アンブロシアステルfl. c. 366–384

Commentaria in Epistolam ad Romanos › 全文

Commentaria in Epistolam ad Romanos 全文

Ambrosiaster · PL 17, 45A–184A

Prooemium

冒頭 (Prooemium)PL 17, 45A
1

Ut rerum notitia habeatur plenior, principia earum requirenda sunt prius; tunc enim potest facilius causae ratio declarari, si ejus origo discatur: cum enim epistolae datae modum et rationem ostenderimus, potest verum videri, quod dicimus.

PL 17, 45A

〔序〕事柄についてのより十分な知識を得るには、まずそれらの始まりを尋ねなければならない。事柄の理は、その起源が学ばれるなら、いっそう容易に明らかにされうるからである。実際、与えられた書簡の様式と理由を我々が示すなら、我々の言うことが真実と見えうるのである。

2

Constat itaque temporibus apostolorum Judaeos, propterea quod sub regno Romano agerent, Romae habitasse: ex quibus hi qui crediderant, tradiderunt Romanis ut Christum profitentes, Legem servarent: Romani autem audita fama virtutum Christi, faciles ad credendum fuerunt, utpote prudentes: nec immerito prudentes, qui male inducti statim correcti sunt, et permanserunt in eo.

PL 17, 45A

そこで、使徒たちの時代に、ユダヤ人はローマ帝国の支配下で暮らしていたため、ローマに住んでいたことは確かである。そのうち信じた者たちが、ローマ人に、キリストを告白しつつ律法を守るよう伝えた。ローマ人はキリストの力の評判を聞いて、思慮深い者らしく、信じやすかった。思慮深いと言われるのも当然で、悪く導かれてもすぐに正され、その正された状態にとどまったからである。

3

Hi ergo ex Judaeis, ut datur intelligi, credentes Christo, non accipiebant Deum esse de Deo, putantes uni Deo adversum; quamobrem negat illos spiritualem Dei gratiam consecutos, ac per hoc confirmationem eis deesse.

PL 17, 45A

したがって、ユダヤ人のうちキリストを信じたこの者たちは、理解されるところでは、神が神から出た者であることを受け入れず、それを唯一の神に反すると考えていた。そのため〔パウロは〕、彼らが神の霊的な恩寵を得ておらず、それゆえ彼らに堅固さが欠けていると言うのである。

4

Hi sunt qui et Galatas subverterant, ut a traditione apostolorum recederent: quibus ideo irascitur Apostolus, quia docti bene, facile transducti fuerant.

PL 17, 46A

彼らは、ガラテヤの人々をも覆して、使徒たちの伝承から離れさせた者たちである。使徒が彼ら〔ガラテヤの人々〕に怒るのは、よく教えられていたのに、たやすく連れ去られたからである。

5

Romanis autem irasci non debuit, sed et laudare fidem illorum; quia nulla insignia virtutum videntes, nec aliquem apostolorum, susceperant fidem Christi ritu licet Judaico, in verbis potius quam in sensu; non enim expositum illis fuerat mysterium crucis Christi.

PL 17, 46A

しかし、ローマ人には怒るべきではなく、むしろ彼らの信仰を称えるべきであった。力の顕著なしるしを何も見ず、使徒の誰をも見なかったのに、キリストへの信仰を、ユダヤ風の様式ではあったが、意味においてよりも言葉において受け入れていたからである。キリストの十字架の奥義が、彼らには説き明かされていなかったのである。

6

Propterea quibusdam advenientibus, qui recte crediderant, de edenda carne et non edenda quaestiones fiebant; et utrumnam spes quae in Christo est, sufficeret, aut et Lex servanda esset.

PL 17, 46A

そのため、正しく信じていたある人々がやって来たとき、食べるべき肉と食べるべきでない肉についての問いが起こった。また、キリストにある希望で足りるのか、それとも律法も守るべきなのかという問いも起こった。

7

Quatuor igitur modis scribit Romanis, arguens ab initio genus hominum physica ratione; hi enim caput sunt omnium gentium, ut in his discant caeteri universique gentiles.

PL 17, 46A

そこで彼は、四つの仕方でローマ人に書く。まず初めに、人類を自然の理に基づいて責める。ローマ人はすべての異邦人のかしらであり、ほかのすべての異邦人が彼らから学ぶためである。

8

Primus modus est, quo se ostendit quid sit, et quid fuerit, et cujus sit, quo et haereses percutit.

PL 17, 47A

第一の仕方は、自分が何者か、何者であったか、誰のものであるかを示すもので、これによって異端をも打つ。

9

Secundus modus est, quo arguit quod naturae ratione non se subjecerint uni Deo, et quae inhonesta et turpia egerint invicem, despecti ob hoc a Deo; ut gratulentur credentes. Tertius modus est, quod Legem spreverunt datam; unde anteponit Graecis Judaeos.

PL 17, 47A

第二の仕方は、彼らが自然の理に従って唯一の神に服することをせず、互いに不名誉で恥ずべきことを行い、そのために神に軽んじられたと責めるもので、信じる者たちが喜ぶようにするためである。第三の仕方は、与えられた律法を軽んじたことで、そのためギリシア人よりもユダヤ人を上に置く。

10

Quartus modus est, quo docet Judaeos exorbitasse a Lege et promissione Dei in causa Christi, factosque similes gentilibus; ut utrique indigeant misericordia Dei, non per Legem salutem sperando, sed per fidem Christi Jesu.

PL 17, 47A

第四の仕方は、ユダヤ人がキリストの件で律法と神の約束から外れ、異邦人に似た者となったと教えるもので、双方が神の慈しみを必要とし、律法によってではなく、キリスト・イエスへの信仰によって救いを望むようにするためである。

11

Hinc est unde omni industria id agit, ut a Lege eos tollat; quia Lex et prophetae usque ad Joannem (Luc. XVI, 16) : et in sola illos fide Christi constituat, et quasi contra Legem, Evangelium vindicat, non destruens Legem, sed praeferens christianismum.

PL 17, 47A

ここから、彼はあらゆる努力をもって、彼らを律法から引き離そうとする。「律法と預言者はヨハネまで」だからである(ルカ16:16)。そして彼らをキリストへの信仰のみに立たせ、いわば律法に対して福音を擁護する。律法を破壊するのではなく、キリスト教を上に置くのである。

12

Asserit enim sic Christum promissum, ut praedicato eo cessaret Lex: non tota, quia abbreviatio facta Legis est, quae compendio daret salutem; multa enim veteribus tradita sunt propter duritiam cordis illorum, ut oneri esset, quae misericordia Dei abbreviavit per Christum data praeteritorum remissione.

PL 17, 47B

実に彼は、キリストが約束されたのは、彼が宣べ伝えられれば律法が終わるようにするためであったと主張する。ただし全部ではない。律法は短縮されたのであり、それは近道で救いを与えるものだからである。昔の人々には、その心のかたくなさのゆえに多くのことが伝えられ、それが重荷となっていた。神の慈しみは、キリストによって過ぎ去った罪の赦しを与えて、それらを短縮したのである。

13

Ingratus est ergo misericordiae Dei, qui vult esse sub Lege; nam dixerat Moyses: Sic timentes facietis filios Israel (Levit. XV, 31) ; ut quacumque se verterent, Legem haberent, ut sine sollicitudine omnino non essent.

PL 17, 47B

それゆえ、律法の下にいようと望む者は、神の慈しみに対して恩知らずである。モーセはこう言っていたからである。「このように汝らは、イスラエルの子らを畏れる者にするであろう」(レビ記15:31)。どちらへ向きを変えても律法があり、まったく不安のないことがないようにするためである。

14

Igitur ut in Christo sine Lege spem vitae salutisque ponendam tradat, et Dominum ipsum esse omnium doceat, sic incipit:

PL 17, 47B

そこで、命と救いの希望を、律法なしにキリストにおいて置くべきだと伝え、彼こそすべての者の主であると教えるために、こう書き始める。

Caput I

第I章PL 17, 47C
1

(Vers. 1.) Paulus servus Christi Jesu. Apud veteres nostros ratione nomina componebantur, ut Isaac propter risum, et Jacob propter calcaneum; ita et iste propter inquietudinem Saulus est nuncupatus: postquam autem credidit, ex Saulo Paulum se dicit, hoc est, immutatum.

PL 17, 47C

(第1節)「キリスト・イエスの僕パウロ」。我々の古い人々のもとでは、名は理に従って付けられた。イサクは笑いのゆえに、ヤコブはかかとのゆえにである。この人も同様に、落ち着きのなさのゆえにサウロと呼ばれた。しかし信じてからは、サウロからパウロと自ら名乗る。すなわち、変えられた者という意味である。

2

Et quia Saulus secundum supradictum sensum, inquietudo seu tentatio interpretatur, hic cum ad fidem Christi accessit, Paulum se dicit, id est, quasi ex tentatore factum quietum, humilemque, vel parvulum; quia pax est fides nostra.

PL 17, 47C

サウロは、前述の意味に従って「落ち着きのなさ」または「試み」と解されるので、この人はキリストへの信仰に近づいたとき、自らをパウロと呼ぶ。すなわち、いわば試みる者から静かで謙遜な者、あるいは小さな者となったという意味である。我々の信仰は平和だからである。

3

Cum prius enim tentationes ex inquietudine Judaismi Dei servis inferret, post ipse tentationes passus est propter spem, quam ante amore Judaismi negarat.

PL 17, 47C

というのは、以前はユダヤ教の落ち着きのなさから、神の僕たちに試みを加えたが、のちには自分自身が、以前ユダヤ教への愛のゆえに否んだ希望のために、試みを受けたからである。

4

Servum autem Christi Jesu se profitens, a Lege se exutum ostendit. Et ideo utrumque posuit, id est, Jesu Christi: ut et Dei et hominis personam signaret: quia in utroque est Dominus, sicut et Petrus apostolus testatur dicens: Hic est, inquit, omnium Dominus.

PL 17, 48A

自らをキリスト・イエスの僕と告白することで、律法から脱がされた者であることを示す。そして、二つの名、すなわちイエスとキリストを置いたのは、神のペルソナと人のペルソナを示すためである。主は両方においてあるからである。使徒ペトロも、こう証言している。「彼こそ、すべての者の主である」と彼は言う。

5

Quia ergo et Dominus, et Deus est, dicente David: Quia Dominus ipse est Deus (Psal. XCIX, 3) ; quod haereses negant.

PL 17, 48A

こうして彼は主でもあり、神でもある。ダビデが言うとおりである。「主自身が神である」(詩篇99:3)。異端はこれを否定する。

6

Marcioni enim videtur odio Legis Christum et corpus ejus negare, Jesum profiteri: Judaeis autem et Photino propter zelum Legis, Jesum negare quod Deus sit.

PL 17, 48A

マルキオンには、律法への憎しみから、キリストとその体を否定し、イエスを告白するのがよいと思われる。他方、ユダヤ人とフォティヌスは、律法への熱心のゆえに、イエスが神であることを否定する。

7

Nam quotiescumque aut Jesum dicit aut Christum; aliquando Deum, aliquando hominem significat, sicut hoc loco inter caetera: Et unus, inquit, Dominus Jesus, per quem omnia (I Cor. VIII, 6) , quod utique ad Dei Filium pertinet, juxta quod Deus est.

PL 17, 48A

彼がイエスと言い、あるいはキリストと言うたびに、あるときは神を、あるときは人を意味するからである。たとえば、ほかの箇所と並んで、この箇所でも、「そして一人の主イエス、彼を通してすべてがある」と言う(一コリント8:6)。これは、神である限りにおいての神の子にかかわる。

8

Et alio loco: Jesus autem, inquit, proficiebat aetate et sapientia (Luc. II, 52) , quod utique homini competit.

PL 17, 48B

また別の箇所では、「イエスは年齢と知恵において進んでいった」と言う(ルカ2:52)。これは確かに人に当てはまる。

9

Vocatus apostolus. Propter quod Deum cognovit et fatetur, factus idoneus servus, promotum se ostendit dicens: Vocatus apostolus, hoc est, a Domino missus ad res ejus agendas.

PL 17, 48B

「召された使徒」。神を知り、告白したために、ふさわしい僕となり、自分が昇進したことを示して、「召された使徒」と言う。すなわち、主から、その事柄を行うために遣わされた者である。

10

Per quod ostendit hunc meritum habere apud Deum, qui servit non Legi, sed Christo; Dominus est enim Filius hominis etiam sabbati (Matth. XII, 8) .

PL 17, 48B

これによって彼は、律法にではなくキリストに仕える者が、神のもとで功績を持つことを示す。人の子は安息日の主でもあるからである(マタイ12:8)。

11

Segregatus in Evangelium Dei. Evangelium Dei est bonum nuntium Dei, quo peccatores ad indulgentiam convocantur: Apostolus autem, quoniam in Judaismo locum doctoris habebat, utpote pharisaeus, ideo a Judaismi praedicatione segregatum se dicit in Evangelium Dei; ut a Lege dissimulans, Christum praedicaret, qui quod Lex non potuit, credentes in se justificaret.

PL 17, 48B

「神の福音へと選び分けられた者」。神の福音とは神の良い知らせであり、これによって罪人たちが赦しへと召し集められる。使徒は、ファリサイ派の者としてユダヤ教において教師の地位を持っていたので、ユダヤ教の宣教から神の福音へと選び分けられたと自ら言う。律法を顧みずに〔dissimulans a Lege。律法から身を引く意に取った〕キリストを宣べ伝えるためである。キリストは、律法にできなかったことを成し遂げ、自分を信じる者たちを義とする。

12

Sed non contra Legem, sed pro Lege est: ipsa enim hoc dicit futurum, dicente Esaia propheta: Veniet ex Sion, qui eripiat et avertat captivitatem ab Jacob; et hoc illis a me testamentum, cum abstulero peccata eorum.

PL 17, 48C

しかしこれは律法に反するのではなく、律法のためにある。律法自身が、このことが将来起こると言っているからである。預言者イザヤはこう言う。「シオンから来る者があり、彼はヤコブから捕囚を奪い去り、遠ざける。これが、私が彼らの罪を取り去るときの、彼らに対する私からの契約である」。

13

Igitur si lex Dei data est per Moysen, et praedicatio novae Legis Dei est; quid est quod differt, ut a Lege quam Deus dedit, translatum se dicat in Evangelium Dei? Sic est hoc, quomodo qui a secundo gradu accedit ad primum, et a bono ad melius.

PL 17, 48C

それゆえ、神の法がモーセを通して与えられ、新しい法の宣教もまた神のものであるなら、神が与えた律法から神の福音へ移されたと彼が言うとき、何が違うというのか。これは、第二の段から第一の段に上る者のようなものであり、善からよりよいものへ上るようなものである。

14

Lex enim a Deo data est ad correctionem disciplinae; Evangelium autem Dei est, per quod mysterium Dei manifestatur, quod latuit a saeculis in Deo: quod est Christus.

PL 17, 48C

律法は、規律を正すために神から与えられた。他方、神の福音とは、それによって神の奥義が現されるものである。その奥義は、世々の昔から神のうちに隠されていた。それがキリストである。

15

Ad quod omnes invitati apophoreta duplicia consequuntur; remissam enim peccatorum accipiunt, et filii Dei fiunt: ut jam mori non possint secunda morte.

PL 17, 49A

すべての者がこれへと招かれ、二重の引き出物〔apophoreta〕を得る。罪の赦し〔底本は remissam。「赦し」を意味する後期ラテン語の名詞 remissa の形として成り立つ〕を受け、神の子となるからである。もはや第二の死によって死ぬことがありえないようにである。

16

Hinc est quod Dominus in Evangelio: Haec est, inquit, vita aeterna, ut cognoscant te solum verum Deum, et quem misisti Jesum Christum (Joan. XVII, 3) .

PL 17, 49A

ここから、福音書で主はこう言う。「永遠の生命とは、彼らが唯一の真の神である汝と、汝が遣わしたイエス・キリストを知ることである」(ヨハネ17:3)。

17

(Vers. 2.) Quod ante promiserat. Ut probet ratam et integram fidei spem esse in Christo, jam prius Evangelium ejus dicit a Deo promissum: et ut ex eo idoneum illum sponsorem vitae doceret, priusquam veniret, testimonium ei datum ostendit, paria attestante Petro apostolo: Nec enim aliud datum est, inquit, nomen sub coelo, in quo oporteat nos salvos fieri (Act. IV, 12) .

PL 17, 49A

(第2節)「以前に約束していた」。キリストにある信仰の希望が、確かで損なわれないものであることを証明するために、彼は、その福音がすでに以前に神によって約束されていたと言う。また、命の保証人としてふさわしい者であることを教えるために、来る前に彼に証しが与えられていたことを示す。使徒ペトロも同じことを証している。「天の下には、我々が救われるべき名として、ほかの名は与えられていないからである」と彼は言う(使徒言行録4:12)。

18

Per prophetas suos. Ut manifestius salutarem esse adventum Christi significaret, etiam personas, per quas promissionem signaverit, demonstravit: ut quam vera et magnifica sit promissio ex his videretur. Nemo enim rem vilem magnis praecursoribus nuntiat.

PL 17, 49B

「彼の預言者たちを通して」。キリストの到来が救いをもたらすものであることをいっそう明らかに示すために、彼は、約束を示した人々をも明らかにした。約束がどれほど真実で壮大であるかが、その人々から見て取れるようにである。つまらぬ事柄を、偉大な先触れたちが告げることはないからである。

19

In Scripturis sanctis. Hoc ad cumulum verae protestationis adjecit, ut majorem fiduciam credentibus faceret, et Legem commendaret; sanctae enim sunt scripturae, quae et vitia damnant: et sacramentum illic unius Dei, et incarnationis continetur Filii Dei pro salute humana, testibus signorum prodigiis.

PL 17, 49B

「聖なる書物において」。彼は、真実な証言を積み上げるためにこれを加え、信じる者たちにいっそう大きな確信を与えるとともに、律法を推奨した。悪徳を断罪する書物は聖だからである。そこには唯一の神の秘義と、人の救いのための神の子の受肉とが含まれており、しるしの不思議が証人となっている。

20

(Vers. 3.) De filio suo. Dignum fuit, ut quia Deus Filium suum proprium mundo promittebat, per claros viros illum promitteret; ut ex iis quam potentissimus esset, qui praedicabatur, posset sciri, ut Scripturis sanctis adventum ejus futurum insereret, et ut falsum non posset videri, quod a sanctis praedicatum est Scripturis.

PL 17, 49B

(第3節)「その子について」。神が自分の固有の子を世に約束するのであるから、名高い人々を通して約束するのがふさわしかった。それによって、宣べ伝えられた者がどれほど力ある者であるかを知りうるようにし、聖なる書物に彼の将来の到来を書き入れ、聖なる書物によって宣べ伝えられたことが偽りと見えないようにするためである。

21

Qui factus est ei ex semine David secundum carnem. Eum qui erat Dei Filius secundum Spiritum sanctum, id est, secundum Deum (quia Deus spiritus est, et sine dubio sanctus est), factum dicit juxta carnem Dei Filium ex semine David, juxta illud: Et Verbum caro factum est (Joan. I, 14) ; ut jam unus sit Dei et hominis Filius Christus Jesus, ut sicut verus Deus est, verus esset et homo: verus autem non erit, nisi sit ex carne et anima; ut sit perfectus.

PL 17, 49C

「肉によれば、彼のためにダビデの子孫から生じた者」。聖なる霊によれば、すなわち神によれば神の子であった者(神は霊であり、疑いなく聖だからである)が、肉に従ってダビデの子孫から生じた神の子であると、彼は言う。「言葉は肉となった」(ヨハネ1:14)に従ってである。こうして、神の子であり人の子でもあるキリスト・イエスは一人となり、真の神であるとおり、真の人でもあるためである。肉と魂からなるのでなければ、真の人とはならない。完全な者となるためである。

22

Qui enim ex aeterno Dei Filius erat, ignorabatur a creatura: dum vult autem manifestari pro humana salute, visibilis debuit et corporeus fieri; quia et cognosci se voluit per virtutem, et hominem a peccatis abluere in carne, morte devicta.

PL 17, 49C

永遠から神の子であった者は、被造物には知られていなかった。しかし、人の救いのために現れようとするとき、見えるもの、体を持つものとならねばならなかった。力によって自らが知られることを望み、また肉において人を罪から洗い清め、死を打ち破ろうとしたからである。

23

Et ideo ex semine David fit, ut sicut de Deo rex ante saecula natus est; ita et secundum carnem ex rege ortum regium caperet, factus opere Spiritus sancti de Virgine, hoc est, natus: ut reverentia ei reservata, ex hoc ultra hominem cognosceretur; quia ab humanae legis nativitate distaret, sicut praedictum fuerat ab Esaia propheta: Ecce virgo in utero concipiet (Esai. VII, 14) , ut cum novum factum videretur, ac laude dignum, providentia quaedam Dei circa visitationem humani generis futura dignosceretur.

PL 17, 49D

だから彼はダビデの子孫から生じた。神から世に先立って王として生まれたように、肉に従っても、王から王の生まれを受けるためである。聖なる霊の働きによって、おとめから生じた、すなわち生まれた。畏敬が彼のために保たれ、そのことから人を超える者と認められるためである。人の法に基づく誕生とは異なっているからであり、預言者イザヤがあらかじめ言っていたとおりである。「見よ、おとめが胎に宿る」(イザヤ7:14)。それが新しいことで、称賛に値すると見えるとき、人類を訪れることをめぐって、神のある摂理がこれから起こるのだと見分けられるようにするためである。

24

(Vers. 4.) Qui praedestinatus est Filius Dei in virtute secundum spiritum sanctificationis ex resurrectione mortuorum Jesu Christi Domini nostri. Filium Dei dicens, Patrem significavit Deum; addito autem spiritu sanctificationis, ostendit mysterium Trinitatis.

PL 17, 50A

(第4節)「力において、聖化の霊に従い、死者たちの復活によって、神の子と予定された者、我々の主イエス・キリスト」。「神の子」と言うことで、父なる神を示した。そして聖化の霊が加えられていることで、三位一体の奥義を示している。

25

Hic ergo qui incarnatus, quid esset, latebat; tunc praedestinatus est secundum spiritum sanctificationis in virtute manifestari Filius Dei, cum resurgit a mortuis, sicut scriptum est in psalmo octogesimo quarto: Veritas de terra orta est (Psal. LXXXIV, 12) .

PL 17, 50A

受肉したこの者は、何者であるかが隠れていた。そこで、死者の中からよみがえるとき、聖化の霊に従って、力において神の子として現されるよう予定された。第八十四篇に記されているとおりである。「真理が地から生え出た」(詩篇84:12)。

26

Omnis enim ambiguitas et diffidentia resurrectione ejus calcata est, et compressa; siquidem adhuc in cruce positum, centurio videns magnalia, Dei Filium confitetur (Matth. XXVII, 54) .

PL 17, 50B

すべての疑いと不信仰は、彼の復活によって踏みにじられ、抑えられたからである。十字架の上になお置かれていた彼を、百人隊長が大いなる業を見て神の子と告白したのだから(マタイ27:54)。

27

Nam et discipuli in morte ejus dubitaverunt, dicente Cleopha in Emmaus: Nos putabamus quia ipse erat, qui incipiebat liberare Israel (Luc. XXIV, 21) .

PL 17, 50B

弟子たちさえ、彼の死において疑ったのである。エマオでクレオパが言ったとおりである。「我々は、イスラエルを解放しようとしている者はこの人だと思っていた」(ルカ24:21)。

28

Et ipse Dominus ait: Cum exaltaveritis Filium hominis, tunc cognoscetis quia ipse ego sum (Joan. VIII, 28) ; et iterum: Cum exaltatus fuero a terra, omnia traham ad me (Joan. XII, 32) , id est, tunc cognoscar omnium esse Dominus.

PL 17, 50B

主自身も言う。「汝らが人の子を上げるとき、そのとき汝らは、私がそれであることを知る」(ヨハネ8:28)。また言う。「私が地から上げられるとき、私はすべてを私のもとに引き寄せる」(ヨハネ12:32)。すなわち、そのとき私はすべての者の主であると知られる、ということである。

29

Ideo autem non dixit ex resurrectione Jesu Christi, sed ex resurrectione mortuorum; quia resurrectio Christi generalem tribuit resurrectionem. Haec enim major videtur virtus in Christo et victoria, ut ea potestate operaretur mortuus, qua operatus fuerat et vivus. Quo facto apparuit illusisse mortem, ut redimeret nos; unde Dominum nostrum hunc vocat.

PL 17, 50B

彼が「イエス・キリストの復活によって」とは言わず、「死者たちの復活によって」と言ったのは、キリストの復活が一般の復活を与えるからである。この〔復活〕は、キリストにおけるより大きな力であり勝利と見える。生きていたときに働いたのと同じ権能で、死んでからも働いたからである。これによって、彼が我々を贖うために死を欺いたことが明らかになった。それゆえ、彼を我々の主と呼ぶのである。

30

(Vers. 5.) Per quem accepimus gratiam et apostolatum ad obediendum fidei in omnibus gentibus pro nomine ejus.

PL 17, 50C

(第5節)「彼を通して我々は、彼の名のために、すべての異邦人の間で信仰に従わせるための恩寵と使徒職を受けた」。

31

Post resurrectionem manifestatus Filius Dei in virtute, gratiam dedit, justificans peccatores, et apostolos nominavit, quorum se hic socium dicit; ut apostolatus cum gratia esset doni Dei, non sicut Judaeorum sunt apostoli.

PL 17, 50C

復活ののち、神の子は力において現され、罪人たちを義として恩寵を与え、使徒たちを指名した。パウロはここで自らをその仲間だと言う。使徒職が恩寵とともに神の賜物であるためで、ユダヤ人たちの使徒たち〔ユダヤ人のあいだで「使徒」と呼ばれる使者たちを言うと取った〕のようなものではない。

32

A Deo ergo Patre per Christum dominum hanc acceperunt potestatem, ut vice Domini signis doctrinam Dominicam acceptabilem facerent; ut virtutem, quam in Salvatore zelarentur perfidi Judaei, hanc in servis ejus a turbis admirari videntes, vehementius torquerentur.

PL 17, 50C

こうして彼らは、父なる神から、主キリストを通して、この権能を受けた。主の代理として、しるしによって主の教えを受け入れられるものとするためであり、背信のユダヤ人たちが、救い主において妬んだ力を、その僕たちにおいても群衆が感嘆するのを見て、いっそう激しく苦しむためである。

33

Testis enim doctrinae virtus est, ut quia quod praedicatur, incredibile mundo est, gestis fieret credibile.

PL 17, 50D

力は教えの証人である。宣べ伝えられることは世にとって信じがたいので、行いによって信じうるものとなるためである。

34

Missos igitur apostolos vocat, ut praedicarent fidem omnibus gentibus, ut obedirent, et salvarentur; ut donum Dei non jam solis Judaeis, verum etiam omnibus gentibus concessum videretur: et hanc esse Dei voluntatem, ut in Christo, et per Christum omnibus misereatur, vicariis ejus praedicantibus, hoc est: Pro nomine ejus; sicut alibi dicit: Pro quo legatione fungimur (II Cor. V, 20) .

PL 17, 50D

そこで彼は、使徒たちを、信仰をすべての異邦人に宣べ伝えるために遣わされた者と呼ぶ。異邦人が従って救われるためであり、神の賜物がもはやユダヤ人だけでなく、すべての異邦人にも与えられたと見えるためである。また、これが神の意志であって、キリストにおいて、キリストを通してすべての者を憐れむのであり、その代理人たちが宣べ伝えること、すなわち「彼の名のために」ということである。ほかの箇所でも言うとおりである。「彼のために我々は使節の務めを果たしている」(二コリント5:20)。

35

(Vers. 6.) In quibus estis et vos vocati Jesu Christi. Hoc est, legatione nobis fungentibus in omnibus gentibus pro nomine Jesu Christi, inter quos estis et vos vocati; quia donum Dei omnibus missum est, ut cum audiunt se inter caeteros vocatos, scirent se sub Lege agere non debere, quia sine lege Moysi susceperunt caeterae gentes legem Christi.

PL 17, 51A

(第6節)「その中に、汝らもイエス・キリストに召された者である」。すなわち、我々がすべての異邦人の間でイエス・キリストの名のために使節の務めを果たしており、その人々の中に諸君も召された者としているということである。神の賜物はすべての者に送られたのであり、彼らがほかの人々とともに召されたと聞くとき、自分が律法の下で生きるべきではないと知るためである。ほかの異邦人は、モーセの律法なしにキリストの法を受けたからである。

36

(Vers. 7.) Omnibus qui sunt Romae, dilectis Dei, vocatis sanctis. Quamvis Romanis scribat, illis tamen scribere se significat, qui in charitate Dei sunt. Qui sunt hi, nisi qui de Dei Filio recte sentiunt?

PL 17, 51A

(第7節)「ローマにいるすべての人々、神に愛された者、召された聖なる者たちへ」。ローマ人に書き送っているが、それでも彼が書き送るのは、神の愛のうちにある人々にであると示している。それは誰か。神の子について正しく考える者たちでなくて誰であろう。

37

Isti sancti sunt, et vocati dicuntur; sub Lege enim agentes male intelligunt Christum: et injuriam Deo Patri faciunt, cum an in Christo perfecta spes salutis sit, dubitant. Ideo sancti non sunt, neque vocati dicuntur.

PL 17, 51B

これらの者は聖なる者であり、召された者と呼ばれる。律法の下に生きる者たちはキリストを誤って理解し、救いの完全な望みがキリストにあるのかどうかを疑って、父なる神に不当な仕打ちをするからである。それゆえ彼らは聖なる者ではなく、召された者とも呼ばれない。

38

Gratia vobis et Pax a Deo Patre nostro, et Domino Jesu Christo. Gratiam et pacem cum iis dicit esse, qui recte credunt.

PL 17, 51B

「我々の父なる神と主イエス・キリストから、汝らに恩寵と平和があるように」。正しく信じる者たちに恩寵と平和があると言う。

39

Gratia est, quia a peccatis absoluti sunt: pax vero, quia ex inimicis reconciliati sunt creatori, sicut dicit Dominus: In quamcumque domum introieritis, et receperint vos, dicite: Pax huic domui (Luc. X, 5) .

PL 17, 51B

恩寵とは、罪から解かれたからであり、平和とは、敵であったのに創造者と和解させられたからである。主が言うとおりである。「汝らがどの家に入っても、人々が汝らを受け入れるなら、『この家に平和があるように』と言え」(ルカ10:5)。

40

Et ut sine Christo nullam esse pacem et spem doceret, adjecit gratiam et pacem non solum a Deo Patre esse, sed et a Christo Jesu.

PL 17, 51B

また、キリストなしには平和も望みもないことを教えるために、恩寵と平和は父なる神からだけでなく、キリスト・イエスからも来ると付け加えた。

41

Deum Patrem nostrum dicit propter originem, quia ab ipso sunt omnia: Christum autem Dominum, quia ejus sanguine redempti, facti sumus filii Dei.

PL 17, 51B

神を「我々の父」と言うのは起源のゆえであり、万物が神から出ているからである。キリストを「主」と言うのは、その血によって贖われて、我々が神の子らとなったからである。

42

(Vers. 8.) Primum quidem gratias ago Deo meo per Jesum Christum pro omnibus vobis; quia fides vestra annuntiatur in universo mundo.

PL 17, 51C

(第8節)「まず第一に、私は汝ら皆のために、イエス・キリストを通して私の神に感謝する。汝らの信仰が全世界に告げ知らされているからである」。

43

Finita praefatione ante omnia gaudium suum esse testatur, utpote gentium Apostolus, quod cum Romani regnarent in mundo, subjecerint se fidei christianae, quae prudentibus saeculi humilis et stulta videtur.

PL 17, 51C

前置きを終えて、何よりもまず自分の喜びを証しする。異邦人の使徒として、ローマ人が世界を支配しているのに、世の賢者たちには卑しく愚かに見えるキリスト教の信仰に、彼らが身を服したことが喜びだというのである。

44

Cum ergo multa essent ex quibus gauderet in Romanis ( erant enim doctrina memorabiles et boni operis cupidi, studiosique magis agendi bene, quam sermonis, quod non longe est a religione divina), in hoc tamen primum gaudere se dicit, quia fides illorum in omni loco currebat; quamvis non secundum regulam ab auctoribus traditae veritatis, tamen quia quod ab uno Deo erat, interposito Christi nomine, coeperant venerari, gratulatur, sciens illos posse proficere.

PL 17, 51C

ローマ人について喜ぶべき事柄は多かった(実に彼らは、教えにおいて記憶に値する者たちで、善い業を望み、言葉よりも善く行うことに熱心であった。これは神を敬うことから遠くない)。しかしそのなかで第一に喜ぶと言うのは、彼らの信仰があらゆる場所に広まっていたからである。真理の創始者たちが伝えた規範に従ってはいなかったものの、唯一の神に由来するものを、キリストの名を間に置いて敬うようになったので、彼は喜びを述べる。彼らが進歩しうることを知っているからである。

45

Per quod etiam charitatem suam circa illos ostendit, quando congaudet bono coepto illorum, et hortatur ad profectum.

PL 17, 51D

これによっても彼は、彼らへの愛を示している。彼らが始めた善を共に喜び、進歩へと励ましているからである。

46

Gratias ergo agere se dicit Deo suo dumtaxat, quia adhuc illorum non erat plene; quia ex ipso est omnis paternitas (Ephes. III, 15) .

PL 17, 51D

神に感謝すると言うとき、ただ「私の神」と言うのは、神がまだ彼らの神として完全ではなかったからである。「あらゆる父性は彼から出る」からである(エフェソ3:15)。

47

Sed quia omnis dispositio salutis nostrae a Deo quidem, sed per Christum est, non per Legem, neque per aliquem prophetam, gratias quidem agere se dicit Deo, sed per Christum, quia fama fidei illorum erat profectus multorum; ut hoc ipsum ad Dei providentiam referat per Christum.

PL 17, 52A

しかし、我々の救いの配剤はすべて神から出るが、律法によってでも、いずれかの預言者によってでもなく、キリストを通してなされるので、神に感謝すると言いながら、キリストを通して感謝すると言う。彼らの信仰の評判が多くの人の進歩となったからである。これも神の摂理に帰するために、キリストを通してと言うのである。

48

Aut enim gaudebant roborati, qui crediderant: caeteri, quia videbant principes suos factos: aut certe qui non crediderant, poterant credere horum exemplo. Facile enim facit inferior, quod fieri viderit a priore.

PL 17, 52A

信じていた者たちは堅くされて喜び、他の者たちは、自分たちの指導者たちが〔信者に〕なったのを見て喜んだ。あるいは、まだ信じていなかった者も、この人々の例にならって信じうるのであった。下位の者は、上位の者がなすのを見たことを、容易に行うからである。

49

(Vers. 9.) Testis enim mihi est Deus, cui servio in spiritu meo, in Evangelio Filii ejus, quod sine intermissione memoriam vestri facio semper in orationibus meis.

PL 17, 52A

(第9節)「実に、私が絶えず、常に私の祈りの中で汝らを思い起こしていることについては、その子の福音において私の霊で仕えている神が、私の証人である」。

50

Ut suadeat charitatem, Deum testem dat, cui servit, ad quem et precem pro his facit, non in Lege serviendo, sed in Evangelio Filii ejus, hoc est, non in eo quod Moyses servus tradidit, sed in eo quod Filius dilectissimus docuit; quantum enim distat servus a domino, tantum distat evangelium a Lege: non quod mala sit Lex, sed quia melius est Evangelium.

PL 17, 52A

彼らへの自分の愛を信じさせるために、自分が仕え、また彼らのために祈りをささげる神を証人に立てる。律法において仕えるのではなく、その子の福音において仕えるのである。すなわち、僕モーセが伝えたものにおいてではなく、最愛の子が教えたものにおいて仕えるのである。僕が主人から隔たっているだけ、福音は律法から隔たっているが、それは律法が悪いからではなく、福音のほうがまさっているからである。

51

Deo itaque servit in Evangelio Filii ejus, ut ostendat Dei esse voluntatem, ut credatur in Christum.

PL 17, 52B

こうして神にその子の福音において仕えるのは、キリストが信じられることが神の意志であると示すためである。

52

Cui et servio. Quomodo? In spiritu meo, inquit, non in circumcisione manufacta, neque in neomeniis, et sabbato, et discretione escarum; sed in spiritu, id est, in mente.

PL 17, 52B

「神に私は仕えてもいる」。どのようにか。「私の霊において」と彼は言う。手で造られた割礼においてでも、新月の祭りや安息日、食物の区別においてでもなく、霊において、すなわち精神において、である。

53

Quia Deus spiritus est, spiritu vel animo potius debet illi serviri; cui enim animo servitur, ex fide illi servitur.

PL 17, 52B

神は霊であるから、霊、というよりむしろ心によって神に仕えるべきである。心をもって仕える相手には、信仰によって仕えるのである。

54

Haec et Dominus fatus est ad Samaritidem, putantem quod in monte adorari se Deus velit dicens: Venit hora, et nunc est, quando veri adoratores adorabunt Patrem in spiritu et veritate. Etenim Pater tales quaerit, qui adorent eum.

PL 17, 52C

これらのことを主もサマリアの女に語った。彼女は、神が山で礼拝されることを望んでいると考えていたからである。主は言う。「時が来る。今がその時である。真の礼拝者たちが霊と真理によって父を礼拝する時である。というのも父は、このように礼拝する者たちを求めている」。

55

Spiritus est Deus (Joan. IV, 23, 24) . Adorantes ergo, in spiritu et veritate oportet adorare; et non locus orationem commendet, sed devotus animus.

PL 17, 52C

「神は霊である」(ヨハネ4:23, 24)。それゆえ、礼拝する者は霊と真理によって礼拝しなければならない。場所が祈りを推奨するのではなく、献身した心がそうするのである。

56

Hoc est, in veritate adorare in spiritu Deum spiritum et Christum, unum ex quo omnia, et unum per quem omnia (I Cor. VIII, 6) . Hos quaerit adoratores Pater.

PL 17, 52C

すなわち、真理において霊によって礼拝するとは、霊である神とキリストとを、すなわち「万物が彼から出る唯一の者」と「万物が彼を通してある唯一の者」(一コリント8:6)とを礼拝することである。父が求める礼拝者は、このような者たちである。

57

Memorem ergo se illorum in orationibus suis flagitat, ut seminet in illis charitatem; facit enim illis desiderium sui. Quis enim non amet eum, quem audit memorem sui esse?

PL 17, 52C

だから、祈りの中で自分が彼らを思い起こしていると強く述べるのは、彼らの中に愛を蒔くためである。それによって、彼らに自分への慕わしさが生じるからである。自分を思い起こしていると聞く人を、誰が愛さないだろうか。

58

Si enim ab iis qui missi non erant, libenter acceperant doctrinam sub nomine Christi, adulteratis verbis; quanto magis ab eo, quem scirent esse apostolum, et cujus verba comitaretur virtus, desiderarent audire!

PL 17, 52C

もし彼らが、遣わされてもいない者たちからさえ、言葉を偽られたうえで、キリストの名のもとでの教えを喜んで受けたのであれば、使徒であると知っている者、その言葉に力が伴う者からは、どれほどいっそう聞きたいと望むはずか。

59

(Vers. 10.) Obsecrans si quomodo tandem aliquando prosperum iter habeam in voluntate Dei, veniendi ad vos. Orationis suae pro illis sensum ostendit; Deum enim se dicit petere, ut veniret ad Urbem ad profectum illorum cum Dei voluntate, cujus praedicat donum.

PL 17, 52D

(第10節)「何とかして、ついにいつの日か、神の意志のうちに、汝らのもとへ行く順調な道を得られるよう、願っている」。彼は、彼らのための自分の祈りの意味を示す。神に、神の意志にかなって、彼らの進歩のために都〔ローマ〕へ来ることができるよう求めると言い、その賜物を宣べ伝えているのである。

60

Tunc enim profectus adest, si quod agendum est, cum Dei voluntate agatur. Orat ergo ut quacumque ex causa jam daretur occasio, qua veniret ad Urbem; quia occupatus erat aliis praedicando: sic prosperum iter reputans, si Deo volente veniret; quia provida est Dei voluntas.

PL 17, 53A

なすべきことが神の意志にかなって行われるときにこそ、進歩があるからである。だから彼は、どんな理由であれ、都〔ローマ〕へ行く機会がすでに与えられるよう祈る。他の地で宣教に携わっていたからである。神が望むなら来るというかたちで、道を順調と考えている。神の意志は先を見通すものだからである。

61

Prosperum ergo iter est non incassum laborem itineris subire. Haec rogat ut Deus impleat, vocando illos ad suam gratiam. Aviditate animi loquitur; desiderat enim illos, sciens et illis et sibi prodesse, sicut alibi dicit: Quod est gaudium nostrum et corona?

PL 17, 53A

順調な道とは、旅の労苦を無駄に負わないことである。これを神が成就するよう、彼らを神の恩寵へ召すことによって願っている。熱心な心で語っている。彼らを慕い、彼らにも自分にも益があると知っているからで、別の箇所でこう言うとおりである。「我々の喜びと冠とは何か」。

62

Nonne vos in adventum Domini (I Thess. II, 19) ? Fructus enim Apostoli est uberior, si lucretur multos. Praeterea quia majus gaudium est, si potentes mundi convertantur ad Deum, quia quanto inimici graves sunt, tanto magis reconciliati necessarii.

PL 17, 53A

「主の到来のときの汝らではないか」(一テサロニケ2:19)。使徒の実りは、多くの者を獲得するならいっそう豊かだからである。さらに、世の権力者が神に立ち帰るなら、喜びはいっそう大きい。敵として手ごわければ手ごわいほど、和解した者はいっそう必要になるからである。

63

Voluntati itaque ejus sic occasio data est, ut coactus appellaret Caesarem, et dirigeretur ex alia causa ad urbem Romam, Deo volente; ut impleret propositum voluntatis suae.

PL 17, 53B

こうして、その意志にかなって機会が与えられた。彼は皇帝に上訴せざるをえず、別の件でローマの都へ送られた。それは神が望んだからであり、彼が自らの意志の計画を成就するためであった〔impleret の主語は神とも取れる。前の Voluntati ejus に合わせて使徒と取った〕。

64

Denique in naufragio posito astitit Dominus dicens: Noli timere, Paule, sicut enim testificatus es de me Hierosolymis, ita et Romae (Act. XXVII, 24) .

PL 17, 53B

実に、難船の中にいた彼のもとに主が立って言った。「恐れるな、パウロよ。汝がエルサレムで私について証ししたように、ローマでもまたそうである」(使徒言行録27:24)。

65

(Vers. 11.) Desidero enim videre vos, ut gratiam spiritualem vobis administrem ad confirmandos vos. Confirmatio haec tres personas requirit, annuentis Dei, administrantis Apostoli, accipientis populi.

PL 17, 53B

(第11節)「というのも、私は汝らに会いたい。汝らを堅くするために、霊的な恩寵を汝らに分け与えたいからである」。この堅固にすることには三者が要る。承認する神、分け与える使徒、受け取る民である。

66

Nunc ergo desiderii sui voluntatem ostendit, quonam esset voto circa illos; cum enim dicit: Ut gratiam spiritualem vobis administrem, carnalem illos sensum assecutos significat; quia sub nomine Christi non illa quae Christus docuerat, fuerant assecuti, sed ea quae fuerant a Judaeis tradita.

PL 17, 53B

こうして彼は、彼らに対する自分の願いがどのようなものであったか、その望みの意志を示す。「霊的な恩寵を汝らに分け与えたい」と言うとき、彼らが肉的な思いに至っていたことを示しているからである。キリストの名のもとに、キリストが教えたことではなく、ユダヤ人から伝えられたことを身につけていたのである。

67

Se autem cupere citius venire, ut ab hac illos traditione abstraheret, et spirituale illis traderet donum, ut acquirat illos Deo, participes illos faciens gratiae spiritalis, ut in professione et fide sua essent perfecti.

PL 17, 53C

また、早く来たいと願うのは、彼らをこの伝承から引き離し、霊的な賜物を彼らに伝え、神のために彼らを獲得し、彼らを霊的な恩寵にあずからせて、その告白と信仰において完全にするためである。

68

Hinc datur intelligi superius non fidem illorum laudasse, sed facilitatem et votum circa Christum; christianos enim se profitentes, sub Lege agebant simpliciter, sicut illis fuerat traditum.

PL 17, 53C

ここから、先に彼が褒めたのは彼らの信仰ではなく、キリストに対する彼らの素直さと願いであったことが分かる。キリスト教徒を自称しながら、伝えられたとおり、ひたすら律法の下で生活していたからである。

69

Nam misericordia Dei ad hoc data est, ut Lex cessaret, quod saepe jam dixi; quia Deus consulens infirmitati humanae, sola fide addita legi naturali, hominum genus salvare decrevit.

PL 17, 53C

神の慈しみは、律法が廃れるために与えられた。これは私がすでにしばしば述べたとおりである。神は人間の弱さを思いやり、自然の法に信仰だけを加えて、人類を救うことを定めたからである。

70

Quid est tamen ut cum scriptis illos corrigat, et a carnali sensu abstrahat, praesentiam suam necessariam dicat, ut gratiam illis spiritalem ministraret; cum ea quae scribit, spiritalia sint: nisi propter hoc quia aliter dicta ad aliud solent rapi, sicut ab haereticis fit?

PL 17, 53C

それにしても、彼が書簡で彼らを矯正し、肉的な思いから引き離しながら、霊的な恩寵を彼らに授けるために自分の臨席が必要だと言うのは、どういうわけか。書いている事柄は霊的であるのに。異端者がするように、別の意味で言われたことが別の方向へ引きずられるのが常だからでなくて、何であろうか。

71

Ideo desiderat ut praesens doctrinam evangelicam sensu quo scribit, his tradat; ne sub auctoritate litterarum ejus non auferretur error, sed firmaretur: quippe cum praesens quae verbis suadere non poterat, suaderet virtute, ut magis illis proficiat aditis.

