticum hominem post primam correptionem devita, sciens quod perversus est hujusmodi, et delinquit a semetipso damnatus.
PL 17, 503C(第10・11節)「異端の人を、最初の戒めののちに避けよ。そのような者は曲がっており、自ら断罪されながら過ちを犯していると、知っているのだから」。
Haeretici hi sunt, qui per verba Legis Legem impugnant; proprium enim sensum verbis astruunt Legis, ut pravitatem mentis suae Legis auctoritate commendent.
PL 17, 504A異端者とは、律法の言葉によって律法を攻撃する者たちである。自らの意味を律法の言葉に付け加え、自分の精神の曲がりを、律法の権威によって推奨するからである。
Sciens enim impietas auctoritatem Legis multum valere, fallaciam sub nomine ejus componit; ut quia res mala per semetipsam acceptabilis esse non potest, bono nominis commendetur.
PL 17, 504A不敬虔は、律法の権威が大いに力をもつと知っているので、その名のもとに偽りを組み立てる。それは、悪しきものはそれ自体では受け入れられえないので、その名の善さによって推奨されるようにするためである。
Idcirco hujusmodi homines ut inexcusabiles sint, semel corripi oportere dicit: frequentius enim correpti, exercitatiores fient in malo.
PL 17, 504Aそれゆえ、そのような人々が弁解の余地のないようにするため、一度だけ戒めるべきだと彼は言う。繰り返し戒められた者は、悪においていっそう熟達するからである。
Cogere autem illos videtur, qui saepe corripit; ut sollicitiores fiant ad perditionem multorum: ideo dimittendos, ut negligentiores effecti, soli forte depereant.
PL 17, 504Aしばしば戒める者は、彼らを強いているかに見える。多くの者を滅ぼすことに、彼らがいっそう熱心になるように、と。だから放っておくべきである。そうすれば、怠慢になって、ひょっとして彼らだけが滅びるかもしれない。
(Vers. 12.) Cum misero ad te Artemam aut Tychicum, festina ad me venire Nicopolim: ibi enim statui hyemare. Post epistolam datam etiam ipsum videre vult affectus causa, et ut plenius illum firmaret in ecclesiastica disciplina.
PL 17, 504B(第12節)「私が汝のもとにアルテマかティキコを遣わすとき、ニコポリスの私のもとに急いで来よ。そこで冬を越すと決めたからである」。手紙を送ったのちにも、愛情のゆえに、また教会の規律においてテトスをいっそう十分に固めるために、彼に会いたいと望んでいる。
(Vers. 13, 14.) Zenam legisperitum et Apollo sollicite praemitte; ut nihil illis desit: discant autem et nostri bonis operibus praeesse ad usus necessarios, ut non sint infructuosi.
PL 17, 504B(第13・14節)「律法に通じたゼナスとアポロを、念入りに先に送れ。彼らに何も不足しないように。我々の者たちも、必要な用のために善い業に率先して当たることを学ぶように。実を結ばぬ者とならぬように」。
Uterque nobilis vir est sapientia et operibus; et idcirco jubet sumptus illis necessarios dari ab iis, qui crediderant, ut refrigerarent; quia dignum erat ut qui spiritalia tradebant, non illis deessent carnalia.
PL 17, 504B二人とも、知恵と業において名高い人である。それゆえ彼は、彼らに必要な費用を、信じていた者たちが、彼らを憩わせるために与えるよう命じる。霊的なものを伝えていた者たちに、肉的なものが欠けないのがふさわしかったからである。
Quamvis enim Zenam legisperitum vocitet; Apollo tamen perfectus erat in Scripturis: Sed quia Zenas hujus professionis fuerat in Synagoga, sic illum appellat.
PL 17, 504B彼はゼナスを律法に通じた者と呼んでいるが、アポロも聖書に通じて完全であった。ただゼナスは、会堂でこの職に就いていたので、そう呼んでいるのである。
(Vers. 15.) Salutant te omnes, qui mecum sunt. Propter compendium simul omnes consalutare significat. Saluta eos, qui nos amant in fide. Illos salutatione sua dignos videri vult, qui fideliter illum diligunt affectu Christi Domini nostri. Gratia Dei cum omnibus vobis. Nunc generaliter omnes salutat fratres et domesticos Titi.
PL 17, 504C(第15節)「私とともにいる者はみな、汝に挨拶する」。簡潔にするため、すべての人がいっしょに挨拶していると彼は示している。「信仰において我々を愛する者たちに挨拶せよ」。彼は、我々の主キリストの愛情をもって誠実に自分を愛する者たちが、自分の挨拶にふさわしいと見られることを望む。「神の恩寵が汝らすべてとともにあるように」。今や彼は、テトスの兄弟たちと家の者たちみなに、一般的に挨拶している。