PL 17, 53D

それゆえ彼は、自分がその場にいて、書いている意味のとおりに福音の教えを彼らに伝えることを望む。そうでなければ、その手紙の権威のもとで、誤りが除かれず、かえって固められてしまうからである。その場にいれば、言葉では説き勧められなかったことを力によって説き勧めることができ、彼らを訪れることでいっそう彼らに益をもたらせるからである。

72

(Vers. 12.) Id est, simul consolari in vobis per eam quae invicem est, fidem vestram atque meam. Consolari se dicit cum illis, si apprehendant spiritalia; quia quamvis congaudeat fidei illorum, doleat tamen quia non rectam accipiebant fidem.

PL 17, 53D

(第12節)「すなわち、汝らの中で、互いのものである信仰、汝らのものと私のものとの信仰によって、共に慰められるためである」。彼は、彼らが霊的なものを把握するなら、彼らと共に慰められると言う。彼らの信仰を共に喜んではいても、彼らが正しい信仰を受けていないことを悲しんでいたからである。

73

Hoc affectu fuit Apostolus, ut aliena vitia quasi sua doleret. Ac per hoc consolemur, inquit, per unam atque eamdem fidem, ut tunc consolatio una sit, si unius fidei efficerentur in Christo; ut administratio gratiae spiritalis, evangelizante Apostolo, hunc praestaret effectum.

PL 17, 54A

使徒はこうした心情の人であり、他人の悪徳をも自分のもののように悲しんだ。それゆえ「一つの同じ信仰によって慰められよう」と彼は言う。慰めが一つになるのは、彼らがキリストにおいて一つの信仰の者となるときであり、使徒が福音を告げ、霊的な恩寵を分け与えることが、この結果をもたらすためである。

74

(Vers. 13.) Non autem arbitror ignorare vos, fratres, quia saepe proposui venire ad vos, et prohibitus sum usque adhuc.

PL 17, 54A

(第13節)「兄弟たちよ、汝らが知らないことはないと私は思う。私はしばしば汝らのもとへ行こうと企てたが、今に至るまで妨げられてきた」。

75

Propositum et votum suum ostendit, quod quidem scire illos non ambigit per eos fratres, qui ab Hierusalem vel confinibus civitatibus causa suae religionis ad Urbem veniebant, sicut Aquilla et Priscilla, votum ejus insinuantes Romanis.

PL 17, 54A

自分の企てと願いを示す。それを彼らが知っていることを彼は疑わない。エルサレムやその近隣の都市から、自らの信仰のゆえに都〔ローマ〕へ来る兄弟たち、たとえばアキラとプリスキラが、彼の願いをローマ人に伝えていたからである。

76

Cum enim saepe vellet venire, et prohiberetur, sic factum est ut scriberet epistolam; ne diu in mala exercitatione detenti, non facile corrigerentur. Et fratres eos vocat, non solum quia renati erant; sed et quia erant inter eos, licet pauci, qui recte sentirent.

PL 17, 54B

しばしば行こうとしたのに妨げられたので、手紙を書くことになった。悪い習慣に長く縛られたままで、容易に正されなくなることがないようにである。彼らを兄弟と呼ぶのは、彼らが新たに生まれたからだけでなく、少数ではあるが、彼らの中に正しく考える者がいたからでもある。

77

Unde dixit: Vocatis sanctis (Rom. I, 7) . Quid tamen est, Vocatis sanctis? Si enim jam sancti sunt, quomodo vocantur, ut sanctificentur? Sed hoc ad Dei pertinet praescientiam, quia quos scit Deus futuros sanctos, jam apud illum sancti sunt, et vocati permanent.

PL 17, 54B

そこから「召された聖なる者たちへ」(ローマ1:7)と言った。しかし、「召された聖なる者たちへ」とはどういうことか。すでに聖なる者であるなら、聖とされるためにどうして召されるのか。だがこれは神の予知にかかわる。神が聖なる者となると知っている者たちは、すでに神のもとで聖なる者であり、召された者として留まるのである。

78

Prohibitum tamen se dicit usque ad tempus datae epistolae, a Deo utique, qui sciens adhuc imparatos illos, ad alias urbes direxit Apostolum, quae jam ad recipiendam veritatem essent capaces; quamvis sub nomine agerent Salvatoris, sed vitiis prohibebantur carnalibus; ne digni jam essent addiscere spiritalia.

PL 17, 54B

しかし彼は、手紙を出した時まで妨げられたと言う。それはもちろん神によってである。神は、彼らがまだ備えができていないと知っていたので、すでに真理を受け入れる力のある別の都市へ使徒を向かわせた。彼らは救い主の名のもとに行動してはいたが、肉的な悪徳に妨げられていて、霊的なことを学ぶにふさわしい者にまだなっていなかった〔ne digni jam essent は目的の形であるが、結果の意に取った〕。

79

Denique volentes aliquando in Bithyniam ire, prohibiti sunt a sancto Spiritu Paulus et Silas (Act. XVI, 7) : cur, nisi sciret adhuc affectum deesse?

PL 17, 54C

実に、あるときビティニアへ行こうとしたパウロとシラスは、聖なる霊に妨げられた(使徒言行録16:7)。なぜか。まだ〔その地の人々に〕心情が欠けていると〔霊が〕知っていたからでなくて何であろう。

80

Apud Corinthios autem commonetur Apostolus, dicente Domino: Loquere, ne tacueris; quia populus mihi multus est in hac civitate (Act. XVIII, 9, 10) .

PL 17, 54C

コリントでは、使徒は諭された。主はこう言う。「語れ、黙っているな。この都市には私の民が多いからだ」(使徒言行録18:9, 10)。

81

Non ergo otiose prohibitum se dicit, sed et causas morarum discrevit, et hos ut se praepararent adhortatus est; ut audientes sibi gratiam spiritalem ministrandam fore, dignos se efficerent, a vitiis carnalibus abstinentes, ad excipiendam eam.

PL 17, 54C

だから、妨げられたと彼が言うのは理由なしにではない。遅れた理由をはっきりと区別し、彼らに身を整えるよう勧めている。霊的な恩寵が自分たちに分け与えられると聞いて、それを受けるにふさわしい者となるため、肉的な悪徳を慎むようにである。

82

Ut aliquem fructum habeam et in vobis, sicut et in caeteris gentibus. Pro utilitate communi cupidum se veniendi ad hos declarat, ut et hi salutem spiritalis gratiae consequantur, ratam habentes fidei suae professionem; ut hic fructum habeat apud Deum ministerii sui, per quod lacessit illos ad fidem rectam, exemplo caeterarum gentium: promptior enim fit quis ad rem sibi traditam, si illi multos videat assentiri.

PL 17, 54C

「汝らのもとでも、他の異邦人のもとでと同じように、何らかの実りを得るために」。共通の益のために、彼らのもとへ行くことを望んでいると明言する。彼らもまた霊的な恩寵による救いを得て、信仰の告白を確かなものとするためであり、また彼自身が、その務めの実りを神のもとで得るためである。その務めによって彼は、他の異邦人の例にならうよう、彼らを正しい信仰へ促すのである。人は、自分に伝えられた事柄に多くの人が同意しているのを見るなら、いっそう進んでそれに向かうからである。

83

(Vers. 14.) Graecis et Barbaris, sapientibus et insipientibus debitor sum. Debitorem se dicit horum, quos memorat, quia ad hoc missus est, ut omnibus praedicaret: per quod etiam omnes significat debitores; confiteri enim creatorem Deum, ex quo omnia, et per quem omnia, et debitus honor est, et salus confitentis.

PL 17, 54D

(第14節)「ギリシア人にも異国人にも、知者にも愚者にも、私は負い目がある」。挙げた者たちに対して負い目があると言うのは、すべての人に宣べ伝えるために遣わされたからである。それによって、すべての人が負い目を負っていることも示している。万物がそこから出、万物がそれを通して存在する創造者なる神を告白することは、当然帰すべき誉れであり、告白する者の救いでもあるからである。

84

Graecos ergo gentiles posuit, sed eos qui Romani dicantur sive natione, sive adoptione: Barbaros vero eos qui Romani non sunt, quorum genus adversum est, et sunt gentiles.

PL 17, 55A

したがって、「ギリシア人」で異邦人を指したが、それは出自によってであれ養子縁組によってであれ、ローマ人と呼ばれる者たちである。「異国人」とは、ローマ人でない者、その種族が敵対しており、異邦人である者たちである。

85

Sapientes autem illos dixit, qui mundanis rationibus eruditi, sapientes vocantur in saeculo; dum aut siderum speculatores sunt, aut mensuris, aut numeris, aut arti grammaticae student, rhetoricae, aut musicae.

PL 17, 55A

「知者」と言ったのは、世の道理で学び、世で知者と呼ばれる者たちである。星を観察する者、測量や数に携わる者、あるいは文法、修辞学、音楽を学ぶ者たちである。

86

His omnibus ostendit nihil haec prodesse, nec vere sapientes esse, nisi credant in Christum: stultos vero hos dixit, qui simplicitatem sequentes, harum rerum imperiti sunt. His omnibus missum se praedicare testatur.

PL 17, 55A

これらすべての者に対して、これらは何の益もなく、キリストを信じなければ本当の知者でもないことを示している。「愚者」と言ったのは、素朴さに従い、これらのことに通じていない者たちである。これらすべての者に遣わされて宣べ伝えているのだと彼は証言する。

87

De Judaeis autem tacuit, quia magister gentium est. Ac per hoc debitorem se profitetur; quia ad hoc accepit doctrinam, ut tradat: et cum tradit, acquirat.

PL 17, 55A

ユダヤ人については黙った。異邦人の教師だからである。それゆえ自分が負い目ある者だと公言する。教えを受けたのは伝えるためであり、伝えるとき、獲得するからである。

88

(Vers. 15.) Itaque quod in me est, promptus sum, et vobis qui Romae estis, evangelizare. Quamvis se missum praedicare omnibus dicat gentibus, promptum tamen se Romanis asserit tradere Evangelium gratiae Dei, apud quos regni Romani caput et sedes est.

PL 17, 55A

(第15節)「そこで、私に関するかぎり、私は用意ができている。ローマにいる汝らにも福音を告げ知らせる用意が」。すべての異邦人に宣べ伝えるために遣わされたと言いながら、神の恩寵の福音をローマ人に伝える用意があると断言する。ローマ人のもとには、ローマ帝国の首都と座があるからである。

89

Ad membrorum enim utilitatem vel requiem pertinet, si caput inquietum non fuerit. Ideo Romanorum pacem optat, ut non multum se jactet Satanas, et uberiores fructus habeat operis sui.

PL 17, 55B

頭が騒がしくなければ、それは肢体の益となり、安らぎとなる。だから彼はローマ人の平和を願う。サタンが大いにのさばらず、〔使徒が〕自らの業のいっそう豊かな実りを得られるようにである〔habeat の主語は定かでない。使徒と取った。サタンと取れば「サタンが自らの業のいっそう豊かな実りを得ないように」となる〕。

90

(Vers. 16.) Non enim erubesco Evangelium; virtus enim Dei est in salutem omni credenti. Hoc dicto illos tangit, a quibus acceperant non rectam fidem, apostolorum tamen doctrinam virtus commendabat; ut quia incredibile videbatur, quod praedicabatur, signa et prodigia ab apostolis facta testimonio essent, non diffidendum de iis quae ab illis dicebantur, in quibus tanta virtus inesset (nulli enim dubium verba virtuti cedere, ac per hoc quoniam illorum nulla visa erant portenta, praedicatio illorum sine virtute Dei erat), ideoque non se dicit erubescere Evangelium Dei, illos autem erubescere; quia quod illi tradiderant, in reprehensionem veniebat, nec quoquam testimonio firmabatur, et discordabat a doctrina apostolica.

PL 17, 55B

(第16節)「というのも、私は福音を恥としない。福音は、信じるすべての者に救いをもたらす神の力だからである」。この言葉で彼は、彼らが正しくない信仰を受けた相手に触れる。それでも使徒たちの教えは力によって裏づけられていた。宣べ伝えられたことは信じがたく見えたので、使徒たちによってなされたしるしと不思議が証しとなり、使徒たちの語ることを疑ってはならない、そこにはこれほどの力が宿っているからである(言葉が力に譲ることは誰にも疑いがなく、したがって彼ら〔偽の教師〕については何の不思議も見られなかったのだから、彼らの宣教には神の力がなかった)。それゆえ彼は、自分が神の福音を恥じていないと言い、彼らは恥じていると言う。彼らが伝えたものは非難を受け、どんな証しによっても確かめられず、使徒の教えと食い違っていたからである。

91

Virtus igitur Dei est, quae invitat ad fidem, et dat salutem omni credenti, dum peccata donat, et justificat; ut a secunda morte detineri non possit signatus mysterio crucis.

PL 17, 55C

したがって、信仰へ招き、信じるすべての者に救いを与えるのは神の力である。罪を赦し、義とするとき、十字架の奥義で印づけられた者は、第二の死に捕らえられえないのである。

92

Praedicatio enim crucis Christi indicium est mortis evictae, dicente apostolo Joanne: Ad hoc enim venit Filius Dei, ut solveret opera diaboli (I Joan. III, 9) , ut omnis credens non teneatur a morte; quia signum habet quod victa mors est.

PL 17, 55C

キリストの十字架の宣教は、死が打ち負かされたしるしだからである。使徒ヨハネが言うとおりである。「神の子が来たのはこのためである。悪魔の業を滅ぼすためである」(一ヨハネ3:9)〔引かれた句は一ヨハネ3:8〕。信じる者がみな死に捕らえられないためであり、その者は、死が打ち負かされたというしるしを持つからである。

93

Judaeo primum, et Graeco. Id est, huic qui ex genere est Abrahae, et huic qui ex gentibus; in Graeco enim gentilem significat: in Judaeo vero eum, qui ex genere fuerit Abrahae.

PL 17, 55D

「まずユダヤ人に、またギリシア人に」。すなわち、アブラハムの血筋に属するこの者にも、異邦人に属するこの者にも、ということである。「ギリシア人」で異邦人を指し、「ユダヤ人」でアブラハムの血筋に属する者を指すのである。

94

Nam Judaei ex tempore Judae Machabaei dici coeperunt, qui in causa cladis restitit sacrilegiis gentium, et fiducia Dei collegit populum, et defendit genus suum. Fuit autem ex filiis Aaron.

PL 17, 55D

ユダヤ人は、ユダ・マカバイの時から呼ばれるようになった。彼は、災厄の原因となった異邦人の冒瀆行為に抗し、神への信頼をもって民を集め、自分の種族を守った。彼はアロンの子らの出であった。

95

Quamvis ergo praeponat Judaeum causa Patrum, tamen similiter etiam ipsum indigere dicit dono Evangelii Christi. Si ergo et Judaeus non justificatur, nisi per fidem Christi Jesu; quid opus est esse sub Lege?

PL 17, 56A

だから、父祖たちのゆえにユダヤ人を先に置いてはいるが、彼もまた同じようにキリストの福音の賜物を必要としていると言う。それなら、ユダヤ人もキリスト・イエスへの信仰によらなければ義とされないのに、律法の下にいる必要が何であろうか。

96

(Vers. 17.) Justitia enim Dei revelatur in eo ex fide in fidem. Hoc dicit, quia in illo qui credit, sive Judaeus sit, sive Graecus, justitia Dei revelatur (Habac. II, 4) .

PL 17, 56A

(第17節)「というのも、神の正義は、信仰から信仰へと、そのうちに啓示されるからである」。これは、信じる者のうちに、ユダヤ人であれギリシア人であれ、神の正義が啓示されるということである(ハバクク2:4)〔ここにハバククの句は引かれていない。この引照は、あとに引かれる「義人は信仰によって生きる」に当たる〕。

97

Justitiam Dei dicit, quia gratis justificat impium per fidem, sine operibus Legis, sicut alibi dicit: Ut inveniar in illo non habens meam justitiam, quae ex Lege est, sed illam, quae ex fide est (Phil. III, 9) .

PL 17, 56A

神の正義と言うのは、神が、律法の業なしに、信仰によって不敬虔な者を無償で義とするからである。別の箇所でこう言うとおりである。「私が彼のうちに見いだされるように。律法からの私の正義ではなく、信仰からの正義を持つ者として」(フィリピ3:9)。

98

Quae ex Deo est justitia in fide, ipsam justitiam dicit revelari in Evangelio; dum donat homini fidem per quam justificetur. Ostenditur enim in eo veritas et justitia Dei, dum credit et profitetur: justitia est Dei, quia quod promisit, dedit.

PL 17, 56B

神に由来する、信仰における正義、まさにこの正義が福音において啓示されると彼は言う。神が人に、それによって義とされる信仰を与えるからである。人が信じて告白するとき、そのうちに神の真実と正義が示される。約束したものを与えたゆえに、それは神の正義である。

99

Ideo credens hoc esse se consecutum, quod promiserat Deus per prophetas suos, justum Deum probat, et testis est justitia ejus.

PL 17, 56B

だから、神が預言者たちを通して約束したものを自分は得たと信じる者は、神が正しいことを証しし、神の正義の証人となる。

100

Ex fide in fidem. Quid aliud est, ex fide in fidem, nisi quia fides Dei est in eo, quod de se repromisit; et fides hominis, qui credit promittenti; ut ex fide Dei promittentis in fidem hominis credentis Dei justitia reveletur?

PL 17, 56B

「信仰から信仰へ」。「信仰から信仰へ」とは、神の信実〔fides〕が自らについて約束したことのうちにあり、人の信仰が約束する者を信じることのうちにある、ということでなくて何であろう。約束する神の信実から、信じる人の信仰へと、神の正義が啓示されるためである。

101

In credente enim justus Deus apparet: in eo autem qui non credit, injustus videtur; negat enim veracem Deum, qui non credit Deum dedisse quod promisit. Hoc contra Judaeos loquitur, qui negant hunc esse Christum, quem promisit Deus.

PL 17, 56B

信じる者においては、神は正しい者として現れ、信じない者においては、不正な者に見える。約束したものを神が与えたことを信じない者は、神が真実であることを否定するからである。これは、神が約束したこの者がキリストであることを否定するユダヤ人に対して語っている。

102

Sicut scriptum est: Justus autem ex fide vivit (Habac. II, 4) . Propterea ad exemplum prophetae Habacuc se convertit, ut declararet olim ostensum justum ex fide, non ex Lege vivere, hoc est, non justificari hominem apud Deum per Legem, sed per fidem: vita enim ex fide non haec praesens est, sed futura; quia justus ex fide vivit, sed apud Deum.

PL 17, 56C

「『義人は信仰によって生きる』と書かれているとおりである」(ハバクク2:4)。それゆえ彼は預言者ハバククの例に立ち返り、義人は信仰によって生きるのであって律法によってではない、すなわち人が神のもとで義とされるのは律法によらず信仰によるのだと、昔から示されていたことを明らかにした。信仰による生命は、この現在のものではなく、将来のものだからである。義人は信仰によって生きるが、それは神のもとにおいてである。

103

(Vers. 18.) Revelatur enim ira Dei de coelo in omnem impietatem et injustitiam hominum eorum, qui veritatem Dei in injustitia detinent.

PL 17, 56C

(第18節)「というのも、神の怒りは天から、神の真理を不義のうちに押さえつけている人々のあらゆる不敬虔と不義に対して啓示されるからである」。

104

Sicut enim in illo qui credit, justitia Dei revelatur, sicut supra memoravi; ita et in eo qui non credit impietas et injustitia revelatur.

PL 17, 56C

信じる者においては、先に述べたとおり神の正義が啓示されるように、信じない者においては、不敬虔と不義が啓示される。

105

Ex ipsa enim coeli fabrica iratus illis Deus videtur; idcirco enim tam pulchra astra condidit, ut ex iis quantus et quam admirabilis creator eorum est, possit agnosci, et solus adorari.

PL 17, 56C

天の造りそのものから、神が彼らに怒っていることが見て取れる。これほど美しい星々を造ったのは、それらから、それらの造り主がいかに偉大で驚嘆すべき者であるかを知り、ただ造り主だけを礼拝できるようにするためだからである。

106

Unde scriptum est in psalmo: Coeli enarrant gloriam Dei, et opera manuum ejus annuntiat firmamentum (Psal. XVIII, 2) .

PL 17, 56D

それゆえ詩篇に書かれている。「天は神の栄光を物語り、その手の業を大空は告げ知らせる」(詩篇18:2)。

107

Per naturalem ergo legem reum facit genus humanum; potuerunt enim id per legem naturae apprehendere, fabrica mundi testificante, auctorem Deum solum diligendum, quod Moyses litteris tradidit (Deut. VI, 5) : sed impii facti sunt non colendo creatorem, et injustitia in eis apparet, dum videntes dissimulant a veritate, non fatentes unum Deum.

PL 17, 56D

こうして彼は、自然の法によって人類を有罪とする。世の造りが証ししているので、自然の法によって、造り主である神だけを愛すべきことを把握できたからである。モーセがそれを文字にして伝えた(申命記6:5)。しかし彼らは、造り主を拝まなかったので不敬虔になった。見ていながら真理から目をそらし、唯一の神を告白しないとき、不義が彼らのうちに現れる。

108

(Vers. 19.) Quia quod notum est Dei, manifestum est in illis. Notitia Dei manifesta est ex mundi fabrica; ut enim Deus, qui natura invisibilis est, etiam visibilibus possit sciri, opus factum est ab eo, quod opificem visibilitate sua manifestaret, ut per certum incertum posset sciri: ac per hoc quod caeteris impossibile est, ille esse Deus omnium crederetur, qui hoc opus fecit.

PL 17, 57A

(第19節)「というのも、神について知られうることは、彼らのうちに明らかだからである」。神の認識は世の造りから明らかである。本性上見えない神が、見えるものによっても知られうるように、神はその業を造った。それは、造り主を、その見えるあり方によって示すためであり、確かなものによって不確かなものが知られうるようにするためである。それゆえ、他のものには不可能なことをなしたのだから、この業を造った者こそがすべての神であると信じられることになる。

109

Deus enim illis manifestavit, hoc est, opus fecit, per quod possit agnosci per fidem.

PL 17, 57A

「神が彼らに明らかにしたからである」。すなわち、それによって信仰を通して神を知ることのできる業をなしたのである。

110

(Vers. 20.) Invisibilia enim ejus a creatura mundi per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur.

PL 17, 57A

(第20節)「というのも、その見えないものは、世界の創造以来、造られたものによって知られ、見て取られるからである」。

111

Idem sensus est, quem repetit; ut absolutius doceat quia cum per se potentia et majestas Dei creaturae oculis aspici non possint, opere mundi intellecta conspiciuntur.

PL 17, 57B

同じ意味であり、それを繰り返しているのは、いっそう完全に教えるためである。すなわち、神の力と威光はそれ自体では被造物の目に見られえないが、世の業によって知られ、見て取られるということである。

112

Hoc igitur genere reos facit eos, qui sine lege vixerunt et naturae et Moysi; consuetudine enim peccandi obruerunt legem naturae, oblitique memoriam ejus: legem autem quae ad reformationem data fuerat, percipere noluerunt, ut duplici modo obnoxii fierent damnationi.

PL 17, 57B

こうして彼は、自然の法もモーセの律法もなしに生きた者たちを有罪とする。罪を犯す習慣によって自然の法を覆い隠し、その記憶を忘れたからである。矯正のために与えられた律法は、受け入れようとしなかった。こうして二重に断罪を免れなくなった。

113

Sempiterna quoque ejus virtus et divinitas, ita ut sint inexcusabiles. Ut omnino excusari impietas non possit, adjecit etiam virtutem Dei, et divinitatem sempiternam cognitam esse ab hominibus, et stupore quodam hebetasse ad honorandum Deum, quem et esse, et operari ad utilitatem suam non ignorarent; ea enim quae humanis usibus evoluto anno gignuntur, ipsum decrevisse nulli in dubium venit.

PL 17, 57B

「その永遠の力と神性もまた、そのため彼らは弁解の余地がない」。不敬虔が決して弁解されえないように、神の力と永遠の神性が人々に知られていたこと、そして人々が一種の鈍さによって、神を敬うことに鈍くなったことを付け加えたのである。神が存在することも、自分たちの益のために働くことも、彼らは知らなかったはずがないのだから。年が巡って人間の用のために生じるものを、神が定めたということは、誰にも疑いにならない。

114

Aeterna ergo virtus ejus Christus est, per quem instituit, quae non erant, et manent in eo. Cujus si dudum persona agnita non est, opera tamen manifesta sunt: Divinitas vero, quia in opere sibi decreto perdurant elementa rerum.

PL 17, 57C

したがって、神の永遠の力とはキリストであり、キリストを通して神は、存在しなかったものを造り立てた。それらはキリストのうちに存続する。そのペルソナが長らく認められなかったとしても、その業は明らかである。また「神性」と言うのは、万物の元素が、それぞれに定められた業のうちに存続しているからである〔Divinitas vero の文には述語が無い。「神性と言うのは」と補って取った〕。

115

Ut sint inexcusabiles. Multis enim modis qui reus convincitur excusari non potest.

PL 17, 57C

「彼らが弁解の余地のないものとなるために」。多くの仕方で有罪と証明される者は、弁解されえないからである。

116

(Vers. 21.) Quoniam cum cognovissent Deum; non sicut Deum magnificaverunt, aut gratias egerunt.

PL 17, 57C

(第21節)「というのも、彼らは神を知りながら、神として崇めず、感謝もしなかったからである」。

117

Usque adeo non ignoraverunt, ut faterentur unum esse principium, a quo omnia initium sortita sint, coelestia et terrestria et inferna: et hunc unum esse qui omnibus decreverit proprietates et officia naturaliter; et haec scientes non egerunt gratias. De anterioribus loquitur, ut praesentes et futuros corrigat.

PL 17, 57C

彼らは知らなかったわけではなく、万物がそこから始まりを得た唯一の根源——天のものも地のものも冥界のものも——があることを認め、この唯一の者が万物に性質と務めを生来定めたことも認めていた。それを知りながら感謝しなかったのである。過去の者たちについて語るのは、現在と将来の者たちを正すためである。

118

Sed evanuerunt in cogitationibus suis. Evanuerunt; videntes enim mundum miro ornatu aptatum ab eo, quem ejus opificem cognoverant, dissimulaverunt.

PL 17, 58A

「かえって、自分の思いの中で空しくなった」。空しくなったのである。世界が、自分たちが造り主と認めていた者によって、見事な装いで整えられているのを見て、知らぬふりをしたからである。

119

Et obscuratum est insipiens cor eorum. Nebula erroris texit cor illorum, quia cum creatorem ex iis, quae fecit pulchra, amplius honorificare debuerint, obtusi sunt, relicto illo, haec sola dicentes sibi sufficere ad culturam, quae videntur.

PL 17, 58A

「その愚かな心は暗くなった」。誤りの霧が彼らの心を覆った。造り主が美しく造ったものから、いっそう造り主をあがめるべきであったのに、鈍くなり、造り主を捨てて、目に見えるこれらだけで崇拝に足りると言ったからである。

120

(Vers. 22.) Dicentes enim se esse sapientes, stulti facti sunt. Sapientes enim se arbitrantur; quia rationes physicas investigasse se putant, scrutantes cursus siderum, et qualitates elementorum, dominum autem horum spernentes; ideo stulti sunt; cum si haec laudanda sint, quanto magis creator illorum!

PL 17, 58A

(第22節)「というのも、自分は知者だと言いながら、彼らは愚かになったからである」。彼らは自分を知者だと思っている。自然の道理を究めたと考え、星の運行や元素の性質を調べながら、その主を軽んじているからである。それゆえ愚かである。もしこれらが称賛に値するなら、それらの造り主はなおさらではないか。

121

Solent tamen pudorem passi, neglecti Dei misera uti excusatione, dicentes per istos posse ire ad Deum, sicut per comites pervenitur ad regem.

PL 17, 58B

しかし彼らは、神をないがしろにしたことに恥じらいを覚えると、みじめな言い訳を使うのが常である。王のもとへは側近を通して至るように、これらを通して神のもとへ行くことができる、と言うのである。

122

Age, numquid tam demens est aliquis, aut salutis suae immemor, ut honorificentiam regis vindicet comiti; cum de hac re si qui etiam tractare fuerint inventi, jure ut rei damnentur majestatis?

PL 17, 58B

さあ、王の栄誉を側近に帰すほど狂った者、自分の身の安全を忘れた者が誰かいるだろうか。この件について論じる者が見つかっただけでも、法に従って大逆の罪人として断罪されるというのに。

123

Et isti se non putant reos, qui honorem nominis Dei deferunt creaturae, et relicto Domino, conservos adorant; quasi sit aliquid plus, quod reservetur Deo.

PL 17, 58B

それなのにこの者たちは、神の名の栄誉を被造物に帰し、主を捨てて仲間の僕たちを礼拝しながら、自分が有罪だとは思っていない。神に取っておくべきもっと大きな何かがあるかのようにである。

124

Nam et ideo ad regem per tribunos aut comites itur; quia homo utique est rex, et nescit quibus debeat rempublicam credere. Ad Deum autem, quem utique nihil latet (omnium enim merita novit), promerendum, suffragatore non opus est, sed mente devota. Ubicumque enim talis locutus fuerit ei, respondebit illi.

PL 17, 58B

王のもとへ将校や側近を通して行くのは、王が人間であり、国家を誰に託すべきか分からないからである。しかし神は、もちろん何も隠されることがなく(すべての者の功績を知っているのだから)、神に取り入るには、とりなす者は要らない、ただ敬虔な精神が要る。そのような者が神に語るなら、どこであれ、神は応える。

125

(Vers. 23.) Et mutaverunt gloriam incorruptibilis Dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis.

PL 17, 58C

(第23節)「そして彼らは、朽ちない神の栄光を、朽ちる人間の像の似姿に替えた」。

126

Sic obcaecatum est cor illorum, ut majestatem invisibilis Dei, quem ex his factis agnoverant, non hominibus, sed quod pejus est, et inexcusabile crimen, in similitudinem hominum mutarent; ut forma corruptibilis hominis Deus ab his vocetur, hoc est, simulacrum hominis: ut quos vivos hoc nomine donare non audent, mortuorum imagines in gloriam Dei recipiant.

PL 17, 58C

彼らの心は盲いて、これらの業から知った見えない神の威光を、人間にではなく——それは、さらに悪く、弁解できない罪過であるが——人間の似姿へと替えてしまった。朽ちる人間の姿、すなわち人間の像が、彼らによって神と呼ばれるに至ったのである。生きているうちはこの名を与えようとしない者たちの、死んだのちの像を、神の栄光のうちに受け入れるのである。

127

Quanta hebetudo, quanta stultitia, hos sapientes appellare ad suam damnationem, apud quos plus potest imago quam veritas; et mortui potiores sunt vivis!

PL 17, 58C

何という鈍さ、何という愚かさだろう。この者たちが知者と呼ばれることは、彼ら自身の断罪に至る。彼らのもとでは、真理より像が力を持ち、死者が生者よりも尊ばれているのである。

128

A vivo enim Deo recedentes, mortuis favent, in quorum numero sunt, sicut scriptum est in sapientia Salomonis: Mortalis fingit mortuum manibus iniquis (Sap. XV, 27) .

PL 17, 58C

生ける神から離れて、死者に肩入れしているのである。彼らはその数の中にいる。ソロモンの知恵の書に書かれているとおりである。「死すべき者が、不法な手で死せるものを形作る」(知恵の書15:27)〔引かれた句は知恵の書15:17〕。

129

Et volucrum, et quadrupedum, et serpentium. His subjectis cumulavit ad poenam hebetudinis, ut ultra stultitiam et vanitatem sint hujusmodi.

PL 17, 58D

「また鳥や、四つ足の獣や、蛇の」。これらを付け加えることで、彼は鈍さへの刑罰を積み上げた。こうした者たちは、愚かさと空しさをさらに超えている、という意味である。

130

Sic enim Dei majestatem et gloriam minuerunt, ut horum quae minima et parva sunt, similitudini Dei honorificentiam darent; primi enim Babylonii Deum vocaverunt figmentum Beli cujusdam quondam hominis mortui, qui principatum in eos dicitur egisse.

PL 17, 59A

彼らは神の威光と栄光を貶め、最も小さくささやかなこれらのものの似姿に、神の栄誉を与えるまでに至ったのである。最初にバビロニア人が、かつての死んだ人間ベルの作り物を神と呼んだ。ベルは彼らを支配したと言われる。

131

Coluerunt et serpentem draconem, quem occidit Daniel homo Dei (Dan. XIV, 26) , cujus similitudinem habent.

PL 17, 59A

蛇である竜をも拝んだ。それを神の人ダニエルが殺した(ダニエル14:26)。彼らはその似姿を持つ。

132

Aegyptii autem colebant quadrupedem, quam dicebant Apin, in similitudinem vaccae; quod malum imitatus est Hieroboam (II Reg. XII, 28) , vaccas instruens in Samaria, quibus sacrificarent Judaei; et volucres, quia Coracina sacra habebant pagani.

PL 17, 59A

エジプト人は、アピスと呼ぶ四つ足の獣を、雌牛の似姿で拝んでいた。この悪をヤロブアムが真似た(サムエル記下12:28)〔引かれた箇所は列王記三12:28〕。雌牛をサマリアに据えて、ユダヤ人がそれに犠牲をささげるようにしたのである。また鳥〔も拝まれた〕。異教徒が「コラキナ」の祭儀を持っていたからである〔Coracina は語義が定かでない。カラスにかかわる祭儀と取った〕。

133

Harum tamen omnium rerum quas memoravi, simulacra coluerunt Aegyptii, et alia quae nunc dicere non est necesse.

PL 17, 59A

しかしエジプト人は、私が挙げたこれらすべてのものの像を拝み、さらに今ここで述べる必要のない他のものも拝んだ。

134

Haec ab his facta sunt, qui se sapientes aestimaverunt in mundo; quia enim invisibilem Deum agnoscentes non honoraverunt ista faciendo, nec in iis quae visibilia sunt, sapere potuerunt. Difficile enim in majoribus prudens, in minoribus non sapit.

PL 17, 59B

これらは、世にあって自らを知者とみなした者たちによってなされた。見えない神を知りながら、これをなすことで神を敬わなかったので、見えるものの中でさえ、知恵を働かせることができなかったのである。大きなことで賢い者が、小さなことで分別を欠くのは、難しいからである〔ミーニュの脚注は、これを旧版と大多数の写本の読みとし、別の少数の写本は in majoribus imprudens, in minoribus sapit(大きなことで愚かで、小さなことで賢い)、ローマ版だけが in minoribus prudens, in majoribus non sapit(小さなことで賢く、大きなことで分別を欠く)と読むとして、後者を「愚かな意味」と退ける。刷られたとおりに訳した〕。

135

(Vers. 24.) Propter quod tradidit illos Deus in desideria cordis illorum, in immunditiam, ut contumeliis afficiant corpora sua in semetipsis.

PL 17, 59B

(第24節)「それゆえ神は、彼らを心の欲望のままに、不潔のうちに引き渡した。彼らが自分の中で自分たちの体を辱めるようにである」。

136

Quoniam, inquit, ad injuriam creatoris Dei figmenta et similitudines rerum deificaverunt, traditi sunt illudendi; et traditi non ut illa agerent, quae nolebant; sed ut illa perficerent, quae desiderabant.

PL 17, 59B

彼は言う。造り主である神を侮辱して、作り物や事物の似姿を神としたので、あざけられるままに引き渡された。しかも、望まないことをさせるために引き渡されたのではなく、望んでいたことを成し遂げさせるために引き渡されたのである。

137

Et hic bonitas Dei est; cum enim dignum fuisset subjici illos, ut facerent quae nolebant et cruciarentur; quia licet bonum, si contra voluntatem fiat, amarum et malum est. Isti autem avertentes se a Deo, traditi sunt diabolo.

PL 17, 59B

ここにも神の善性がある。望まないことをなすよう服させられ、苦しめられることが彼らにはふさわしかったのに、〔そうはされなかった〕からである。善いことであっても、意志に反して行われるなら、苦く、悪いからである。ところがこの者たちは神から背を向けたので、悪魔に引き渡された。

138

Tradere autem est permittere, non incitare aut immittere; ut ea quae in desideriis conceperant, adjuti a diabolo explerent in opere: nec enim possent hujusmodi bonum cogitatum habere.

PL 17, 59C

「引き渡す」とは、許すことであって、駆り立てたり差し向けたりすることではない。欲望のうちにはらんでいたことを、悪魔に助けられて行いによって成し遂げるためである。このような者たちは善い考えを抱くことができなかったからである。

139

Traditi ergo sunt in immunditiam, ut contumeliis afficiant corpora sua in semetipsis. Cum praeterita recolat, etiam praesentis temporis mala significat; quia traduntur nunc usque ut contumeliis afficiant corpora sua.

PL 17, 59C

それゆえ彼らは「不潔のうちに、自分の中で自分たちの体を辱めるように」引き渡された。過去を思い起こしながら、現在の悪をも示している。今に至るまで、自分たちの体を辱めるように引き渡されているからである。

140

Originis enim illius nunc usque sunt homines qui dicuntur corpora sua dehonestare invicem. Cum cogitatio animae sit in crimine, corpora dicuntur dehonestari; quare, nisi quia macula corporis indicium est peccati animae? Cum enim corpus contaminatur, nemo ambigit animae esse peccatum.

PL 17, 59C

その起源に連なる人々は今に至るまでいて、互いに自分たちの体を辱めると言われる。罪過のうちにあるのは魂の思いであるのに、体が辱められると言われる。なぜか。体の汚れが魂の罪のしるしだからでなくて何であろう。体が汚されるとき、それが魂の罪であることを誰も疑わない。

141

(Vers. 25.) Qui commutaverunt veritatem Dei in mendacium, et coluerunt et servierunt creaturae potius quam Creatori, qui est benedictus in saecula. Amen. Commutaverunt veritatem Dei in mendacium, hoc est nomen Dei qui verus est, dederunt iis, qui non sunt dii.

PL 17, 60A

(第25節)「彼らは神の真理を偽りに替え、造り主よりも被造物を拝み、これに仕えた。造り主は世々にわたって祝福される者である。アーメン」。神の真理を偽りに替えたとは、真である神の名を、神でない者たちに与えたということである。

142

Lapidibus enim et lignis, vel caeteris metallis auferentes quod sunt, dant illis quod non sunt, et hoc est immutare verum in falsum. Non enim vocantur jam lapis aut lignum, sed Deus: hoc est servire potius creaturae quam creatori.

PL 17, 60A

石や木や他の金属から、それがあるところのものを奪い、あらぬものを与える。これが真を偽に替えることである。それはもはや石とも木とも呼ばれず、神と呼ばれる。これが造り主よりも被造物に仕えるということである。

143

Non enim negant Deum, sed serviunt creaturae: quo non excusantur, sed accusantur magis; quia cognoscentes, non honorant Deum.

PL 17, 60A

彼らは神を否定するのではなく、被造物に仕えている。そのため弁解されるのではなく、いっそう責められる。知っていながら神をあがめないからである。

144

Qui est benedictus in saecula. Amen; hoc est, verum. Deus vero ait: benedictus in saecula; quia permanet Deus; diis autem gentium ad tempus impietatis dat honorem; ideo non est verum. In Deo autem manet veritas.

PL 17, 60A

「造り主は世々にわたって祝福される者である。アーメン」。すなわち、真実である、ということである。だが神については「世々にわたって祝福される」と言う。神は存続するからである〔底本は Deus vero ait。刷られたとおりに「だが神については」と取った。Deum verum ait(真の神について…と言う)とも読める〕。異邦人の神々には、不敬虔の続く間だけ栄誉が与えられる。だから、それは真実ではない。真理は神にとどまるのである。

145

Hanc benedictionem alio loco Filio Dei assignat, inter caetera dicens: Et ex quibus Christus secundum carnem, qui est super omnia Deus benedictus in saecula. Amen (Rom. IX, 5) . Aut uterque ad Christum pertinens; aut eadem dixit de Filio, quae et de Patre.

PL 17, 60B

この祝福を、彼は別の箇所で神の子に割り当て、ほかのことの中でこう言っている。「キリストも彼らから出た、肉によれば。キリストは万物の上にある神であり、世々に祝福される。アーメン」(ローマ9:5)。〔二つの箇所の〕どちらもキリストにかかわるか、さもなければ、父について述べたのと同じことを子についても述べたのである〔uterque の指すものは定かでない。ローマ1:25 とローマ9:5 の二つの箇所と取った〕。

146

(Vers. 26.) Propterea tradidit illos Deus in passiones ignominiae. Nam feminae eorum immutaverunt naturalem usum in eum usum qui est contra naturam.

PL 17, 60B

(第26節)「それゆえ神は彼らを、恥辱の情念へと引き渡した。彼らの女たちは、自然な用い方を、自然に反する用い方に替えた」。

147

Haec irato Deo propter idololatriam humano generi provenisse testatur, ut mulier mulierem turpi desiderio ad usum appeteret. Quod quidam aliter interpretantur, non perspicientes vim dicti.

PL 17, 60B

神が偶像崇拝のゆえに怒ったために、これらのことが人類に起こったと彼は証言している。すなわち、女が女を、恥ずべき欲望をもって〔体の〕用いのために求めるに至ったのである。これをある人々は別様に解釈しているが、その語の意味するところを見抜いていない。

148

Quid est enim immutare naturalem usum in eum usum qui est contra naturam, nisi sublato concesso usu aliter uti, ut una atque eadem pars corporis uniuscujusque inter se invicem sexus aliter se ad usum praebeat, quam concessum est?

PL 17, 60C

実に、自然な用い方を自然に反する用い方に替えるとは、許された用い方を取り去って別の仕方で用いること以外の何であろうか。すなわち、それぞれの性の同じ一つの体の部分が、互いに対して、許されているのとは別の仕方で用に供されることである。

149

Nam si illa est pars corporis quam putant, quomodo immutaverunt usum naturae, cum non habeant hujusmodi usum datum a natura? Superius jam dixerat traditos in immunditiam, non tamen qualitatem operis immunditiae ipsius ostenderat, pro quo nunc declarat:

PL 17, 60C

というのも、もし彼らの考えているのがあの体の部分であるなら〔「彼ら」は 1.147 で別様に解釈すると言われた人々を指し、その想定する体の部分を言うらしい〕、自然によってそのような用い方が与えられていないのに、どうして自然の用い方を替えたと言えようか。彼は上ですでに、彼らが不潔へと引き渡されたと述べていたが、その不潔の業そのものの性質は示していなかった。それをいま明らかにしている。

150

(Vers. 27.) Similiter autem et masculi, relicto naturali usu feminae, exarserunt in desideriis suis in invicem, masculi in masculos turpitudinem operantes. Nunc manifestavit quomodo, quod superius de mulieribus dixit, intelligi debeat.

PL 17, 60C

(第27節)「同様に男たちも、女の自然な用い方を捨てて、互いへの欲望に燃え、男が男に対して恥ずべきことを行った」。いま彼は、上で女たちについて述べたことをどう解すべきかを明らかにした。

151

Quando autem subjecit: Similiter et masculi, dicens, exarserunt in desiderium sui; ostendit aperte peccatum mulierum. Denique non dixit de viris quod immutaverunt naturalem usum in invicem; quia hujusmodi usus huic parti concessus non est, sed de feminis.

PL 17, 61A

彼が「同様に男たちも」と付け加え、「互いへの欲望に燃えた」と言ったとき、女たちの罪をはっきりと示している。実に、男たちについては、自然な用い方を互いに替えたとは言わなかった。そのような用い方はこの部分には許されていないからで、〔替えたと言ったのは〕女たちについてである。

152

Et quid mirum, cum hodieque tales mulieres reperiantur; ut sicut illud a viris, itaque et hoc a mulieribus sit inventum?

PL 17, 61A

それに、今日もなおそのような女たちが見いだされるのだから、何の不思議があろうか。あの〔男たちの〕ことが男たちによって考え出されたように、このこともまた女たちによって考え出されたのである。

153

Denique mulieres inter se accusant, et viri similiter; manifestum est ergo ut qui jam veritatem Dei immutaverunt in mendacium, immutarent et naturalem usum in eum usum, per quem dehonestarentur, rei facti mortis secundae.

PL 17, 61A

実に、女たちは互いに訴え合い〔accusant の意味は定かでない。互いに訴え合う、と取った〕、男たちも同様である。したがって、すでに神の真理を偽りに替えた者たちが、自然な用い方をも、それによって自らが辱められるような用い方に替えたのは明らかであって、彼らは第二の死に処せられるべき者となった。

154

Quoniam vero aliam legem dare non potest Satanas, nihil enim habet, concessa et licita in alium ordinem versat, ut dum aliter fiunt, quam concessa sunt, sint peccatum.

PL 17, 61A

しかしサタンは別の法を与えることができない。彼は何も持っていないからである。そこで、許された合法的なものを別の秩序へと転じ、許されているのとは別の仕方で行われることによって、それらが罪となるようにするのである。

155

Et compensationem mercedis quam oportuit, erroris sui in semet ipsis recipientes. Hanc dicit compensationem esse contempti Dei, id est, turpitudinem et contaminationem; haec est enim prima causa hujus peccati. Quid enim pejus, quid deterius hoc peccato?

PL 17, 61B

「そして、彼らは自らの誤りに対して当然受けるべき報いの償いを、自分自身の身に受けた」。彼は、これが軽んじられた神に対する償いであると言う。すなわち、恥辱と汚れである。これこそこの罪の第一の原因だからである。実に、この罪より悪いもの、これより劣悪なものがあろうか。

156

Quantum enim idololatria perimpium et gravissimum delictum est; tantum et compensatio ejus horrenda, et persordida passio est.

PL 17, 61B

偶像崇拝が極めて不敬虔で最も重い罪であるのと同じだけ、その償いもまた恐ろしく、極めて汚らわしい情念である。

157

(Vers. 28.) Et sicut non probaverunt Deum habere in notitia, tradidit illos Deus in reprobum sensum, ut faciant ea quae non conveniunt. Propter errores simulacrorum traditi sunt ad turpia facienda invicem, sicut jam dictum est.

PL 17, 61B

(第28節)「そして、彼らが神を認識のうちにとどめることをよしとしなかったので、神は彼らを、ふさわしからぬことを行うように、不適格な思いへと引き渡した」。偶像の誤りのゆえに、彼らは、すでに述べたように、互いに対して恥ずべきことを行うよう引き渡されたのである。

158

Et quia impunitatem horum aestimaverunt, incuriosum Deum judicantes, ac per hoc negligendum. Hinc additum est, ut magis ac magis hebetati, ad omnia mala admittenda fierent promptiores; ut facta quae hominibus non ambigerent displicere, Deum crederent non vindicare.

PL 17, 61B

彼らはこれらのことが罰せられないと見なし、神は無頓着であると判断して、したがって無視してよいとした。そこから、彼らがいよいよ鈍くなり、あらゆる悪を行うことにいよいよ敏くなるということが加えられた。人々に不快であることを疑いえない行いについて、神は罰しないと信じるに至ったのである。

159

Nunc enumerat omnia mala, quae illis superaddita sunt; ut vel sic conversi ad naturalem intellectum, intelligerent, irato Deo, haec sibi provenisse.

PL 17, 61C

いま彼は、彼らに上乗せされたあらゆる悪を数え上げる。せめてそのようにして自然の理解に立ち返り、神が怒ったためにこれらのことが自分たちに起こったのだと悟るようにするためである。

160

(Vers. 29, 30.) Repletos, ait, omni iniquitate. Hic summatim locutus est, et subjicit membra iniquitatis: Malitia, impudicitia, inquit, avaritia, nequitia, plenos invidia, homicidiis, contentione, dolo, malignitate, susurratores, detractores, Deo odibiles, contumeliosos, superbos, elatos, inventores malorum.

PL 17, 61C

(第29・30節)「あらゆる不法に満ちた者たち」と彼は言う。ここで彼は要約して語り、続けて不法の肢体を挙げる。「悪意、不品行、貪欲、邪悪に、また妬み、殺人、争い、欺き、陰険さに満ち、陰口を言う者、中傷する者、神に憎まれる者、侮辱する者、高慢な者、驕る者、悪の考案者」。

161

Caput iniquitatis malitiam dixit, cujus opus fornicationem posuit atque avaritiam. Haec fornicatio habet in se et adulterium; si enim dixisset adulterium, videbatur excusasse fornicationem, sicut leges Romanae: ideo quod minus est posuit, ut quod majus est, inultum non possit credi.

PL 17, 62A

彼は悪意を不法の頭と呼び、その業として、淫行〔見出し語は「不品行」(impudicitia)。注解はここを fornicatio と言う〕と貪欲を置いた。この淫行は姦淫をも含んでいる。もし姦淫と言っていたなら、ローマの法のように、淫行を免じたように見えたであろう。そこで、軽いほうを置いて、重いほうが罰せられずにいるとは信じられないようにしたのである。

162

Deinde adjecit, nequitia, cujus affectus invidiam parit et homicidia, contentionem ac dolum.

PL 17, 62A

次に彼は「邪悪」を付け加えた。その心の動きは、妬みと殺人、争いと欺きを生む。

163

Post haec subjecit, malignitate, quae gignit susurrationes atque detractiones; et quoniam haec Deo non displicere non possunt, ait: Deo odibiles; et quia nec hominibus placent, contumeliosos, inquit, superbos, elatos, inventores, id est, auctores, malorum.

PL 17, 62A

これに続けて「陰険さ」を加えた。それは陰口と中傷を生む。そして、これらが神に疎まれないはずがないので、「神に憎まれる者」と言い、また人々にも喜ばれないので、「侮辱する者、高慢な者、驕る者、悪の考案者」、すなわち悪の創始者、と言う。

164

Non ergo semper malum. Isti autem imitatores facti patris sui diaboli, idololatriae malum invenerunt, per quod omnia vitia in mundo sunt nata, et perditio maxima.

PL 17, 62B

ゆえに、悪は常にあったのではない。しかるにこれらの者は、父である悪魔の模倣者となって、偶像崇拝という悪を考案し、それによって世のあらゆる悪徳と最大の滅びが生じた。

165

Nam diabolus, quem ab initio Scriptura peccare testatur (I Joan. III, 8) , quamquam tyrannicae praesumptioni studeat, non tamen id ausus est profiteri, ut dicat: Ego sum Deus.

PL 17, 62B

悪魔は、聖書が初めから罪を犯していると証言する者であり(一ヨハネ3:8)、僭主的な思い上がりを志してはいても、「私は神である」と言うことまでは、あえて公言しなかった。

166

Denique inter caetera dixit ad Dominum: Haec omnia mihi tradita sunt (Luc. IV, 6) , non dicit: A me sunt; vel, mea sunt. Et in libro Job potestatem sibi dari exposcit (Job I, 12) .

PL 17, 62B

実に、彼はほかのことの中で主にこう言った。「これらはすべて私に渡されている」(ルカ4:6)。彼は「私から出たものだ」とも「私のものだ」とも言わない。またヨブ記では、自分に権能が与えられるよう求めている(ヨブ記1:12)。

167

Quamobrem pejores isti sunt, qui non tantum elementis, sed et figmentis tribuunt deitatem.

PL 17, 62B

それゆえ、元素にだけでなく造り物にまで神性を帰する者たちは、〔悪魔よりも〕悪い。

168

(Vers. 31.) Parentibus non obedientes. Quanta autem insolentia arrepti sunt, ut nec parentes suos, quos auctores in nativitate habent, agnoscerent, quique se natos gauderent: illos tamen per quos esse coeperant, contemnebant!

PL 17, 62B

(第31節)「親に従わない者」。何という不遜に取りつかれたことか。自分の誕生の元である親を認めようとせず、自分が生まれたことを喜びながら、自分の存在の始まりの元となった人々を軽んじたのである。

169

Hoc est esse sine intellectu, sine charitate, sed Dei; nam erat in illos charitas carnis. Hi Dei justitiam cognoscentes per legem naturae (sciverunt enim haec Deo displicere, sed in animo ponere noluerunt Quoniam qui haec agunt, digni sunt morte ), usque adeo justitiam Dei cognoverunt, ut non negent haec omnia, quae faciant, poena digna et morte.

PL 17, 62C

これは、理解なく、愛なくあること、ただし神への愛なくあることである〔底本は sed Dei で、言葉が足りない。「愛なく」を神への愛に限る句と取った。ミーニュの脚注は、コルビー写本などの系統がこの前後を別の文で伝え、nec Dei nec hominum habentes affectum(神への情も人への情も持たない)と読むことを挙げる〕。彼らには肉への愛があったからである。彼らは、自然の法によって神の正義を知っていた(これらのことが神に喜ばれないと知っていたが、「これらを行う者は死に値する」ということを心に置こうとしなかったのである)。それほどまでに神の正義を知っていたので、自分たちが行うこれらすべてが刑罰と死に値することを否定しない。

170

Et non solum qui faciunt ea, sed etiam qui consentiunt facientibus. Assensus enim participatio est.

PL 17, 63A

「それらを行う者だけでなく、行う者たちに同意する者たちも〔死に値する〕」。賛同は実に、関与だからである。

171

(Vers. 32.) Qui cum justitiam Dei cognovissent, non intellexerunt, quoniam qui haec agunt, digni sunt morte: et non solum faciunt ea, sed etiam consentiunt facientibus.

PL 17, 63A

(第32節)「彼らは神の正義を知っていながら、これらを行う者は死に値するということを悟らなかった。そして、それらを行うだけでなく、行う者たちに同意さえする」。

172

Haec omnia mala corpus est peccatorum, cui mancipati facti sunt potestatis ejusdem, ut faciant punienda.

PL 17, 63A

これらすべての悪は罪の体であり、彼らはそれに隷属させられ、同じ権力の下に置かれて、罰せられるべきことを行うのである〔potestatis ejusdem の係りは定かでない。「同じ権力に属する者として」と取った〕。

173

Haec enim malorum causa a Sodomitis coepta est offensione Dei, sicut supra dictum est, et in omnem prope partem mundi ramos suos extendit, iram Dei idololatriae causam nuntians, quae prima pars est erroris et impietatis, quam primum condemnat; ut cum haec emendata fuerint, facile corrigantur et morum vitia.

PL 17, 63A

実に、これらの悪の原因は、すでに述べたように、ソドムの人々における神を怒らせた行いから始まり、世界のほとんどあらゆる方面にその枝を伸ばし、偶像崇拝のゆえの神の怒りを告げ知らせている。偶像崇拝は誤りと不敬虔の第一の部分であって、使徒がまずこれを断罪するのは、これが正されれば、習俗の悪徳もたやすく改められるからである。

174

Sublato enim malitiae semine, nequitiae fructus arescent; non enim dat arbor fructus, cujus excisae sunt radices. Nam ideo et Moyses (Gen. XIX, 24 et seq.) Sodomae et Gomorrhae gesta memoravit, exitiumque non tacuit, ut timorem poneret hujus rei vitandae.

PL 17, 63B

悪意の種が取り除かれれば、邪悪の実は枯れる。根を断たれた木は実を結ばないからである。モーセもまた、ソドムとゴモラの出来事を記し(創世記19:24以下)、その滅びを黙さなかったのは、この事柄を避けるべきだという恐れを植えつけるためであった。

175

Non ergo hoc vitium et contaminatio dehonestatae vitae ab eo admittitur, qui in animo cogitat Deum.

PL 17, 63B

ゆえに、この悪徳と、名誉を失った生の汚れは、心に神を思う者によっては行われない。

176

Sunt quidam qui se reos non putant, si non operentur quae mala sunt, assentiant autem facientibus. Assentire autem est, si, cum possit reprehendere, taceat: aut audiens has fabulas, aduletur.

PL 17, 63B

悪しきことを行わなければ、行う者たちに賛同しても、自分は責めを負わないと考える者がいる。しかし賛同するとは、咎めることができるのに黙っていること、あるいはこうした話を聞いてへつらうことである。

177

Sciens enim impurus et malignus non ignorari quae agit, et minime se vitari, sed etiam honori esse, gloriatur forte se talem: nec confundi potest in his, quando videt faveri sibi, et obsecundari ab iis, qui non sunt tales; et ita est, ut qui fomitem praebeant delictis illorum: ideoque dignum est ut pari crimine rei habeantur.

PL 17, 63B

不潔で陰険な者は、自分の行いが知られずにいるのではなく、避けられるどころか、むしろ名誉にさえなると知って、おそらくは自分がそのような者であることを誇る。自分が好意を寄せられ、そうではない者たちからさえ迎合されるのを見るときには、これらのことで恥じ入ることもありえない。実際そのとおりで、迎合する者たちは、彼らの罪に火口を供する者である〔ut qui は「〜する者として」と取った〕。それゆえ、同じ罪過で有罪と見なされるにふさわしい。

178

Sunt iterum alii, qui non solum faciunt mala, sed etiam consentiunt facientibus; ut non solum faciant, sed et talibus consentiant.

PL 17, 63C

また別の者たちは、悪を行うだけでなく、行う者たちに同意もする。行うのみならず、そのような者たちに同意するのである。

179

Duplex ergo horum est nequitia: non enim tam mali sunt, qui faciunt, et facientibus contradicunt; scientes enim nefaria, non illa vindicant: illi vero tam nequissimi sunt, qui et faciunt, et consentiunt facientibus, ut nec Deum timeant; sed increscere cupientes mala, ideo haec minime vindicant, ut suadeant non illa esse vitanda.

PL 17, 63C

ゆえに、これらの者の邪悪は二重である。行いながらも、行う者たちに反対する者は、それほど悪くはない。邪悪なことを知っていながら、それを罰しないにすぎないからである。しかるに、行い、かつ行う者たちに同意する者は、神をも恐れないほどに極めて邪悪である。彼らは悪が増すことを望み、それゆえ、それらを罰しないことで、それらは避けるべきものではないと説き勧めるのである。

Caput II

第II章PL 17, 63C
1

(Vers. 1.) Quapropter inexcusabilis es, o homo omnis, qui judicas. In quo enim judicas alterum, te ipsum condemnas; eadem enim agis, quae judicas.

PL 17, 63C

(第1節)「それゆえ、裁くすべての人よ、汝は弁解の余地がない。他人を裁くことにおいて、汝は汝自身を罪に定めているからである。汝は、自分が裁くことと同じことを行っている」。

2

Quoniam facientem maligna, et consentientem facientibus, morte dignos ostendit; ne forte hic qui facit, et non consentit facientibus, excusare se posse putaret, docet hujusmodi inexcusabilem fore.

PL 17, 63D

彼は、悪を行う者と、行う者たちに同意する者とを、死に値する者として示した。そこで、自分は行いはするが行う者たちに同意はしないこの者が、自分は弁解できると考えることのないように、このような者も弁解できない者となると教えるのである。

3

Non enim justum est, ut huic impune concedatur; quia per hypocrisin ostendit se non talem, cum pejor esse deprehendatur. Fallit enim, ut dum puniendus sit, honore dignus appareat.

PL 17, 64A

この者に罰を免れることを許すのは正しくない。彼は偽善によって自分がそのような者ではないかのように見せかけながら、いっそう悪い者であることが露見するからである。彼は、罰せられるべき者であるのに、名誉にふさわしい者と見えるよう人を欺くのである。

4

(Vers. 2.) Scimus autem quoniam judicium Dei est secundum veritatem in eos, qui talia agunt. Hoc est, non ignoramus Deum judicaturum de his in veritate, quando nos ipsi de his judicamus.

PL 17, 64A

(第2節)「我々は知っている、神の裁きは、このようなことを行う者たちに対して、真理に従うものであることを」。すなわち、我々自身がこれらについて裁いているのだから、神がこれらについて真実に裁くであろうことを、我々は知らぬわけではない。

5

Si enim nobis displicet, quanto magis Deo, qui magis justus est et opus suum zelatur! In veritate ergo cum dicit judicaturum Deum de his, terrorem incutit; ut quem hi perfidi incuriosum dicunt, iste malos secundum veritatem dicat judicaturum, hoc est, verissime reddere secundum mensuram uniuscujusque, et non parcere.

PL 17, 64A

我々にとって不快なことが、より正しく、自らの業に熱心である神にとっては、なおさらそうである。ゆえに彼が、神はこれらについて「真理に」裁くと言うとき、恐れを抱かせているのである。背信のこれらの者たちは神を無頓着と呼ぶが、彼は、神が悪人たちを真理に従って裁くと言う。すなわち、最も真実に、各人の度量に応じて報い、容赦しないということである。

6

(Vers. 3.) Existimas autem hoc, o homo, qui judicas de iis, qui talia agunt, et facis ea; quia tu effugies judicium Dei?

PL 17, 64A

(第3節)「人よ、汝は、そのようなことを行う者たちについて裁きながら、自分でもそれを行っているのに、汝は神の裁きを逃れると思っているのか」。

7

Hoc est, numquid quia tibi examen datum est potestatis judicandi de malis et stupris, cum eadem agas, et non est qui te ad praesens judicet, effugies judicium Dei?

PL 17, 64B

すなわち、悪事や淫らな行いについて裁く権能の審理が汝に与えられているからといって、また汝自身が同じことを行っていても、今のところ汝を裁く者がいないからといって、汝は神の裁きを逃れられるのか。

8

Non utique; quia si judicium Dei in mundo evasisti, quia omnis haec potestas et judicium ab eo est, in futurum non evades. Per se enim judicaturus est Deus, apud quem cessat adulatio et personarum acceptio.

PL 17, 64B

決してそうではない。たとえこの世で神の裁きを免れたとしても——この世のあらゆる権力と裁きは神から出ているのだから——来たるべき時には免れない。神は自ら裁くのであり、神のもとでは、へつらいも人を偏り見ることも終わるからである。

9

Aut certe si justum alicui videtur, ut hujusmodi immunis a poena sit, dicat. Quod si justum est ut non evadat, credat Deum judicaturum; ut et quod justum esse judicat, verum sit, et impleatur, et Deum conditorem mundi providenter et curiose operis sui merita requirere fateatur.

PL 17, 64B

あるいは、少なくとも、このような者が刑罰を免れるのが正しいと誰かに思われるなら、そう言えばよい。しかし、免れないのが正しいのなら、神が裁くと信じるがよい。そうすれば、その者が正しいと判断することは真実となって成就し、世の創造主である神が、摂理をもって綿密に、自らの業の功罪を問いただすことを、認めるであろう。

10

Si enim fecit et negligit, malus opifex dicitur; quia per id quod negligit, non bona se fecisse, quae fecit, ostendit; sed quia bona fecisse negari non potest (indignum est enim et improbabile bonum mala fecisse), curam eorum necesse est ut dicatur agere; quia contumelia ejus erit et accusatio, si bonorum a se factorum negligens inducatur: quippe cum ejus nutu ac providentia vita ipsa sustentetur ministerio elementorum, sicut ipse Dominus dicit: Qui solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos et injustos (Matth. V, 45) .

PL 17, 64B

実に、神が造りながら顧みないのなら、悪い造り手と言われることになる。顧みないことによって、造ったものが善いものでないことを示すからである。しかし、善いものを造ったことは否定できないのだから(善なる者が悪いものを造ったというのは、ふさわしくなく、受け入れがたい)、神がそれらを配慮していると言わざるをえない。自ら造った善いものを顧みない者とされるなら、それは神への侮辱であり、非難となるからである。実際、神の意志と摂理によって、元素のはたらきを通じて命そのものが支えられているのである。主自身がこう言っているとおりである。「彼は自らの太陽を、善人にも悪人にも昇らせ、義人にも不義の者にも雨を降らせる」(マタイ5:45)。

11

Qui ergo praestat curam, non agit conservare quod fecit, ut amantes se remuneret, spernentesque condemnet?

PL 17, 64C

ならば、配慮を施す者が、自ら造ったものを保つために働かないことがあろうか。自らを愛する者に報い、自らを退ける者を罪に定めるために。

12

(Vers. 4.) An divitias bonitatis ejus, et patientiae, et longanimitatis contemnis, ignorans quoniam bonitas Dei ad poenitentiam te provocat?

PL 17, 64C

(第4節)「それとも、その善性と忍耐と寛容の富を軽んじているのか、神の善性が汝を悔い改めへと促すことを知らずに」。

13

Haec dicit, ut non jam se putet evasisse, si illum bonitas Dei patitur diu peccantem: nec patientiam ejus putet contemnendam, quasi non curantem res humanas: intelligat autem ideo a se dissimulari, quia non in hac vita judicium Dei promissum est futurum, ut in ventura vita poeniteat illum judicem Deum non credidisse: in poena enim positus sine fructu poenitentiae, poenitebit; quia non credidit judicium Dei, quod videt verum.

PL 17, 64D

彼がこう言うのは、神の善性が、罪を犯し続ける者を長く耐え忍んでいるからといって、すでに逃れたと思うことのないように、また、あたかも人間のことを気にかけていないかのように、その忍耐を軽んじてよいと思うことのないようにするためである。むしろ、〔その罪が〕神によって見過ごされているのは、神の裁きがこの生において来ると約束されたのではないからだと悟るべきである〔a se は神を指すと取った〕。こうして彼は、来たるべき生で、裁き主である神を信じなかったことを悔いることになる。実に、悔い改めの実りなき刑罰の中に置かれて悔いるのである。真実だと目の当たりにする神の裁きを、信じなかったからである。

14

Necesse est enim ut acrius emendetur, immo poenis perennibus torqueatur, quem patientiae longanimitas non emendavit. Severissime loquitur, sciens malignam mentem non posse nisi timore a vitiis facile revocari.

PL 17, 65A

実に、忍耐の寛容によっても改まらなかった者は、いっそう厳しく矯正され、いや、絶えざる刑罰で苦しめられねばならない。彼は極めて厳しく語る。悪意ある心は、恐れによらなければ悪徳からたやすく呼び戻せないと知っているからである。

15

(Vers. 5, 6.) Secundum duritiam autem tuam, et impoenitens cor thesaurizas tibi iram in die irae, et revelationis justi judicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera sua.

PL 17, 65A

(第5・6節)「汝の頑なさと、悔い改めない心とに従って、汝は怒りの日、また神の正しい裁きの現れの日に、汝自身のために怒りを積み上げている。神は各人に、その業に従って報いる」。

16

Impunitatem sperans peccatorum, non solum durat inconvertibilis et intractabilis manens; sed adhuc acerbius peccat, securus quod non sit ultio futura, cor habens impoenitens, ignorans quia iram sibi congregat in die irae.

PL 17, 65A

罪が罰せられないことを望む者は、回心することなく、手に負えないままに頑なになるだけでなく、報復は将来ないと安心して、いっそう苛烈に罪を犯す。彼は悔い改めない心を持ち、怒りの日に自分のために怒りを集めていることを知らない。

17

Necesse est enim saeviori poena ut plectatur, immo flammis perennibus torqueatur, qui longa Dei patientia non solum se emendare noluit, sed adhuc addens ad contemptum exaggeravit peccata.

PL 17, 65B

実に、神の長い忍耐によっても自らを改めようとせず、かえって軽蔑に加えて罪を積み重ねた者は、いっそう厳しい刑罰で打たれ、いや、絶えざる炎で苦しめられねばならない。

18

Dies irae est peccatoribus, quo punientur; ideo ipsis est ira, quia sentiunt poenam in die revelationis justi judicii Dei. Revelabitur enim, id est, agnoscetur, quod modo futurum negatur; ideoque cum ostenditur, quod non esse creditur, revelatur.

PL 17, 65B

怒りの日とは、罪人たちが罰せられる日である。その日が彼らにとって怒りであるのは、神の正しい裁きの現れの日に、刑罰を感じるからである。「現れる」とは、いま将来のことでないと否定されているものが、認められるということである。それゆえ、存在しないと信じられていたものが示されるとき、それは現れると言われる。

19

His enim ostenditur, qui negant, quod credentibus manifestum est; ut confiteantur etiam inviti justum judicium Dei, cum unicuique reddet secundum opera sua. Numquid non haec fatebuntur juste fieri, cum viderint mala invicem facta ulcisci?

PL 17, 65B

これは、信じる者たちには明らかなことが、否定する者たちに示されるのである。神が各人にその業に従って報いるとき、彼らが不本意ながらも神の正しい裁きを告白するためである。互いに行った悪が報復されるのを見るとき、彼らはこれが正しく行われていると認めないだろうか。

20

(Vers. 7.) Iis qui secundum patientiam boni operis, gloriam et honorem, et incorruptionem, quaerentibus vitam aeternam.

PL 17, 65B

(第7節)「善い業における忍耐によって、栄光と誉れと不滅を求め、永遠の生命を求める者たちには」。

21

Quoniam judicium Dei justum praedicatum est, quale autem bonis futurum est, declaravit: hos dicit, qui patientiam Dei scientes, partim ad correptionem, partim ad majorem ultionem non se corrigentium protelari, priorum operum poenitentes bene versantur, freti fiducia fidei; ne diu hic positi damnum incurrant promissae vitae.

PL 17, 65C

神の裁きが正しいと宣べたのち、それが善人たちに将来どのようなものとなるかを明らかにした。彼がここで言うのは、神の忍耐を知り、それがある者には矯正のため、ある者には矯正されない者へのいっそう大きな報復のために引き延ばされていると知って、以前の業を悔い、信仰の確信に支えられて善く生きている者たちである。この世に長くとどまって、約束された生を失う損失を招かないようにするためである。

22

Dabit ergo eis gloriam et honorem. Et ne non hoc valde magnum ad comparationem praesentis vitae videretur, quia et hic gloriosi videntur et honorati, adjecit: Et incorruptionem; ut ex eo alia gloria et alter honor intelligeretur, quando incorruptio simul comitabitur.

PL 17, 65C

ゆえに神は彼らに栄光と誉れを与える。しかし、これが現在の生に比べてそれほど大きなこととは見えないかもしれない。この世でも人は栄光を受け誉れを得ていると見えるからである。そこで彼は「そして不滅を」と付け加えた。不滅が同時に伴うとき、別の栄光、別の誉れが意味されるようにするためである。

23

In praesenti enim honor vel gloria frequenter amittitur; quia corruptibilis est, qui dat, et quod dat, et qui accipit; in die enim judicii Dei incorruptibilis jam dabitur honor et gloria, ut sint tota aeterna: ipsa enim glorificabitur substantia, quadam immutatione meritorum. Hi ergo quaerunt vitam aeternam, qui non solum bonae professionis sunt, sed et vitae.

PL 17, 65C

現在では、誉れも栄光もしばしば失われる。与える者も、与えられるものも、受ける者も、朽ちるものだからである。しかし神の裁きの日には、すでに朽ちない誉れと栄光が与えられ、それらはすべて永遠となる。実にその実体そのものが、功績に応じたある種の変化によって栄光を受けるのである。ゆえに、永遠の生命を求めているのは、言葉による表明が善いだけでなく、生き方も善い者たちである。

24

(Vers. 8.) Iis vero qui ex contentione, et qui diffidunt veritati, obediunt autem iniquitati, ira et indignatio, tribulatio et angustia, hoc est iterata angustia.

PL 17, 66A

(第8節)「しかし、争いから出て、真理を信用せず、不法に従う者たちには、怒りと憤り、艱難と窮迫がある」。すなわち、重ねられた窮迫である。

25

Diffidentes de futuro Dei judicio per Christum, ac per hoc et patientiam ejus contemnentes, contendunt evacuare illud, cum sit verum et stabile. Credunt autem iniquitati; iniquitas est enim negare quod Deus futurum praedixit.

PL 17, 66A

キリストを通して来たる神の将来の裁きを疑い、そのために神の忍耐をも軽んじる者たちは、真実で揺るがないその裁きを無きものにしようと争う。彼らは不法を信じる。神が前もって告げた将来のことを否定するのが、不法だからである。

26

Tria ergo alia posuit incredulitati condigna, dicens: Ira et indignatio, et angustia. Ira est enim non ei, qui judicat; sed illi, qui judicatur, dum fit reus. Irasci enim dicitur Deus, ut vindicaturus credatur; nam Dei natura ab his passionibus immunis est.

PL 17, 66A

ゆえに彼は、不信仰にふさわしいほかの三つを置いて、こう言った。「怒りと憤り、窮迫」。怒りは、裁く者にではなく、裁かれる者にある。有罪となるときに生じるからである。神が怒ると言われるのは、報復すると信じさせるためである。神の本性はこうした情念を受けない。

27

Et ut non solum irasci, sed et vindicare credatur, adjecit: Et indignatio; indignatio est, quam addendo super iram, injuriam suam Deum vindicaturum significat. Angustiae vero sunt, quibus sententia constrictus, tribulabitur in poena.

PL 17, 66B

神が怒るだけでなく報復するとも信じられるよう、彼は「そして憤り」と付け加えた。憤りとは、怒りに加えることで、神が自らへの侮辱を罰することを示すものである。窮迫とは、判決に縛られて、刑罰の中で苦しめられることである。

28

(Vers. 9.) Super omnem animam hominis operantis malum. In hoc opere non solum facta significat, sed et perfidiae professionem.

PL 17, 66B

(第9節)「悪を行う人間のすべての魂の上に」。この「行う」において、彼は行いだけでなく、背信の表明をも意味している。

29

De incredulo enim dicit; et ideo super animam dixit, ut spiritualem poenam intelligas, non corporalem; quia anima invisibilibus poenis arctabitur.

PL 17, 66B

彼は不信仰者について言っているからである。「魂の上に」と言ったのは、あなたが霊的な刑罰を、体の刑罰ではなく解するためである。魂は目に見えない刑罰で苦しめられるからである。

30

Judaei primum, et Graeci. Semper Judaeum anteponit praerogativa Patrum, ut aut coronetur primus, aut damnetur; quia credens honorificentior est propter Abraham, diffidens autem pejus tractandus est; quia donum promissum Patribus refutavit.

PL 17, 66B

「まずユダヤ人、またギリシア人にも」。彼は常に、父祖たちの特権のゆえにユダヤ人を先に置く。最初に冠を受けるか、最初に罪に定められるかするためである。信じる者はアブラハムのゆえにいっそう栄誉があり、疑う者は、父祖たちに約束された賜物を拒んだのだから、いっそう悪く扱われるべきだからである。

31

(Vers. 10.) Gloria autem et honor et pax omni operanti bonum, Judaeo primum, et Graeco. Quomodo incredulis tria poenalia posuit, sic et fidelibus tria magnifica, ut honorem habeant geminum, quasi filii Dei; gloria sit pro immutatione; pax vero, eo quod bene viventes quieti erunt in futuro, nulla perturbatione commoti; quippe quia omnis homo a contrariis se abstinens, apud judicem habet pacem.

PL 17, 66C

(第10節)「しかし栄光と誉れと平和が、善を行うすべての者に、まずユダヤ人に、またギリシア人にも」。不信仰者に刑罰の三つを置いたように、信仰ある者にも三つの壮大なものを置いた。神の子らとして二重の誉れを持つようにである。栄光は変化に対するものであり、平和は、善く生きる者たちが将来において静かでいて、いかなる動揺にも動かされないという理由による。あらゆる人間は、反対のものから身を慎めば、裁き主のもとで平和を得るからである。

32

(Vers. 11.) Non enim personarum acceptio est apud Deum. Quoniam ostendit Judaeum sive Graecum non despici a Deo, si tamen credat in Christum, sed accepto ferri ambobus justitiam fidei; sic iterum non credentes pariter reos esse, quia magis oberit circumcisio sine fide, et proderit praeputium per fidem: ac per hoc docet personarum acceptorem Deum non esse.

PL 17, 66C

(第11節)「神のもとには、人を偏り見ることはない」。彼が示しているのは、ユダヤ人であれギリシア人であれ、キリストを信じるならば神に軽んじられず、信仰の正義が両者に帰せられて受け入れられること、同様に、信じない者たちは等しく責めを負うことである。信仰なき割礼はいっそう害をなし、信仰による無割礼は益となるからである。したがって彼は、神は人を偏り見る者ではないと教える。

33

Nec enim praerogativam generis sequitur, ut diffidentem suscipiat causa patrum, aut credentem abjiciat a se propter indignitatem parentum; sed unumquemque proprio merito aut remunerat, aut condemnat.

PL 17, 67A

神は家系の特権に従って、父祖のゆえに疑う者を受け入れたり、親にふさわしさが無いために信じる者を斥けたりするのではない。各人を、その固有の功績に応じて、報い、あるいは罪に定めるのである。

34

(Vers. 12.) Quicumque enim sine Lege peccaverunt, sine Lege et peribunt. Quomodo potest sine lege peccari, cum omnes simul subditi simus legi naturali?

PL 17, 67A

(第12節)「律法なしに罪を犯した者は皆、律法なしに滅びる」。我々は皆等しく自然の法に服しているのに、どうして法なしに罪を犯すことができようか。

35

Sed de Moysis lege dicit, cui Judaei obnoxii sunt, dum non credunt: nec non et gentiles, sed jam dudum; quia adjungere se illi noluerunt.

PL 17, 67A

しかし彼が言っているのはモーセの律法のことであり、ユダヤ人は、信じないあいだはそれに服している。異邦人もまたそうである〔服している〕が、それはとうの昔からである〔nec non et gentiles, sed jam dudum の係りは定かでない。異邦人も律法に服する、と補って取った〕。彼らがそれに加わろうとしなかったからである。

36

Non credentes ergo gentiles duplici genere fiunt rei; quia neque legi datae per Moysen assenserunt, neque Christi gratiam receperunt; ideo dignum est ut pereant. Igitur sicut qui sine lege peccat, peribit; ita et qui sine lege legem servaverit, justificabitur.

PL 17, 67A

それゆえ、信じない異邦人は、二重の仕方で咎を負う者となる。モーセを通して与えられた律法に賛同せず、キリストの恩寵も受け入れなかったからである。彼らが滅びるのはふさわしいことである。ゆえに、律法なしに罪を犯す者が滅びるように、律法なしに律法を守る者は義とされるであろう。

37

Justitiam enim naturaliter servans, custos legis est. Si enim justo non est lex posita (I Tim. I, 9) , sed injustis; qui non peccat, amicus legis est.

PL 17, 67B

実に、正義を自然のままに守る者は、律法の守り手である。もし「義人のために律法は定められておらず、不義の者たちのために定められている」(一テモテ1:9)のなら、罪を犯さない者は律法の友である。

38

Huic sola fides deest, per quam fiat perfectus; quia nihil illi proderit apud Deum abstinere a contrariis, nisi fidem in Deum acceperit, ut sit justus per utraque; quia illa temporis justitia est, haec aeternitatis.

PL 17, 67B

この者に欠けているのは信仰だけであり、それによって完全になる。神のもとでは、反対のことから身を慎んでも、神への信仰を受けなければ何の益にもならないからである。それは、双方によって正しい者となるためである。前者は時の正義であり、後者は永遠の正義だからである。

39

Et quicumque in Lege peccaverunt, per Legem judicabuntur. Quoniam Judaei legem habent, in qua salus illis promissa est; non credentes, vel non recipientes promissum, per legem judicabuntur, sub qua vixerunt.

PL 17, 67B

「そして、律法のもとで罪を犯した者は皆、律法によって裁かれる」。ユダヤ人は、その中で救いが自分たちに約束された律法を持っている。信じない者、あるいは約束を受け入れない者は、自分たちがその下に生きた律法によって裁かれるであろう。

40

Ipsa enim accusante, poenas exsolvent: nam prope gravior Judaeorum causa est apud eos ipsos, quam gentium.

PL 17, 67B

律法自身が告発して、彼らは刑罰を支払うであろう。実際、ユダヤ人の事案は、彼ら自身のもとでは〔apud eos ipsos の意は定かでない。律法を持つ彼ら自身にとっては、と取った〕、異邦人の事案よりも重いと言ってよいほどだからである。

41

Sicut enim credentes praeferuntur; ita et cum diffidunt, pejores inveniuntur: plus enim displicet, qui quod habuit, amisit; quam qui quod non speravit, consequi non potuit. Iste enim non intravit in regiam, ille foras missus est.

PL 17, 67C

実に、信じる者が優先されるように、疑うときには、より悪い者と見いだされる。持っていたものを失った者は、望まなかったものを得られなかった者よりも、いっそう不興を買うからである。後者は王宮に入らなかったにすぎないが、前者は外へ追い出されたのである。

42

(Vers. 13.) Non enim auditores Legis justi sunt apud Deum, sed factores Legis justificabuntur. Hoc dicit, quia non hi justi sunt qui audiunt Legem, sed qui credunt in Christum, quem eadem Lex promisit: et hoc est facere Legem.

PL 17, 67C

(第13節)「律法を聞く者が神のもとで義人なのではなく、律法を行う者が義とされる」。これは、義人であるのは律法を聞く者ではなく、同じ律法が約束したキリストを信じる者であって、それが律法を行うことだ、ということである。

43

Omnis autem non facit Legem, qui non credit Legi; dum non recipit, cui Lex testimonium perhibet. Qui autem in Lege non videtur esse; quia incircumcisus est carne, credit autem in Christum, hic fecisse Legem dicitur.

PL 17, 67C

律法を信じない者は、誰であれ律法を行っていない。律法が証言する者を受け入れないからである。他方、肉において無割礼であるために律法の中にいるとは見えないが、キリストを信じる者は、律法を行ったと言われる。

44

Et ille qui se dicit in Lege esse, id est, Judaeus, auditor Legis fit, non factor; quia non credit in Christum scriptum in Lege, sicut dixit Philippus ad Nathanael: Quem in lege scripsit Moyses et prophetae, invenimus Jesum (Joan. I, 45) .

PL 17, 67D

また、自分は律法の中にいると言う者、すなわちユダヤ人は、律法を聞く者にはなるが、行う者にはならない。律法に書かれたキリストを信じないからである。フィリポがナタナエルに言ったとおりである。「モーセが律法に書き、預言者たちも書いた者を、我々は見いだした。イエスである」(ヨハネ1:45)。

45

(Vers. 14.) Cum enim gentes quae Legem non habent, naturaliter quae Legis sunt, faciunt. Gentes christianos dicit alio loco: Vobis enim dico gentibus (Coloss. II, 16) ; quia incircumcisi neque neomenias, neque sabbatum, neque escarum legem servant, et duce natura credunt in Deum et Christum, id est, in Patrem et Filium; hoc est enim Legem servare, Deum Legis agnoscere.

PL 17, 67D

(第14節)「実に、律法を持たない異邦人が、自然に、律法に属することを行うとき」。彼は別の箇所で異邦人をキリスト教徒の意味で用いている。「実に、私は異邦人である汝らに言う」(コロサイ2:16)〔引かれた句はローマ11:13〕。無割礼の者たちは、新月の祭りも安息日も食物の律法も守らず、自然を導き手として神とキリスト、すなわち父と子を信じるからである。実に、律法を守るとは、律法の神を認めることである。

46

Prima enim sapientiae pars haec est, timere Deum Patrem, ex quo sunt omnia: et Dominum Jesum Filium ejus, per quem sunt omnia. Ipsa ergo natura proprio judicio creatorem suum agnoscit, non per legem, sed per rationem naturae; opus enim opificem cernit in se.

PL 17, 68A

実に、知恵の第一の部分とはこれである。万物がそれから出る父なる神を畏れ、万物がそれによってある、その子である主イエスを畏れること。したがって、自然そのものが、自らの判断で創造主を認めるのであって、律法によるのではなく、自然の理性による。業は、自らのうちに造り主を見分けるからである。

47

(Vers. 15.) Hi legem non habentes, ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis. Idem sensus est; quia dum natura duce credunt, opus legis ostendunt non per litteram, sed per conscientiam.

PL 17, 68A

(第15節)「律法を持たないこれらの者は、自ら自分にとっての律法であり、律法の業が自らの心に書かれていることを示している」。同じ意味である。自然を導き手として信じる者は、文字によってではなく、良心によって、律法の業を示すからである。

48

Opus autem legis est fides, quam cum dictis exhibet Deo, naturali judicio ostendit semetipsum legem sibi esse; quia quod mandat lex, ultro facit, ut credat in Christum.

PL 17, 68B

律法の業とは信仰である。それを言葉とともに神にささげるとき、その者は、自然の判断によって、自らが自分にとっての律法であることを示す。律法が命じることを、自ら進んで行い、キリストを信じるからである。

49

Testimonium reddente ipsis conscientia ipsorum. Teste interiore conscientia sua credunt, quia conscii sibi sunt convenire sibi, quod credunt; congruum est enim creaturae credere et venerari suum conditorem: nec absurdum est, ut dominum servus agnoscat.

PL 17, 68B

「彼らの良心が彼らに証しをなして」。内なる自らの良心を証人として、彼らは信じる。信じることが自分にふさわしいと、自ら自覚しているからである。被造物が自らの造り主を信じ、崇めるのはふさわしいことであり、奴隷が主人を認めるのも不条理ではない。

50

(Vers. 16.) Et inter se cogitationibus invicem accusantibus, aut etiam defendentibus in die, qua judicabit Deus occulta hominum, secundum Evangelium meum, per Jesum Christum Dominum nostrum.

PL 17, 68B

(第16節)「そして彼らの思いが、互いに告発し、あるいは弁護しさえするとき、神が人々の隠れたことを、私の福音に従って、我々の主イエス・キリストを通して裁く日に」。

51

Quoniam Judaeos diffidentes per Legem dixit judicandos fore (Lex enim illos accusabit, quae Christum illis promisit, quem venientem recipere noluerunt), gentes autem, quae Legem utique non habent, per conscientiam judicabuntur, si credere noluerint.

PL 17, 68B

彼は、疑うユダヤ人は律法によって裁かれると言った(律法が彼らを告発するからである。律法は彼らにキリストを約束したのに、来たそのキリストを、彼らは受け入れようとしなかった)。他方、律法を確かに持たない異邦人は、信じようとしなければ、良心によって裁かれる。

52

Primum quidem accusatores erunt gentiles credentes non credentium gentilium; sicut Judaeis non credentibus dicit Dominus de discipulis suis: Ipsi judices vestri erunt (Matth. XII, 27) ; quia perfidia Judaeorum judicabitur fide apostolorum, qui cum ex ipsis essent, illis diffidentibus, crediderunt.

PL 17, 68C

まず、信じる異邦人が、信じない異邦人の告発者となる。主が、信じないユダヤ人に自らの弟子たちについて言うとおりである。「彼ら自身が汝らの裁き人となる」(マタイ12:27)。ユダヤ人の背信は、使徒たちの信仰によって裁かれるからである。使徒たちは彼らの出身であったのに、彼らが疑うなかで信じた。

53

Deinde cogitationibus suis accusabuntur gentiles, si compuncti creatoris fidem et virtutem noluerint credere: aut si stupore quodam non considerant, ut credant verbis et gestis Dominicis, defendentes se conscientia in die judicii, quia non cogitavit se debere credere; et judicetur non quasi malevolus, sed quasi ignorans: non tamen sine poena futuros; quia id non licet ignorare.

PL 17, 68C

次に、異邦人は自らの思いによって告発される。心を刺されながらも、創造主への信仰とその力とを信じようとしなかった場合、あるいは、ある種の麻痺のために、主の言葉と業を信じるべく考えをめぐらさなかった場合である。彼らは裁きの日に、良心によって自らを弁護し、自分は信じなければならないとは思わなかったと言い、悪意のある者としてではなく、無知の者として裁かれることを求めるかもしれない〔本文は defendentes … cogitavit … judicetur と数と法が移り、文が整わない。弁護の言い分として訳した〕。しかし彼らは、それでも刑罰を免れることはない。それを知らずにいることは許されないからである。

54

Gentes enim duplici genere significat, tam credentes quam infidos; superius enim de gentibus credentibus dicit: post autem subjecit etiam de eis gentibus, quae non credunt; ut sicut per conscientiam suam laudantur credentes, ita et per conscientiam suam accusentur diffidentes.

PL 17, 68D

実に彼は、異邦人を二通りの意味で用いている。信じる者にも、信じない者にもである。上では信じる異邦人について語り、続いて、信じない異邦人についても述べた。信じる者が自らの良心によって称賛されるように、疑う者もまた自らの良心によって告発されるためである。

55

Quamvis enim sibi videatur minime reus, qui non credidit; quia apud se tractare istud non potuit, ratione tamen convincitur; quia non sibi suasit verum hoc esse, quod et virtutum testimoniis viderat confirmari, et multos sequi.

PL 17, 69A

信じなかった者は、自分にはまったく咎が無いと思えるかもしれない。自分のうちでそれを考え抜くことができなかったからである。しかし、理性によって咎ありと論証される。力ある業の証言によって確かめられ、多くの人が従うのをも見ていたこの真実を、自分に納得させようとしなかったからである。

56

Puto etiam sic posse intelligi, si tota quaestio de gentibus credentibus dixisse credatur, quia ait: Quid mihi de iis, qui foris sunt, judicare (I Cor. V, 12) ? Et, Qui non crediderit, inquit, jam judicatus est (Joan. III, 18) .

PL 17, 69A

私は、問い全体が信じる異邦人について語られたものと取るなら、このようにも解しうると思う。彼がこう言うからである。「外にいる者たちについて裁くことが、私に何の関わりがあろうか」(一コリント5:12)。また、「信じなかった者は、すでに裁かれている」(ヨハネ3:18)。

57

Et, Quia non resurgunt impii in judicio (Psal. I, 5) . Sine lege enim peccantes, sine lege et peribunt; ac per hoc ante tribunal Christi stare non poterunt, et reddere causas; quia resurgentes ducentur ad gehennam.

PL 17, 69A

また、「不敬虔な者は裁きにおいて復活しない」(詩篇1:5)。律法なしに罪を犯す者は、律法なしに滅びる。したがって彼らは、キリストの法廷の前に立つことも、弁明することもできない。復活して、ゲヘナへ連れて行かれるからである。

58

Illi enim quos dicit invicem cogitationibus suis accusari aut defendi in die judicii Dei, christiani sunt ii, qui discordant a catholica veritate, diversa sentientes de Christo, aut de sensu legis in traditione Ecclesiae, sive Cataphrygae, sive Novatiani, sive Donatiani, aut caeteri haeretici.

PL 17, 69A

実に、彼が、神の裁きの日に互いの思いによって告発され、あるいは弁護されると言う者たちは、公同の真理から食い違い、キリストについて、あるいは教会の伝承における律法の意味について、異なる考えを抱いているキリスト教徒たちである。カタフリュギア派であれ、ノウァティアヌス派であれ、ドナトゥス派であれ、そのほかの異端者であれ。

59

Horum cogitationes invicem se accusabunt in die judicii; si intellexit quis veram esse catholicam doctrinam, et ne videretur emendatus, sequi noluit, erubescens ab eo quod diu tenuit recedere, in die judicii cogitatione sua accusabitur.

PL 17, 69B

彼らの思いは、裁きの日に互いを告発する。公同の教えが真であると悟りながら、改めたと見られまいとして従おうとせず、長く保ってきたものから離れることを恥じた者は、裁きの日に、自分の思いによって告発される。

60

Duae enim cogitationes in homine invicem se accusabunt, bona et mala. Bona accusat malam, quia contradixit veritati: mala iterum accusat bonam, quia non secuta est, ut sensit: et per hoc constituitur reus, qui cogitavit, sentiens bonam et veram esse Ecclesiam catholicam, et permansit in haeresi vel schismate.

PL 17, 69B

実に、人間の中の二つの思い、善い思いと悪い思いが、互いを告発する。善い思いは悪い思いを、真理に逆らったとして告発する。悪い思いは今度は善い思いを、悟ったとおりに従わなかったと告発する。こうして、公同の教会が善く真実であると感じてそう考えながら、異端あるいは分派にとどまった者は、有罪とされる。

61

Ejus autem cogitationes se invicem defendent, qui semper hoc cogitavit, putans utile quod secutus est. Dicturus est enim: Semper in cogitationibus meis hoc putavi utile, quod secutus sum: haec fuit fides mea.

PL 17, 69C

しかし、自分の従ったものを有益と考えて、常にそう考えてきた者の思いは、互いを弁護する。その者はこう言うであろうからである。「私は自分の思いのうちで、常に、私の従ったものは有益だと考えていた。これが私の信仰であった」。

62

Hic leviorem habebit causam, quamvis emendandum sit; quia a conscientia sua non accusabitur in die judicii. Hoc modo judicabuntur occulta hominum in die judicii Dei per Jesum Christum Dominum nostrum.

PL 17, 69C

この者は、矯正されるべきではあるが、より軽い事案となる。裁きの日に、自らの良心によって告発されることがないからである。このようにして、人々の隠れたことは、神の裁きの日に、我々の主イエス・キリストを通して裁かれる。

63

(Vers. 17.) Si autem tu Judaeus cognominaris. Cognomen Judaei est, quia ex praerogativa parentum est, ut dicantur Israelitae. Et tamen si totum velimus quod ad causam pertinet, comprehendere, cognomen Judaeis tripartito genere significatum debemus advertere.

PL 17, 69C

(第17節)「しかし汝がユダヤ人と呼ばれるなら」。ユダヤ人というのは添え名である。親たちの特権によって、彼らはイスラエル人と呼ばれるからである。それでも、この論点に関わることをすべて包括しようとするなら、ユダヤ人の添え名が三通りの仕方で意味されていることに注意せねばならない。

64

Primum quia filii sunt Abrahae, qui per fidei suae meritum pater positus est cunctarum gentium. Deinde propter Jacob, qui augmentandae fidei gratia Israel appellatus est; coepta enim patris dignitas nobilitatur in filiis.

PL 17, 69C

第一に、彼らがアブラハムの子だからである。アブラハムは、自らの信仰の功績によって、すべての国民の父に立てられた。次に、ヤコブのゆえである。ヤコブは、信仰を増すために、イスラエルと呼ばれた。父の始めた尊厳は、子らのうちで高貴なものとなるからである。

65

Tertio non magis propter Judam, sed propter Christum; quia ex Juda ortus est secundum carnem, Judaei cognominantur; quia in Juda hoc significatum est, quod futurum erat in Christo.

PL 17, 69D

第三に、ユダのゆえというより、むしろキリストのゆえである。キリストが肉によればユダから生まれたので、人々はユダヤ人と呼ばれる。ユダにおいては、将来キリストにおいてあることが象徴されていたからである。

66

Dictum est enim: Judas erit dux vester (Judic. XX, 18) ; et, Juda, te collaudant fratres tui (Gen. XLIX, 8) . Quae laus data Judae non probatur, sed Christo, quem omnes quotidie collaudant ii, quos fratres suos dignatus est appellare.

PL 17, 69D

実に、こう言われている。「ユダが汝らの指導者となる」(士師記20:18)。また、「ユダよ、汝の兄弟たちが汝を賞賛する」(創世記49:8)。ユダに与えられたこの賞賛は、ユダに当てはまるものとは認められず、キリストに当てはまる。日々キリストを賞賛しているのは、キリストが兄弟と呼ぶにふさわしいとした者たちである。

67

Ipse enim dixit mulieribus: Ite, et dicite fratribus meis, quia praecedo vos in Galilaeam (Matth. XXVIII, 7) . Quis enim non laudet eum, cujus beneficio vivit?

PL 17, 70A

キリスト自身が女たちに言ったからである。「行って、私の兄弟たちに告げよ。私は汝らに先立ってガリラヤへ行く、と」(マタイ28:7)。自分がその恩恵によって生きている者を、誰が賞賛しないであろうか。

68

Apostolus ergo sub hac significatione, quae posterior numero, sed perfectior merito est, totum voluit comprehendi: quod Judaei non intelligentes, nomen sibi carnalis Judae defendunt.

PL 17, 70A

ゆえに使徒は、この意味、すなわち数の上では後だが功績の上ではより完全な意味のもとに、すべてが包括されることを望んだ。ユダヤ人はそれを理解せず、肉的なユダの名を自分たちのものとして守っている。

69

(Vers. 18.) Et requiescis in Lege, et gloriaris in Deo, et nosti voluntatem ejus, et probas utiliora, instructus per Legem.

PL 17, 70A

(第18節)「そして汝は律法に安らぎ、神を誇り、その意志を知り、より有益なものを是認している。律法によって教えられているからである」。

70

Non magnum valde videri vult, si Judaeus credat; quippe cum sit instructus per Legem: periculosum autem valde si non credat; ducem enim habet Legem. Sed ut praeponatur credens, meritum facit Patrum; quia quamvis aliquis per se floreat, erubescit tamen in suis.

PL 17, 70A

彼は、ユダヤ人が信じる場合に、それが大したことに見えるのを望まない。彼は律法によって教えられているからである。しかし、信じないなら極めて危険だと言う。彼は律法を導き手として持っているからである。ただ、信じる者が先に置かれるのは、父祖たちの功績によってである。人は自分ひとりで栄えていても、自分の身内のことでは恥じ入るものだからである。

71

(Vers. 19, 20.) Confidisque te ipsum ducem esse caecorum, lumen eorum qui in tenebris sunt, eruditorem insipientium, magistrum infantium, habentem formam scientiae et veritatis in Lege.

PL 17, 70B

(第19・20節)「汝は、汝自身が盲人たちの導き手、闇の中にいる者たちの光、愚かな者たちの教育者、幼子たちの教師であり、律法の中に知識と真理の形を持つ者であると確信している」。

72

Vera sunt haec; quia Legis documentum hoc est, erudire imperitos, et Deo subjicere profanos: vel ab idololatriae cultura impios promissione, quae facta est per Legem, ad melioris spei fiduciam provocare.

PL 17, 70B

これらは真実である。律法の教えとは、無知な者を教育し、不敬な者を神に服させること、あるいは偶像礼拝から不敬虔な者たちを、律法を通して与えられた約束により、より善い希望への信頼へと呼び起こすことだからである。

73

Recte ergo gloriatur in his legis doctor, quia formam tradit veritatis. Si autem non recipit eum quem Lex promisit, frustra gloriatur de Lege, cui injuriam facit, dum Christum spernit promissum in Lege; et nec jam eruditor erit insipientium, nec magister infantium, nec lumen eorum, qui in tenebris sunt; sed dux omnium horum ad perditionem.

PL 17, 70B

したがって、律法の教師がこれらのことを誇るのは正しい。真理の形を伝えるからである。しかし、律法が約束した者を受け入れないなら、彼は律法について誇っても空しい。律法において約束されたキリストを退けるとき、律法に侮辱を加えているからである。そうなれば彼はもはや愚かな者たちの教育者でも、幼子たちの教師でも、闇の中にいる者たちの光でもなく、これらすべての者を滅びへと導く者となる。

74

(Vers. 21.) Qui ergo alium doces, te ipsum non doces. Hoc est, tu qui gentiles arguis quod sine Lege et Deo sint, te ipsum non arguis: diffidens enim de Christo in Lege promisso, in iisdem quae arguis, inveniris.

PL 17, 70C

(第21節)「それゆえ、他人を教える汝が、汝自身を教えないのか」。これは、汝は異邦人が律法も神も持たないと咎めるが、汝自身を咎めていない、ということである。律法において約束されたキリストを疑う汝は、咎める当のことの中に見いだされるからである。

75

(Vers. 22.) Qui praedicas non furandum, furaris; facis enim quod praedicas fieri non debere. Dum enim fidem Christi per malam interpretationem subripis, negas Christum nostrum in Lege promissum.

PL 17, 70C

(第22節)「盗むなと説く汝が、盗む」。なされるべきでないと汝が説くことを、汝は行っているからである。悪しき解釈によってキリストへの信仰を盗み取るとき、汝は律法において約束された我々のキリストを否定している。

76

Qui dicis non moechandum, moecharis (II Cor. II, 17) . Adulteras autem Legem, quando veritatem Christi tollis, et mendacium ponis. Unde alio loco dicit: Adulteratores verbi Dei.

PL 17, 70C

「姦淫するなと言う汝が、姦淫する」(二コリント2:17)〔引かれた句はローマ2:22。この引照は後の「神の言葉を偽る者たち」の句のもの〕。汝は、キリストの真理を取り去って偽りを据えるとき、律法を姦淫する〔adulterare は「姦淫する」と「混ぜ物をして偽る」の両義を持つ〕。それゆえ別の箇所で彼は言う。「神の言葉を偽る者たち」。

77

Qui exsecraris idola, sacrilegium facis: Sacrilegus es, quando Christum, quem Lex et propheticus sermo Deum significant, negas; dicit enim Esaias: Quia in te est Deus, et non est Deus praeter te.

PL 17, 70C

「偶像を忌み嫌う汝が、神殿を冒瀆する」。汝は神殿冒瀆者である。律法と預言者の言葉が神と示すキリストを否定するときに。イザヤは言う。「汝のうちに神がいる。汝のほかに神はいない」。

78

Tu es enim Deus, et nesciebamus: Deus Israel salvator (Esai. XLV, 14) . Numquid Judaei de Deo Patre dicebant: Tu enim es Deus, et nesciebamus; cum tota Lex Dei Patris auctoritatem praedicet, ex quo sunt omnia?

PL 17, 70D

「実に汝は神である。我々は知らなかった。イスラエルの神は救い主である」(イザヤ45:14)。ユダヤ人が父なる神について、「実に汝は神である。我々は知らなかった」と言っただろうか。律法全体は、万物がそこから出る父なる神の権威を宣べ伝えているのに。

79

Sed quia Filius Dei semper quidem apparuit, latebat autem quis esset; cum post resurrectionem cognoscitur, dicitur ei in confessione: Tu enim es Deus, et nesciebamus.

PL 17, 70D

しかし、神の子はいつも現れていたが、誰であるかは隠れていたので、復活の後に認識されたとき、告白の中で彼に言われる。「実に汝は神である。我々は知らなかった」。

80

Et qui putabatur in Lege tantum Angelus, et dux exercitus Domini: at cum intelligitur Filius esse Dei, dicitur ei cum gratiarum actione: Tu enim es Deus, et nesciebamus.

PL 17, 71A

律法においては使いにすぎず、主の軍の将と思われていた者が、神の子であると理解されたとき、感謝とともに彼に言われる。「実に汝は神である。我々は知らなかった」。

81

Per hoc ergo significat quia ipse esset; qui apparuerat quidem patriarchis in Deum, et post incarnatus est, sed non fuerat intellectus ab omnibus.

PL 17, 71A

したがって、これによって彼が示しているのは、その者こそ、族長たちに神として現れていたが、のちに受肉した者であり、すべての人には理解されていなかった、ということである。

82

(Vers. 23.) Qui in Lege gloriaris, per praevaricationem Legis Deum inhonoras. Praevaricator Legis es, quando sensum Legis, qui de incarnatione et divinitate Christi est, praeteris: et Deum inhonoras, dum testimonium ejus, quod dedit de Filio suo, non recipis. Ipse enim dixit: Hic est Filius meus dilectus (Matth. III, 17) .

PL 17, 71A

(第23節)「律法を誇る汝が、律法の背反によって神を辱める」。汝は律法の背反者である。受肉とキリストの神性に関する律法の意味を看過するときに。そして汝は神を辱める。神が自らの子について与えた証しを受け入れないときに。神自身がこう言ったのである。「これは私の愛する子である」(マタイ3:17)。

83

(Vers. 24.) Nomen enim Dei per vos blasphematur inter gentes, sicut scriptum est (Esai, LII, 5).

PL 17, 71A

(第24節)「実に、神の名は汝らのゆえに異邦人の間で冒瀆されている。書かれているとおりである」(イザヤ52:5)。

84

Hoc dixit Esaias propheta, quia Dei nomen blasphematur inter gentes; quando Judaeos pro noxis suis traditos sibi non advertebant: sed idolis suis dabant glorias, quasi Judaeorum Deum vicissent in Judaeis.

PL 17, 71B

預言者イザヤがこう言ったのは、神の名が異邦人の間で冒瀆されているからである。異邦人は、ユダヤ人が自分たちの罪科のゆえに自分たちに引き渡されたことに気づかず、かえって自分たちの偶像に栄光を帰し、あたかもユダヤ人の神をユダヤ人において打ち負かしたかのようにした。

85

Ita et tempore apostolorum Dei nomen blasphemabatur in Christo; quia Judaei Christum Deum negando, blasphemabant et Patrem, sicut dicit Dominus: Qui me recipit, non me recipit, sed eum qui me misit (Luc. IX, 48) .

PL 17, 71B

同じように使徒たちの時代にも、神の名はキリストにおいて冒瀆された。ユダヤ人がキリストを神ではないと否定して、父をも冒瀆したからである。主が言うとおりである。「私を受け入れる者は、私ではなく、私を遣わした者を受け入れる」(ルカ9:48)。

86

Et ideo inter gentes blasphemabatur, quia credentibus gentibus Judaei suadere nitebantur Christum Deum non credendum; ut blasphemium gentium a Judaeis vel Photini auctoribus sit profectum.

PL 17, 71B

そして異邦人の間で冒瀆されたというのは、信じる異邦人たちに、キリストは神として信じるべきでないと、ユダヤ人が説得しようと努めたからである。異邦人の冒瀆は、ユダヤ人から、あるいはフォティヌスの元祖たちから出たものとなる〔Photini auctoribus の意は定かでない。フォティヌスの説の元となった者たちと取った。vel を「すなわち」と取れば、ユダヤ人をフォティヌスの元祖と言うことになる〕。

87

(Vers. 25.) Circumcisio quidem prodest, si Legem observes. Potest dici e contra: Si prodest circumcisio, cur praetermittitur? Sed tunc prodest si Legem observes. Tenenda ergo circumcisio est; et ut possit prodesse, servanda est Lex.

PL 17, 71B

(第25節)「割礼は確かに益がある、もし汝が律法を守るならば」。これに対しては、こう言える。割礼が益になるなら、なぜ捨てられたのか。しかし、益になるのは「もし汝が律法を守るならば」である。したがって、割礼は保たねばならず、それが益になりうるために、律法を守らねばならない。

88

Quid ergo prohibuit quod prodesse, si Lex servetur, ostendit? Videtur ergo male prohibitum, quod non per se displicet, sed per alterius negligentiam frustrari dicitur.

PL 17, 71C

では、律法が守られるなら益になると示したものを、なぜ禁じたのか。それ自体が不快なのではなく、他者の怠慢によって空しくされると言われるものを禁じたのは、悪く禁じたように見える。

89

Si autem praevaricator Legis sis, circumcisio tua praeputium facta est. Hoc est quod dicit, quia si Lex servata non fuerit, Judaeus gentilis efficitur.

PL 17, 71C

「しかし、もし汝が律法の背反者であるなら、汝の割礼は無割礼となった」。これは、律法が守られなかったなら、ユダヤ人は異邦人になる、ということである。

90

Sed circumcisionem pro genere posuit Abrahae; quia ex Abraham circumcisio: nec enim poterat aedificare, quae destruxerat.

PL 17, 71C

しかし彼は、割礼をアブラハムの血筋の代わりに置いた。割礼はアブラハムに由来するからである。彼は、自分が壊したものを建てることはできなかったのである。

91

Hoc enim ait, ut doceat tunc prodesse ex genere Abrahae esse, si Lex servetur, id est, si in Christum credatur, qui promissus est Abrahae; quia et suum meritum habent justificati per fidem, et honore Patrum sublimantur. Omnis enim salus in Lege de Christo est.

PL 17, 71C

これを彼が言うのは、アブラハムの血筋であることが益になるのは、律法が守られるとき、すなわち、アブラハムに約束されたキリストが信じられるときだ、と教えるためである。信仰によって義とされた者たちは、自分の功績を持ち、父祖たちの栄誉によって高められるからである。実に、律法におけるすべての救いは、キリストについてのものである。

92

Hic ergo servat Legem, qui credit in Christo: si autem non credit, transgressor est Legis; quia non recipit Christum, quem Lex ad justificationem venturum cecinit, quam ipsa dare non potuit: et nihil illi proderit dici filium Abrahae; quia hic secundum meritum filius est Abrahae, qui fidem sequitur, per quam dignus Deo exstitit Abraham.

PL 17, 71D

それゆえ、律法を守るのは、キリストを信じる者である。信じないなら、律法の違反者である。律法が義とされることのために来ると歌った者を、受け入れないからである。律法自身はそれを与えることができなかった。そして、アブラハムの子と呼ばれることは、彼には何の益にもならない。功績に即してアブラハムの子であるのは、信仰に従う者であり、アブラハムはその信仰によって神にふさわしい者となったからである。

93

Unde ait: Circumcisio tua praeputium facta est, id est, gentili similis factus es, non credens in eum, qui in signo circumcisionis filius promissus est Abrahae.

PL 17, 71D

だから彼は言う。「汝の割礼は無割礼となった」。すなわち、汝は異邦人に似た者となった。割礼のしるしにおいてアブラハムに約束された子を信じないからである。

94

(Vers. 26.) Si igitur praeputium justitias Legis custodiat, nonne praeputium illis in circumcisionem reputabitur? Justitia Legis fides est christiana, sicut alio loco dicit: Finis legis Christus ad justitiam omni credenti (Rom. X, 4) .

PL 17, 72A

(第26節)「それゆえ、もし無割礼の者が律法の正義を守るなら、その無割礼は彼らにとって割礼と認められないだろうか」。律法の正義とは、キリスト教の信仰である。別の箇所で彼が言うとおりである。「律法の終わりはキリストであり、信じる者すべてにとって正義となる」(ローマ10:4)。

95

Ideo manifestum est quia si gentilis credat in Christum, fit filius Abrahae, qui pater est fidei.

PL 17, 72A

したがって明らかである。異邦人がキリストを信じるなら、信仰の父であるアブラハムの子となる。

96

(Vers. 27.) Et judicabit quod ex natura est praeputium, Legem perficiens, te, qui per litteram et circumcisionem praevaricator es Legis. Credens gentilis, duce natura, in Christum, condemnat Judaeum, cui Lex promiserat Christum, et advenienti ei credere noluit.

PL 17, 72A

(第27節)「そして、自然のままの無割礼の者は、律法を全うして、文字と割礼によって律法の背反者である汝を裁く」。自然を導き手としてキリストを信じる異邦人は、ユダヤ人を断罪する。律法がキリストを約束していたのに、そのキリストが来たとき、彼を信じようとしなかったからである。

97

Quanta ergo gentilis dignus est gloria, qui per solam naturam intellexit auctorem, sicut dicit Petrus apostolus: Auctorem vero vitae interfecistis (Actor. III, 15) ; tanto magis Judaeus puniendus est, qui neque per naturam, neque per Legem Christum agnovit auctorem.

PL 17, 72B

したがって、自然だけによって創始者を悟った異邦人は、どれほど大きな栄光にふさわしいことか。使徒ペトロはこう言っている。「汝らは命の創始者を殺した」(使徒言行録3:15)。それゆえ、自然によっても律法によってもキリストを創始者と認めなかったユダヤ人は、それだけいっそう罰せられねばならない。

98

(Vers. 28, 29.) Non enim qui in manifesto, Judaeus est; neque quae palam in carne, est circumcisio: sed qui in occulto, Judaeus est; et circumcisio cordis in spiritu, non littera: cujus laus non ex hominibus, sed ex Deo est.

PL 17, 72B

(第28・29節)「実に、外に現れている者がユダヤ人なのではなく、肉において外に〔現れた〕ものが割礼なのでもない。隠れたところにいる者がユダヤ人であり、文字ではなく霊における心の割礼が〔割礼である〕。その誉れは人からではなく、神から来る」。

99

Non est obscurum quia circumcisionem carnis negat laudem habere apud Deum (nec enim Abraham ideo justificatus est, quia circumcisus: sed quia credidit, justificatus est, postea autem circumcisus est), cordis autem circumcisionem laudabilem apud Deum esse.

PL 17, 72B

明らかである。彼は、肉の割礼が神のもとで誉れを持つことを否定し、心の割礼が神のもとで誉れあるものであると言っている(アブラハムも、割礼を受けたから義とされたのではなく、信じたから義とされたのであり、割礼を受けたのはその後である)。

100

Circumcidere enim cor, amputato errore, agnoscere est Creatorem. Et quia circumcisio cordis futura erat, primus Moyses dixit: Circumcidetis duritiam cordis vestri (Deut. X, 16) . Et Hieremias similiter: Circumcidite praeputium cordis vestri (Jerem. IV, 4) .

PL 17, 72C

心に割礼を施すとは、誤りを切り取って、創造主を認めることである。そして、心の割礼が将来のものであったから、モーセが最初に言った。「汝らは汝らの心の頑なさに割礼を施すであろう」(申命記10:16)。エレミヤも同様に言う。「汝らの心の無割礼に割礼を施せ」(エレミヤ4:4)。

101

Hoc dixit Judaeis idola sequentibus; velamen est enim circa cor, quod conversus ad Deum circumcidit: quia fides aufert nebulam erroris, et tribuit perfectam Dei cognitionem in mysterio Trinitatis, quod incognitum erat a saeculis.

PL 17, 72C

これは偶像に従うユダヤ人に言われた。心の周りには覆いがあり、神に立ち帰った者がそれを切り取るからである。信仰は誤りの霧を取り去り、世々のあいだ知られていなかった三位一体の奥義において、神についての完全な認識を与える。

102

Hujus ergo circumcisionis laus ex Deo est, occulta hominibus; cordis enim meritum est, quod aspicit Deus, non carnis. Nam Judaeorum laus ex hominibus est; gloriantur enim in carnis circumcisione, quod ex Patribus sit.

PL 17, 72C

したがって、この割礼の誉れは神から来るのであり、人々には隠れている。それは心の功績であり、神が見るのは肉ではなく心だからである。他方、ユダヤ人の誉れは人から来る。彼らは肉の割礼を誇り、それが父祖たちに由来すると言うからである。

103

Unde inter caetera ait: Et gloria in pudendis eorum, qui terrena sapiunt (Philip. III, 19) ; hoc est, qui circumcisionem carnis gloriam putant.

PL 17, 72C

それゆえ、他のことの中で彼は言う。「彼らの栄光は恥部にあり、彼らは地上のことを思う」(フィリピ3:19)。これは、肉の割礼を栄光と考える者たちのことである。

104

Terrena enim sapit, qui in carne gloriatur: qui vero in spiritu gloriatur, hujus laus ex Deo est; spiritu enim non carne creditur.

PL 17, 72D

肉において誇る者は地上のことを思う。しかし霊において誇る者の誉れは、神から来る。信じられるのは霊によってであり、肉によってではないからである。

Caput III

第III章PL 17, 72D
1

(Vers. 1 et 2.) Quid enim amplius est Judaeo, aut quae utilitas circumcisionis? Multum per omnem modum. Primum quidem quia credita sunt illis eloquia Dei.

PL 17, 72D

(第1・2節)「では、ユダヤ人にまさる点は何か、あるいは割礼の益は何か。あらゆる仕方で多い。まず第一に、神の言葉が彼らに委ねられたことである」。

2

Quamquam multa sint, quae ad honorificentiam et meritum pertineant seminis Abrahae; hoc tamen solum aperte memorat, quia maximae laudis eorum est, ut Legem per quam addiscerent rectum a perverso distinguere, digni judicarentur accipere; ut post hoc primum caetera qualia sint, possint intelligi.

PL 17, 73A

アブラハムの子孫の名誉と功績にかかわることは多いが、彼がはっきりと挙げるのはこれだけである。すなわち、正しいものを曲がったものから見分けることを学ぶ手段である律法を、受けるにふさわしいと判断されたことは、彼らの最大の誉れだということである。この第一のことの後で、ほかのことがどのようなものか、理解できるようになる。

3

Quoniam autem Judaeis carnalibus, id est, incredulis, nihil proficere testimonium generis ostendit; ne omnes, id est, et credentes male tractasse videretur, docet multum utile esse Judaeis credentibus, quia filii sunt Abrahae.

PL 17, 73A

ところで彼は、肉的なユダヤ人、すなわち信じない者たちには、血筋の証しが何の益にもならないと示した。そこで、すべての者、すなわち信じる者たちをも悪く扱ったと見られないように、信じるユダヤ人たちにはアブラハムの子であるゆえに大いに益があると教える。

4

His enim eloquia Dei sunt credita, dum Legem, quae peccatis hominum obsoleverat, quasi impune peccaretur apud Deum, merito Patrum reformatam accipiunt, et populus Dei vocantur.

PL 17, 73A

実に、彼らに神の言葉が委ねられたのは、人々の罪によって、あたかも神のもとでは罰せられずに罪を犯せるかのように廃れていた律法を、彼らが父祖たちの功績によって改められたものとして受け取り、神の民と呼ばれたときである。

5

Aegyptus quoque propter injurias illorum diversis plagis percutitur: coelesti pane cibantur, omnibus gentibus terrori sunt, testante hoc Rahab meretrice: quibus etiam Christus salvator ad sanctificationem promissus est (Josue II, 9 et seq.) .

PL 17, 73B

エジプトもまた、彼らへの不当な仕打ちのゆえに種々の災いで打たれた。彼らは天のパンで養われ、すべての異邦人にとって恐れの的となった。遊女ラハブがこれを証ししている。彼らには、救い主キリストも聖化のために約束されたのである(ヨシュア記2:9以下)。

6

Ideo ait multum utile Judaeis per omnem modum, quia filii sint Abrahae: anteponuntur enim gentibus, sed qui credunt.

PL 17, 73B

それゆえ彼は、あらゆる仕方でユダヤ人に大いに益があると言う。彼らはアブラハムの子だからである。実に彼らは異邦人より優先される。ただし、信じる者に限られる。

7

(Vers. 3.) Quid enim si quidam illorum non crediderunt? Numquid incredulitas illorum fidem Dei evacuabit? Absit.

PL 17, 73B

(第3節)「では、彼らのうちの幾人かが信じなかったとしても、どうなのか。彼らの不信仰が神の信実〔fides〕を無にするだろうか。断じてそうではない」。

8

Non inquit, quia aliqui Judaeorum credere noluerunt, quae Deus promisit filiis Abrahae, idcirco praejudicabitur caeteris Judaeis; ne digni dicantur accipere quod Deus promisit fidelibus: quippe cum sic facta sit promissio, ut credentibus proficeret.

PL 17, 73B

彼は言う。否、ユダヤ人の幾人かが、神がアブラハムの子らに約束したことを信じようとしなかったからといって、そのために残りのユダヤ人に不利な判断が下されることはない。神が信じる者たちに約束したことを受けるにふさわしくないと言われることはない。約束は、信じる者たちの益となるように、そのようになされたのだからである。

9

Igitur non indignatus Deus propter illorum perfidiam, id est, Judaeorum, dabit reliquis credentibus vitam aeternam, quam promisit futuram per fidem Christi; quia qui non crediderunt, ipsi se indignos fecerunt sine praejudicio caeterorum.

PL 17, 73C

したがって神は、彼らの背信、すなわちユダヤ人たちの背信のゆえに憤ることなく、残りの信じる者たちに、キリストへの信仰によって来ると約束した永遠の生命を与える。信じなかった者たちは、他の者たちに不利益を及ぼすことなく、自分自身をふさわしくない者としたのである。

10

His dictis commendat credentes Judaeos; quia nihil obest eis, quia multi ex illis credere noluerunt.

PL 17, 73C

これらのことを言って、彼は信じるユダヤ人たちを称える。彼らの多くが信じようとしなかったことは、信じる者たちには何の妨げにもならないからである。

11

(Vers. 4.) Est enim Deus verax, omnis autem homo mendax, sicut scriptum est: Ut justificeris in sermonibus tuis, et vincas cum judicaris (Psal. L, 6) .

PL 17, 73C

(第4節)「神は真実であるが、すべての人は偽り者である。『汝が汝の言葉において義とされ、裁かれるとき勝利するように』と書かれているとおりである」(詩篇50:6)。

12

Ut firmaret quod supra dixit, quod Deus in promissione sua fidelis est, et omnis homo mendax; exemplum propheticum subdidit ex psalmo quinquagesimo, quo et Deum verbis suis justificari, et hominem mendacem incredulitatis causa signavit.

PL 17, 73C

彼が先に、神は自らの約束において信実であり、すべての人は偽り者であると言ったことを確かめるために、預言者の例を第五十篇から付け加えた。それによって彼は、神がその言葉において義とされること、人が不信仰のゆえに偽り者であることを示した。

13

Utrumque enim legitur in libro Psalmorum, quia Deus justus et verax est, et omnis homo mendax (Psal. LXXXV, 15) .

PL 17, 74A

実に、神は正しく真実であり、すべての人は偽り者であるという両方が、詩篇の書に読まれる(詩篇85:15)。

14

Mendacem hominem dicit, dum non credit, quod promisit Deus; negans enim daturum quod promisit, mendax est: et dum ipse mendax est, multis ex causis Deum mendacem pronuntiat, quando promissis ejus non credit.

PL 17, 74A

彼が人を偽り者と言うのは、神が約束したことを信じないときである。神が約束したものを与えることを否定する者は、偽り者だからである。そして、彼自身が偽り者であるとき、神の約束を信じないことで、多くの理由によって神を偽り者と宣する。

15

Igitur omnem hominem mendacem dicit, qui diffidens est de promissis Dei. Maxime tamen hoc ad Judaeos pertinet, quorum causam tractat hoc loco Apostolus, qui videntes Christum, negaverunt hunc esse, quem promisit Deus; ac per hoc mendaces pronuntiantur: Deus autem verax est, qui misit Christum, sicut promisit; et sic vincit cum judicatur, quia dabit, quod daturus negatur: cum enim non ei creditur, mendax judicatur.

PL 17, 74A

したがって彼は、神の約束を疑う者はすべて偽り者であると言う。しかし、これはとりわけユダヤ人にかかわる。使徒はこの箇所で彼らの事案を扱っているからである。彼らはキリストを見ながら、神が約束した者はこれではないと否定した。それゆえ彼らは偽り者と宣せられる。しかし神は、約束したとおりにキリストを遣わしたのだから、真実である。こうして神は、裁かれるときに勝利する。与えないだろうと言われているものを、与えるからである。信じられないとき、神は偽り者と判断されるのである。

16

Ille autem cum dat quod judicatur non daturus, vincit, ostendens se veracem, illum autem mendacem, qui non credit verbis ejus.

PL 17, 74B

だが神は、与えないだろうと判断されたものを与えるとき、勝利する。自分が真実であり、その言葉を信じない者が偽り者であることを示すからである。

17

Videbit enim Dei Filium in majestate, quem negat: videbit et carnis resurrectionem, et sciet victam esse perfidiam pollicitatione et veritate Dei.

PL 17, 74B

実に、その者は、自分が否定する神の子を威光のうちに見る。肉の復活をも見て、背信が神の約束と真理によって敗れたことを知る。

18

Nam et Christus cum judicatus est, vicit: inique enim occisus est, et reum fecit diabolum, quem jam non peccando superaverat, ut secundo victus amitteret, quos tenebat.

PL 17, 74B

キリストもまた、裁かれたとき勝利した。不当に殺されて、悪魔を有罪とした。悪魔にはすでに、罪を犯さないことによって勝っていた。それは、二度目に敗れた悪魔が、捕らえていた者たちを失うためであった。

19

(Vers. 5 et 6.) Si autem injustitia nostra Dei justitiam commendat, quid dicemus? Numquid iniquus Deus, qui infert iram (secundum hominem dico) absit.

PL 17, 74B

(第5・6節)「もし我々の不義が神の正義を際立たせるなら、我々は何と言おうか。怒りを下す神は不法なのか。(私は人間に従って言う。)断じてそうではない」。

20

Hoc juxta sensum prophetae David dicit Apostolus: David autem quando peccaverat in causa Uriae Hethaei (II Reg. II, 4) , sciens quia promissio peccatoribus dari non potest, exorat ut justificatio verborum Dei vincat judicium quo judicantur ii qui peccant (Psal. L, 6) ; et poenitentem reformet sanctificans, ut det ei quod justis se daturum promisit.

PL 17, 74C

使徒はこれを預言者ダビデの意味に沿って言っている。ダビデは、ヘト人ウリヤの件で罪を犯したとき(サムエル記下2:4)〔引かれた件はサムエル記下11章〕、約束は罪人には与えられえないと知って、神の言葉が義とされることが、罪を犯す者たちを裁く裁きに勝つようにと祈り求めた(詩篇50:6)。そして、悔い改める者を聖化して作り直し、義人たちに与えると約束したものを自分に与えてくれるようにと祈ったのである。

21

Ac per hoc subjecit: Si autem injustitia nostra Dei justitiam commendat, etc., id est, si quia nos peccatores sumus, Deus justificatur; iniquus erit, si vindicet.

PL 17, 74C

それゆえ彼は付け加えた。「もし我々の不義が神の正義を際立たせるなら」云々。すなわち、我々が罪人であるから神が義とされるのなら、神が罰すれば不法な者になる、ということである。

22

Nam si injustitia nostra ei proficeret, sine dubio iniquus erat si damnaret peccantes; quia injustitia nostra Deum facit justum, si peccantibus nobis det, quod promisit sanctis.

PL 17, 74C

実際、もし我々の不義が神の益になるのなら、罪を犯す者たちを断罪すれば、神は疑いなく不法であったことになる。我々の不義が神を正しい者とするのは、我々が罪を犯しているのに、聖なる者たちに約束したものを神が与える場合だからである。

23

Quia quamvis peccatores simus, reformamur tamen per poenitentiam; ut non jam peccatores, sed abluti promissionem mereamur accipere.

PL 17, 75A

我々が罪人であっても、悔い改めによって作り直される。もはや罪人ではなく、洗われた者として、約束を受けるにふさわしくなるためである。

24

Non ergo is sensus est in verbis prophetae David, cum dicit: Tibi soli peccavi, et malum coram te feci; ut justificeris in sermonibus tuis, et vincas cum judicaris (Ibidem), qui malevolorum hominum prava interpretatione asseritur; ut peccata hominum et mali actus Dei justificationi proficiant et per mala nostra bonus appareat, et injustitia nostra illum justum ostendat.

PL 17, 75A

したがって、預言者ダビデが「汝にのみ私は罪を犯し、汝の前に悪を行った。汝が汝の言葉において義とされ、裁かれるとき勝利するように」(詩篇50:6)と言うときの言葉には、悪意ある人々の曲がった解釈が主張するような意味はない。すなわち、人々の罪と悪い行いが神の義とされることの益となり、我々の悪を通して神が善く見え、我々の不義が神を正しい者と示す、というような意味ではない。

25

Quoniam itaque iniquus non est Deus, cum irrogat iram, jam non peccatis nostris justificatur: quia si peccatis nostris justificaretur, iniquus esset, si vindicaret: sed quia non est iniquus, cum vindicat, manifestum est quia injustitia nostra Dei justitiam non commendat. Si autem commendaret, non vindicaret, quia justus est.

PL 17, 75A

したがって、神は怒りを下すとき不法ではないのだから、もはや我々の罪によって義とされるのではない。もし我々の罪によって義とされるのなら、罰すれば不法であったことになる。しかし、罰するときに不法でないのだから、我々の不義が神の正義を際立たせるのではないことは明らかである。もし際立たせるのなら、神は罰しないはずである。神は正しいからである。

26

Ac per hoc subjecit: secundum hominem, inquit, dico. Absit, hoc est, absit, ne Deus iniquus dicatur; quia hoc homini competit, quem constat et errare, et falli et fallere. Nam Deus immutabilis perseverat, nec potest non amare, quae fecit.

PL 17, 75B

それゆえ彼は付け加えた。「私は人間に従って言う」と。「断じてそうではない」とは、神が不法と言われることがあってはならない、ということである。これは、誤り、欺かれ、欺くことが知られている人間にこそふさわしい。神は変わらずにとどまり、自らがつくったものを愛さずにはいられないからである。

27

Alioquin quomodo judicabit Deus hunc mundum? Verum est, quia non erat justum ut judicaret Deus mundum, si peccata ejus ipsi proficerent; ut nutu ejus peccantes dum veniam consequuntur, Deus bonus videretur: et si non peccarent, non videretur justus; si enim non peccent, non habendo cui remittat, non erit bonus.

PL 17, 75B

さもなければ、神はどのようにこの世界を裁くのか。まことに、もし世界の罪が神自身の益となるなら、神が世界を裁くことは正しくないであろう。神の意のままに〔nutu ejus の係りは定かでない。罪人が赦しを得ることにかかると取った〕、罪人が赦しを得ることで神が善く見える。しかし罪を犯さなければ、神は正しいとは見えない。実に、罪を犯さないなら、赦す相手を持たないことになり、神は善でなくなるからである。

28

(Vers. 7.) Si enim veritas Dei in meo mendacio abundavit in gloriam ipsius, quid adhuc et ego tamquam peccator judicor?

PL 17, 75C

(第7節)「もし神の真実が、私の偽りにおいて神の栄光のためにあふれたのなら、なぜなお私は罪人のように裁かれるのか」。

29

Manifestum est, quia si ad gloriam Dei proficit mendacium hominum, ut ille solus verus appareat, peccatores non sunt dicendi, qui peccant; quia non voluntate, sed impulsu ejus videbuntur peccare: quod absit.

PL 17, 75C

明らかである。もし人々の偽りが神の栄光に益するのなら、すなわち神だけが真実であると現れるためなら、罪を犯す者たちは罪人と呼ばれてはならないことになる。彼らは自分の意志ではなく、神に突き動かされて罪を犯すと見られるからである。そんなことはあってはならない。

30

(Vers. 8.) Et non, sicut blasphemamur, et sicut aiunt nos quidam dicere, faciamus mala, ut veniant bona? Nunc aperit quorum causa haec sollicite, et cum reverentia disputat.

PL 17, 75C

(第8節)「我々が冒瀆されているように、また、ある者たちが我々の言うことだと主張しているように、『善が来るために悪を行おう』と言うのではないか」。ここで彼は、誰のためにこれを注意深く、敬意をもって論じているのかを明らかにする。

31

A perversis enim hoc opponebatur, quasi hic esset sensus praedicantium remissionem peccatorum, ut facerent mala, et venirent bona, hoc est, peccarent, ut remittendo illis Deus videretur bonus, secundum quae supra dicta sunt: quod blasphemium appellat, et abjicit a sensu divinae doctrinae.

PL 17, 75C

ねじれた者たちがこれを反論として持ち出していたからである。罪の赦しを説く者たちの思いが、あたかも、悪を行って善が来るようにすること、すなわち、上に述べたことに従って、罪を犯して、赦すことで神が善く見えるようにすることだ、と言わんばかりであった。彼はこれを冒瀆と呼んで、神の教えの意味から退ける。

32

Nec enim peccare debere fides tradit, quippe cum judicaturum Deum praedicet; sed delinquentibus consulit, ut recuperata salute, sub lege Dei viventes jam non peccent.

PL 17, 75D

信仰は、罪を犯すべきだと教えているのではない。神が裁くと宣べ伝えているのだから。そうではなく、罪を犯している者たちのために手立てを講じ、救いを取り戻して、神の法の下に生きて、もはや罪を犯さないようにさせるのである。

33

Ideoque subjecit: Quorum damnatio justa est, id est, horum hominum qui aemulatione invidiae istud de nobis interpretantur, quod supra dictum est, damnatio justa est.

PL 17, 75D

それゆえ彼は付け加えた。「彼らの断罪は正しい」。すなわち、嫉妬からくる妬みによって、先に述べられたことを我々についてそのように解釈する人々の、断罪は正しい。

34

Haec enim jactabant Judaei, ut doctrinam apostolicam criminarentur, dicentes quod cum remissionem peccatorum praedicant, peccandi fomitem praebeant; ut quasi securi homines de remissione, prompte peccarent: cum constet post acceptam fidem periculosum esse peccare, et hoc praedici credentibus.

PL 17, 76A

ユダヤ人はこれを言い立てて、使徒の教えを非難した。罪の赦しを説くことで、罪を犯す火種を与えている、赦しがあるから安心した人々は、ためらわず罪を犯すだろう、と言うのである。しかし、信仰を受けたのちに罪を犯すのは危険であり、そのことが信じる者たちに説かれているのは周知のことである。

35

(Vers. 9.) Quid ergo? praecellimus eos? Nequaquam. Causati enim sumus Judaeos et Graecos omnes sub peccato esse. Hoc est, quid adhuc immoramur latius loquentes?

PL 17, 76A

(第9節)「では、どうなのか。我々は彼らにまさっているのか。決してそうではない。我々はすでに、ユダヤ人もギリシア人もみな罪の下にあると訴えたからである」。これは、なぜ我々はなお、より詳しく語ることに留まっているのか、ということである。

36

Ostendimus enim redditis causis, tam Judaeos quam Graecos, omnes reos esse, ideoque frustra legem servari. Primum enim Graecos ostendit reos juxta legem naturae, et quod neque Legem Moysis reciperent; quamobrem pessima eorum et pergravissima causa.

PL 17, 76A

我々は理由を挙げて示した。ユダヤ人もギリシア人も、みな有罪であり、それゆえ律法が守られても無駄だということを。まず彼は、ギリシア人が自然の法に照らして有罪であり、モーセの律法をも受け入れなかったことを示す。それゆえ、彼らの事案は最悪で極めて重い。

37

Deinde etiam Judaeos ostendit reos, qui sub lege Dei vivere videntur, ac sibi merito patrum defenderent dignitatem, ex eo praecipue, quod promissionem patrum spreverint, Dei gratiam in irritum deducentes. Ad quam rem firmandam exemplum propheticum subdidit ex psalmo tertio decimo dicens:

PL 17, 76B

次に彼は、ユダヤ人もまた有罪であると示す。彼らは神の法の下に生きていると見え、父祖たちの功績によって自分たちの尊厳を守ろうとするが、とりわけ父祖たちの約束を軽んじ、神の恩寵を無に帰したからである。この点を確かめるために、彼は預言者の例を第十三篇から付け加えて、こう言った。

38

(Vers. 10.) Sicut scriptum est, quia non est justus quisquam (Psal. XIII, 4 et seq.) . Ab injustitia coepit mala opera eorum enumerare, et partim pejora subjicere; ut manifestaret in his nullam spem videri, nisi implorent misericordiam Christi, qui peccata dimittit.

PL 17, 76B

(第10節)「書かれているとおり、義人は誰もいない」(詩篇13:4以下)。彼は不義から彼らの悪い業を数え始め、さらに悪いものを付け加えていった。それによって、罪を赦すキリストの慈しみを願わないかぎり、彼らには望みがないと示したのである。

39

(Vers. 11 et 12.) Deinde adjecit: Non est intelligens. Verum est, quia si daret operam intelligere, injustus non esset.

PL 17, 76B

(第11・12節)それから彼は付け加えた。「理解する者はいない」。実際そうである。理解しようと努めるなら、不義ではないはずだからである。

40

Non est requirens Deum. Nec istud occultum est, quia si intelligeret quid prodesset, Deum quaereret: et non sicut Asa rex Juda, qui post multa Dei beneficia sic depravatus est; ut infirmitatem pedum passus, propheta praesente, non quaereret Deum.

PL 17, 76C

「神を探し求める者はいない」。これも明らかである。何が益になるかを理解するなら、神を求めるはずだからである。ユダの王アサのように、神の多くの恩恵のあとでこれほど堕落し、足の病を負いながら、預言者がそばにいるのに神を求めなかった、というのではなく。

41

Omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt (III Reg. XV, 23) . Nemini dubium, quia omnes non quaerentes Deum, inclinantur, ut auxilium requirant a vanitate: vanitas autem est idolum; ideo inutiles fiunt.

PL 17, 76C

「みな逸れて、ともに役に立たなくなった」(列王記三15:23)〔引かれた句は詩篇13:3。この引照は前の節のアサの足の病の件のもの〕。誰にも疑いはない。みな神を求めず、助けを空しいものに求めて傾くのである。空しいものとは偶像である。それゆえ役に立たなくなる。

42

Non est qui faciat bonum, non est usque ad unum. Quia neglecto Deo, inutiles facti sunt, bonum utique facere non possunt; jam enim depravati proficiunt in pejus.

PL 17, 76C

「善を行う者はいない、一人に至るまでいない」。神をないがしろにして役に立たなくなった者たちは、善を行うことなどできない。すでに堕落した者たちは、さらに悪い方へ進むからである。

43

(Vers. 13.) Sepulcrum patens est guttur eorum. Jam malis mancipati bonos, si posset fieri, devorare volebant; ut sicut sepulcrum patet ad recipienda cadavera, ita et adversus bonos guttur eorum.

PL 17, 76D

(第13節)「彼らの喉は開いた墓である」。すでに悪に縛られた者たちは、できることなら善い者たちを食い尽くそうとした。墓が死体を受け入れるために開いているように、善い者たちに向かって彼らの喉も開いているのである。

44

Linguis suis dolose agebant. Qui tam malis operibus assueverant, quae loquebantur, in fallacia erant.

PL 17, 76D

「彼らは舌で欺いていた」。これほど悪い業に慣れた者たちは、その語ることも欺瞞の中にあった。

45

Venenum aspidum sub labiis eorum. Hoc dicit, quia verba hujusmodi hominum muscipula sunt. Ad hoc enim loquuntur, ut decipiant; ut sicut per labia serpentis venenum infunditur, ita et per labia eorum dolus et circumventiones.

PL 17, 77A

「毒蛇の毒が彼らの唇の下にある」。彼は、このような人々の言葉は罠だと言っている。彼らは欺くために語る。蛇の唇を通して毒が注がれるように、彼らの唇を通して欺きと策略が注がれる。

46

(Vers. 14.) Quorum os maledictione et amaritudine plenum est. Manifestum est quia contra bonos mali semper maledicta et amara proponunt, in convicium illorum prorumpentes et detractionem.

PL 17, 77A

(第14節)「彼らの口は呪いと苦味で満ちている」。明らかである。悪い者たちは、善い者たちに向かって、つねに呪いと苦い言葉を投げつけ、彼らへの侮辱と中傷に突っ走る。

47

(Vers. 15.) Veloces pedes eorum ad effundendum sanguinem. Hoc de nece prophetarum dixit, quos occiderunt impigre, ad bonum segnes, ad parricidium veloces.

PL 17, 77A

(第15節)「彼らの足は血を流すのに速い」。これは預言者たちの殺害について言った。彼らは預言者たちを遠慮なく殺した。善には鈍く、近親殺しには速い者たちである。

48

(Vers. 16.) Contritio et infelicitas in viis eorum. Quoniam citati erant ad malefaciendum, iter ipsorum vel gressum tribulatum et infelicem pronuntiat.

PL 17, 77A

(第16節)「彼らの道には破滅と悲惨がある」。彼らは悪事を働くよう駆り立てられていたので、彼らの旅路あるいは歩みを、苦難に満ち、不幸なものと宣する。

49

Et viam pacis non cognoverunt. Via pacis lenis est et inturbata; omnis enim bona vita tranquilla est, et actus modesti ipsi sunt pacifici, et per istos itur ad Deum. Illi ergo nolentes haec scire, elegerunt viam tribulationum, per quam itur in gehennam.

PL 17, 77B

「そして、平和の道を彼らは知らなかった」。平和の道は穏やかで、乱されない。善い生活はすべて静かであり、穏やかな行いこそ平和をもたらすもので、これらを通って神のもとへ行く。彼らはこれらを知ろうとせず、数々の苦難の道を選んだ。その道を通ってゲヘナに行く。

50

(Vers. 17.) Non est timor Dei ante oculos eorum. Quoniam hujusmodi sine sensu sunt, Dei timorem non habent: Initium enim sapientiae timor Domini, dicit Salomon (Proverb. I, 7) .

PL 17, 77B

(第17節)「彼らの目の前に神への畏れはない」。このような者たちは分別がなく、神への畏れを持たない。ソロモンは言う。「実に、知恵の初めは主への畏れである」(箴言1:7)。

51

Et non dixit timorem Dei hos non habere, sed: Non est, inquit, timor Dei ante oculos eorum. Videntes enim tam maligna opera sua, et non horrentes, timorem Dei dicuntur ante oculos non habere.

PL 17, 77B

彼は、彼らが神への畏れを持たないとは言わず、「彼らの目の前に神への畏れはない」と言った。自分のこれほど悪い業を見ながら恐れない者たちは、神への畏れを目の前に持たないと言われるのである。

52

Istos omnes et propheta Hieremias significat, dicens inter caetera: Tunc omnes insurrexerunt in prophetam Domini, volentes occidere eum. Et sequitur: Omnis autem populus non permisit (Jerem. XXVI, 8, 16) . Illos ergo omnes dicit, sed malos; et hos omnes, sed bonos.

PL 17, 77C

これらの者たちすべてを、預言者エレミヤも示している。ほかのことの中で、こう言う。「そのとき、皆が主の預言者に向かって立ち上がり、彼を殺そうとした」。そして続く。「しかし、民のすべてが許さなかった」(エレミヤ26:8, 16)。したがって彼は、一方では「皆」と言って悪い者たちを指し、他方では「すべて」と言って善い者たちを指しているのである。

53

Neque enim quia dicit: Omnes declinaverunt, totam penitus plebem significat, sed hanc partem plebis, sicut et memoratus propheta refert: In qua omnes mali se condiderunt. Semper enim duo populi sunt in una plebe.

PL 17, 77C

「皆が逸れた」と言うからといって、民全体を意味するのではなく、民のうちのこの部分を意味する。先に挙げた預言者も述べている。「その中に、すべての悪い者たちが身を潜めた」。一つの民の中には、つねに二つの民がいるからである。

54

Hic est ergo populus quem increpat Dominus sub nomine Hierusalem, dicens: Hierusalem, Hierusalem, quae occidis prophetas (Matth. XXIII, 37) . Et alio loco: Generatio, ait: mala et adultera, et: Natio viperarum (Ibid. XII, 39) .

PL 17, 77C

これこそ、主がエルサレムの名のもとに叱責する民である。主は言う。「エルサレム、エルサレム、預言者たちを殺す者よ」(マタイ23:37)。また別の箇所では、「悪しく姦淫を行う世代」と言い、さらに「マムシの民族」と言う(マタイ12:39)〔「マムシの民族」に当たる句はマタイ12:34〕。

55

De hujusmodi queritur etiam propheta Esaias, dicens: Vae genti peccatrici, semen pessimum (Esai. I, 4) ! Per malam enim voluntatem, dum fructus malos faciunt, semen pessimum sunt.

PL 17, 77C

預言者イザヤもこのような者たちについて嘆いて、こう言う。「災いだ、罪深い国民、最悪の種よ」(イザヤ1:4)。悪い意志によって悪い実を結ぶとき、彼らは最悪の種だからである。

56

Et quia si voluerint, possunt converti, vox probat Apostoli in alia Epistola dicentis: Eramus et nos aliquando natura filii irae, sicut et caeteri (Ephes. II, 3) .

PL 17, 77D

そして、望むなら立ち帰ることができるということは、使徒の別の手紙の言葉が証明している。「我々もかつては、本性によって怒りの子であった、ほかの者たちと同じように」(エフェソ2:3)。

57

(Vers. 18.) Scimus autem quoniam quaecumque Lex loquitur, iis qui in lege sunt, loquitur. Manifestum est quia hos increpat Lex, qui et primum non crediderunt duci suo Moysi, neque prophetis parentibus suis, quos et persequentes occiderunt, neque apostolis cognatis suis secundum carnem, quorum sanguinem effuderunt, semper impii, et in Deum rebelles; ut per legem damnentur, cujus auctoritatem comtemnendam putarunt.

PL 17, 77D

(第18節)「我々は知っている、律法が語ることはすべて、律法のもとにいる者たちに語られているのだと」。明らかである。律法は、最初に自分たちの指導者モーセを信じず、自分たちの親である預言者たちを信じなかった者たち、その預言者たちを迫害して殺した者たち、肉による自分たちの親族である使徒たちをも信じず、その血を流した者たち、つねに不敬虔で神に反抗する者たちを叱責している。それは、彼らが軽んじてよいと考えた律法の権威によって、彼らが断罪されるためである〔底本は comtemnendam。contemnendam と読む〕。

58

Sicut enim omnium malorum una est causa in malo, ita et cunctorum bonorum. In istis ergo omnium similium arguitur malum. Haec ad Judaeorum confusionem pertinent, qui sibi et parentibus suis testimonium ex lege ferebant.

PL 17, 78A

すべての悪人の事案が悪において一つであるように、すべての善人の事案もそうである〔causa は「原因」とも読めるが、悪人・善人の事案と取った〕。したがって、これらの者たちにおいて、似た者すべての悪が責められている。これは、律法から自分と自分の親たちのために証しを引き出していたユダヤ人たちの恥辱にかかわる。

59

(Vers. 19.) Ut omne os obstruatur, et subditus fiat omnis mundus Deo. Hoc dicit, quia Judaeis in peccatis constrictis; omnis mundus subditus fit Deo.

PL 17, 78A

(第19節)「すべての口がふさがれ、全世界が神に服するようになるために」。これは、ユダヤ人が罪の中に縛られているとき、全世界が神に服するようになる、ということである。

60

Nulli enim dubium est, quia pagani obruti sunt delictis et impietatibus, ac per hoc totus mundus Deo prostratus est, ut possit ad indulgentiam pervenire; quia omnis mundus Judaei erant et gentiles, a quibus segregati sunt fideles.

PL 17, 78A

実際、異教徒が罪と不敬虔に埋もれていることは誰にも疑いがない。それゆえ全世界が神の前にひれ伏し、赦しに至ることができる。全世界とはユダヤ人と異邦人であり、そこから信じる者たちが分けられたからである。

61

Quando ergo Judaeos qui legem acceperunt a Deo, et quibus facta promissio est, peccatis probat obnoxios, dubium non est omnes Graecos reos esse mortis.

PL 17, 78B

したがって、神から律法を受け、約束を与えられたユダヤ人が罪に責任があると証明されるとき、すべてのギリシア人が死に値する者であることは疑いない。

62

Quamobrem: Omne os obstruatur, ait, et subditus fiat omnis mundus Deo; dum omnes rei probati indigent misericordia Dei, tam Judaei, quam etiam Graeci.

PL 17, 78B

それゆえ彼は言う。「すべての口がふさがれ、全世界が神に服するようになる」。有罪と証明された者たちは皆、ユダヤ人もギリシア人も、神の慈しみを必要とするからである。

63

(Vers. 20.) Quoniam quidem non justificabitur ex operibus Legis omnis caro coram Deo. Non ideo minime justificatos homines asserit apud Deum; quia legem justitiae non servaverunt in praeceptis: sed quia sacramentum mysterii Dei, quod in Christo est, credere noluerunt.

PL 17, 78B

(第20節)「律法の業によっては、すべての肉は神の前で義とされないからである」。彼が、人々が神のもとで義とされないと断言するのは、戒めにおいて正義の律法を守らなかったからではなく、キリストにある神の奥義という秘義を信じようとしなかったからである。

64

Per hoc enim decrevit Deus justificare hominem, non per legem, quia lex ad tempus justificat, non apud Deum. Ideo legem servantes in tempore, justi sunt non apud Deum; quia fides per quam justificantur homines apud Deum, non est in eis.

PL 17, 78B

神が人を義とすると定めたのは、律法によってではなく、この道によってである。律法は一時のあいだ義とするが、神のもとでではないからである。それゆえ、一時において律法を守る者たちは義人ではあるが、神のもとでではない。人々が神のもとで義とされるための信仰が、彼らの中にないからである。

65

Major enim fides est, quam lex; quia lex ad nos pertinet, fides ad Deum. Idcirco lex temporalem habet justitiam, fides aeternam.

PL 17, 78C

信仰は律法よりも大きい。律法は我々にかかわり、信仰は神にかかわるからである。それゆえ、律法は一時の正義を持ち、信仰は永遠の正義を持つ。

66

Nam omnem carnem dicens omnem hominem significavit, sicut et propheta Esaias ait: Et videbit omnis caro salutare Dei (Esai. XL, 5) ; id est, videbit omnis homo Christum Dei, in quo salus omnium continetur. Et idcirco carne significantur, quia peccatis obnoxii sunt.

PL 17, 78C

彼が「すべての肉」と言って、すべての人を意味したのである。預言者イザヤも言う。「すべての肉は神の救いを見る」(イザヤ40:5)。すなわち、すべての人が神のキリストを見る。その中にすべての人の救いが含まれている。そして、彼らが肉によって示されるのは、罪の責めを負っているからである。

67

Sicut enim justitia spiritales facit, ita et delicta carnales; ut ex actu nomen accipiat homo.

PL 17, 78C

正義が人を霊的な者にするように、罪は人を肉的な者にする。人が行いから名を受けるためである。

68

Per legem enim cognitio peccati: per fidem autem abolitio; ideo sequenda fides est. Quae est haec lex, per quam dicit cognitum esse peccatum, et cognitum quomodo?

PL 17, 78C

「律法によって罪の認識がある」。しかし信仰によってはその廃棄がある。それゆえ信仰に従わねばならない。罪が知られたと彼が言うこの律法とは何か、そしてどのように知られたのか。

69

Videmus enim veteres non ignorasse peccatum; quia et Joseph in carcerem missus est, licet per calumniam (Gen. XXXIX, 20) ; et pincerna et pistor Pharaonis, causa peccati (Gen. XL, 3) . Quomodo ergo latebant peccata?

PL 17, 78D

実に、昔の人々が罪を知らなかったのではないことを、我々は見る。ヨセフは、中傷によるとはいえ牢に入れられた(創世記39:20)。ファラオの献酌官とパン焼き人も、罪のゆえに入れられた(創世記40:3)。では、罪はどのように隠れていたのか。

70

Triplex quidem lex est; ita ut prima pars de sacramento divinitatis sit Dei: secunda autem quae congruit legi naturali, quae interdicit peccatum: tertia vero factorum, id est, sabbati, neomeniae, circumcisionis, etc. Haec est ergo lex naturalis, quae per Moysen partim reformata, partim auctoritas ejus firmata in vitiis cohibendis, cognitum fecit peccatum; non quod lateret, sicut dixi: sed ostendit peccata quae fiunt, non impune futura apud Deum; ne forte quis ad tempus evadens, legem illusisse putaretur. Hoc est quod lex ostendit.

PL 17, 78D

実に、律法は三重である。第一の部分は神の神性の秘義についてのもの、第二は自然の法に合致して罪を禁じるもの、第三は業に関するもの、すなわち安息日、新月の祭り、割礼などである。したがって、モーセを通して一部は作り直され、一部はその権威が堅くされて悪徳を抑えるものとなったのは、この自然の法であり、それが罪を知らしめたのである。罪が隠れていたからではなく、先に述べたとおり、行われる罪が神のもとで罰を免れないと示したのである。一時逃れた者が律法を欺いたと考えられることのないようにである。これが律法の示すことである。

71

(Vers. 21.) Nunc vero sine lege justitia Dei manifestata est, testimonium habens a lege et prophetis.

PL 17, 79A

(第21節)「しかし今や、律法なしに、神の正義が現された。律法と預言者たちから証しを得ている」。

72

Apertum est quia justitia Dei sine Lege apparuit, sed sine lege sabbati et circumcisionis et neomeniae et vindictae; non tamen sine sacramento divinitatis Dei: quippe cum justitia Dei de sacramento Dei sit.

PL 17, 79A

明らかである。神の正義は律法なしに現れた。ただし、安息日と割礼と新月の祭りと報復の律法なしにである。それでも神性の秘義なしにではない。神の正義は神の秘義に由来するからである。

73

Nam quando quos lex reos tenebat, justitia Dei ignovit illis, sine lege utique hoc fecit; quia in quos lex vindicatura erat, haec donavit illis peccatum.

PL 17, 79A

律法が有罪として捕らえていた者たちを神の正義が赦したとき、それは確かに律法なしに行われた。律法が罰しようとしていた者たちに、この正義が罪を赦し与えたからである。

74

Et ne hoc forte contra legem factum putaretur, adjecit justitiam Dei testimonium habere ex Lege et prophetis, hoc est, quia ipsa Lex ex alia parte olim istud futurum dixerat; quia venturus erat, qui homines salvaret (Esai. XIX, 20) : quod legi concessum non erat, ut peccata donaret.

PL 17, 79B

また、これが律法に反して行われたと思われないように、使徒は、神の正義が律法と預言者から証しを得ていると付け加えた。すなわち、律法そのものが別の面から、人々を救う者が来るであろうことを、かつて将来のこととして語っていたのである(イザヤ19:20)。罪を赦すことは、律法には許されていなかったのである。

75

Ideo autem justitia Dei dicta est, quae videtur esse misericordia; quia de promissione originem habet: et cum promissum Dei redditur, justitia Dei dicitur.

PL 17, 79B

慈しみと見えるものが神の正義と呼ばれているのは、それが約束に由来するからである。神の約束が果たされるとき、それは神の正義と呼ばれる。

76

Justitia enim est, quia redditum est, quod promissum est: et cum suscipit confugientes ad se, justitia dicitur; quia non suscipere confugientem iniquitas est.

PL 17, 79B

約束されたことが果たされたのだから、それは正義である。自らのもとに逃れて来る者たちを受け入れるとき、それは正義と呼ばれる。逃れて来る者を受け入れないことは不法だからである。

77

(Vers. 22.) Justitia autem Dei per fidem Jesu Christi. Quid est aliud per fidem Jesu Christi, nisi quia ipsa Dei justitia manifestatio Christi est? Per fidem enim praedicationis Jesu Christi agnoscitur donum dudum promissum a Deo, vel sumitur.

PL 17, 79B

(第22節)「しかし神の正義は、イエス・キリストへの信仰によって」。イエス・キリストへの信仰によってとは、神の正義そのものがキリストの顕現であるということのほかに、何であろうか。イエス・キリストの宣教への信仰によって、神がかねて約束した賜物が認められ、あるいは受け取られるからである。

78

In omnes vel super omnes, qui credunt, hoc est, super omnes Judaeos et Graecos credentes veri Dei justitiam.

PL 17, 79C

「信じるすべての者へ、あるいはすべての者の上に」。すなわち、信じるすべてのユダヤ人とギリシア人の上に、真の神の正義がある、ということである〔veri Dei justitiam の係りは定かでない。「真の神の正義を信じる」とも読めるが、次節の「神の正義がすべてのユダヤ人とギリシア人の上にある」にそろえて正義を主語に取った〕。

79

(Vers. 23.) Non enim est distinctio; omnes enim peccaverunt, et egent gloria Dei. Quia dixerat super omnes Judaeos et Graecos Dei esse justitiam, ut hoc probaret, adjecit: Omnes enim, ait, peccaverunt.

PL 17, 79C

(第23節)「区別はないからである。すべての者が罪を犯し、神の栄光に欠けている」。使徒は、神の正義がすべてのユダヤ人とギリシア人の上にあると先に言っていたので、これを証明するために付け加えた。「すべての者が罪を犯した」と彼は言う。

80

Hoc generaliter accipiendum, ut intelligantur tam Judaei quam Graeci; unde ait: Non est distinctio; omnes enim hic comprehendit, etiam et sacerdotes, ut ostenderet nihil profuisse legem sine fide.

PL 17, 79C

これは一般的に受け取るべきであり、ユダヤ人もギリシア人も含まれると解される。それゆえ彼は言う。「区別はない」。実際ここで彼は「すべての者」の中に、祭司たちまでも含めている。信仰なしには律法は何の益にもならなかったことを示すためである。

81

Sic enim lex data est, ut fides esset in lege, quae futuram speraret salutem. Quamobrem mors Christi omnibus profecit, quia et hic in saeculo quid credendum et observandum est, docuit: et de inferno omnes eripuit.

PL 17, 79C

律法は、その中に、将来の救いを望む信仰があるように、与えられたのである。それゆえキリストの死はすべての者に益をもたらした。この世においても何を信じ何を守るべきかを教え、また冥界からすべての者を救い出したからである。

82

(Vers. 24) . Justificati gratis per gratiam ipsius. Justificati sunt gratis, quia nihil operantes, neque vicem reddentes, sola fide justificati sunt dono Dei.

PL 17, 79D

(第24節)「無償で、その恩寵によって義とされた者たち」。何も行わず、見返りも返さず、ただ信仰だけによって、神の賜物によって義とされたので、無償で義とされたのである。

83

Per redemptionem quae est in Christo Jesu. Gratiam Dei in Christo esse testatur; quia voluntate Dei a Christo redempti sumus; ut manu missi justificaremur, sicut et ad Galatas dicit: Christus nos redemit (Galat. III, 13) , offerens se pro nobis.

PL 17, 79D

「キリスト・イエスにある贖いによって」。使徒は、神の恩寵がキリストにあることを証ししている。神の意志によって我々はキリストに贖われ、解放された者として義とされたからである。ガラテヤの人々にも次のように言っている。「キリストは我々を贖った」(ガラテヤ3:13)。我々のために自らを献げたのである。

84

Permisit enim se diabolo saevienti, sed impraescio. Putans autem se Christum posse retinere, veluti accepit eum: sed quia virtutem ejus ferre non potuit, omnes quos tenebat, simul cum illo amisit.

PL 17, 80A

キリストは、荒れ狂う悪魔に身を任せた。しかし悪魔はそれを予知していなかった。悪魔はキリストを留めておけると思い、いわば彼を受け入れた。しかしその力に耐えることができなかったので、捕らえていたすべての者を、彼とともに失ったのである。

85

(Vers. 25.) Quem proposuit Deus propitiatorem fidei. Hoc dicit quia in Christo proposuit Deus, id est, disposuit propitium se futurum humano generi, si credant.

PL 17, 80A

(第25節)「神は彼を、信仰の宥める者として立てた」。これは、神がキリストにおいて立てた、すなわち、人類が信じるなら自らが人類に対して恵み深い者となることを定めた、ということを言っている。

86

In sanguine ipsius. Ideo in sanguine ipsius, quia morte ejus liberati sumus; ut et manifestaret illum mortuum, et mortem passione ejus damnaret.

PL 17, 80A

「その血において」。その血においてと言うのは、彼の死によって我々が解放されたからである。それは、彼が死んだことを明らかにし、また彼の受難によって死を断罪するためであった。

87

(Vers. 26.) Ad ostensionem justitiae suae, hoc est, ut promissum suum palam faceret, quo nos a peccatis liberaret, sicut ante promiserat; quod cum implevit, justum se ostendit.

PL 17, 80A

(第26節)「自らの正義を示すために」。すなわち、かつて約束したとおり、我々を罪から解放するという自らの約束を公にするためであり、それを果たしたとき、自らが正しいことを示した。

88

Propter propositum praecedentium delictorum, in patientia Dei. Sciens Deus propositum benignitatis suae quo censuit peccatoribus subvenire, tam iis qui sunt apud superos, quam iis qui in inferno tenebantur; utrosque diutissime exspectavit, evacuans sententiam, qua justum videtur omnes damnari; ut ostenderet nobis, quod olim decreverat liberare genus humanum per Christum, sicut promisit per Hieremiam prophetam, dicens: Propitius ero iniquitatibus eorum, et delictorum illorum non memorabor (Jerem. XXXI, 34) .

PL 17, 80B

「先立つ罪の計画のゆえに、神の忍耐において」。神は、罪人たちを助けようと定めた自らの慈愛の計画を知っていて、地上にいる者たちにも、冥界に捕らえられていた者たちにも、その両方をきわめて長く待ち、すべての者が罪に定められるのが正しいと見える判決を無効にした。それは、人類をキリストによって解放するとかつて決めていたことを、我々に示すためであり、預言者エレミヤを通して約束したとおりである。「私は彼らの不法に対して恵み深い者となり、彼らの罪を思い起こさない」(エレミヤ31:34)。

89

Et ne forte hoc donum solis Judaeis promisisse videretur, per Esaiam dicit: Domus mea domus orationis vocabitur in omnibus gentibus (Esai. LVI, 7) .

PL 17, 80B

また、この賜物がユダヤ人だけに約束されたと思われないように、イザヤを通して言う。「私の家は、すべての国民の中で、祈りの家と呼ばれる」(イザヤ56:7)。

90

Quamvis enim Judaismo facta promissio sit, sed praescius Deus eo quod donum ejus reprobaturi essent impii Judaei, gentes se ad percipiendam gratiam suam promisit admittere, quarum aemulatione in iram missi cruciarentur impii Judaei.

PL 17, 80B

約束はユダヤ教に対してなされたのではあるが、神は、不敬虔なユダヤ人が自らの賜物を退けることを予知していたので、異邦人を、自らの恩寵を受けるために受け入れると約束した。その異邦人への妬みによって、不敬虔なユダヤ人は怒りに投げ込まれて苦しむことになる。

91

In hoc tempore, id est, tempore nostro, quo dedit Deus, quod olim promiserat dandum tempore, quo dedit. Ut sit justus justificans eum, qui est ex fide Jesu Christi.

PL 17, 80C

「この時において」。すなわち我々の時代、神が、かつて、それを与えるその時に与えると約束していたものを与えた時である。「それは、自らが正しい者であり、イエス・キリストへの信仰から出る者を義とする者であるためである」。

92

Recte ait, quia ut sit justus, dedit quod promisit: hoc autem promisit, justificare se credentes in Christo. Dicit autem in Habacuc: Justus autem ex fide vivit (Habac. II, 4) ; ut dum Dei fidem habet et Christi, sit justus.

PL 17, 80C

使徒は正しく言っている。正しい者であるために、神は約束したものを与えたのである。そして神は、キリストを信じる者たちを義とすると約束した。ハバククにおいて言う。「義人は信仰によって生きる」(ハバクク2:4)。それは、神への信仰とキリストへの信仰を持つ間、その人が義人であるためである。

93

(Vers. 27.) Ubi est ergo gloriatio tua? Exclusa est. Per quam legem? factorum? Non, sed per legem fidei.

PL 17, 80C

(第27節)「それでは、汝の誇りはどこにあるか。それは排除された。どの法によってか。業の法によってか。そうではない。信仰の法によってである」。

94

Reddita ratione, ad eos loquitur, qui agunt sub lege, quod sine causa glorientur, blandientes sibi de lege, et propter quod genus sint Abrahae, videntes non justificari hominem apud Deum, nisi per fidem.

PL 17, 80C

理由を示したうえで、使徒は律法の下で生きている者たちに、彼らが誇るのはいわれのないことだと語っている。彼らは律法のことで、またアブラハムの血筋であるがゆえに自分にへつらっているが、人は信仰によらなければ神のもとで義とされないことを、見ていながらそうしているのである。

95

(Vers. 28.) Arbitramur enim justificari hominem per fidem sine operibus legis. Gentilem dicit hominem pro certo haberi, quod justificetur credens, nulla faciens opera legis, id est, sine circumcisione, aut neomeniis, aut veneratione sabbati.

PL 17, 80D

(第28節)「我々は、人は律法の業なしに信仰によって義とされると考える」。使徒は異邦人のことを「人」と言っている。信じるなら、律法の業を何も行わずに、すなわち割礼なしに、新月の祭りなしに、安息日の崇敬なしに義とされることは確実と見なされる、というのである〔Gentilem dicit hominem は「異邦人が…確実と見なされると言う」とも読める。見出し語の「人」の説明と取った〕。

96

(Vers. 29.) An Judaeorum Deus tantum? nonne et gentium? Immo et gentium. Sine dubio omnium Deus unus est.

PL 17, 80D

(第29節)「神はユダヤ人だけの神か。異邦人の神でもないのか。いや、異邦人の神でもある」。疑いなく、すべての者の神は唯一である。

97

Nec enim soli Judaei possunt sibi vindicare, quod Deus illorum non etiam gentium sit; cum relegant ab uno Adam omnium esse originem, et nullum advenam volentem ad legem accedere, prohiberi.

PL 17, 81A

ユダヤ人だけが、神は自分たちの神であって異邦人の神でもないと主張することはできない。彼らは、すべての者の起源が一人のアダムにあること、また律法に近づこうと望む寄留者は誰も妨げられないことを、読んでいるのだから。

98

Denique aliquanti exierunt cum illis in eremum de Aegyptiis, quos suscipere jubentur (Exod. XII, 28 et seq.) , tantum ut circumciderentur, et pariter cum illis ederent azyma vel pascha, nec non et Cornelium donum Dei accepisse gentilem non judaizantem, et quod justificatus sit, divino testimonio comprobatum (Act. X, 31) .

PL 17, 81A

実に、エジプト人のうち幾人かが彼らとともに荒れ野へ出て行ったが、ユダヤ人はこの者たちを受け入れるよう命じられている(出エジプト記12:28以下)。ただ割礼を受け、彼らとともに種なしパンと過越を食べるためである。またさらに、異邦人コルネリウスが、ユダヤ教に従うことなく神の賜物を受けたこと、そして義とされたことが、神の証しによって確かめられている〔ことも彼らは読んでいる〕(使徒言行録10:31)。

99

(Vers. 30.) Quoniam quidem unus Deus, qui justificavit circumcisionem ex fide et praeputium per fidem. In circumcisione Judaeos significat, eo quod ex fide promissionis justificati sunt, credentes hunc esse Christum, quem in lege promiserat Deus.

PL 17, 81A

(第30節)「神は唯一であるのだから、割礼を信仰から、無割礼を信仰によって義とした」。「割礼」によって使徒はユダヤ人を指している。彼らは約束の信仰から義とされたからであり、神が律法において約束したキリストは彼であると信じたからである。

100

In praeputio vero gentiles significat per Christi fidem justificatos apud Deum. Tam enim gentiles, quam Judaeos non aliter quam credentes justificavit; quia enim omnium unus est Deus, una ratione omnes justificavit.

PL 17, 81B

「無割礼」によっては、キリストへの信仰によって神のもとで義とされた異邦人を指している。異邦人もユダヤ人も、信じる者としてでなければ義とされなかったからである。すべての者の神は唯一なのだから、同じ理によってすべての者を義とした。

101

Quid ergo prodest carnis circumcisio, aut quid obest praeputium; quando dignitatem et meritum non facit nisi fides?

PL 17, 81B

肉の割礼は何の益があり、無割礼は何の害があろうか。信仰のほかに、品位も功績も生み出すものはないのに。

102

(Vers. 31.) Legem ergo evacuamus per fidem? Absit: sed legem statuimus. Non utique lex exinanitur per fidem, sed adimpletur; firmatur enim status ejus, quando quod futurum dixit, fides istud advenisse testatur.

PL 17, 81B

(第31節)「それでは、我々は信仰によって律法を無効にするのか。断じてそうではない。むしろ律法を確立する」。律法は信仰によって空しくされるのではなく、成就される。律法が将来あると語ったことが到来したと信仰が証しするとき、律法の地位は堅くされるからである。

103

Hoc propter Judaeos, qui putant fidem Christi legi esse inimicam, ignorantes sensum legis. Non ergo evacuat legem, cum illam cessare debere jam docet; quia tempore suo recte illam datam asserit, sed jam agere non debere.

PL 17, 81B

これは、キリストへの信仰が律法に敵対すると考え、律法の意味を知らないユダヤ人たちのために言われている。したがって使徒は、律法がもはや終わるべきだと教えるときも、律法を無効にしているのではない。律法は自らの時には正しく与えられたと彼は主張しているのであり、ただ、もはや効力を持つべきではないと言っているのである。

104

In ipsa enim lege dictum est, tempore exsolutae promissionis legem cessare debere; Angelus enim Gabriel Danieli prophetae desiderium hujus rei sciendae habenti ostendit (Dan. IX, 25) , inter caetera dicens, adveniente Christo, chrisma, id est, unctionem regalem cessare, quae potestas intelligitur.

PL 17, 81C

律法そのものの中で、約束が果たされる時には律法が終わるべきだと語られているからである。天使ガブリエルが、この事を知ることを望んでいた預言者ダニエルに示したのである(ダニエル9:25)。ほかのことと並んで、キリストが来るとき、塗油、すなわち王の油注ぎが終わると言った。それは権力のことと解される。

105

Et judicium, ait, non erit amplius, quod est lex, et tolletur sacrificium meum. Ideo, inquit, meum, ut sciretur oblationem veterem cessaturam. Quem sensum adaperiens Salvator: Lex, ait, et prophetae usque ad Joannem (Luc. XVI, 16) .

PL 17, 81C

「そして裁きはもはやなくなる」と彼は言う。それは律法のことである。「そして私の犠牲は取り去られる」。「私の」と彼が言うのは、古い献げ物が終わることが知られるようにするためである。救い主はこの意味を開いて言う。「律法と預言者はヨハネまでである」(ルカ16:16)。

106

Et quia lege Moysis cessante, meliora praecepta daturus erat Deus, Hieremias propheta cecinit, dicens: Ecce dies venient, dicit Dominus, et consummabo domui Israel, et domui Juda testamentum novum non secundum quod dedi patribus eorum (Jerem. XXXI, 31) .

PL 17, 81C

また、モーセの律法が終わるとき、神がより優れた掟を与えるであろうことを、預言者エレミヤは歌って言った。「見よ、日が来る、と主は言う。私はイスラエルの家とユダの家に、新しい契約を成就する。それは私が彼らの父祖たちに与えたものとは異なる」(エレミヤ31:31)。

107

His utique qui venientem Christum ex promissione receperunt. Ideo Salvator: Non veni, ait, solvere legem aut prophetas, sed adimplere (Matth. V, 17) .

PL 17, 81D

これは、約束に基づいて、来たるキリストを受け入れた者たちに与えられる。それゆえ救い主は言う。「私は律法や預言者を廃するために来たのではなく、成就するために来た」(マタイ5:17)。

108

Et quia domus Dei non tantum in sola Hierosolyma, sed et in caeteris locis futura erat, ait Zacharias propheta: Ponam Hierusalem in omnibus gentibus (Zach. XII, 2) : quae est Ecclesia.

PL 17, 81D

また、神の家はただエルサレムだけにあるのではなく、ほかの場所にもあることになっていたので、預言者ゼカリヤは言う。「私はエルサレムをすべての国民の中に置く」(ゼカリヤ12:2)。それは教会である。

Caput IV

第IV章PL 17, 82A
1

(Vers. 1.) Quid ergo dicemus invenisse Abraham patrem nostrum secundum carnem? Postquam ostendit non posse per opera legis quemquam justificari apud Deum, adjecit, nec Abraham potuisse aliquid mereri secundum carnem.

PL 17, 82A

(第1節)「それでは、肉による我々の父アブラハムは、何を見出したと我々は言おうか」。使徒は、誰も神のもとで律法の業によっては義とされ得ないことを示したのち、アブラハムも肉によっては何かを得ることができなかったと付け加えた。

2

Carnem dicens circumcisionem significavit, quia nihil quaesivit Abraham per circumcisionem. Ante enim justificatus est, quam circumcideretur.

PL 17, 82A

「肉」と言うことで、彼は割礼を指した。アブラハムは割礼によっては何も求めなかったからである。彼は割礼を受ける前に義とされたのである。

3

(Vers. 2.) Si enim Abraham ex operibus Legis justificatus est, habet gloriam, sed non apud Deum. Hoc proponentis est. Nam Abraham ex fide justificatus est, quod nulli dubium est: ideo habet gloriam apud Deum.

PL 17, 82A

(第2節)「もしアブラハムが律法の業から義とされたのなら、彼には誇りがあるが、神のもとにはない」。これは仮定を提示する者の言葉である。実際、アブラハムは信仰から義とされたのであり、これは誰にも疑いのないことである。それゆえ彼は神のもとで誇りを持つ。

4

Sed quia qui legem servant sive Moysi, sive naturalem, justificantur ad praesens; ne rei sint in praesenti judicio; ideo ait: Ex operibus legis si Abraham justificatus est, non habet apud Deum gloriam; quia qui fecerit, inquit, legem, vivet in ea, id est, non morietur ut reus: nec tamen meritum ex hoc habebit apud Deum, sed fidei causa.

PL 17, 82B

しかし、モーセの律法であれ自然の法であれ、それを守る者は当面は義とされ、現在の裁きにおいて有罪とされない。それゆえ彼は言う。「もしアブラハムが律法の業から義とされたのなら、神のもとに誇りはない」。「律法を行った者は、それによって生きる」と彼は言うからである。すなわち、有罪者として死ぬことはない。しかしそれによって神のもとで功績を得ることはなく、〔功績は〕信仰のゆえに〔得られる〕。

5

(Vers. 3.) Quid enim dicit Scriptura? Credidit Abraham Deo, et reputatum est ei ad justitiam (Gen. XV, 6) .

PL 17, 82B

(第3節)「聖書は何と言っているか。『アブラハムは神を信じ、それは彼にとって義と認められた』」(創世記15:6)。

6

Manifestavit non ideo Abraham gloriam apud Deum habere, quia circumcisus est, aut quia abstinuit se ab iniquitate; sed quia Deo credidit, hinc et justificatus est, laudis suae praemium in futuro consecuturus.

PL 17, 82B

使徒は、アブラハムが神のもとで誇りを持つのは、割礼を受けたからでも、不法を避けたからでもなく、神を信じたからであり、それゆえに義ともされたのだと明らかにした。彼は将来、自らの称賛の報いを得るであろう。

7

(Vers. 4.) Ei autem qui operatur, merces non imputatur secundum gratiam, sed secundum debitum. Absolutum est ei qui legi factorum, id est, Moysi, subjectus est, aut naturali; non imputari meritum ad mercedem, ut gloriam habeat apud Deum.

PL 17, 82B

(第4節)「ところで、働く者にとって、報酬は恩寵によってではなく、負い目によって数えられる」。業の法、すなわちモーセの律法か、自然の法に服している者にとっては、功績が報酬として数えられて神のもとで誇りを持つことにはならないのは、明白である〔absolutum est は「定まっている」とも読める〕。

8

Debitor est enim facere legem, quia necessitas imposita est per legem; ut, velit nolit, faciat legem, ne damnetur, sicut alio loco dicit: Qui autem contemnunt, ipsi sibi damnationem adquirunt; quia ad praesens rei sunt (Rom. XIII, 2) .

PL 17, 82C

人は、法を行うことについては負い目を負う者だからである。法によって必然が課されており、望もうと望むまいと、罪に定められないために法を行わなければならない。別の箇所で言うとおりである。「軽んじる者は、自らに断罪を招く」(ローマ13:2)。彼らは当面はすでに有罪だからである。

9

Credere autem aut non credere, voluntatis est. Neque enim quis cogi potest ad id, quod manifestum non est, sed invitatur; quia non extorquetur, sed suadetur. Quamobrem assentiens praemiis afficiendus est, sicut et Abraham, qui quod non vidit, credidit.

PL 17, 82C

しかし、信じるか信じないかは意志による。明らかでないことへと誰も強いられることはできず、招かれるのである。強要されるのではなく、説得されるのだから。それゆえ、同意する者は、アブラハムがそうであったように、報いを与えられるべきである。彼は見なかったことを信じたのである。

10

(Vers. 5.) Ei vero qui non operatur, id est, ei qui obnoxius est peccatis; qui non operatur, quod mandat lex. Credenti autem in eum, qui justificat impium, reputatur fides ejus ad justitiam.

PL 17, 82C

(第5節)「しかし働かない者には」、すなわち罪に服している者、律法が命じることを行わない者には。「不敬虔な者を義とする者を信じる者には、その信仰が義と認められる」。

11

Hoc dicit, quia sine operibus legis credenti impio, id est gentili, in Christum, reputatur fides ejus ad justitiam, sicut et Abrahae.

PL 17, 82D

これは、律法の業なしにキリストを信じる不敬虔な者、すなわち異邦人には、アブラハムにもそうであったように、その信仰が義と認められる、ということを言っている。

12

Quomodo ergo Judaei per opera legis justificari se putant justificatione Abrahae; cum videant Abraham non per opera legis, sed sola fide justificatum? Non ergo opus est lex, quando impius per solam fidem justificatur apud Deum.

PL 17, 82D

それなのに、ユダヤ人たちはどうして、律法の業によって、アブラハムの場合と同じ義とされ方で自分たちが義とされると考えるのか。アブラハムが律法の業によってではなく、信仰だけによって義とされたのを見ているのに。不敬虔な者が神のもとで信仰だけによって義とされるのなら、律法は必要ではない。

13

Secundum propositum gratiae Dei. Sic decretum dicit a Deo, ut cessante lege, solam fidem gratia Dei posceret ad salutem.

PL 17, 83A

「神の恩寵の計画に従って」。神がこのように定めたと彼は言う。すなわち、律法が終わり、神の恩寵が救いのためにただ信仰だけを求めるように、である。

14

(Vers. 6.) Sicut et David dicit. Hoc ipsum munit exemplo prophetae. Beatitudinem hominis, cui Deus accepto fert justitiam sine operibus. Beatos dicit de quibus hoc sanxit Deus, ut sine labore et aliqua observatione, sola fide justificentur apud Deum.

PL 17, 83A

(第6節)「ダビデもまた言うとおり」。これを使徒は預言者の例で固めている。「神が業なしにその人の勘定に正義を記す人の幸い」。神がこのことを、労苦も何らかの遵守もなしに、信仰だけによって神のもとで義とされるよう定めた者たちを、彼は幸いな者と呼んでいる。

15

Temporis ergo beatitudinem praedicat, quo natus est Christus, sicut ipse Dominus ait: Multi justi et prophetae cupierunt videre, quae videtis; et audire, quae auditis, et non audierunt (Matth. XIII, 13) .

PL 17, 83A

それゆえ彼は、キリストが生まれた時代の幸いを告げている。主自身が言うとおりである。「多くの義人たちと預言者たちが、汝らの見ているものを見ること、汝らの聞いているものを聞くことを望んだが、聞かなかった」(マタイ13:13)〔引かれた句はマタイ13:17〕。

16

(Vers. 7 et 8.) Beati quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata. Beatus vir cui non imputavit Dominus peccatum (Psal. XXXI, 1 et seq.) .

PL 17, 83B

(第7・8節)「その不法が赦され、その罪が覆われた者たちは幸いである。主が罪を数えなかった人は幸いである」(詩篇31:1以下)。

17

Manifeste beati sunt, quibus sine labore vel opere aliquo remittuntur iniquitates, et peccata teguntur, nulla ab his requisita poenitentiae opera, nisi tantum ut credant. Beatus etiam hic vir est, cui non imputavit Dominus peccatum.

PL 17, 83B

明らかに、労苦も何の業もなしに不法が赦され、罪が覆われる者たちは幸いである。悔い改めの業は彼らに何も求められず、ただ信じることだけが求められる。また、主が罪を数えなかったこの人も幸いである。

18

Remittere, et tegere, et non imputare, una ratio, et unus est sensus; omnia enim uno modo obtinentur et donantur.

PL 17, 83B

赦すこと、覆うこと、数えないことは、同じ理であり、同じ意味である。すべては同じ仕方で得られ、与えられるからである。

19

Videtur autem quibusdam tripartita ratio in his dictis; quia diversis propheta usus est verbis, et quia a plurali numero ad singularem descendit.

PL 17, 83B

ところが、これらの言葉には三つに分かれた理があると見る人々がいる。預言者が異なる語を用い、また複数から単数へと移っているからである。

20

Cum enim verba Dei in ubertatem gratiae, quia peccati diversa sunt nomina, per delictorum vocabula enumerare vult, latius locutus est; unius tamen formae et significationis sunt verba; quia et cum tegit, remittit: et cum remittit, non imputat.

PL 17, 83B

〔預言者は〕神の言葉を〔verba Dei の係りは定かでない。enumerare の目的語と取った〕恩寵の豊かさのために、罪〔peccatum〕には異なる名があるので、罪〔delictum〕の呼び名によって列挙しようとして、いっそう広く語ったのである。しかし、言葉は一つの形と意味のものである。覆うときにも赦すのであり、赦すときにも数えないからである。

21

Ad laudem enim gratiae Dei prolixius loquitur, ut amplificet gratiam. Tres enim gradus fecit propter delictorum varietatem: quorum primus gradus est iniquitas vel impietas, dum non agnoscitur Creator: secundus, in gravium peccatorum operibus; tertius vero levium; hos tamen omnes in baptismate obliterari. Tribus his gradibus totius peccati corpus significavit.

PL 17, 83C

〔預言者は〕神の恩寵への称賛のために、恩寵を大きくしようとして、いっそう長く語っているからである。罪〔delictum〕の多様さのゆえに三つの段階を設けた。第一の段階は不法あるいは不敬虔であり、創造主が認められないことである。第二は重い罪〔peccatum〕の業にあり、第三は軽い罪の業にある。しかし、これらすべてが洗礼において消し去られると〔彼は示している〕。この三つの段階によって、罪全体の体を示した。

22

Quemadmodum autem ad poenitentium personam potest pertinere, cum dicit: Beati quorum tecta sunt peccata; cum constet poenitentes labore et gemitu remissionem peccatorum acquirere?

PL 17, 83C

しかし、「その罪が覆われた者たちは幸いである」と言うとき、これがどうして悔い改める者たちの立場に当てはまり得ようか。悔い改める者たちは労苦と嘆きによって罪の赦しを得ることが知られているのに。

23

Aut quomodo martyrio congruit, quod dicit: Beatus vir, cui non imputavit Dominus peccatum; cum sciamus gloriam martyrii passionibus et pressuris acquiri?

PL 17, 83D

あるいは、「主が罪を数えなかった人は幸いである」と言うことは、どうして殉教に合うであろうか。殉教の栄光は受難と苦難によって得られることを我々は知っているのに。

24

Propheta autem tempus felix praevidens in Salvatoris adventu, beatos nuncupat, quibus sine labore vel aliquo opere per lavacrum remittuntur, et teguntur et non imputantur peccata.

PL 17, 83D

預言者は、救い主の到来における幸いな時を予見して、労苦も何の業もなしに、洗いによって罪が赦され、覆われ、数えられない者たちを、幸いな者と呼んでいる。

25

Apostolus tamen propter plenitudinem temporum, et quia plus gratiae in apostolis est, quam fuit in prophetis, majora protestatur, quae ex dono baptismatis consequimur; quia non solum remissionem peccatorum accipere nos, sed justificari, et filios Dei fieri profitetur; ut beatitudo haec perfectam habeat et securitatem et gloriam.

PL 17, 83D

しかし使徒は、時が満ちたゆえに、また使徒たちには預言者たちにあったよりも多くの恩寵があるゆえに、洗礼の賜物によって我々が得る、より大きなものを宣べている。我々が罪の赦しを受けるだけでなく、義とされ、神の子らとなると告白しているからである。それは、この幸いが完全な確かさと栄光を持つためである。

26

(Vers. 9.) Beatitudo ergo haec in circumcisione tantum manet, an et in praeputio? Id est, numquid beatitudo ista Abrahae tantum filiis concessa est, an et iis qui incircumcisi sunt?

PL 17, 84A

(第9節)「それでは、この幸いは割礼にだけ留まるのか、それとも無割礼にも及ぶのか」。すなわち、この幸いはアブラハムの子らにだけ与えられたのか、それとも割礼を受けていない者たちにも与えられたのか。

27

Si enim illo tempore non prohibitae sunt gentes accedere ad legem et promissionem Abrahae, qui fieri poterat, ut tempore Christi prohiberentur venientes ad gratiam; quando Deus gratia plene incitavit?

PL 17, 84A

その時代、異邦人が律法とアブラハムへの約束に近づくことを妨げられなかったのなら、キリストの時代に、恩寵へ来る者たちが妨げられるということが、どうしてあり得ようか。神は恩寵によって〔人々を〕十分に促したというのに〔incitavit の目的語は刷られていない。人々を促したと取った〕。

28

Dicimus enim, hoc est, si sensu legis loquimur, quia reputata est Abrahae fides ad justitiam. Ab origine incipit, ut omnem tergiversationem cavillationis excludat; quia qui a capite excluditur, non habet unde incipiat facere quaestionem.

PL 17, 84A

「我々は言うからである」、すなわち律法の意味で語るならば、「アブラハムの信仰が義と認められた、と」。使徒は起源から始める。あらゆる言い逃れと揚げ足取りを除くためである。最初から排除される者には、問いを立て始める足場がないからである。

29

(Vers. 10 et 11.) Quomodo ergo reputata est? cum in circumcisione esset, an in praeputio? Non in circumcisione, sed in praeputio.

PL 17, 84B

(第10・11節)「それでは、それはどのように認められたのか。割礼のときにか、無割礼のときにか。割礼のときにではなく、無割礼のときにである」。

30

Et signum accepit circumcisionis signaculum justitiae fidei, quae est in praeputio; ut sit pater omnium credentium per praeputium; ut reputetur et illis ad justitiam (Gen. XVII, 10 et 11) . Abraham cum esset in praeputio, credidit Deo. Quid credidit?

PL 17, 84B

「そして彼は割礼のしるしを、無割礼のときにある信仰の正義の証印として受けた。それは、無割礼のままで信じるすべての者の父となり、彼らにも義と認められるためである」(創世記17:10–11)。アブラハムは無割礼のときに神を信じた。何を信じたのか。

31

Semen se habiturum, id est, filium, in quo omnes gentes justificarentur per fidem in praeputio, sicut et Abraham justificatus est.

PL 17, 84B

自分が子孫を、すなわち子を持つであろうこと、その子において、すべての異邦人が、アブラハムも義とされたように、無割礼のまま信仰によって義とされるであろうことを、信じたのである。

32

Nam circumcisionem signum accepit justitiae fidei: credens enim se filium habiturum, hujus rei quam credidit, signum accepit; ut quia credens justificatus sit, cerneretur. Non ergo circumcisio aliquid habet dignitatis, sed signum est tantum.

PL 17, 84B

実際、彼は割礼を信仰の正義のしるしとして受けた。子を持つであろうと信じたので、信じたこの事のしるしを受けたのである。それは、信じて義とされたということが見分けられるためであった。したがって、割礼には品位といったものは何もなく、ただのしるしである。

33

Quod signum ideo accipiebant filii Abrahae, ut scirentur ejus filii esse, qui credens Deo hoc signum acceperat; ut aemuli essent paternae fidei, et crederent in Jesum, qui promissus est Abrahae, cujus in figura natus est Isaac.

PL 17, 84C

アブラハムの子らがこのしるしを受けたのは、神を信じてこのしるしを受けた彼の子であると知られるためであり、また父の信仰に倣う者となり、アブラハムに約束されたイエスを信じるためであった。その象りとしてイサクが生まれたのである。

34

Nec enim in Isaac omnes gentes benedicuntur, sed in Christo: Quia non est aliud nomen datum sub coelo, in quo oporteat salvos fieri (Actor. IV, 12) , dicit Petrus apostolus.

PL 17, 84C

すべての国民が祝福されるのはイサクにおいてではなく、キリストにおいてだからである。「天の下には、それによって救われねばならない、ほかのいかなる名も与えられていない」と使徒ペトロは言う(使徒言行録4:12)。

35

(Vers. 12.) Et sit pater circumcisionis non solum eorum qui ex circumcisione sunt, sed et eorum qui sequuntur vestigia fidei, quae est in praeputio patris nostri Abrahae.

PL 17, 84C

(第12節)「そして彼は、割礼の父であるように。割礼から出る者たちだけでなく、無割礼のときにある我々の父アブラハムの信仰の足跡に従う者たちの〔父〕でもあるように」。

36

Hoc dicit, quia credens Abraham, primus factus est pater circumcisionis, sed cordis, non tantum eorum qui sunt ex ejus origine, sed et eorum qui similiter credunt ex gentibus. Secundum carnem enim Judaeorum pater est, secundum fidem vero omnium credentium.

PL 17, 84C

これは、アブラハムが信じて、最初に割礼の父となったが、それは心の〔割礼の〕父であり、彼の血筋から出る者たちだけでなく、異邦人の中から同じように信じる者たちの父でもある、ということを言っている。実際、肉によってはユダヤ人の父であり、信仰によってはすべての信じる者の父である。

37

(Vers. 13.) Non enim per legem promissio Abrahae aut semini ejus, ut haeres esset mundi, sed per justitiam fidei.

PL 17, 84D

(第13節)「世界の相続人となるというアブラハムまたその子孫への約束は、律法によるのではなく、信仰の正義によるからである」。

38

Manifestum est, quia neque adhuc Lex data erat, neque jam erat circumcisio; quando promissio jam facta est Abrahae credenti, et semini ejus, quod est Christus qui hominum peccata ablueret.

PL 17, 84D

明らかである。約束が、信じたアブラハムとその子孫になされたとき、まだ律法は与えられておらず、割礼もまだなかった。その子孫とは、人々の罪を洗い去るキリストである。

39

Unde dicit Joannes Baptista: Ecce agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi (Joan. I, 19) .

PL 17, 85A

それゆえ洗礼者ヨハネは言う。「見よ、神の子羊、見よ、世界の罪を取り除く者」(ヨハネ1:19)〔引かれた句はヨハネ1:29〕。

40

Non ergo merito servatae legis haeres factus est mundi, sed fidei: haeres autem mundi haeres est terrae, quam in filiis consecutus est: Christus autem haeres est gentium, ut David canit: Et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae (Psal. XIV, 8) ; ipsi enim moriemur et vivemus cum eo.

PL 17, 85A

したがって彼は、守られた律法の功績によってではなく、信仰の功績によって世界の相続人となった。世界の相続人とは地の相続人であり、彼はそれを子らにおいて得た。キリストは諸国民の相続人であり、ダビデが歌うとおりである。「私は汝に諸国民を汝の相続分として与え、地の果てを汝の所有として与える」(詩篇14:8)〔引かれた句は詩篇2:8〕。実際、我々自身が彼とともに死に、彼とともに生きるのである〔この一文は前後との続きが定かでない〕。

41

(Vers. 14.) Si enim qui ex lege, hi sunt haeredes, id est, si ii qui ex lege vel sub lege sunt, haeredes ex lege sunt, Evacuata est fides, abolita est promissio (Rom. XIV, 8) .

PL 17, 85A

(第14節)「もし律法に由来する者たちが相続人であるなら」、すなわち律法に由来する者、あるいは律法の下にある者たちが、律法によって相続人であるなら、「信仰は空しくされ、約束は廃された」(ローマ14:8)〔引かれた句はローマ4:14〕。

42

Manifestum est, quoniam si ex lege haereditas, promissio quae ex fide facta est ad Abraham, in irritum venit. Sed non est per Legem facta promissio, sed per justitiam fidei haereditas; ostendit enim Apostolus quid mali sit haereditatem sperare ex lege.

PL 17, 85A

明らかである。もし相続が律法に由来するなら、アブラハムに信仰によってなされた約束は無効になる。しかし約束は律法によってなされたのではなく、相続が信仰の正義によって〔与えられる〕のである。使徒は、律法から相続を望むことがどれほど悪いことかを示しているからである。

43

(Vers. 15.) Lex enim iram operatur. Ut penitus ostendat non posse justificari hominem per legem apud Deum, neque promissionem per legem fieri potuisse: Lex, ait, iram operatur; ad hoc enim data est, ut reos faceret delinquentes.

PL 17, 85B

(第15節)「律法は怒りをもたらす」。人が神のもとで律法によって義とされ得ないこと、また約束が律法によってなされ得なかったことを徹底して示すために、「律法は怒りをもたらす」と彼は言う。律法は、罪を犯す者たちを有罪とするために与えられたからである。

44

Fides autem donum est misericordiae Dei, ut per legem rei facti, veniam consequantur; idcirco fides gaudium operatur. Nec contra legem loquitur, sed anteponit illi fidem; quia qui per legem salvi esse non poterant, gratia Dei salvantur per fidem.

PL 17, 85B

しかし信仰は神の慈しみの賜物であり、律法によって有罪とされた者たちが赦しを得るためのものである。それゆえ信仰は喜びをもたらす。使徒は律法に反して語っているのではなく、律法よりも信仰を優先しているのである。律法によっては救われ得なかった者たちが、神の恩寵によって信仰を通して救われるのだから。

45

Non ergo lex ira est, sed iram operatur peccanti, id est, poenam; dum non ignoscit, sed vindicat. Poena enim per iram generatur, ira autem nascitur ex peccato; ac per hoc relinqui vult legem, ut ad fidem confugiatur, quae delicta ignoscit, ut salvet.

PL 17, 85B

したがって、律法は怒りそのものではなく、罪を犯す者に対して怒りをもたらす、すなわち刑罰をもたらす。律法は赦さず、罰するからである。刑罰は怒りから生じ、怒りは罪から生じる。それゆえ使徒は、律法が捨てられて、罪を赦して救う信仰へ逃れることを望んでいる。

46

Ubi enim non est lex, nec praevaricatio. Hoc dicit, quia sublatis reis de potestate legis, data venia, praevaricatio nulla est; justificati enim sunt, qui per praevaricationem legis fuerant peccatores.

PL 17, 85C

「律法のないところには、背反もない」。これは、有罪とされた者たちが律法の支配から取り除かれ、赦しが与えられたなら、背反はない、ということを言っている。律法の背反によって罪人であった者たちが、義とされたからである。

47

Cessat enim factorum lex, id est, observatio sabbatorum, neomeniarum, circumcisionis, escarum discretio, animalis mortui, aut sanguinis mustelae observatio.

PL 17, 85C

業の法、すなわち安息日と新月の祭りと割礼の遵守、食物の区別、死んだ動物やイタチの血に関する遵守は、終わるからである。

48

(Vers. 16.) Ideo ex fide, ut secundum gratiam firma sit promissio omni semini. Firma esse non potest promissio omni semini, hoc est, omni homini ex omni gente, nisi fuerit ex fide; quia origo promissionis ex fide est, non ex lege; quia qui sub lege sunt, rei sunt: promissio autem reis dari non potest; ac per hoc purificandi sunt prius per fidem; ut digni fiant dici filii Dei, et sit firma promissio.

PL 17, 85C

(第16節)「それゆえ信仰から〔である〕。恩寵に従って、約束がすべての子孫に確かなものとなるためである」。約束は、すべての子孫に、すなわちあらゆる民族のあらゆる人に確かなものであることは、信仰に由来するのでなければできない。約束の起源は信仰にあり、律法にはないからである。律法の下にある者は有罪であり、約束は有罪の者に与えられ得ない。それゆえ、まず信仰によって清められなければならない。神の子らと呼ばれるにふさわしい者となり、約束が確かなものとなるためである。

49

Si enim filios Dei se dicant, cum sint rei, hoc est, sub lege, non est firmum; quia filii Dei liberi sunt a peccato. Si ergo qui sub lege sunt, eruendi de sub lege sunt, ut promissionem mereantur accipere; quanto magis qui sub lege non sunt! Non ergo expedit, ut se mittat sub lege; ut possit compendio medelam vulneris invenire.

PL 17, 85D

有罪である者、すなわち律法の下にある者が、自らを神の子らと称しても、それは確かではない。神の子らは罪から自由だからである。したがって、律法の下にある者たちが、約束を受けるにふさわしくなるために律法の下から救い出されるべきなら、律法の下にない者たちはなおさらである。ゆえに、自らを律法の下に置くのは益にならない。〔そうしないことで〕近道で傷の癒やしを見出すことができるのである〔ut possit … の係りは定かでない。律法の下に身を置かないことの目的と取った〕。

50

Non ei qui ex lege est tantum, sed et ei qui ex fide est Abrahae. Hoc est quod supra dixit: Omni semini, tam Judaeorum, qui utique ex lege veniebant, quam gentilium, qui fidem sequuntur Abrahae, quam gentilis habuit, ut esset justus.

PL 17, 86A

「律法に由来する者だけでなく、アブラハムの信仰に由来する者にも」。これは先に彼が言ったことである。「すべての子孫に」、すなわち、もとより律法に由来していたユダヤ人にも、アブラハムの信仰に従う異邦人にもということである。その信仰は、アブラハムが異邦人として、正しい者となるために持っていたものである。

51

Sine lege enim credidit Abraham, ideoque magis gentilibus jungitur; ut firma sit eis promissio, credentibus ei, cui credidit ipse.

PL 17, 86A

アブラハムは律法なしに信じたのであり、それゆえいっそう異邦人に結びつけられる。それは、彼が信じた神を信じる者たちに、約束が確かであるためである。

52

(Vers. 17) . Qui est pater omnium nostrum, sicut scriptum est: Quia patrem multarum gentium posui te (Gen. XVII, 4) .

PL 17, 86A

(第17節)「彼は我々すべての父である。書かれているとおり、『私は汝を多くの国民の父として立てた』」(創世記17:4)。

53

Confirmavit exemplo Legis Abraham omnium patrem esse, sed eorum qui credunt: et sic firmam esse promissionem, si fidei causa recedatur a lege; quia promissio regni coelorum justis deputata est, non peccatoribus.

PL 17, 86A

律法の例によって、アブラハムがすべての者の父であることを確かめた。ただし、信じる者たちの父である。また、信仰のゆえに律法から離れるなら、約束は確かであるとも確かめた。天の国の約束は義人たちに割り当てられたのであり、罪人たちにではないからである。

54

Et qui sub lege sunt, sub peccato sunt; quia omnes peccaverunt, nec posse aliquem et sub lege esse, et gratiam consequi, sicut et ad Galatas ait: Evacuati estis a Christo, qui in lege justificamini, a gratia excidistis (Galat. V, 4) .

PL 17, 86B

〔使徒はまた次のことを示している。〕律法の下にある者たちは罪の下にある。すべての者が罪を犯したからである。また、誰も律法の下にありながら恩寵を得ることはできない。ガラテヤの人々にも言うとおりである。「律法において義とされようとする汝らは、キリストから無にされ、恩寵から落ちた」(ガラテヤ5:4)。

55

Ante eum cui credidisti Deo. Ut unum Deum omnium doceat, alloquitur gentiles, Abraham ipsi Deo credidisse, et justificatum esse ante eum, in quem et gentes credunt; ut justificentur, ut non sit distantia Judaei et Graeci in fide; quia sublata circumcisione et praeputio, unum fiunt in Christo; quia et Abraham in praeputio credidit, et justificatus est.

PL 17, 86B

「汝が信じた神の前で」。唯一の神がすべての者の神であることを教えるために、使徒は異邦人に語りかけている。アブラハムはこの神そのものを信じ、異邦人もまた信じているその神の前で義とされたのだと。それは、彼らが義とされ、ユダヤ人とギリシア人に信仰において隔たりがないためである。割礼も無割礼も取り除かれて、キリストにおいて一つとなるからであり、アブラハムも無割礼のときに信じ、義とされたからである。

56

Qui vivificat mortuos, et vocat ea quae non sunt, tamquam ea quae sunt. Hoc dicto ad fidem Abrahae gentes invitat; quia cum esset in praeputio, credens Deo, cujus nunc fides praedicatur in Christo, vivificatus est cum sua conjuge.

PL 17, 86B

「死者を生かし、存在しないものを、存在するもののように呼ぶ者」。この言葉によって使徒は異邦人をアブラハムの信仰へ招いている。アブラハムは無割礼のときに神を信じたのであり、その神への信仰が今やキリストにおいて宣べられているからである。彼は自分の妻とともに生かされた。

57

Cum essent enim obsoleta aetate, seniores reviruerunt; ita ut non diffideret habiturum se ex Sara filium, quam sterilem sciebat, et in qua jam fluxus muliebris naturae defecerat; ut per haec non curent neque de praeputio, neque de circumcisione, et prompti sint circa fidem: securi quia credunt ei, qui vivificat mortuos, nec alium esse qui hanc habeat potestatem: et cum voluerit esse, quod non sunt, statim ejus voluntate subsistant.

PL 17, 86C

二人は年老いて衰えていたのに、老人でありながらふたたび活力を取り戻した。そこでアブラハムは、不妊と知っていたサラ、すでに女の本性の流れが絶えていたサラから、子を得るであろうことを疑わなかった。これによって、〔異邦人が〕無割礼のことも割礼のことも気にせず、信仰へ向けて速やかになり、死者を生かす者を信じているのだから確かであり、この力を持つ他の者はいないこと、また、存在しないものを存在させようと望むとき、それらが直ちにその意志によって成り立つことを確信するようにである。

58

Ideo Abraham cum pater adhuc non esset, vocatus est pater multarum gentium, et credidit, securus de Dei potentia.

PL 17, 86C

それゆえアブラハムは、まだ父ではなかったのに、多くの国民の父と呼ばれ、そして信じた。神の力について確信していたからである。

59

Ut autem pater Christi idem esse Deus crederetur, cui credidit Abraham, tale signum datum est in Zacharia et Elisabeth (Luc. I, 13) , cum promissio redditur in mundo, imminente Christo, quale datum fuerat in Abraham et Sara, quando signata promissio est; ut simili genere emortua corpora senectute generarent sanctum Joannem, sicut natus fuerat et Isaac.

PL 17, 86C

アブラハムが信じた神が、キリストの父であるその同じ神であると信じられるために、約束が世において果たされ、キリストが近づいていたとき、アブラハムとサラにおいて約束が印されたときに与えられたのと同じしるしが、ザカリアとエリサベトにおいて与えられた(ルカ1:13)。それは、老齢で死んだようになった体が、同じ仕方で、聖なるヨハネを生むためであり、イサクが生まれたのと同じようにであった。

60

(Vers. 18.) Qui contra spem in spem credidit (Gen. XV, 5). Manifestum est, quia dum spem non haberet generandi Abraham, credidit Deo fidem habens contra spem generare se, sed sciens omnia posse Deum.

PL 17, 86D

(第18節)「希望に逆らって希望のうちに信じた」(創世記15:5)。明らかである。アブラハムは子をもうける希望を持たなかったときに、神を信じた。希望に反して、自分が子をもうけるであろうという信仰を持ち、しかし神にはすべてが可能であると知っていた。

61

Ut fieret pater multarum gentium, secundum quod dictum est: Sic erit semen tuum (Gen. 15) . Hoc in Genesi; ostendens enim illi stellas coeli dixit: Sic erit semen tuum, quod credens justificatus est.

PL 17, 87A

「それは、彼が多くの国民の父となるためで、語られたとおりである。『汝の子孫はこのようになる』」(創世記15)。これは創世記にある。実際、神は彼に天の星を示して言った。「汝の子孫はこのようになる」。彼はそれを信じて義とされた。

62

Credidit enim quod mundo impossibile videtur, dum in rerum naturam non cadit, ut possint senes generare, et tanta copia multiplicari semen eorum, ut numerari non possit.

PL 17, 87A

彼は、世界にとって不可能と見えることを信じたのである。老人たちが子をもうけ得ること、またその子孫が数えられないほど豊かに増えることは、物事の自然に入らないからである。

63

Ideoque pretiosa est fides, quia contra id quod scit aut videt, credit futurum: hac spe consolatur se, quia Deus est qui promittit; de quo plus sentiri par est, quam humana imbecillitas capit.

PL 17, 87A

それゆえ信仰は貴い。自分が知り、あるいは見ていることに反して、将来そうなると信じるからである。約束するのは神であるということで、この希望によって自らを慰める。神については、人間の弱さが捉え得る以上のことを思うのが適切である。

64

(Vers. 19-22.) Et non infirmatus est fide: nec consideravit corpus suum jam emortuum, cum jam fere centum esset annorum, et emortuam vulvam Sarae.

PL 17, 87A

(第19–22節)「そして彼は信仰において弱らなかった。すでにおよそ百歳になっていたのに、すでに死んだようになっている自分の体も、サラの死んだようになった胎も、考えなかった」。

65

In repromissione autem Dei non haesitavit diffidentia, sed confirmatus est in fide, dando gloriam Deo: certum habens quia quae promisit, potens est et facere; ideoque aestimatum est illi ad justitiam.

PL 17, 87B

「神の約束については、不信仰によってためらわず、信仰において強められ、神に栄光を帰した。約束したことを実行することもできると確信していたので、それが彼にとって義と認められた」。

66

Hoc laude dignum praedicat Abraham; quia cum se sciret non posse, infirmitatem suam fide firmavit; ut crederet se posse per Deum, quod sciret fieri per mundi decreta non posse.

PL 17, 87B

使徒は、アブラハムのこのことを称賛に値すると宣べている。自分にはできないと知っていたのに、信仰によって自らの弱さを強めたからである。世界の定めによっては行われ得ないと知っていたことを、神によって自分ができると信じるためであった。

67

Magni ergo, meriti est apud Deum, qui contra scientiam suam Deo credidit, non dubitans posse illum, ut pote Deum, quod scit secundum mundi rationem fieri non posse.

PL 17, 87B

それゆえ、自らの知識に反して神を信じた者は、神のもとで大きな功績がある。彼は、神である以上、世界の理に従えば行われ得ないと知っていることを、神ができることを疑わなかった。

68

Pro certo enim habet Deum ultra rationem mundi esse; nemo enim intra id esse dicendus est, quod creavit. Ideo hujusmodi remunerandus est a Deo, quia auctori suo plus tribuit, quam ipse sapit.

PL 17, 87B

実際、彼は神が世界の理を超えていることを確実と見なしている。誰も、自分が創ったものの内にいると言われるべきではないからである。それゆえこのような者は神から報いを受けるべきである。自らの創始者に、自分自身が知っている以上のものを帰するからである。

69

Quod quidem nullius pretii esset, si omnes aequa sentirent: sed multorum diffidentia commendatur fides credentium apud Deum.

PL 17, 87C

もしすべての者が同じように思うのなら、それは何の価値もないであろう。しかし多くの者の不信仰によって、信じる者たちの信仰は神のもとで際立つ。

70

Hortatur ergo gentes ad hanc fidei firmitatem, ut Dei promissionem et gratiam sine aliqua ambiguitate suscipiant, securi exemplo Abrahae quia inde credenti laus crescit, si quod incredibile est, et mundo stultum videtur, credatur; quia quanto impossibile putatur quod creditur, tanto magis honorabilior erit credens: et vere tamen stultum esset hoc credere, si sine Deo fieri diceretur.

PL 17, 87C

それゆえ使徒は異邦人を、この信仰の堅固さへと励ます。神の約束と恩寵を、何の疑いもなく受け入れるように、アブラハムの例により、信じがたく世界に愚かと見えることが信じられるなら、そこから信じる者への称賛が増すと確信して、である。信じられていることが不可能と思われるほど、信じる者はいっそう尊ばれる。とはいえ、これが神なしに起こると言われるのであれば、これを信じることはまことに愚かであろう。

71

Et ideo tanto laudabilior est Abrahae fides caeterorum fide; quia nullis signorum prodigiis attracta est.

PL 17, 87C

それゆえアブラハムの信仰は、ほかの者たちの信仰よりそれだけ称賛に値する。いかなるしるしや不思議にも引き寄せられなかったからである。

72

Quoniam autem mundus certa lege et potestate gubernatur, et regitur modo definito a Deo: homines autem carnis amore circa rationem studiosi, Deum hujus opificem neglexerunt; Deus, ut errorem auferret, et dominum se omnium demonstraret, hoc se posse et fecisse praedicari voluit, quod mundo impossibile est; ut qui hoc crederent damnatis iis qui ratione mundi inflati Deum neglexerunt, discreti salvarentur, Dei dominio mancipati.

PL 17, 87C

ところで、世界は定まった法と権能によって統べられ、神によって定められた仕方で治められているのに、人間は肉への愛のゆえに理に熱心で、その造り手である神を軽んじた。神は、誤りを除き、自らがすべての主であることを示すため、世界にとって不可能なことを自らができ、またしたと宣べ伝えられることを望んだ。それは、これを信じる者たちが、世界の理によって思い上がって神を軽んじた者たちが罪に定められるなか、区別されて救われ、神の支配に委ねられるためである。

73

(Vers. 23-25.) Non autem scriptum est tantum propter ipsum solum, quia reputatum est illi ad justitiam (Gen. XV, 4) : sed et propter nos, quibus reputabitur credentibus in eum, qui suscitavit Jesum Christum Dominum nostrum a mortuis, qui traditus est propter peccata nostra, et resurrexit propter justificationem nostram.

PL 17, 88A

(第23–25節)「書かれたのは彼のためだけではなく、『それは彼に義と認められた』(創世記15:4)〔引かれた句は創世記15:6〕、我々のためでもある。我々、すなわち、我々の主イエス・キリストを死者の中からよみがえらせた者を信じる者たちに、それは義と認められるであろう。主は我々の罪のために引き渡され、我々が義とされることのために復活した」。

74

In Abraham formam datam dicit Judaeis et gentibus, ut exemplo ejus credamus in Deum, et in Christum, et in Spiritum sanctum, et reputetur nobis justitia. Quamvis differat quod nunc creditur, unum tamen donum habet fides.

PL 17, 88A

使徒は、アブラハムにおいて、ユダヤ人にも異邦人にも手本が与えられたと言う。それは、その例にならって我々が神を、キリストを、聖なる霊を信じ、我々が義と認められるためである。今信じられているものは異なるとしても、信仰が持つ賜物は一つである。

75

Hoc ergo consequimur, quod credimus: credentes enim Christum Dei esse Filium, a Deo adoptamur in filios; nihil enim ultra potuit donare credentibus, quam ut filii Dei dicantur, perfidis abdicatis.

PL 17, 88A

それゆえ我々は、信じることによってこれを得る。キリストが神の子であると信じる者は、神によって子とされるからである。信じる者たちに、神の子らと呼ばれること以上のものを与えることはできなかった。背信の者たちは勘当されている。

76

Nos enim filii Dei vocamur, illi autem nec servi digni sunt nuncupari. Pro infinita enim magnificentia sua Deus hoc donavit diligentibus se, quod sua dignum est majestate, non quod homines mereantur; quia in dono plus magis dantis quam accipientis consideratur sublimitas, et ex eo plus accipit laudis, cum parvulis magna dona largitur per Christum, qui nostri causa occidi se passus est; ut nos, data venia, a secunda morte erueret, id est, a poena inferni: et surrexit, ut per laetitiam triumphi mortis evictae gratiam nobis, justificationis donaret, ut digni essemus dici filii Dei.

PL 17, 88B

我々は神の子らと呼ばれ、彼らは僕と呼ばれるにさえふさわしくない。神は、限りない寛大さによって、自らを愛する者たちに、自らの威光にふさわしいものを与えた。人間が功績によって受けるものではない。贈り物においては、受け取る者よりも与える者の崇高さのほうがいっそう重く見られ、それによって与える者はより多くの称賛を受けるからである。神は幼い者たちに、キリストを通して大きな賜物を惜しみなく与える。キリストは、我々のために殺されることを甘受した。それは、我々を赦して、第二の死、すなわち冥界の刑罰から救い出すためであった。そして復活した。それは、死に打ち勝った凱旋の喜びによって、我々に義とされることの恩寵を与え〔底本は gratiam nobis, justificationis と読点を打つ。「義とされることの恩寵」と解した〕、我々が神の子らと呼ばれるにふさわしくなるためであった。

77

Ante passionem enim qui baptizati sunt, solam remissionem acceperunt peccatorum quorum zelo satanas occidit Salvatorem: post resurrectionem vero, tam ii qui prius, quam isti qui postea baptizati sunt omnes justificati sunt per datam formam fidei Trinitatis, acceptoque Spiritu sancto, qui signum est credentium, quod sint filii Dei.

PL 17, 88B

受難の前に洗礼を受けた者たちは、罪の赦しだけを受けた。その熱心によってサタンは救い主を殺した〔quorum の係りは定かでない。洗礼を受けた者たちを指すと取った〕。しかし復活ののちには、先に洗礼を受けた者も、のちに洗礼を受けた者も、すべての者が、与えられた三位一体の信仰の型によって義とされ、聖なる霊を受けた。聖なる霊は、信じる者たちが神の子らであることのしるしである。

78

Et ut ad cumulum nobis justificationis proficeret, resurgens praeceptis suis auctoritatem tribuit; ut eorum aemuli meritis augeamus nos, per quae gloriam adepti, clari appareamus in regno Dei, hac fiducia qua justificati a morte teneri non possimus.

PL 17, 88C

また、それが我々にとって、義とされることの積み増しに役立つように、復活した彼は自らの掟に権威を与えた。それは、我々がその掟に倣う者となって功績を増し、それによって栄光を得て、神の国で輝いて現れるためであり、この確信によって、義とされた我々が死に捕らえられ得なくなるためである。

79

Passione enim Salvatoris victa mors, quae prius causa peccati dominabatur, justificatos ab eo retinere non audet.

PL 17, 88C

救い主の受難によって死は打ち負かされた。以前は罪のゆえに支配していた死は、彼によって義とされた者たちを引き留めることを、もはやあえてしない。

Caput V

第V章PL 17, 88C
1

(Vers. 1.) Justificati igitur ex fide, pacem habeamus ad Deum per Dominum nostrum Jesum Christum. Pacem cum Deo habere fides facit, non lex: haec enim nos Deo reconciliat, sublatis peccatis, quae nos Deo fecerant inimicos.

PL 17, 88C

(第1節)「信仰によって義とされた我々は、我々の主イエス・キリストによって、神に対して平和を保とう」。神との平和を持たせるのは信仰であって、律法ではない。信仰が、我々を神の敵としていた罪を除いて、我々を神と和解させるからである。

2

Et quia Dominus Jesus hujus gratiae minister est, per ipsum pacificati sumus Deo: major enim fides, quam lex est; lex enim nostra causa est, fides Dei: et lex ad praesentem disciplinam pertinet, fides vero ad salutem perpetuam.

PL 17, 88D

そして、主イエスはこの恩寵の仲介者であるから、彼によって我々は神と和らいだ。信仰は律法よりも大いなるものだからである。律法は我々に関わる事柄であり、信仰は神に関わる事柄であって、律法は現在の訓育に属し、信仰は永遠の救いに属する。

3

Sed qui de Christo non ita sentit, ut debet, ad fidei praemia non poterit pervenire; quia fidei non tenet veritatem.

PL 17, 88D

しかし、キリストについてしかるべく考えない者は、信仰の報いに至ることができない。信仰の真理を保っていないからである。

4

(Vers. 2.) Per quem et accessum habemus per fidem in gratiam istam; in qua stamus, et gloriamur in spe gloriae filiorum Dei.

PL 17, 89A

(第2節)「彼によって我々は、信仰を通して、この恩寵への近づきを得ており、この恩寵のうちに立ち、神の子らの栄光の希望において誇る」。

5

Manifestum est per Christum nos aditum habere ad gratiam Dei; ipse enim est arbiter Dei et hominum, qui nos doctrina sua erigens, sperare fecit donum gratiae Dei, stantes in fide ejus.

PL 17, 89A

明らかである、キリストによって我々は神の恩寵への道を得ている。彼こそ神と人との裁定者であり、自らの教えによって我々を立ち上がらせ、彼への信仰に立つ我々に、神の恩寵の賜物を望ませたからである。

6

Ideo stantes, quia prius jacuimus: credentes autem erecti sumus, gloriantes in spe claritatis, quam promisit Deus nobis.

PL 17, 89A

立っていると言うのは、以前は倒れていたからである。信じる者となって我々は立ち上がらされ、神が我々に約束した栄光〔claritas〕の希望のうちに誇っている。

7

(Vers. 3.) Non solum autem, sed et gloriamur in tribulationibus nostris. Quoniam per tribulationes oportet nos intrare in regnum Dei (Act. XIV, 21) , ideo et in his gloriandum docet.

PL 17, 89A

(第3節)「それだけでなく、我々の苦難のうちにも誇る」。「我々は苦難を経て神の国に入らねばならない」(使徒言行録14:21)のであるから、使徒はこれらの苦難のうちにも誇るべきだと教えている。

8

Spei autem addita tribulatio augmentum facit praemii; index enim fixae spei tribulatio est, quae testimonium perhibet ad coronam. Unde Dominus ait: Beati eritis, cum vos persequentur, et dicent omne malum adversum vos propter justitiam Dei.

PL 17, 89B

希望に苦難が加わると、報いが増す。苦難は確かな希望の証拠であり、冠に至る証しを立てるからである。それゆえ主は言う。「人々が汝らを迫害し、神の正義のゆえに汝らに対してあらゆる悪を言うとき、汝らは幸いである。」

9

Gaudete et exsultate; ecce enim copiosa est merces vestra in coelo (Matth. V, 11) . Contemnere enim praesentia, et quae oblectamento sunt, et in pressura non cedere spe futurorum magni meriti est apud Deum.

PL 17, 89B

「喜び、躍り上がれ。見よ、天における汝らの報いは豊かである」(マタイ5:11)。現在のものや、楽しみとなるものを軽んじ、圧迫のもとでも将来のものへの希望によって屈しないことは、神のもとで大きな功績だからである。

10

Ideoque in tribulationibus gloriandum est; quia tanto plus accepturum se credit, quanto in tribulatione se viderit fortiorem.

PL 17, 89B

それゆえ苦難のうちに誇るべきである。苦難のうちにあって自分がより強いと見るほど、それだけ多くを受けると信じるからである。

11

Scientes quod tribulatio patientiam operatur. Hoc est tribulationem patientiam operari, si tribulatio ipsa motum non patiatur infirmitatis aut dubitationis.

PL 17, 89B

「苦難は忍耐を生むと知って」。苦難が忍耐を生むとは、その苦難そのものが、弱さや疑いの動揺を受けないということである。

12

(Vers. 4.) Patientia autem probationem. Manifestum est quia patientia, si talis fuerit qualem diximus, firma videbitur probatio.

PL 17, 89C

(第4節)「忍耐は練達を」。明らかである、忍耐が我々の述べたようなものであれば、それは確かな練達と見えるだろう。

13

Probatio autem spem. Spes in eo qui probatus videtur, non immerito dicitur; dignus enim scietur, accepturus remunerationem in regno Dei.

PL 17, 89C

「練達は希望を」。希望が、練達したと見える者において言われるのは当然である。神の国で報いを受ける者として、ふさわしいと知られるからである。

14

(Vers. 5.) Spes autem non confundit; quia charitas Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum sanctum, qui datus est nobis.

PL 17, 89C

(第5節)「希望は失望させない。神の愛が、我々に与えられた聖なる霊によって、我々の心に注がれているからである」。

15

Spes non confundit, dum stulti et hebetes a perfidis judicamur, credentes quae mundana carent ratione; pignus enim charitatis Dei habemus in nobis Spiritum sanctum datum nobis.

PL 17, 89C

世の理を欠くことを信じる我々が、背信の者たちから愚かで鈍いと判断されるときにも、希望は失望させない。我々に与えられた聖なる霊を、我々は我々のうちに、神の愛の担保としてもっているからである。

16

Fidele enim esse promissum Dei probat Spiritus sanctus datus apostolis, et nobis, qui praestitit; ut diversis linguis imperiti loquerentur cum interpretationibus ad confirmandam spem, ut et charitatem Dei commendaret in nobis (Actor. II, 4) ; ut quia charos falli impossibile est, securos nos faceret de promissione: quia et Deus est, qui promisit; et iis quos charos habere vult promisit; quia enim fidei nostrae rationem humana verba asserere non valent nisi virtutum testimonio, quae cum tacent, clamant, rationabilis approbatur ad confusionem prudentium mundi: qui audacia verborum terrenis armis contra coelestia dimicant, et carnalibus adversus spiritalia; et prudentes se dicere non erubescunt.

PL 17, 89C

神の約束が真実であることを、使徒たちにも我々にも与えられた聖なる霊が、約束を果たした者として証しする〔qui praestitit の qui は聖なる霊とも神とも取れる。霊と取った〕。この霊は、学のない者たちが解釈を伴って様々な言語で語るようにし、それによって希望を固め、また我々のうちに神の愛を示した(使徒言行録2:4)。愛される者たちが欺かれることはありえないのだから、約束について我々を安心させるためである。約束したのは神であり、愛する者としようと望む人々に約束したからである。我々の信仰の理を、人間の言葉は、諸々の力の証しによるのでなければ立証できない。その力は、黙しているときにも叫ぶ。かくして〔信仰は〕理にかなうものと是認され、世の賢者たちは恥じ入る。彼らは言葉の大胆さと地上の武器で天上のものに、肉的なもので霊的なものに戦いを挑み、しかも自らを賢者と称して恥じない。

17

Nam sicut peregrini hominis improbabilis origo in terra aliena est; ita et fidei nostrae veritas peregrinatur in terris: et quia natura ejus verbis explicari non potest, virtutis, quae major res est, testimonio commendatur.

PL 17, 90A

異国の地では、旅人の素性が確かめられないものである。それと同じく、我々の信仰の真理も地上で旅をしている。その本性は言葉では説明できないので、より大いなる事である力の証しによって保証される。

18

(Vers. 6 et 7.) Ut quid enim Christus, cum adhuc peccatores essemus, secundum tempus pro impiis mortuus est? Vix enim pro justo quis moritur; nam pro bono forsitan quis audeat mori?

PL 17, 90A

(第6・7節)「いったい何のために、キリストは、我々がなお罪人であったとき、時に従って不敬虔な者たちのために死んだのか。正しい者のためにさえ、死ぬ人はまずいない。善い者のためなら、あるいは死ぬ勇気のある人がいるかもしれないが」。

19

Si pro incredulis ac Deo inimicis Christus ad tempus morti se dedit, ad tempus enim mortuus est, quia tertia die resurrexit; quanto magis cum in illum credimus, auxiliis suis muniet nos? Ad hoc enim pro nobis mortuus est, ut et vitam et gloriam nobis acquireret.

PL 17, 90A

信じない者、神の敵のために、キリストが一時だけ死に身を渡したのなら——一時だけ死んだというのは、三日目に復活したからである——、我々が彼を信じるとき、彼は自らの助けでなおさら我々を守るのではないか。彼が我々のために死んだのは、我々に生命と栄光を得させるためであった。

20

Itaque si pro inimicis mortuus est, quantum praestet amicis, debet intelligi. Apud homines ergo, id est, secundum tempus mori visus est; ille enim apud inferos pro salute animarum irreverentes et nequam spiritus judicabat.

PL 17, 90B

したがって、敵のために死んだのなら、友にどれほどのものを与えるかは、悟られねばならない。それゆえ人々のもとで、すなわち時に従って、死んだと見えたのである。彼は冥界で、諸霊魂の救いのために、不敬な邪悪な霊たちを裁いていたからである。

21

Tempora in mundo sunt, ubi oritur et occidit sol, et luna incrementum et detrimentum facit, et dies et nox in statu suo non perseverant; res enim quae tempori et aetati subjecta est, mutabilis semper est.

PL 17, 90B

時は、太陽が昇り沈み、月が満ち欠けし、昼と夜が定まった状態に留まらない世界にある。時と歳月に服するものは、常に変わりやすいからである。

22

Huic ergo tempori Christus mortuus est, dum excessit e corpore. Ubi autem tempus non est et aetas, ibi non solum vivus, sed et victor repertus est.

PL 17, 90B

こうして、キリストはこの時に対して死んだ、体から去ったときに。しかし時も歳月もないところでは、生きているだけでなく、勝利者として見出された。

23

Hinc voluit affectum Salvatoris erga nos commendare, cum dicit: Vix pro justo quis moritur: Christus autem pro impiis mortuus est. Si enim pro justo vix aliquis moritur, pro impiis quomodo potest fieri ut quis moriatur?

PL 17, 90B

ここで彼は、救い主の我々に対する愛情を示そうとして言う。「正しい者のためにさえ、死ぬ人はまずいない。しかしキリストは不敬虔な者たちのために死んだ」。正しい者のためにさえ死ぬ人がまれであるなら、不敬虔な者たちのために人が死ぬことが、どうしてありえようか。

24

Et si pro bono uno forte audeat quis mori, aut forte non audeat, quia utrumque difficile esse significat; quemadmodum videri potest, ut audeat aliquis pro multorum impietatibus mori.

PL 17, 90C

また、一人の善い者のためなら、死ぬ勇気のある人がいるかもしれず、いないかもしれない——どちらも難しいことを示すのである——とすれば、多くの人々の不敬虔のために死ぬ勇気のある人がいるなどと、どうして考えられようか。

25

Etenim si quis pro justo aut bono audeat forte mori miseratione quadam illectus, aut affectu bonorum operum ejus: pro impiis vero non solum, quod suadeat mori, deest; sed et quod in lacrymas provocet.

PL 17, 90C

というのも、正しい者や善い者のためなら、ある憐れみに惹かれ、あるいはその者の善い業への愛情に惹かれて、死ぬ人がいるかもしれない。しかし不敬虔な者たちのためには、死ぬよう説得するものが欠けているばかりか、涙を誘うものさえない。

26

Christus autem mortuus est pro impietatibus populi, et adhuc non sui; ut omnia quae mundus diffidit, faceret credibilia.

PL 17, 90C

しかしキリストは、民の不敬虔のために、しかもまだ自分のものではない〔民の〕ために死んだ。世が信じなかったあらゆることを、信じうるものとするためであった。

27

Duos ergo gradus fecit, justi, et boni: quamvis enim et justus bonus dicendus sit; tamen genera ipsa posuit, justum exercitio significans, bonum vero natura, qui simplicitate innocens dicatur.

PL 17, 90C

こうして彼は二つの段階を設けた、正しい者と善い者である。正しい者も善い者と言うべきではあるが、それでも種類そのものを分けて置いた。正しい者は鍛錬によって示し、善い者は本性によって示している。後者は素朴さにおいて無垢な者と呼ばれる。

28

Unde quamvis melioris meriti sit, quantum ad locum istum pertinet, justus quam bonus; tamen pro bono, inquit, forte aliquis audeat mori; ut quia miserabilior causa innocentiae est, ad hoc cogi forte aliquem posse significat. benique optant parentes pro bonis filiis mori, non dicam uxores pro bonis maritis.

PL 17, 90D

それゆえ、この箇所に関するかぎり、善い者より正しい者のほうが功績は上であるにせよ、彼は「善い者のためなら、あるいは死ぬ勇気のある人がいるかもしれない」と言う。無垢の事情のほうがいっそう憐れむべきなので、それによってなら人が死へと駆り立てられうることを示すのである。実に〔底本は benique。denique と読む〕、親は善い子らのために死ぬことを望む。妻が善い夫のためにそうすることは、言うまでもない。

29

Nam si velimus de bono et justo proponere, aliquando meliorem justum deprehendimus, aliquando praeponendum bonum.

PL 17, 90D

善い者と正しい者について論じようとするなら、ときには正しい者のほうがすぐれていると認め、ときには善い者を上に置くべきだと認めるからである。

30

Si enim juxta Dei legem qui justus est, melior bono est; sed illo qui necdum secum laboravit, ut amplificaret se bonis; exercitio enim bonum naturae suae justus meliorabit.

PL 17, 91A

神の法に従って正しい者は、善い者よりすぐれている。ただしそれは、善いものによって自分を増し加えようと、いまだ自分自身と苦闘していない善い者に対してである。正しい者は鍛錬によって、自分の本性の善をよりよくするからである。

31

Si autem juxta mundum fuerit justus, praeponitur illi bonus propter innocentiam, quia hujusmodi non est sine severitate justitia.

PL 17, 91A

だが、世に従って正しい者であるなら、無垢のゆえに善い者のほうが優先される。この種の正義は、厳しさなしにはないからである。

32

Itaque omnis natura bona est, justitia autem legis Dei fructus est competens naturae; ideoque justitia bonitas est, unde justi semper appellantur et boni.

PL 17, 91A

こうして、あらゆる本性は善であり、神の法の正義は、本性にふさわしい実である。それゆえ正義は善性であり、そこから、正しい者はいつも善い者とも呼ばれる。

33

Non tamen semper boni justi, quia non propter opera vocantur boni, sed propter innocentiam: justitia enim perfecta est bonitas dum explet opere naturae suae bona.

PL 17, 91A

だが、善い者がいつも正しいわけではない。業のゆえにではなく、無垢のゆえに善いと呼ばれるからである。正義は、本性の善を業によって果たすとき、完全な善性だからである。

34

(Vers. 8.) Commendat autem suam charitatem Deus in nobis. Sic commendat suam charitatem, dum adhuc inimicis suis benevolus est, et mittit qui salvet eos; cum utique non mereantur.

PL 17, 91A

(第8節)「しかし神は、我々において自らの愛を示す」。神がこのように自らの愛を示すのは、なお自分の敵に好意を持ち、彼らを救う者を遣わすときである。彼らにはまったく功績がないのに。

35

(Vers. 9.) Quoniam si cum adhuc peccatores essemus, Christus pro nobis mortuus est, multo magis justificati nunc in sanguine ipsius, salvi erimus ab ira per ipsum.

PL 17, 91B

(第9節)「それゆえ、我々がなお罪人であったときにキリストが我々のために死んだのなら、今その血において義とされた我々は、なおさら彼によって怒りから救われるだろう」。

36

Hoc dicit, quia si pro peccatoribus Filium suum Deus occidi permisit, quid faciet pro justificatis, nisi servet eos ab ira, id est, tutos illos praestet ab illusione diaboli; ut securi sint in die judicii, cum coeperit perfidos ultio devastare?

PL 17, 91B

これは、神が罪人たちのために自分の子が殺されるのを許したのなら、義とされた者たちのためには何をするだろうか、怒りから彼らを救うこと、すなわち悪魔の欺きから彼らを安全にすること以外にない——裁きの日に、報復が背信の者たちを荒らし始めるとき、彼らが安らかであるように——ということを言っている。

37

Quoniam enim bonitas Dei nullum perire vult, mortem dignissimam dedit; ut intelligentibus Dei gratiam circa se, adderet dignitatem et gloriam, ingratis cumularet poenam.

PL 17, 91B

神の善性は誰も滅びることを望まないので、最もふさわしい死を与えた〔子の死を指すと取った。誰にとって「ふさわしい」かは定かでない〕。自分に対する神の恩寵を悟る者たちには品位と栄光を加え、恩知らずな者たちには刑罰を積み上げるためである。

38

Ingrati ii sunt qui, Deo vocante, dissentiunt, Dei gratiam abnuentes, ut in proposito erroris et malignitatis permaneant.

PL 17, 91B

恩知らずな者とは、神が召しているのに逆らい、神の恩寵を拒んで、誤りと悪意の計画に留まる者たちである。

39

(Vers. 10.) Si enim cum inimici essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus, multo magis reconciliati salvi erimus in vita ipsius.

PL 17, 91C

(第10節)「というのも、我々が敵であったときに、その子の死によって神と和解させられたのなら、和解させられた我々は、なおさら彼の生命によって救われるだろう」。

40

Manifestum est, quia si, ut reconciliaret nos sibi, Deus Filium suum morti tradidit, quanto magis reconciliatos salvos faciet in vita ipsius? Non enim poterit minime diligere amicos, qui prodest inimicis.

PL 17, 91C

明らかである、神が我々を自らと和解させるために、その子を死に渡したのなら、和解させられた者たちをその生命によって救わないことなど、どうしてあろうか。敵に益をもたらした者が、友を愛さないことはありえないからである。

41

Si enim mors Salvatoris profuit nobis adhuc impiis, quanto magis justificatis vita ipsius, cum resurgit a mortuis? Quia sicut mors ejus a diabolo nos eruit, ita et vita ejus de die judicii Dei nos liberabit.

PL 17, 91C

救い主の死が、なお不敬虔であった我々に益をもたらしたのなら、死者の中から復活した彼の生命は、義とされた者たちにどれほど益をもたらすことか。彼の死が悪魔から我々を救い出したように、彼の生命は神の裁きの日から我々を解放するだろう。

42

(Vers. 11.) Non solum autem hoc, sed et gloriamur in Deo per Dominum nostrum Jesum Christum, per quem nunc reconciliationem accepimus.

PL 17, 91C

(第11節)「それだけでなく、我々は神において、我々の主イエス・キリストによって誇る。彼によって今、我々は和解を受けた」。

43

Non tantum pro accepta salute et securitate Deo gratias agendas docet, sed et gloriandum per Christum Jesum in Deo, qui dignatus est ex impiis et inimicis dici nos suos amicos; ut omnia beneficia per Christum consecutos nos gaudeamus: ut quia per ipsum cognovimus Deum, gloriantes in eo, reddamus ei honorificentiam parem Deo Patri, ipso sibi idoneo teste praedicante; Ut honorificent, inquit, Filium, sicut honorificant Patrem (Joan. V, 23) .

PL 17, 91D

使徒は、受けた救いと安全のゆえに神に感謝すべきことを教えるだけでなく、キリスト・イエスを通して神において誇るべきことをも教える。神は、不敬虔な者・敵であった我々が自分の友と呼ばれることをよしとしたのである。我々がキリストを通してあらゆる恩恵を得たことを喜ぶためであり、また、彼を通して神を知った我々が、彼において誇りつつ、父なる神に等しい尊崇を彼に返すためである。このことは、彼自身が自らにふさわしい証人として宣言している。「彼らが父を敬うように、子を敬うためである」と彼は言う(ヨハネ5:23)。

44

Post Dei ergo Patris providentiam, et donum quod dedit per Christum, ut personam Filii nobis gratam faceret, quia per unum Christum redempti sumus ab uno Deo Patre, adjecit:

PL 17, 92A

それゆえ、父なる神の摂理と、彼がキリストを通して与えた賜物とを述べたあと、使徒は、子のペルソナを我々に好ましいものとするために〔ut … faceret の主語は定かでない。使徒と取った〕——我々は唯一の父なる神から、唯一のキリストによって贖われたのだから——付け加えた。

45

(Vers. 12.) Propterea sicut per unum hominem peccatum in hunc mundum intravit, et per peccatum mors; sic in omnes homines mors pertransiit, in quo omnes peccaverunt.

PL 17, 92A

(第12節)「それゆえ、一人の人によって罪がこの世界に入り、罪によって死が入ったように、死はすべての人に及んだ。彼において皆が罪を犯した」。

46

Quoniam superius Dei gratiam per Christum datam ostendit secundum ordinem veritatis; nunc ipsum ordinem unius Dei Patris, per unum Christum Filium ejus declarat; ut quia Adam, unus, id est, Eva, et ipsa enim Adam est, peccavit in omnibus; ita unus Christus Filius Dei peccatum vicit in omnibus.

PL 17, 92A

先に、真理の順序に従って、キリストを通して与えられた神の恩寵を示したので、今や彼は、唯一の神なる父が、その子である唯一のキリストを通して行う、その同じ順序を明らかにする。唯一のアダム——すなわちエバである。彼女もまたアダムだからである〔アダムの名がエバをも含むという意に取った〕——がすべての人において罪を犯したように、神の子である唯一のキリストが、すべての人において罪に勝ったのである。

47

Et quia propositum gratiae Dei erga genus humanum ostendit; ut ipsa primordia peccati ostenderet, ab Adam coepit, qui primum peccavit; ut providentiam unius Dei per unum reformasse doceret, quod per unum fuerat lapsum et tractum in mortem.

PL 17, 92B

また、人類に対する神の恩寵の計画を示しているので、罪の始まりそのものを示すために、最初に罪を犯したアダムから説き起こした。一人によって堕落し、死へと引き込まれたものを、唯一の神の摂理が一人によって立て直したことを教えるためである。

48

Hic ergo unus est per quem salvati, hanc illi reverentiam, quam Deo Patri debemus, ipso volente. Dicit enim idem alio loco: Qui in his servit Christo, placet Deo (Rom. XIV, 18) ; cum scriptum sit: Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies (Deut. VI, 13) .

PL 17, 92B

したがって、我々が救われたのはこの唯一の者によってであり〔底本はこの句に動詞を欠く。「救われた」「負う」と補った〕、父なる神に負う尊崇を、彼にも負う。父自身がそう望んでいるからである。同じ使徒は別の箇所で言うのだから。「このことにおいてキリストに仕える者は、神に喜ばれる」(ローマ14:18)。それは、「汝の神なる主を拝し、ただ彼にのみ仕えよ」(申命記6:13)と書かれているのに、である。

49

Si ergo soli Deo serviendum dicit, et Christo servire praecepit, in unitate Dei est Christus, nec dispar aut alter Deus; quando cum soli Deo serviendum lex dicat, communiter utique Christo serviens Deo placere praedicatur.

PL 17, 92B

それゆえ、神にのみ仕えるべきだと言いながら、キリストに仕えるよう命じているのなら、キリストは神の一体性のうちにあり、異なる神でも別の神でもない。律法が神にのみ仕えるべきだと言っているのに、キリストに仕える者が、同じく神に喜ばれると宣言されているからである。

50

Igitur sicut per unum hominem peccatum in hunc mundum intravit, et per peccatum mors, ita et per unum Christum damnatio et mors peccati, praestans vitam aeternam, quod inferius declarat.

PL 17, 92C

それゆえ、一人の人によって罪がこの世界に入り、罪によって死が入ったように、一人のキリストによって罪の断罪と罪の死がもたらされ〔底本は動詞を欠く。peccati を両方にかけ、「がもたらされ」と補った〕、それが永遠の生命を与える。このことを使徒は後に明らかにする。

51

In quo, id est, in Adam, omnes peccaverunt. Ideo dixit, in quo, cum de muliere loquatur, quia non ad speciem retulit, sed ad genus.

PL 17, 92C

「彼において」、すなわちアダムにおいて、「皆が罪を犯した」。女について語っているのに「彼において」と言ったのは、個別の者にではなく、類に関わらせたからである。

52

Manifestum itaque est in Adam omnes peccasse quasi in massa; ipsa enim per peccatum corruptus, quos genuit, omnes nati sunt sub peccato.

PL 17, 92C

したがって明らかである、皆がアダムにおいて、いわば塊においてのように罪を犯した。彼自身〔底本は ipsa。ipse と読む〕が罪によって堕落し、彼の生んだ者たちは皆、罪の下に生まれたからである。

53

Ex eo igitur cuncti peccatores, quia ex eo ipso sumus omnes; hic enim beneficium Dei perdidit, dum praevaricavit, indignus factus edere de arbore vitae, ut moreretur. Mors autem dissolutio corporis est, cum anima a corpore separatur.

PL 17, 92C

それゆえ、すべての人が彼から罪人であるのは、我々が皆、まさに彼から出たからである。彼は背反したとき、神の恩恵を失い、生命の木から食べるにふさわしくない者となって、死ぬことになった。死とは体の解体であり、魂が体から離れることである。

54

Est et alia mors, quae secunda dicitur in gehenna, quam non peccato Adae patimur, sed ejus occasione propriis peccatis acquiritur: a qua boni immunes sunt, tantum quod in inferno erant, sed superiori, quasi in libera, qui ad coelos ascendere non poterant; sententia enim tenebantur data in Adam, quod chirographum in decretis morte Christi deletum est (Coloss. II, 14) .

PL 17, 92D

ゲヘナにおける第二の死と呼ばれる、もう一つの死もある。これは、アダムの罪によって我々が被るのではなく、それを機会として各人の罪によって招かれる。善人たちはこれを免れているが、彼らは冥界にいた。ただしそれは上の冥界であり、いわば自由な〔拘置〕のうちにいたのである〔in libera は custodia(拘置)を補い、「自由な拘置」の意に取った〕。彼らは天に昇ることのできない者たちであった。アダムにおいて下された判決に捕らえられていたのであり、その証書は、法令の中でキリストの死によって抹消された(コロサイ2:14)。

55

Sententia autem decreti fuit, ut unius hominis corpus solveretur super terram: anima vero vinculis inferni detenta exitia pateretur.

PL 17, 93A

判決の内容は、一人の人の体が地上で解体され、魂は冥界の鎖に捕らえられて滅びを被る、というものであった。

56

(Vers. 13.) Usque ad legem enim peccatum erat in hoc mundo: peccatum autem non imputabatur, cum lex non esset.

PL 17, 93A

(第13節)「律法まで、罪はこの世界にあった。だが律法がないときは、罪は算入されなかった」。

57

In Adam omnes dicit peccasse, sicut supra memoravi, et usque ad legem datam non imputatum esse peccatum; putabant enim se homines apud Deum impune peccare, sed non apud homines.

PL 17, 93A

アダムにおいて皆が罪を犯したと、先に述べたとおり彼は言い、また律法が与えられるまで罪は算入されなかったと言う。人々は、神のもとでは罪を犯しても罰せられないが、人々のもとではそうではないと考えていたからである。

58

Nec enim lex naturalis penitus obtorpuerat; quia non ignorabant quia quod pati nolebant, aliis facere non debebant.

PL 17, 93A

というのも、自然の法は、すっかり鈍っていたわけではなかった。自分が被りたくないことを他人にしてはならないと、彼らは知らなくなかったからである。

59

Nam usque adeo non ignotum fuit peccatum inter homines, ut Jacob cum idola sua apud illum quaereret socer ejus Laban, in quo inventum fuisset furtum (Gen. XXXI, 30 et seq.) , morte dignum judicaret: et Joseph quamvis per calumniam, tamen quasi reus clausus in carcere est (Gen. XXXIX, 20) : et pistor, et pincerna Pharaonis ob delictum similiter passi sunt (Ibid. XL, 3) : et Moyses, occiso Aegyptio, atterritus lege est (Exod. II, 12) .

PL 17, 93A

実際、人々のあいだで罪はこれほどまでに知られていなくはなかった。ヤコブは、舅のラバンが自分の偶像を彼のもとで探したとき、盗みの見つかった者は死に値すると判断した(創世記31:30以下)。ヨセフは、中傷によってではあるが、いわば罪人として牢に閉じ込められた(創世記39:20)。ファラオのパン焼き人と献酌官は、罪〔delictum〕のゆえに同じ目に遭った(創世記40:3)。モーセはエジプト人を殺して、法に怯えた(出エジプト記2:12)。

60

Quomodo ergo non imputabatur peccatum, cum lex non esset? aut quomodo vindicabatur, nisi lex sciretur?

PL 17, 93B

それでは、律法がないとき、罪はどうして算入されなかったのか。あるいは、律法が知られていなければ、どうして罰せられたのか。

61

Lex naturalis semper est, nec ignorabatur aliquando; sed putabatur ad tempus tantum auctoritatem habere, non et apud Deum reos facere.

PL 17, 93B

自然の法はつねにあり、知られなかったときはない。ただ、それは当座だけ権威を持つと考えられ、神のもとでも人を咎あるものとするとは考えられなかったのである。

62

Ignorabatur enim quia judicaturus esset Deus genus humanum, ac per hoc non imputabatur peccatum, quasi peccatum non cognitum esset apud Deum, incuriosum Deum asserentes.

PL 17, 93B

神が人類を裁くことが知られていなかった。したがって罪は算入されなかったが、それは、罪が神のもとで認められていないかのように、神は無頓着だと主張してのことであった。

63

At ubi autem lex data est per Moysen, manifestatum est curare Deum res humanas, et non impune iis futurum qui malefacientes, quacumque ex causa in praesenti evadunt.

PL 17, 93C

しかし律法がモーセを通して与えられると、神が人間の事柄に心を配ること、そして悪事を行いながら、何らかの理由で今は逃れている者たちも、罰を免れないことが明らかになった。

64

Nam utique si inter se, magistra justitia vel natura, peccata non inulta censebant; quanto magis Deum, quem mundi sciebant opificem, haec requisiturum non debuerant ignorare?

PL 17, 93C

実際、人々が互いのあいだで、正義あるいは本性を師として、罪は報いなく済まされてはならないと判断していたのなら、世界の造り主と知っていた神がこれらを問いただすであろうことを、なおさら知らずにいてはならなかったはずである。

65

Quippe cum Sodoma et Gomorrha per ignem adjudicatae sint deperire (Gen. XIX, 24) , quod oblivio quidem texerat; Moyses autem ut firmaret Deum judicem fore, scribendo manifestavit.

PL 17, 93C

ソドムとゴモラが火によって滅びると判決されたこと(創世記19:24)は、忘却が覆い隠していたが、モーセは神が裁き主となることを確かにするため、書き記して明らかにした。

66

Sed cum praetermisso Deo, figmenta coeperunt in honorem Dei recipere, depravati mente, partem legis naturalis, quae prima est, calcaverunt.

PL 17, 93C

しかし彼らは、神を顧みず、作り物を神への崇敬のうちに受け入れ始めたとき、精神が歪められて、自然の法の第一の部分を踏みにじった。

67

Quia lex naturalis tres habet partes, cujus prima haec est, ut agnitus honoretur Creator, nec ejus claritas et majestas alicui de creaturis deputetur: secunda autem pars est moralis, hoc est, ut bene vivatur, modestia gubernante; congruit enim homini habenti notitiam Creatoris vitam suam lege refraenare, ne frustretur agnitio: tertia vero pars est docibilis, ut notitia creatoris Dei, et exemplum morum caeteris tradatur; ut discant quemadmodum apud Creatorem meritum collocatur. Haec est vera et Christiana prudentia.

PL 17, 93D

自然の法には三つの部分がある。その第一は、創造主が知られて崇められ、その栄光〔claritas〕と威光がいかなる被造物にも帰せられないことである。第二の部分は道徳に関わるもので、すなわち節度に導かれてよく生きることである。創造主を知る人にとって、その認識が空しくならぬよう、自分の生を法によって制することはふさわしいからである。第三の部分は教えに関わるもので、創造主たる神の認識と習俗の手本が他の人々に伝えられ、彼らが創造主のもとでの功績がどのように定められるかを学ぶことである。これが真の、キリスト教的な賢慮である。

68

(Vers. 14.) Sed regnavit mors ab Adam usque ad Moysen. Quoniam non imputabatur peccatum, antequam lex daretur per Moysen, sicut dixi; ipsa usurpationis impunitate regnabat mors, sciens sibi illos devotos.

PL 17, 94A

(第14節)「しかし死は、アダムからモーセまで支配した」。先に述べたとおり、律法がモーセを通して与えられる前は罪は算入されなかったので、不法な占有が罰を受けないことそのものによって、死は支配した。死は、彼らが自分に献げられた者たちだと知っていたのである。

69

Regnabat ergo mors securitate dominationis suae tam in hos, qui ad tempus evadebant, quam in illos qui etiam hic poenas dabant pro malis suis operibus.

PL 17, 94A

こうして死は、自らの支配の安泰のゆえに、一時は逃れていた者たちにも、この世でもすでに自分の悪い業の刑罰を受けていた者たちにも、同じように支配していた。

70

Omnes enim suos esse videbat; quia qui facit peccatum, servus est peccati (Joan. VIII, 34): impune enim cedere putantes, magis delinquebant: circa haec tamen peccata promptiores, quae mundus quasi licita nutriebat.

PL 17, 94A

死は皆を自分のものと見ていた。「罪を犯す者は罪の僕である」(ヨハネ8:34)からである。罰されずに済むと考えて、人々はいっそう罪を犯した。とりわけ、世界が許されたものであるかのように養っていた罪に傾きやすかった。

71

Quo facto gaudebat Satanas, securus quod causa Adae relictum a Deo hominem in possessionem habebat.

PL 17, 94B

このことにサタンは喜んだ。アダムのゆえに神に見捨てられた人間を自分の所有としていたので、安心していたのである。

72

Regnabat ergo mors in eos, qui peccaverunt in similitudinem praevaricationis Adae, qui est forma futuri: quod in subjectis monstrabimus.

PL 17, 94B

こうして死は、「アダムの背反に似て」罪を犯した者たちを支配していた。アダムは「来たるべき者の型」である。このことは後で示す。

73

Itaque non in omnes mortem regnasse manifestum est, quia non peccaverunt omnes in similitudinem praevaricationis Adae, id est, non omnes, contempto Deo, peccaverunt.

PL 17, 94B

したがって、死がすべての人を支配したのではないことは明らかである。すべての人が「アダムの背反に似て」罪を犯したのではない、すなわち、すべての人が神を侮って罪を犯したのではないからである。

74

Qui autem sunt qui, contempto Deo, peccaverunt; nisi qui neglecto Creatore servierunt creaturae, deos sibi constituentes quos colerent, ad injuriam Dei? Idcirco laetabatur in istis diabolus, quia videbat illos imitatores suos effectos.

PL 17, 94B

では、神を侮って罪を犯した者とは誰か。創造主を顧みず被造物に仕え、神への侮辱として、崇める神々を自分たちで立てた者たちにほかならない。それゆえ悪魔は彼らを喜んだ。彼らが自分の模倣者となったのを見たからである。

75

Nam et Thare pater Abrahae, et Nachor et Laban proprios Deos sibi vindicabant. Et peccatum Adae non longe est ab idololatria; praevaricavit enim, putans se hominem futurum Deum.

PL 17, 94C

実際、アブラハムの父テラも、ナホルも、ラバンも、自分たちの神々を自分のものとしていた。そしてアダムの罪も、偶像崇拝から遠くない。人である自分が神になるだろうと考えて、背反したからである。

76

Aestimavit enim hoc magis profuturum, quod diabolus suasit, quam quod Deus jussit, in loco Dei diabolum statuens; unde et subjectus est diabolo.

PL 17, 94C

彼は、神の命じたことよりも悪魔のそそのかしたことのほうが益になると考え、神の座に悪魔を据えたのである。それゆえ悪魔に服する者となった。

77

Similiter et hi, transgresso Deo, dum creaturae serviunt, peccant simili modo, non eodem; quia similitudo solet habere aliquid dissimile.

PL 17, 94C

同じく、この者たちも、神に背いて被造物に仕えるとき、似た仕方で罪を犯すが、同じ仕方ではない。似ているものは、どこか似ない点を持つのが常だからである。

78

Nec enim potest dici quia et hi qui praeceptum acceperunt non edendi de arbore sicut Adam fuerunt (Gen. II, 16) , qui peccaverunt, non praevaricato Deo, sed in lege naturali.

PL 17, 94C

木から食べるなという戒めを受けたアダムのようであったとは(創世記2:16)、神に背反せず、自然の法において罪を犯した者たちについても言えない〔「qui peccaverunt」の係りは定かでない。この者たちを指すと取った〕。

79

Qui enim intellexit, sive ex traduce, sive indicio naturali, et veneratus est Deum, nulli honorificentiam nominis ac majestatis ejus impertiens; si peccavit, quia impossibile est non peccare, sub Deo peccavit, non in Deum, quem judicem sensit: ideoque in hujusmodi mors non regnavit.

PL 17, 94C

伝えによって〔「ex traduce」は意味が定かでない〕であれ、自然の指標によってであれ、悟って神を崇め、その名と威光への崇敬を誰にも分け与えなかった者は、もし罪を犯したとしても——罪を犯さないことは不可能だからである——神の下で罪を犯したのであって、神に向かって罪を犯したのではない。彼は神を裁き主と感じ取ったのである。それゆえ、このような者を死は支配しなかった。

80

In hos autem, sicut dixi, regnavit, qui sub specie idolorum servierunt diabolo. Propterea quod lex in auctoritate non erat promulgata, judicem Deum praesentire nequiverunt.

PL 17, 94D

だが死は、先に述べたとおり、偶像の姿のもとで悪魔に仕えた者たちを支配した。律法が権威をもって公布されていなかったために、彼らは神が裁き主であることを予感できなかったのである。

81

Maxima enim pars mundi Deum fore judicem ignorabat: perpauci autem in quos non regnavit mors; in quos autem regnavit, post istam mortem, quae prima dicitur, a secunda excepti sunt ad poenam et perditionem futuram.

PL 17, 95A

世界の最大の部分は、神が裁き主となることを知らなかった。死が支配しなかった者はごく少数であり、死が支配した者たちは、第一の死と呼ばれるこの死のあと、第二の死によって、来たるべき刑罰と滅びへと引き取られた。

82

In quos autem non regnavit, quia non peccaverunt in similitudinem praevaricationis Adae, sub spe reservati sunt adventui Salvatoris in libera: sicut legitur de Abraham, quia quamvis apud inferos fuerit; discretus tamen longo intervallo est; ita ut chaos esset ingens inter justos et peccatores (Luc. XVI, 26) .

PL 17, 95A

だが死が支配しなかった者たち、すなわちアダムの背反に似て罪を犯さなかった者たちは、希望のうちに、救い主の到来まで、自由な〔拘置〕に取り置かれた。アブラハムについて読まれるとおり、彼は冥界にいたとはいえ、長い隔たりによって分けられ、義人たちと罪人たちのあいだには大きな淵があったのである(ルカ16:26)。

83

Si inter justos et peccatores chaos ingens erat, quanto magis inter impios, ut justis esset refrigerium, et peccatoribus aestus, impiis vero ardor; ut ante judicium quid unusquisque dignus esset, non lateret?

PL 17, 95A

義人たちと罪人たちのあいだに大きな淵があったのなら、不敬虔な者たちとのあいだにはなおさらである。義人たちには安らぎ、罪人たちには暑熱、不敬虔な者たちには灼熱があり、裁きの前から、各人が何にふさわしいかが隠れないようになっていたのである。

84

Ac per hoc regnabat in eos mors, quia videbat opera subtilitatis suae profecisse eis ad poenam quasi inimicis. Non enim latuit illum ad hoc factum hominem in mundo, ut imperium unius Dei praedicaret, quod praevaricatus est Satanas.

PL 17, 95B

したがって死は彼らを支配していた。自分の巧妙さの業が、敵に対するかのように、彼らにとって刑罰へと進んだのを見たからである。というのも、サタンが背反した唯一の神の支配を告げ知らせるために、人間が世界に造られたことは、彼〔サタン〕には隠れていなかったからである〔illum は死を指すとも読める〕。

85

Ac si in Graeco non ita cautum dicatur; sic enim dicitur scriptum, etiam in eos mortem regnasse, qui non peccaverunt in similitudinem praevaricationis Adae.

PL 17, 95B

もっとも、ギリシア語では、そう慎重には〔書かれて〕いないと言われる。実際、アダムの背反に似て罪を犯さなかった者たちにも死が支配した、と書かれていると言われるのである。

86

Totum enim hic complexus videtur, ut quia mors, id est, dissolutio, per invidiam facta est diaboli, etiam in eos qui non peccaverunt, regnasse mortem dicat, moriuntur enim, quod voti est Satanae.

PL 17, 95B

〔その読みでは〕ここで使徒はすべてを包括していると見える。すなわち、死、つまり体の解体は悪魔の妬みによって生じたので、罪を犯さなかった者たちにも死が支配したと言うのだ、というのも彼らも死ぬのであり、それがサタンの望みだからである。

87

Quod si verum esset, non oportuit dici: Regnavit mors ab Adam usque ad Moysen; si ab initio usque ad finem regnat in omnes.

PL 17, 95B

もしそれが真実なら、「死はアダムからモーセまで支配した」と言うべきではなかった。初めから終わりまですべての人を支配するのなら。

88

Aut forte gradus fecit, ut ab Adam usque ad Moysen regnaverit, et a Moyse usque ad Christum, a Christo vero usque ad finem; ut ad quam utilitatem haec locutio proficeret, cum nec sic locutus probetur.

PL 17, 95C

あるいはおそらく、彼は段階を設けて、アダムからモーセまで、モーセからキリストまで、キリストから終わりまで支配した、と言ったのか。だが、そう語ったとは証明されないのに、この語り方がどんな益に進むというのか。

89

Dixit enim: Ab Adam regnavit mors usque ad Moysen, propter quod Lex non erat manifestata, ut data Lege, sub auctoritate ejus viverent, scientes quid caverent, ne regnaret in eos mors.

PL 17, 95C

彼は、「死はアダムからモーセまで支配した」と言ったのである。それは、律法がまだ示されていなかったからで、律法が与えられたのち、人々がその権威のもとに生き、何を避けるべきかを知って、死が彼らを支配しないようにするためであった。

90

Igitur qui ante Legem hoc servavit, natura duce, quod postea Lex mandavit, numquid potest dici quia mors regnavit in eum?

PL 17, 95C

では、律法より前に、のちに律法が命じたことを、本性を導き手として守った者について、死が彼を支配したと言えるだろうか。

91

Nam vide quid de eo scriptum sit: Peccatum, inquit, non imputabatur, cum Lex non esset; et adjecit: Sed regnavit mors ab Adam usque ad Moysen; eo utique tempore, quo Lex non erat: et convenit ut quia antequam Lex daretur, mors regnavit, in eos regnasse dicatur, qui peccaverunt in similitudinem praevaricationis Adae, sicut supra memoravimus.

PL 17, 95C

これについて何と書かれているか見よ。「律法がないときは、罪は算入されなかった」と彼は言い、さらに「しかし死はアダムからモーセまで支配した」と加えた。確かに律法のなかった時代のことである。そして、律法が与えられる前に死が支配したのだから、先に述べたとおり、「アダムの背反に似て罪を犯した」者たちを支配したと言われるのが適切である。

92

Sicut enim post Legem datam qui idolis aut fornicationi servierunt, contemnentes legislatorem, regnavit in eos mors; ita et ante Legem qui sensum Legis praesenserunt, honorificantes auctorem ejus, non utique regnavit in eos mors: propterea enim regnasse dicitur, quia cognitio unius Dei evanuerat in terris.

PL 17, 95D

律法が与えられたのちに、立法者を侮って偶像や淫行に仕えた者たちを死が支配したように、律法の前にも、律法の意味を予感し、その作者を敬った者たちを、死は決して支配しなかった。死が支配したと言われるのは、唯一の神の認識が地上で消え失せていたからである。

93

Denique sic coepit data Lex: Ego sum, inquit, Dominus Deus tuus, qui eduxi te de Aegypto, de domo servitutis: non erunt tibi dii alii praeter me; et non facies tibi idolum, neque ullam similitudinem (Exod. XX, 2) .

PL 17, 96A

実に、与えられた律法はこう始まった。「私は汝の神なる主、汝をエジプトから、奴隷の家から導き出した者である。私のほかに汝に他の神々があってはならない。汝は自分のために偶像も、いかなる似姿も作ってはならない」(出エジプト記20:2)。

94

Data igitur Lex est, ne mors regnaret; ut abolitis peccatis prioribus, uni Deo obsecundaret genus humanum. Unde alio loco dicit idem Apostolus: Non regnet peccatum in vestro mortali corpore, ut obediatis ei (Rom. VI, 12) .

PL 17, 96A

律法が与えられたのは、死が支配しないためであり、先の罪が除かれて、人類が唯一の神に従うためであった。それゆえ同じ使徒は別の箇所で言う。「罪が汝らの死ぬべき体において支配して、汝らがそれに従うことがあってはならない」(ローマ6:12)。

95

Quo dicto ostendit etiam nunc regnare mortem, si Lex contemnatur. Quod enim regnum mortis est, nisi cum fit voluntas ejus, dum imperat, ad perniciem obedientis, cujus imperii voluntas caput est idololatriae?

PL 17, 96A

この言葉によって彼は、律法が侮られるなら今もなお死が支配することを示している。死の支配とは、死が命じながらその意志が行われ、従う者を滅びに至らせることにほかならないからである。その支配の意志こそ、偶像崇拝の頭である。

96

Et tamen sic praescribitur nobis de Graecis codicibus, quasi non ipsi ab invicem discrepent; quod facit studium contentionis.

PL 17, 96A

それなのに、ギリシア語の写本を持ち出して、このように我々に抗弁されるのは、あたかも〔それらの写本〕自身が互いに食い違っていないかのようである。それは争いを好む熱心がなすことである。

97

Quia enim propria quis auctoritate uti non potest ad victoriam, verba legis adulterat; ut sensum suum quasi verba legis asserat, ut non ratio, sed auctoritas praescribere videatur.

PL 17, 96B

実際、自分自身の権威で勝つことのできない者は、律法の言葉を偽る。自分の思いをあたかも律法の言葉であるかのように主張し、理ではなく権威が抗弁していると見えるようにするのである。

98

Constat autem porro olim quosdam Latinos de veteribus graecis translatos codicibus, quos incorruptos simplicitas temporum servavit et probat: postquam autem a concordia animis discedentibus, et haereticis perturbantibus torqueri quaestionibus coeperunt, multa immutata sunt ad sensum humanum; ut hoc contineretur in litteris, quod homini videretur: unde etiam ipsi Graeci diversos codices habent.

PL 17, 96B

さらに、かつていくつかのラテン語写本が、古いギリシア語写本から翻訳されたことは確かである。時代の素朴さがそれらを損なわずに保ち、またそれを証している。しかし、人々の心が一致から離れ、異端者たちが乱すなかで、それらが問題に悩まされるようになってからは、多くのものが人間の思いに合わせて改められた。人に思われることが文字に収められるようにである。それゆえ、ギリシア人自身も異なる写本を持っている。

99

Hoc autem verum arbitror, quando et ratio et historia et auctoritas observatur: nam hodieque in Latinis reprehenduntur codicibus, sic inveniuntur a veteribus posita, Tertulliano, Victorino et Cypriano.

PL 17, 96B

私は、理と歴史と権威が守られるとき、これが真であると考える。実際、今日でもラテン語の写本で、古い人々、すなわちテルトゥリアヌス、ウィクトリヌス、キプリアヌスによってそのように置かれたものが見出されるが、非難される〔文の係りは定かでない。見出されるものが非難される、と取った〕。

100

Primum igitur in Judaea coepit destrui regnum mortis, quia notus in Judaea Deus (Psal. LXXV, 2) ; nunc autem in omnibus gentibus quotidie destruitur, dum magna ex parte ex filiis diaboli fiunt filii Dei.

PL 17, 96C

死の支配はまずユダヤで壊され始めた。「ユダヤにおいて神は知られている」(詩篇75:2)からである。今やあらゆる異邦人のうちで日々壊されている。大部分の者が、悪魔の子らから神の子らとなるからである。

101

Itaque non in omnes regnavit mors, sed in eos qui peccaverunt in similitudinem praevaricationis Adae, sicut supra memoravi.

PL 17, 96C

こうして死は、すべての人を支配したのではなく、先に述べたとおり、「アダムの背反に似て」罪を犯した者たちを支配した。

102

Adam autem ideo forma futuri est, quia jam tum in mysterio decrevit Deus per unum Christum emendare, quod per unum Adam peccatum erat, sicut dicitur in Apocalypsi Joannis apostoli: Agnus, inquit, qui occisus est a constitutione mundi (Apoc. XIII, 8) . Denique subjecit:

PL 17, 96C

アダムが「来たるべき者の型」であるのは、すでにそのとき神が奥義のうちに、一人のアダムによって罪が生じたことを、一人のキリストによって正すと定めていたからである。使徒ヨハネの黙示録にこう言われるとおりである。「世の初めから屠られた子羊」と彼は言う(黙示録13:8)。実に彼は続けた。

103

(Vers. 15.) Sed non sicut delictum, ita et donum. Propter quod enim formam esse dixit unius Christi unum Adam; ne et causam Adae talem significasse putaretur, qualis et Christi est; ideo ait: Sed non sicut delictum, ita et donum; quia in eo tantum forma Adam Christi est, quia quod unus peccavit, unus emendavit.

PL 17, 96D

(第15節)「しかし、罪〔delictum〕と同じく賜物もそうである、というのではない」。彼が一人のアダムを一人のキリストの型と言ったのは、アダムの事柄がキリストの事柄と同じ種類のものだと思われないためである。そこで彼は言う。「しかし、罪と同じく賜物もそうである、というのではない」。アダムがキリストの型であるのは、一人が罪を犯したことを一人が正した、という点においてのみだからである。

104

Si enim unius delicto multi mortui sunt, multo magis gratia Dei et donum in gratia unius hominis Jesu Christi in plures abundavit: hoc est, si unius delicto multi mortui sunt, imitantes praevaricationem ejus; magis gratia Dei et donum in plures abundavit confugientes ad se.

PL 17, 97A

「もし一人の罪によって多くの者が死んだのなら、神の恩寵と、一人の人イエス・キリストの恩寵における賜物は、まして、より多くの者に満ち溢れた」。すなわち、一人の罪によって多くの者がその背反に倣って死んだのなら、神の恩寵と賜物は、まして、自分のもとに逃れて来るより多くの者に満ち溢れた、ということである。

105

Plures enim gratiam consequuntur, quam mortui sunt delicto Adae. Unde manifestum est non de hac morte, quae omnibus communis est, significasse; quia omnes omnino moriuntur, et non tamen omnes gratiam consequuntur: neque mortem in omnes regnasse, sed in eos qui delicto Adae mortui sunt, significatur, quos in similitudinem praevaricationis Adae dicit peccasse.

PL 17, 97A

というのも、アダムの罪によって死んだ者よりも、恩寵を得る者のほうが多いからである。ここから明らかなように、〔使徒は〕万人に共通のこの死について述べたのではない。すべての者が例外なく死ぬが、すべての者が恩寵を得るわけではないからである。また死がすべての者を支配した、と述べたのでもなく、アダムの罪によって死んだ者たちを支配した、と示されている。彼はその者たちが、アダムの背反に似て罪を犯したと言うのである。

106

Ii sunt quos dicit in unius delicto multos mortuos, gratiam autem Dei in plures abundare; quia et in iis qui delicto Adae mortui dicuntur, similiter peccantes, et in iis qui non peccaverunt in hac Adae praevaricationis similitudine, Dei gratia abundavit: paterno autem peccato ex Dei sententia erant apud inferos, gratia Dei abundavit in descensu Salvatoris, omnibus dans indulgentiam, cum triumpho sublatis eis in coelum.

PL 17, 97A

彼が、一人の罪〔delictum〕において多くの者が死んだと言い、神の恩寵はより多くの者に満ち溢れると言うのは、この者たちのことである。アダムの罪〔delictum〕によって死んだと言われる者たち、すなわち同じように罪を犯す者たちにも、このようにアダムの背反に似ては罪を犯さなかった者たちにも、神の恩寵は満ち溢れたからである。後者は〔この文は省略的で、主語を後者と取った〕父祖の罪のゆえに、神の判決によって冥界にいたが、神の恩寵は救い主の降下において満ち溢れ、すべての者に赦しを与え、彼らを凱旋式とともに天へと引き上げたのである。

107

(Vers. 16.) Et non sicut per unum peccatum, ita et donum: nam judicium quidem ex uno in condemnationem, donum autem ex multis delictis in justificationem.

PL 17, 97B

(第16節)「また、一つの罪〔peccatum〕による場合と同じく賜物もそうである、というのではない。裁きは確かに一つから出て断罪に至るが、賜物は多くの罪〔delictum〕から出て義とされることに至る」。

108

Manifeste diversum est, quia uno Adae peccato condemnati sunt, qui in similitudinem praevaricationis ejus peccaverunt: gratia vero Dei per Christum non ex uno delicto, sed ex multis justificavit homines, dando illis remissionem peccatorum.

PL 17, 97B

明らかな違いがある。アダムの一つの罪〔peccatum〕によって、その背反に似て罪を犯した者たちが断罪されたが、キリストを通した神の恩寵は、一つの罪〔delictum〕からではなく多くの罪から人々を義とし、彼らに罪の赦しを与えたからである。

109

Hoc ad magnificentiam pietatis Dei et Christi loquitur; ut cum delicto Adae multi tenentur a morte secunda in inferno inferiori; donum tamen gratiae Dei, cum justum esset plecti illos, non solum ignoscit illis, sed justificat.

PL 17, 97C

彼がこのことを語るのは、神とキリストの慈しみの壮大さを示すためである。すなわち、アダムの罪によって多くの者が、下の冥界で第二の死に捕らえられているのに、神の恩寵の賜物は、彼らが罰せられるのが正しかったにもかかわらず、彼らをただ赦すだけでなく、義とするのである。

110

(Vers. 17.) Si enim unius delicto mors regnavit per unum, multo magis abundantiam gratiae et donationis et justitiae accipientes, in vita regnabunt per unum Jesum Christum.

PL 17, 97C

(第17節)「もし一人の罪によって、死が一人を通して支配したのなら、まして、恩寵と賜物と正義の豊かさを受ける者たちは、一人イエス・キリストを通して、命において支配するであろう」。

111

Contuendum est unum esse sensum, et in nullo differre: mortem enim dicit regnasse, non regnare; quia qui intellexerunt per Legem judicium Dei, sublati sunt de ejus imperio. Regnavit autem, quia sine manifestatione legis timor Dei in terris non erat.

PL 17, 97C

見るべきは、意味が一つであって何ら異ならないことである。彼は死が「支配した」と言うのであって、「支配している」とは言わない。律法を通して神の裁きを悟った者たちは、死の支配から取り去られたからである。死が支配したのは、律法が明らかにされる以前には、地上に神への畏れがなかったからである。

112

Superior ergo sensus est, ut quia mors regnavit ab Adam usque ad Moysen in eos, qui peccaverunt in similitudinem praevaricationis Adae; multo magis gratia regnet abundantia doni Dei in vitam per unum Jesum Christum.

PL 17, 97C

そこで、先の意味はこうである。死はアダムからモーセまで、アダムの背反に似て罪を犯した者たちの上に支配した。それゆえ、まして恩寵は、神の賜物の豊かさによって、一人イエス・キリストを通して命へと支配すべきである、ということである。

113

Si enim mors regnavit, quare non magis gratia regnet, quae multo plures justificat, quam hi sunt in quos regnavit mors: quanto magis gratia regnare credenda est, quae confert vitam per Christum?

PL 17, 97D

死が支配したのなら、その死が支配した者たちよりもはるかに多くの者を義とする恩寵が、なぜまして支配しないことがあろうか。キリストを通して命を授ける恩寵が支配すると、どれほどまして信じるべきであろうか。

114

(Vers. 18.) Igitur sicut per unius delictum in omnes homines in condemnationem; sic et per unius justitiam in omnes homines in justificationem vitae: hoc est, sicut per unius delictum omnes condemnationem meruerunt similiter peccantes, ita et in justitia unius omnes justificabuntur credentes.

PL 17, 97D

(第18節)「そこで、一人の罪によってすべての人が断罪に至ったように、そのように一人の正義によってすべての人が、命の義とされることに至る」。すなわち、一人の罪によって、同じように罪を犯す者がみな断罪に値したように、そのように一人の正義において、信じる者がみな義とされるであろう、ということである。

115

Si qui autem condemnationem hanc generalem esse putant, simili modo et justificationem generalem accipient. Sed non est verum, quia non omnes credunt.

PL 17, 98A

もしこの断罪が万人に及ぶと考える者がいるなら、同じ仕方で義とされることも万人に及ぶと受け取ることになろう。だが、それは真実ではない。すべての者が信じるわけではないからである。

116

(Vers. 19.) Sicut enim per inobedientiam unius hominis peccatores constituti sunt plures: ita et per unius obedientiam justi constituentur multi.

PL 17, 98A

(第19節)「一人の人の不従順によって、多数の者が罪人とされたように、そのように一人の従順によって、多くの者が義人とされるであろう」。

117

Quos supra omnes dixit, hic plures et multos significat; plures enim delictum Adae secuti sunt praevaricando, non omnes: et multi justi constituentur per fidem Christi, non omnes.

PL 17, 98A

上では「すべての者」と言った者たちを、ここでは「多数の者」「多くの者」と示している。多数の者がアダムの罪に従って背反したのであって、すべての者ではない。また多くの者がキリストへの信仰によって義人とされるのであって、すべての者ではない。

118

Non ergo in eos regnavit mors, qui non peccaverunt in similitudinem praevaricationis Adae.

PL 17, 98A

したがって、死は、アダムの背反に似て罪を犯さなかった者たちの上には、支配しなかったのである。

119

(Vers. 20.) Lex autem subintravit, ut abundaret delictum. Potest dici e contra: Non ergo oportuit dari Legem, ne peccata increscerent; si enim ante Legem minus peccatum est, non opus fuit lege.

PL 17, 98A

(第20節)「律法は、罪〔delictum〕が満ち溢れるために入り込んだ」。反論して、こう言うことができる。「それなら、罪が増さぬように、律法が与えられるべきではなかった。律法の前に罪が少なかったのなら、律法は必要なかったはずだ」と。

120

Plane necessaria fuit Lex, ut ostenderet imputari apud Deum peccata, quae impune fieri credebantur; ut de caetero scirent quid evitare deberent.

PL 17, 98B

律法は確かに必要であった。罰を受けずになされうると信じられていた罪が、神のもとで帰せられることを示し、これ以後は何を避けるべきかを人々が知るためである。

121

Unde Esaias propheta: Lex, inquit, in adjutorium data est (Esai. VIII, 20) : ut quia ipsi naturae quodammodo inserta sunt justitiae semina, addita Lex est, cujus auctoritate et magisterio ingenium naturale proficeret ad fructum justitiae faciendum.

PL 17, 98B

それゆえ預言者イザヤは言う。「律法は助けとして与えられた」(イザヤ8:20)。自然そのものに、いわば正義の種が植え込まれているので、律法が加えられた。その権威と教えによって、自然の素質が、正義の実を結ぶほうへと進むためである。

122

Sicut enim nativitas interit, nisi nutrimenta habeat, quibus fota adolescat; ita et naturale justitiae ingenium, nisi habeat quod respiciat et veneretur, non facile proficit, sed aegrotat, et supervenientibus cedit peccatis.

PL 17, 98B

というのも、生まれたものは、養われて成長するための栄養がなければ滅びる。そのように、正義への自然の素質も、目を向けて敬うべきものがなければ、容易には進まず、病み、後から来る罪に屈するからである。

123

Consuetudine enim delinquendi premitur, ne crescat in fructum, et per hoc exstinguitur. Providenter ergo data est Lex in adjutorium, sicut testatur propheta: sed populus veterem consuetudinem sequens multiplicavit peccata.

PL 17, 98C

というのも、罪を犯す習慣に押さえつけられて、実を結ぶまでに育たず、そのために消されるからである。それゆえ律法は周到に、助けとして与えられた。預言者が証するとおりである。ところが民は古い習慣に従って、罪を増し加えた。

124

Ipso enim usu plus coepit peccare, quam antea peccaverat: et sic factum est, ut data Lege non minuerentur, sed abundarent peccata: Apostolus enim ostendit quid provenerit data Lege, non quid Lex fecerit.

PL 17, 98C

というのも、民は習慣そのものによって、以前に罪を犯していたよりも多く罪を犯し始めたからである。こうして、律法が与えられても罪は減らず、満ち溢れる結果になった。使徒は、律法が与えられて何が起こったかを示しているのであって、律法が何をしたかを示しているのではない。

125

Quomodo autem Legis vitio crescebant peccata, quae comminabatur, ne peccetur: sed subintrasse dicitur ut abundaret peccatum?

PL 17, 98C

では、どうして罪は律法の欠陥によって増したのか。律法は、罪を犯さぬようにと威嚇していたのに。それなのに、罪が満ち溢れるために入り込んだと言われるのはなぜか。

126

Verum est, quia quasi profutura intravit, et cum humilitate: postea autem coepit dominari eis, quibus praeceperat ne peccarent, et peccabant. Ostendere enim coepit lex abundantiam peccatorum; cum quae interdixerat, plus fiebant quam facta erant.

PL 17, 98C

それは真実である。律法は益をもたらすはずのものとして、またへりくだって入り込んだのだから。だがのちに、罪を犯すなと命じた相手を支配し始め、それでも彼らは罪を犯した。律法は罪の豊かさを示し始めたのである。禁じたことが、それまでなされていたよりも多くなされたからである。

127

Igitur hoc modo ut abundaret delictum, data est lex; commendans enim Apostolus fidem, per quam utique peccata delentur, legem dixit fecisse, ut abundaret peccatum, sicut supra dixi; quia non data est, ut abolerentur peccata, sed ut abundarent: dum et ante legem peccatores ostendit, et post legem reos omnes tenuit.

PL 17, 98D

こうして、罪〔delictum〕が満ち溢れるという仕方で、律法は与えられた。使徒は、信仰——それによって罪は確かに消し去られる——を推奨しつつ、先に述べたとおり、律法は罪が満ち溢れるようにしたと言った。律法は罪が除かれるためでなく、満ち溢れるために与えられたのであり、律法の前にも人々を罪人と示し、律法の後にもすべての者を有罪として押さえたからである。

128

Ubi autem abundavit peccatum, superabundavit gratia. Manifestum est, quia cum abundaret peccatum, superabundavit gratia: dum donum Dei venit ex promissione, et omnium peccata contexit; ut diaboli invidia nihil se profecisse doleat.

PL 17, 98D

「しかし、罪が満ち溢れたところに、恩寵は余りあるほどに満ち溢れた」。明らかである。罪が満ち溢れたとき、恩寵は余りあるほどに満ち溢れた。神の賜物が約束から来て、すべての者の罪を覆い、悪魔の妬みが、自分は何も成し遂げなかったと嘆くようになるためである。

129

Quia enim cum data esset lex ad utilitatem humanam, id egit diabolus, ut suadendo illicita, inverteret; ut quod profuturum datum erat, in contrarium proficeret, dum mandata contempta sunt, ut non utilitas ex Lege, sed judicium ad vindictam procederet: tunc justus atque misericors Deus, ut gloriam diaboli quam de triumphato homine quaesierat, exinaniret, Filium suum venturum decrevit, qui omnia peccata donaret; ut major fieret laetitia ex dono gratiae, quam fuerat luctus ex peccato.

PL 17, 99A

なぜなら、律法が人間の益のために与えられたとき、悪魔は禁じられたことを勧めて、それを転倒させようとしたからである。益をもたらすはずのものが逆の結果に至るように、戒めが軽んじられ、律法から益ではなく、報復のための裁きが生じるようにしたのである。そのとき、正しく慈しみ深い神は、悪魔が打ち負かした人間から得ようとした栄光を空しくするために、自らの子が来ることを定めた。この子がすべての罪を赦すのである。こうして、賜物である恩寵からの喜びが、罪からの悲嘆よりも大きくなるようにした。

130

Gaudium enim doni Dei etiam his proficit, de quibus triumphare non potuit Satanas; idcirco superabundavit gratia super peccatum, quod suasit Satanas.

PL 17, 99A

というのも、神の賜物の喜びは、サタンが勝利できなかった者たちにも益となるからである。それゆえ、サタンが勧めた罪の上に、恩寵は余りあるほどに満ち溢れた。

131

(Vers. 21.) Ut quemadmodum regnavit peccatum in mortem, ita et gratia regnet per justitiam in vitam aeternam per Jesum Christum Dominum nostrum.

PL 17, 99A

(第21節)「罪が死に至るまで支配したように、そのように恩寵も、正義を通して、我々の主イエス・キリストを通して、永遠の生命に至るまで支配するように」。

132

Peccatum regnavit videndo opus suum peccantibus in mortem proficere, in qua gloriabatur simili modo ut et gratia regnet per justitiam in vitam aeternam, per Jesum Christum Dominum nostrum; ut sicut per Adam coeptum peccatum regnavit, ita et per Christum gratia.

PL 17, 99B

罪は、罪を犯す者たちにとって自分の業が死——罪はそれを誇りとしていた——に至るのを見て、支配した。恩寵も同じように、正義を通して、我々の主イエス・キリストを通して、永遠の生命へと支配するためである。アダムによって始まった罪が支配したように、キリストを通して恩寵も支配する、ということである。

133

Sic autem regnat gratia per justitiam, si accepta remissione peccatorum, justitiam sequimur; ut videns gratia fructum se habere in bonis, quos redemit, regnet in vitam aeternam, sciens nos futuros aeternos.

PL 17, 99B

恩寵がこのように正義を通して支配するのは、罪の赦しを受けて、我々が正義に従うときである。そうすれば恩寵は、自分が贖った善い者たちのうちに自分の実があるのを見て、我々が永遠の者となることを知りつつ、永遠の生命へと支配するからである。

134

Superabundat ergo gratia, quia peccatum ad tempus regnavit, gratia autem in aeternum. Dei enim regnum est, gratia regnante, sicut diaboli regnum erat, peccato regnante. Totum tamen ad Christum refert, ut omnis gratia Dei a Christo discatur. Ad superiorem igitur sensum respondet dicens:

PL 17, 99B

こうして恩寵は余りあるほどに満ち溢れる。罪は一時支配したが、恩寵は永遠に支配するからである。恩寵が支配するとき、それは神の王国であり、それは罪が支配するとき悪魔の王国であったのと同じである。それでも彼はすべてをキリストに帰し、神の恩寵がすべてキリストから学ばれるようにしている。そこで、先の意味に答えて、こう言う。

Caput VI

第VI章PL 17, 99C
1

(Vers. 1.) Quid ergo dicemus? Permanebimus in peccato, ut gratia abundet? Absit. Hoc est, numquid semper peccandum est, ut donum Dei abundet, tegens nostra peccata; ut semper remissionem peccatorum sperantes, quia Deus pius est, Christi gratiam praeferamus?

PL 17, 99C

(第1節)「では、何と言おうか。恩寵が満ち溢れるために、我々は罪にとどまろうか。決してそうではない」。すなわち、神の賜物が我々の罪を覆って満ち溢れるようにと、いつも罪を犯すべきだろうか。神は慈しみ深いのだからと、いつも罪の赦しを望みながら、キリストの恩寵を前面に掲げるべきだろうか、ということである。

2

Non utique. Ideo enim nostri misertus est Deus per Christum, ut de caetero non peccantes, et meritum nobis et Dei gratiam in nos regnare faciamus.

PL 17, 99C

決してそうではない。神がキリストを通して我々を憐れんだのは、今後は罪を犯さず、我々の功績と神の恩寵が我々のうちに支配するようにするためだからである。

3

Aufert enim regnum gratiae Dei, et tradit peccato, qui rursus redit ad veterem hominem, id est, ad ritum praeteritae vitae.

PL 17, 99C

神の恩寵の支配を取り去って罪に引き渡すのは、再び古い人に、すなわち過ぎ去った生き方の慣わしに戻る者である。

4

Duabus enim ex causis misericordiam accepimus; ut et diaboli regnum excluderetur, et Dei imperium ignorantibus praedicaretur, per hoc ipsum dignitate nobis quaesita.

PL 17, 99D

我々が慈しみを受けたのは、二つの理由による。悪魔の王国が締め出され、神の支配が知らない者たちに宣べ伝えられるためであり、まさにそのことによって、我々のために尊厳が求められたのである。

5

(Vers. 2.) Qui enim mortui sumus peccato, quomodo adhuc vivemus in illo? Hoc dicit, quoniam viventes peccato, mortui eramus apud Deum; qui peccat enim, vivit peccato, sicut qui non peccat, vivit Deo.

PL 17, 99D

(第2節)「罪に死んだ我々が、どうして、なおそのうちに生きようか」。これは、罪に生きていたとき、我々は神のもとで死んでいた、ということを言っている。罪を犯す者は罪に生きているのであり、それは罪を犯さない者が神に生きているのと同じだからである。

6

Superveniente enim gratia Dei per Christum, et nos per fidem lavacro spiritali regenerante, coepimus vivere Deo, mortui autem esse peccato, qui est diabolus; hoc est tamen mori peccato, liberari a peccato, fieri autem servum Dei.

PL 17, 100A

というのも、キリストを通した神の恩寵が臨み、霊の洗いが信仰によって我々を新たに生まれさせたとき、我々は神に生き、罪に、すなわち悪魔に死に始めたからである。罪に死ぬとは、罪から解放され、神の僕となることである。

7

Itaque mortui jam peccato, non redeamus ad mala pristina; ne iterum vivamus peccato, et morientes Deo, amissa dignitate, poenam quam evasimus, incurramus.

PL 17, 100A

こうして、すでに罪に死んだのだから、以前の悪に戻らぬようにしよう。再び罪に生き、神に対して死にゆき、尊厳を失って、我々が逃れた刑罰に陥ることのないためである。

8

(Vers. 3.) An ignoratis quia quicumque baptizati sumus in Christo Jesu, in morte ejus baptizati sumus? Hoc dicit, ut sciamus baptizatos nos jam non debere peccare; quia cum baptizamur, commorimur Christo.

PL 17, 100A

(第3節)「それとも、汝らは知らないのか。キリスト・イエスにおいて洗礼を受けた我々は皆、その死において洗礼を受けたのだと」。これを彼が言うのは、洗礼を受けた我々がもはや罪を犯してはならないことを、我々が知るためである。洗礼を受けるとき、我々はキリストとともに死ぬからである。

9

Hoc est in morte ejus baptizari; illic enim omnia peccata nostra moriuntur, ut innovati deposita morte, resurgere videamur ad vitam renati: ut quomodo Christus mortuus peccato resurrexit, ita et nos per baptismum spem resurrectionis habeamus.

PL 17, 100A

その死において洗礼を受けるとは、こうである。そこで我々のあらゆる罪が死ぬ。そうして、新しくされ、死を脱ぎ捨てた者として、新たに生まれて命へと復活するかのように見える。キリストが罪に死んで復活したように、我々もまた洗礼によって復活の希望を持つためである。

10

Baptisma itaque mors peccati est, ut alia sequatur nativitas, quae corporis manente compagine, hominem mente innovat, sepulta omnium malorum actuum vetustate.

PL 17, 100B

こうして洗礼とは罪の死であり、その結果、別の生まれが続く。それは、体の組み立てがそのまま保たれるなかで、あらゆる悪い行いの古さを葬って、人を精神において新しくする。

11

(Vers. 4.) Consepulti enim sumus cum illo per baptismum in mortem; ut quemadmodum Christus resurrexit a mortuis per virtutem Patris, ita et nos in novitate vitae ambulemus.

PL 17, 100B

(第4節)「というのも、我々は洗礼によって、彼とともに死へと葬られた。それは、キリストが父の力によって死者の中から復活したように、我々もまた命の新しさのうちに歩むためである」。

12

Haec dicens, etiam istud significat, quod primum est; quia Christus corpus suum a mortuis excitavit, ipse enim virtus est Dei Patris, sicut dicit: Solvite templum hoc, et ego tribus diebus excitabo illud.

PL 17, 100B

こう言うことによって、彼は第一のことをも示している。それは、キリストが自分の体を死者の中から起こしたということである。彼自身が父なる神の力だからである。彼はこう言う。「この神殿を壊せ。私は三日で、それを起こそう」。

13

Hoc autem, inquit, dicebat de templo corporis sui (Joan. II, 19 et 21) ; et quia resurrexit in novam vitam, quae jam mori nesciat. Nova autem dicitur; quia a Christo data est, quae est disciplina christiana.

PL 17, 100C

〔福音書記者は〕言う。「しかしこれを彼は、自分の体の神殿について言っていた」(ヨハネ2:19, 21)。また、彼が、もはや死ぬことを知らない新しい命へと復活したということでもある〔et quia resurrexit … の係りは定かでない。神殿の句と並ぶものと取った〕。それが新しいと言われるのは、キリストによって与えられた命、すなわちキリスト教の教えだからである。

14

Nos autem baptizati consepulti sumus Christo (Coloss. II, 12) ut de caetero hanc vitam sequamur, in qua Christus resurrexit. Baptisma itaque resurrectionis pignus est, et imago; ut jam in praeceptis Christi manentes, ad praeterita denuo non revolvamur.

PL 17, 100C

「我々は洗礼を受けて、キリストとともに葬られた」(コロサイ2:12)。それは、今後、キリストが復活したこの命に従うためである。こうして洗礼は復活の保証であり、似姿である。すでにキリストの戒めにとどまる者として、過ぎ去ったことへ再び転がり戻らぬためである。

15

Qui enim moritur, jam non peccat: mors enim finis peccati est. Nam ideo per aquam celebratur, ut sicut aqua sordes corporis abluit; ita et nos per baptismum ab omni peccato spiritualiter purgatos nos et innovatos credamus; ut quod incorporale est, invisibiliter abluatur.

PL 17, 100C

死ぬ者はもはや罪を犯さない。死は罪の終わりだからである。〔洗礼が〕水を通して執り行われるのは、水が体の汚れを洗うように、我々も洗礼によってあらゆる罪から霊的に清められ、新しくされたと信じるためであり、体のないものが目に見えないかたちで洗われるためである。

16

(Vers. 5.) Si enim complantati sumus similitudini mortis ejus, simul et resurrectionis erimus.

PL 17, 100C

(第5節)「もし我々がその死の似姿に植え合わされたなら、同時に〔その〕復活〔の似姿〕にも、我々はなるであろう」。

17

Tunc nos feliciter dicit posse resurgere, si similitudini mortis ejus fuerimus complantati, id est, si in baptismo omnia vitia deponentes, in novam vitam translati, de caetero non peccemus: per quod simul et resurrectionis illius similes erimus; similitudo enim mortis similem praestabit resurrectionem.

PL 17, 100D

そのときこそ我々は幸いに復活しうる、と彼は言う。すなわち、その死の似姿に植え合わされたなら——つまり洗礼においてあらゆる悪徳を脱ぎ捨て、新しい命に移されて、今後は罪を犯さないなら——それによって同時に、その復活にも似た者となるであろう。死の似姿は、似た復活を与えるからである。

18

Quod in epistola sua Joannes apostolus memorat dicens: Scimus quia cum apparuerit, similes ei erimus (I Joan. III, 2) , hoc est, immortalem et gloriosum resurgere.

PL 17, 101A

使徒ヨハネは自分の手紙で、これを記して言う。「我々は知っている。彼が現れるとき、我々は彼に似た者となる」(一ヨハネ3:2)。すなわち、不死で栄光ある者として復活する、ということである。

19

Nec enim haec erit similitudo, ut nihil distet; quia similis erit in corporis gloria, non in divinitatis natura.

PL 17, 101A

この似姿は、何の隔たりもないようなものではないからである。体の栄光において似るのであって、神性の本性において似るのではない。

20

(Vers. 6 et 7.) Scientes hoc quia vetus homo noster simul crucifixus est, ut destruatur corpus peccati, ut ultra non serviamus peccato.

PL 17, 101A

(第6・7節)「我々の古い人がともに十字架につけられたことを知っている。それは、罪の体が滅ぼされ、我々がもはや罪に仕えないためである」。

21

Multa innectit et iterat, ut baptizatos doceat jam non debere peccare: maxime ne ad idololatriam revertantur; gravissimum enim crimen, et caput totius erroris est; ne perdant gratiam acceptam a Deo per Christum.

PL 17, 101A

彼は多くを結びつけ繰り返して、洗礼を受けた者がもはや罪を犯してはならないことを教える。とりわけ、偶像崇拝に戻らぬようにである。それは最も重い罪過であり、あらゆる誤りの頭だからである。また、キリストを通して神から受けた恩寵を失わぬようにである。

22

Hominem ergo veterem actus praeteritos dicit; quia sicut novus homo per fidem et puram vitam dicitur, ita et vetus homo per diffidentiam et malos actus. Hos actus crucifixos dicit, id est mortuos; ut corpus destruatur peccati, quod est cuncta crimina.

PL 17, 101A

だから、彼が古い人と言うのは、過ぎ去った行いのことである。新しい人が信仰と清い生き方によって言われるように、古い人も不信仰と悪い行いによって言われるからである。これらの行いを彼は十字架につけられた、すなわち死んだ、と言う。それは、罪の体、すなわちあらゆる罪過が滅ぼされるためである。

23

Omnia enim peccata simul corpus appellat, quod destrui dicit per bonam vitam, et fidem catholicam.

PL 17, 101B

彼はすべての罪をまとめて体と呼び、それは善い生き方と公同の信仰によって滅ぼされる、と言う。

24

(Vers. 8.) Si autem mortui sumus cum Christo, credimus quod etiam simul vivemus cum illo (Galat. V, 24) .

PL 17, 101B

(第8節)「しかし、我々がキリストとともに死んだのなら、彼とともに同時に生きることも信じる」(ガラテヤ5:24)〔引かれた句はローマ6:8。この引照は次の節の「肉を…十字架につけた者たち」に当たるらしい〕。

25

Manifestum est hos qui carnem crucifixerunt, id est, mundum cum vitiis et concupiscentiis ejus, mori mundo, et commori Christo, aeternae quoque vitae ac salutari coimaginari; ut gloriae Christi similes effici mereantur.

PL 17, 101B

明らかに、肉を、すなわち世界をその悪徳と欲望とともに十字架につけた者たちは、世界に対して死に、キリストとともに死ぬ。また救いをもたらす永遠の生命と同じ像に形づくられ、キリストの栄光に似た者とされるに値する。

26

Caro vero, id est, corpus sic crucifigitur, si desideria ejus calcentur, quae manente in ea peccato, creantur ex praevaricatione primi hominis coepta: in carne enim diabolus crucifigitur; ipse enim est, qui fallit per carnem.

PL 17, 101B

だが肉、すなわち体が十字架につけられるのは、その欲求が踏みにじられるときである。欲求は、肉に罪が残っているかぎり、最初の人の背反から始まって生じる。肉において悪魔は十字架につけられる。肉を通して欺くのは、悪魔自身だからである。

27

Caro ergo aliquando mundus, id est, elementa, aliquando vero corpus hominis intelligitur, vel ipsa anima sequens corporea vitia.

PL 17, 101C

こうして肉は、あるときは世界、すなわち諸元素と解され、あるときは人の体と解され、あるいは体に属する悪徳に従う魂そのものと解される。

28

(Vers. 9 et 10.) Scientes quod Christus resurgens ex mortuis, jam non moritur, mors illi ultra non dominabitur. Quod enim mortuus est peccato, mortuus est semel: quod autem vivit, vivit Deo.

PL 17, 101C

(第9・10節)「キリストは死者の中から復活して、もはや死なず、死はもはや彼を支配しないと知っている。彼が死んだのは、罪に対して一度死んだのであり、彼が生きているのは、神に対して生きているのである」。

29

Securitatem aeternitatis in resurrectione Salvatoris ostendit: ad quam venire contingit, si melioris vitae fuerit aemulatio. Qui enim bene agendo vivit Deo, hic vere vivit; quia aeternam habet vitam.

PL 17, 101C

彼は、救い主の復活のうちにある永遠の確かさを示している。そこに至ることができるのは、より善い生き方への熱心があるときである。善く行うことによって神に生きる者こそ、まことに生きている。永遠の生命を持つからである。

30

(Vers. 11.) Ita et vos existimate vos mortuos quidem esse peccato, viventes autem Deo in Christo Jesu Domino nostro.

PL 17, 101C

(第11節)「そのように汝らも、自分が罪に対しては死んでいるが、キリスト・イエス、我々の主において神に対して生きている、とみなせ」。

31

Sic loquitur, ut doceat non aliter mori posse peccato, et Deo vivere, quam ut in Christo sit omnis spes: quem Dominum nostrum appellat, ut nihil Legis ad salutem proficiat capessendam in futuro saeculo, quando non aliter Deo vivitur, quam per Christum.

PL 17, 101C

彼がこう語るのは、罪に死んで神に生きることが、すべての希望がキリストにあるのでなければ不可能だと教えるためである。彼がキリストを「我々の主」と呼ぶのは、来るべき世において救いを得るために、律法の何ものも益とならないようにである。そのとき神に生きるのは、キリストを通してでなければ不可能だからである。

32

(Vers. 12.) Non ergo regnet peccatum in vestro mortali corpore, ut obediatis concupiscentiis ejus. Mortale corpus est ex causa praevaricationis Adae, ex fide autem Christi fore creditur immortale.

PL 17, 101D

(第12節)「それゆえ、罪が汝らの死ぬべき体において支配し、汝らがその欲望に従うことのないようにせよ」。死ぬべき体は、アダムの背反のゆえにあるが、キリストへの信仰によって、不死になると信じられている。

33

Ut autem ad promissionem hanc veniatur, non odediendum dicit peccato; ne regnet in nostro mortali corpore: regnat autem dum imperat. Si autem non regnat, non videbitur corpus hoc esse mortale, quia in spe aeternitatis est.

PL 17, 102A

この約束に至るためには、罪に従ってはならない〔底本は odediendum。obediendum と読む〕、罪が我々の死ぬべき体において支配しないように、と彼は言う。罪が支配するのは命じるときである。もし支配しないなら、この体は死ぬべきものとは見えなくなる。永遠の希望のうちにあるからである。

34

Non propter dissolutionem dixit mortale corpus, sed propter poenam gehennae; ut ille mortalis dicatur, qui in gehennam mittendus est; quia qui peccato obediunt, mortem secundam inferni non evadunt, a qua Salvator in se credentes liberavit.

PL 17, 102A

彼が体を死ぬべきものと言ったのは、〔体の〕解体のためではなく、ゲヘナの刑罰のためである。すなわち、ゲヘナに送られるはずの者が死ぬべき者と呼ばれる。罪に従う者は冥界の第二の死を免れないが、救い主は、自分を信じる者たちをそこから解放したからである。

35

Mortale ergo dicens corpus, totum hominem significavit; quia qui obediunt peccato, mortales dicuntur: Anima enim, inquit, quae peccat ipsa morietur (Ezech. XVIII, 4) , id est, totus homo, nemo enim sine corpore judicabitur.

PL 17, 102A

こうして、体を死ぬべきものと言うとき、彼は人の全体を指している。罪に従う者は死ぬべき者と呼ばれるからである。〔預言者は〕言う。「罪を犯す魂、それ自身が死ぬ」(エゼキエル18:4)。これは人の全体のことである。体なしに裁かれる者は誰もいないからである。

36

(Vers. 13.) Sed neque exhibeatis membra vestra arma iniquitatis peccato. Ostendit diabolum nostris nos jaculis impugnare; occasio enim datur illi per nostra peccata; ut deserente nos Deo, accepta potestate illudat et mortificet nos.

PL 17, 102A

(第13節)「しかし、汝らの肢体を、不法の武器として罪に差し出してはならない」。彼は、悪魔が我々の投げ槍で我々を攻撃することを示している。我々の罪によって悪魔に機会が与えられ、神が我々を見捨てると、悪魔は力を得て我々を弄び、死なせるのである。

37

Ideo membra nostra ab omni opere iniquitatis continere debemus, ut inimicus noster inermis inventus subjiciatur. Et non dixit: Exhibete corpora vestra, sed membra vestra; membris enim ministris erratur, non toto corpore.

PL 17, 102B

だから我々は、自分の肢体をあらゆる不法の業から遠ざけておかねばならない。そうすれば、我々の敵は武器のない者として見いだされ、服従させられる。彼は「汝らの体を差し出せ」とは言わず、「汝らの肢体を」と言った。誤りは、仕える肢体によって犯されるのであって、体全体によって犯されるのではないからである。

38

Sed exhibete vos Deo, tamquam ex mortuis viventes. Mortem ignorantiam et infidelitatem cum mala vita significat; quia vita est cognoscere Deum per Christum.

PL 17, 102B

「むしろ、死者の中から生きる者として、汝らを神に差し出せ」。彼が「死」と言うのは、無知と不信仰、そして悪い生き方のことである。キリストを通して神を知ることが命だからである。

39

Quia enim nemo sine parente ortum sumit vitae, omnia autem a Deo orta sunt ad vitam per Christum; idcirco qui non cognoscit parentem omnium esse Deum per Christum, vitam habere non dicitur, hoc est, sic habetur ac si non sit: ipse enim semetipsum esse negat, dum sine parente Deo esse se putat.

PL 17, 102B

というのも、親なしに命の始まりを得る者は誰もおらず、すべてのものはキリストを通して神から命へと生じたからである。それゆえ、神がキリストを通してすべてのものの親であることを知らない者は、命を持つとは言われない。すなわち、あたかも存在しないかのように見なされる。親である神なしに自分があると考えるとき、その者は自分自身が存在することを否定しているのである。

40

Itaque ignorantia et turpis vita mors est; vitia eum ista mortem acquirunt, non mortem hanc, quae communis est omnibus, sed mortem gehennae, sicut supra memoravi; ut cognitio parentis Dei, et sancta conversatio vita sit, non haec quae occasui subjacet, sed illa futuri saeculi, quae vocatur aeterna.

PL 17, 102C

こうして、無知と恥ずべき生き方は死である。これらの悪徳が彼に死をもたらすが、それは万人に共通のこの死ではなく、先に述べたとおり、ゲヘナの死である。親である神を知ることと聖なる生き方が命となるためである。その命は、没する定めにあるこの命ではなく、来るべき世の、永遠と呼ばれる命である。

41

Quamobrem, exhibete vos Deo, inquit, quem cognoscentes profecistis in salutem; ut inhonestae vitae renuntiantes, essetis ex mortuis viventes.

PL 17, 102C

それゆえ、「神に汝らを差し出せ」と彼は言う。神を知ったからこそ、諸君は救いへと進んだのである。それは、恥ずべき生き方を捨てて、死者の中から生きる者となるためである。

42

Et membra vestra arma justitiae Deo. Tanta nos modestia conversationem nostram vult gubernare, ut actus nostri justitiae Dei proficientes, non mundanae justitiae (quia mundi justitia sine fide est Christi, sine qua non vita, sed mors est) arma praebemus illi ad defendendos nos: cui cum arma per opera bona praebemus, dignos nos facimus adjuvari ab ea; quia justitia Dei indignos despicit.

PL 17, 102C

「また、汝らの肢体を、正義の武器として神に〔差し出せ〕」。彼は、我々の生き方を、これほどの節度をもって導こうとする。我々の行いが神の正義に益をもたらすものとなり、この世の正義——世の正義はキリストへの信仰を欠いており、それなしには命ではなく死だからである——にではなく、神の正義に、自分たちを守るための武器を提供するようにである〔この文の構文は緩い。actus nostri … proficientes … arma praebemus を一続きに取った〕。善い業によって武器を提供すれば、我々は神の正義に助けられるに値する者となる。神の正義は、価値のない者を見下すからである。

43

Ubi enim justitia Dei fuerit, ibi habitat Spiritus sanctus ad adjuvandam imbecillitatem nostram; sicut enim peccato arma praebemus, cum male agimus: ita et justitiae, cum recte versamur, membra nostra custodientes ab omni turpitudine.

PL 17, 102D

というのも、神の正義があるところには聖なる霊が宿り、我々の弱さを助けるからである。我々は、悪を行うときに罪に武器を差し出すのと同じく、正しく歩むときには、自分の肢体をあらゆる醜さから守りつつ、正義に〔武器を〕差し出すのである。

44

(Vers. 14.) Peccatum autem vestri jam non dominabitur; non enim sub Lege estis, sed sub gratia. Si secundum praecepta quae dat, ambulemus, peccatum nobis dicit non posse dominari; iis enim dominatur, qui peccant.

PL 17, 103A

(第14節)「罪が汝らを支配することは、もはやない。汝らは律法の下にではなく、恩寵の下にいるからである」。もし我々が、彼が与える戒めに従って歩むなら、罪は我々を支配できない、と彼は言う。罪が支配するのは、罪を犯す者たちだからである。

45

Non enim ita ambulantes, ut praecipit, sub Lege sumus: si vero non peccemus, non sumus sub Lege, sed sub gratia.

PL 17, 103A

というのも、彼が命じるとおりに歩まないなら、我々は律法の下にいるからである。だが、もし罪を犯さないなら、我々は律法の下にではなく、恩寵の下にいる。

46

Si autem peccemus, vertimur sub Lege, et incipiet nostri dominari peccatum; quia qui facit peccatum, servus est peccati (Joan. VIII, 34) : et necesse est ut sit sub Lege, quamdiu remissa non accipit; peccatum enim auctoritate Legis reum facit peccatorem: ac per hoc cui data remissio est, et custodit se, ne de caetero peccet, neque peccatum ei dominabitur, neque sub Lege est.

PL 17, 103A

しかし罪を犯すなら、我々は律法の下に引き戻され、罪が我々を支配し始める。「罪を行う者は罪の僕である」(ヨハネ8:34)からであり、赦しを受けないかぎり、律法の下にいるのは必然である。罪は律法の権威によって、罪人を有罪とするからである。それゆえ、赦しを与えられ、今後罪を犯さぬよう自分を守る者は、罪に支配されることもなく、律法の下にいることもない。

47

Cessat enim circa eum auctoritas Legis, qui liberatus est a peccato; quos enim reos tenet lex, traditi sunt illi a peccato. Qui ergo peccatis exutus est, non potest esse sub Lege.

PL 17, 103B

というのも、罪から解放された者に対しては、律法の権威は停止するからである。律法が有罪として押さえている者たちは、罪によって律法に引き渡されたのである。したがって、罪を脱ぎ捨てた者は、律法の下にいることはできない。

48

(Vers. 15.) Quid ergo? peccabimus, quia non sumus sub Lege, sed sub gratia? Absit. Quoniam Lex a Deo est, ac per hoc ne forte opponeretur, ipse sibi proposuit: Si ex Deo est Lex, inquit, cur non debemus esse sub Lege.

PL 17, 103B

(第15節)「では、どうなのか。我々は律法の下にではなく恩寵の下にいるのだから、罪を犯そうか。決してそうではない」。律法は神から出たものであり、おそらく反論されるであろうから、彼は自分で自分に問いを立てた。「律法が神から出たものなら、なぜ我々は律法の下にいてはならないのか」と彼は言う。

49

Hoc purgat, ac docet cum Dei voluntate, qui Legis auctor est, a Christo nos liberatos de sub lege, quamvis enim recte data sit Lex (data est enim, ut et reos ostenderet apud Deum, qui peccaverunt ante Legem; et timori esset, ut de caetero non peccaretur) sed quia infimitatis suae imbecillitate genus humanum a peccatis se inhibere non potuit, factum obnoxium mortis inferni; motus Deus pietate clementiae suae, qua semper humano generi subvenit, providit per Christum, qua ratione desperatis jam daretur medela; ut remissione peccatorum accepta, eruti a Lege, quae illos habebat obnoxios, et relevati et reparati, Deo adjuvante per fidem, vitiis a quibus prius subacti fuerant, repugnarent; ideoque non peccavimus quasi Legem spernentes Dei, sed ipsius Dei quasi providentiam secuti sumus per Christum.

PL 17, 103B

彼はこの問いを解き、律法の著者である神の意志によって、我々が律法の下からキリストによって解放されたことを教える。というのは、律法は正しく与えられたのである(律法が与えられたのは、律法の前に罪を犯した者たちを神のもとで有罪と示すためであり、また今後罪が犯されぬよう畏れとなるためであった)。しかし人類は、自らの弱さ〔底本は infimitatis。infirmitatis と読む〕の無力のゆえに、罪から身を引くことができず、冥界の死の責めを負うものとなった。そこで神は、人類をいつも助ける自らの寛容の慈しみに動かされ、キリストを通して、すでに絶望した者たちに癒しが与えられるあり方を備えた。それは、罪の赦しを受け、彼らを責めの下に置いていた律法から引き出され、助け起こされ、立て直されて、信仰を通して神に助けられ、かつて自分たちを屈服させた悪徳に抗うためである。それゆえ我々は、神の律法を軽んじて罪を犯したのではなく、キリストを通して、神自身の摂理に従ったのである。

50

(Vers. 16.) Nescitis quia cui exhibetis vos servos ad obediendum, servi estis ejus, cui obedistis, sive peccati in mortem, sive obeditionis ad justitiam.

PL 17, 103C

(第16節)「汝らは知らないのか。汝らが従うために自分を僕として差し出す相手、すなわち汝らが従う相手の僕であることを。死に至る罪の僕であるか、正義に至る従順の僕であるかである」。

51

Nunc ne aliud profitentes, aliud faciamus, et cum Dei servi dicimur, gestis servi diaboli inveniamur; praemonet et denuntiat ejus nos servos esse, cujus et voluntatem explemus operibus; et non parum obesse Deum confiteri Dominum, et actibus diabolo famulari: nam hoc olim Deus denotat, et accusat dicens: Plebs haec labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me (Esai. XXIX, 13) .

PL 17, 103C

今、我々が一つのことを公言しながら別のことを行い、神の僕と呼ばれながら、行いにおいては悪魔の僕と見いだされることのないように、彼は予め警告し宣告する。我々は、その意志を業によって満たす相手の僕なのであり、神を主と告白しながら行いにおいて悪魔に仕えるのは、少なからぬ害である、と。このことを神は昔から示し、こう言って非難している。「この民は唇で私を敬うが、その心は私から遠く離れている」(イザヤ29:13)。

52

Et Dominus ait in Evangelio: Nemo potest duobus Dominis servire (Matth. VI, 24) . Et in lege dictum est: Deus non deridetur (Galat. VI, 7) .

PL 17, 103D

また、主は福音の中で言う。「誰も二人の主人に仕えることはできない」(マタイ6:24)。また、律法において言われている。「神は侮られない」(ガラテヤ6:7)〔律法と言いながらガラテヤ書の句を引く。lex を聖書の意で使っているらしい〕。

53

(Vers. 17, 18.) Gratias autem Deo, quod cum fuissetis servi peccati, obedistis ex corde in eam formam doctrinae, in qua traditi estis. Credentes autem in Christum, servi facti sumus justitiae. Ejus enim dicimur servi, cui obedimus.

PL 17, 104A

(第17・18節)「しかし神に感謝する。汝らは罪の僕であったが、汝らが引き渡されたその教えの型に、心から従ったからである」。キリストを信じて、我々は正義の僕とされた。我々は、従う相手の僕と呼ばれるからである。

54

Et quia justum est obedire Christo (et ipse enim justitia est, et quae praecipit, justa sunt) idcirco dicit servos nos factos justitiae ex corde, non ex lege; ex voluntate, non ex timore: ut professio nostra animi judicio promatur.

PL 17, 104A

キリストに従うことは正しい(彼自身が正義であり、彼が命じることは正しい)。それゆえ彼は、我々が律法からではなく心から、恐れからではなく意志によって、正義の僕とされたと言う。我々の告白が心の判断から出されるためである。

55

Per naturam enim inducti sumus ad fidem, non per legem, in qua forma doctrinae Dei imperio facti sumus, qui finxit naturam. In natura enim habemus, ut cognoscamus a quo, et per quem, et in quo sumus creati.

PL 17, 104A

というのも、我々が信仰へと導かれたのは、律法を通してではなく、自然を通してだからである。我々は、自然を造った神の命令によって、その自然において教えの型に造られた〔in qua の先行詞は自然と取った。律法とも取れる〕。自然において我々は、誰によって、誰を通して、誰において造られたかを知る力を持っているからである。

56

Forma ergo doctrinae est, in quam tradidit nos creator naturaliter, hoc est, quod supra dixit: Ipsi sibi sunt Lex (Rom. II, 14) ; dum vident naturae suae esse, quod credunt; ut quod Judaeis lex et prophetae praedicarunt de Christo, hoc gentiles ex corde confidant.

PL 17, 104A

こうして、教えの型とは、創造者が自然のままに我々を引き渡したもの、すなわち先に彼が言ったことである。「彼らは自分自身にとって律法である」(ローマ2:14)。彼らは、自分が信じていることが自らの自然に属しているのを見るからである。その結果、律法と預言者がユダヤ人にキリストについて宣べ伝えたことを、異邦人が心から信頼する。

57

Hinc gratias refert Domino, quia cum essemus servi peccati, obedivimus ex corde credentes in Christum; ut serviremus Deo, non per legem Moysi, sed per legem naturae.

PL 17, 104B

ここから彼は主に感謝する。我々は罪の僕であったのに、キリストを信じて心から従ったからである。モーセの律法によってではなく、自然の法によって、神に仕えるためである。

58

(Vers. 19.) Humanum dico propter infirmitatem carnis vestrae. Dum infirmitatem carnis memorat, minus se significat exigere ab homine, quam dignum est circa Dei culturam. Denique subinfertur:

PL 17, 104B

(第19節)「私は人間的なことを言う。汝らの肉の弱さのゆえに」。肉の弱さに言及するとき、彼は、神への礼拝にふさわしい程度よりも少なく人に要求している、と示している。実に、続けてこう付け加える。

59

Sicut enim exhibuistis membra vestra servire immunditiae et iniquitati, ad iniquitatem; ita nunc exhibete membra vestra servire justitiae, in sanctificationem.

PL 17, 104B

「というのも、汝らが、肢体を汚れと不法に仕えるように差し出して、不法に至ったように、今は、汝らの肢体を正義に仕えるように差し出して、聖化に至れ」。

60

Ut occasionem nobis auferret timoris accedendi ad fidem, quia quasi importabilis nobis et aspera videretur, ea mensura nos Deo servire praecepit, qua prius famulabamur diabolo: cum utique propensius deberet serviri Deo quam diabolo, quippe cum hic salus, illic damnatio operetur; medicus tamen spiritalis non plus a nobis exigit, ne dum praecepta quasi gravia fugeremus, perpendentes infirmitatem nostram, maneremus in morte.

PL 17, 104C

彼が、我々が以前に悪魔に仕えていたのと同じ程度に神に仕えるよう命じたのは、信仰に近づくことへの恐れという機会を、我々から取り去るためであった。さもなければ信仰は、我々に耐えがたく厳しいものに見えたであろう。神には悪魔よりもいっそう熱心に仕えるべきであるのに——一方は救いを、他方は断罪を生じさせるのだから——、霊の医者は我々にそれ以上を求めない。戒めを重いものとして避け、自分の弱さを思い量って、死にとどまることのないためである。

61

Unde Dominus: Tollite, inquit, jugum meum super vos . . . . quia suave est, et onus meum leve (Matth. XI, 29) .

PL 17, 104C

そこで主は言う。「私の軛を汝らの上に負え……私の軛は快く、私の荷は軽いからである」(マタイ11:29)。

62

(Vers. 20 et 21.) Cum enim servi essetis peccati, liberi fuistis justitiae. Quem enim fructum habuistis tunc in illis, in quibus nunc erubescitis? Nam finis illorum mors est.

PL 17, 104C

(第20・21節)「というのも、汝らが罪の僕であったときは、正義に対して自由であった。では、今は恥じているそのようなことの中で、そのとき汝らはどんな実を得たのか。それらの終わりは死だからである」。

63

Manifestum est, quia qui liber est a Deo, est servus peccati; dum peccat enim, recedit a Deo, et fit sub peccato.

PL 17, 104C

明らかに、神から自由な者は罪の僕である。罪を犯すとき、人は神から離れ、罪の下に置かれるからである。

64

Quales ergo sunt fructus peccati, in quibus conversati addiscentes bonam vitam, confundimur, eo quod dudum turpiter vixerimus: et non solum hoc, quia et sententia paganorum turpis et foeda est, maxime quae in Phrygia inventa est, in qua nisi spurcus intersit, sacramentum mutum est, et torpescit religio!

PL 17, 104D

罪の実とは何とひどいものか。それらの中で過ごした我々は、善い生き方を学ぶとき、かつて恥ずべく生きたことのゆえに恥じ入る。それだけではない。異教徒の考えも恥ずべく忌まわしいものであり、とりわけフリュギアで見いだされたそれはそうである。そこでは、汚れた者が居合わせなければ、秘儀は黙し、宗教は鈍るのだ!

65

Ecce maculis plena libertas, et squaloribus obligata, cujus opus turpem mercedem habet: Cujus finis mors est: finem dixit exitum vitae et actuum, cui aut mors, aut vita succedit. Sed hoc loco mors duplex, a morte enim ad mortem transitur.

PL 17, 105A

見よ、汚れに満ち、不潔に縛られた自由。その業は恥ずべき報酬を得る。「その終わりは死である」。彼が終わりと言ったのは、命と行いの終局であり、それに死か命かが続く。だがこの箇所では、死は二重である。死から死へと移るからである。

66

(Vers. 22.) Nunc vero liberati a peccato, servi autem facti Deo, habetis fructum vestrum in sanctificationem, finem vero vitam aeternam.

PL 17, 105A

(第22節)「しかし今や、罪から解放され、神の僕とされて、汝らは聖化に至る汝らの実を持ち、終わりには永遠の生命がある」。

67

Hoc est, si accepta remissione peccatorum, bonorum actuum aemuli fuerimus, acquiremus sanctitatem, finem vero habebimus, id est, exitum, vitam perpetuam; a morte enim hac, quam finem dixit, transibimus ad vitam, quae sine fine est.

PL 17, 105A

すなわち、罪の赦しを受けて、善い行いに熱心であるなら、我々は聖性を得、終わり、すなわち行き着く先として、とこしえの命を持つであろう、ということである。終わりと彼が言ったこの死から、我々は終わりのない命へと移るからである。

68

(Vers. 23.) Nam merces peccati mors est. Quaestum peccati mortem dicit, quia per peccatum mors: ac per hoc qui de caetero abstinent se a peccatis, stipendium accipiunt vitam aeternam; quia qui non peccant, alieni sunt a morte secunda.

PL 17, 105A

(第23節)「罪の報酬は死である」。罪の利得を、彼は死と呼ぶ。罪を通して死が来るからである。それゆえ、今後罪を避ける者は、俸給として永遠の生命を受ける。罪を犯さない者は、第二の死と無縁だからである。

69

Gratia autem Dei vita aeterna in Christo Jesu Domino nostro. Sicut enim sequentes peccatum, acquirunt mortem; ita et sequentes gratiam Dei, id est, fidem Christi, quae donat peccata, habebunt vitam aeternam; ut gaudeant se ad tempus dissolvi, scientes se hanc vitam consecuturos, quae et omni taedio careat, et successionem non habeat.

PL 17, 105B

「しかし神の恩寵は、我々の主キリスト・イエスにおける永遠の生命である」。罪に従う者が死を得るように、神の恩寵、すなわち罪を赦すキリストへの信仰に従う者も、永遠の生命を持つであろう。彼らは、しばらくの間自分が解体されることを喜ぶ。あらゆる倦怠を欠き、移り変わりもないこの命に与ることを知っているからである。

70

Quam sanctus Simeon exoptans, petiit se hinc dissolvi (Luc. II, 29) ; ut iret in pace, id est vita, quae nullam patitur inquietudinem.

PL 17, 105B

聖シメオンはこの命を望んで、ここから解き放たれることを願った(ルカ2:29)。平安のうちに、すなわちいかなる不安も被らない命へと行くためである。

71

Et hoc donum a Deo per Christum nobis datum Dominum nostrum testatur; ut Deo Patri gratias per nullum alterum nisi per Filium ejus agamus.

PL 17, 105B

また、この賜物が神からキリストを通して我々に与えられたことを、彼は「我々の主」と呼ぶことで〔Dominum nostrum の係りは定かでない。こう取った〕証している。それは、我々が父なる神に、その子を通してのほか誰を通してでもなく、感謝を捧げるためである。

Caput VII

第VII章PL 17, 105C
1

(Vers. 1.) An ignoratis, fratres, scientibus enim legem loquor. Ut animos eorum firmet in doctrina divina, exemplo humanae legis utitur; ut iterum per terrena suadeat coelestia, sicut et a mundi creatura Deus cognoscitur; quia enim unius est totum, licet diversae sint res, ex aliqua tamen parte sibi invicem similes sunt.

PL 17, 105C

(第1節)「兄弟たちよ、それとも知らないのか。私は法を知る者たちに語っているのである」。彼らの心を神の教えにおいて堅くするために、人間の法の例を用いる。地上のものによって再び天上のものを説くためであり、それは神が世の被造物から知られるのと同様である。全体は一つのもの〔unius(一つのもの)が何を指すかは定かでない。万物が一つの創り主に属する、の意かもしれない〕に属し、事物は異なっていても、ある部分においては互いに似ているからである。

2

Sciunt ergo legem Romani; quia non sunt barbari: sed comprehenderunt naturalem justitiam partim ex se, partim ex Graecis: nam leges Romanis ex Athenis perlatae sunt: sicut et Graecis ex Hebraeis.

PL 17, 105C

ローマ人は法を知っている。蛮族ではないからである。彼らは自然の正義を、一部は自分たちから、一部はギリシア人から把握した。実にローマ人の法はアテナイから伝えられたのであり、ギリシア人の法もまたヘブライ人から〔伝えられた〕のと同様である。

3

Ante Moysen enim non latebat Lex; sed ordo non erat, neque auctoritas. Non ignorantibus ergo legem dicit: Quia Lex dominatur homini, quanto tempore vivit.

PL 17, 105C

実にモーセ以前にも法は隠れていなかった。ただ、秩序も権威もなかったのである。それゆえ彼は、法を知らないわけではない者たちに向けて、こう言う。「法は、人が生きている期間、人を支配する」と。

4

Non est occultum omnem vitam hominis esse sub lege naturae, quae data est mundo: haec Lex generalis est.

PL 17, 105D

人間の全生涯が、世に与えられた自然の法の下にあることは、隠れもない。この法は一般的な法である。

5

Nunc vero aliam proponit specialem (quamvis et ipsa generalis est, sed dum non recipitur ab omnibus, fit specialis) per quam vult probare assertionem suam; gradatim enim vult tradere veritatem. Dicit ergo:

PL 17, 106A

今や彼は別の、特殊な法を提示する(それ自体も一般的ではあるが、すべての人に受け入れられていないので特殊となる)。それによって自分の主張を証明しようとする。段階を踏んで真理を伝えようとするからである。そこで彼は言う。

6

(Vers. 2.) Nam quae sub viro est mulier, vivente viro, alligata est legi viri. Haec lex de Evangelio est, non ex Moyse, neque ex justitia terrena. Aliquid ergo, duce natura, aliquid ex lege Moysi addiscentes, perfecti facti sunt per Evangelium Christi.

PL 17, 106A

(第2節)「実に、夫のもとにある妻は、夫が生きているあいだ、夫の法に縛られている」。この法は福音に由来するものであり、モーセに由来するのでも、地上の正義に由来するのでもない。それゆえ、自然を導き手として幾分かを、モーセの律法から幾分かを学んで、〔人々は〕キリストの福音によって完全にされたのである。

7

Sequenti ergo exemplo apertius suadet Christianismum exutum esse a lege factorum, non ab omni lege; nec ultra jam expedire esse sub lege, ne gratiam Dei evacuet reversus sub legem; quia Dei gratia liberavit a lege hominem, ut spiritu, id est mente, serviat Deo.

PL 17, 106A

それゆえ彼は、続く例によって、キリスト教は業の法を脱ぎ去ったのであって、あらゆる法を脱ぎ去ったのではないこと、また、もはや律法の下にあることは益にならず、律法の下に戻って神の恩寵を無にしてはならないことを、いっそう明らかに説く。神の恩寵が人を律法から解放したのは、人が霊において、すなわち精神において、神に仕えるためだからである。

8

Sicut enim mulier, mortuo viro, liberata est a lege viri, non a lege naturae: ita et hi qui gratia Dei liberati a lege sunt, a qua tenebantur rei; ut mortua illis sit, ut Christianismo juncti non sint adulteri.

PL 17, 106B

実に、妻は夫が死ねば夫の法から解放されるが、自然の法から解放されるのではない。それと同じく、有罪の者として律法に捕らえられていた者たちも、神の恩寵によってその律法から解放された。律法が彼らにとって死んだものとなり、キリスト教に結ばれても姦通者とならないためである。

9

Si enim lex apud illos vivit, adulteri sunt, et nihil illis proderit dici Christianos, quia obnoxii erunt ultioni.

PL 17, 106B

実に、もし彼らのもとで律法が生きているなら、彼らは姦通者であって、キリスト教徒と呼ばれても何の益にもならない。報復を受ける身となるからである。

10

Nec enim legis erit adulter, sed Evangelii, qui mortua lege junctus Evangelio, post redit ad legem; mortua enim lex dicitur, quando quem tenebat reum, ignotum est ei, auctoritate legis cessante.

PL 17, 106B

実に、律法が死んで福音に結ばれたのち、再び律法に戻る者は、律法の姦通者ではなく福音の姦通者となる。律法が死んだと言われるのは、それが有罪として捕らえていた者が、律法の権威が止んで、律法にとって知られない者となるときだからである。

11

(Vers. 3.) Quod si mortuus fuerit vir ejus, liberata est a lege viri; ut non sit adultera, si juncta fuerit alteri viro. Sublati a Lege, accepta remissione peccatorum, et juncti Evangelio, non sunt adulteri Legis; quia mortua apud illos est.

PL 17, 106B

(第3節)「しかし、夫が死んだなら、彼女は夫の法から解放されている。別の夫に結ばれても、姦通者とならないためである」。罪の赦しを受けて律法から取り去られ、福音に結ばれた者たちは、律法の姦通者ではない。律法は彼らのもとで死んでいるからである。

12

Si autem servantes Legem, accedere se putant ad Evangelium, rei erunt et adulteri; quia viva lege junxerunt se fidei, et erunt in utraque adulteri.

PL 17, 106C

しかし、律法を守りつつ福音に近づくと思う者たちは、有罪であり、姦通者となる。律法が生きているのに自分を信仰に結びつけたのであり、そのどちらにおいても姦通者となるからである。

13

(Vers. 4.) Itaque, fratres mei, et vos mortificati estis Legi per corpus Christi. Quoniam Salvator noster corpus suum diabolo crucifigere permisit, sciens pro nobis esse et contra illum; idcirco per corpus Christi salvos nos dicit factos.

PL 17, 106C

(第4節)「それゆえ、私の兄弟たちよ、汝らもキリストの体によって律法に対して死んだのである」。我々の救い主は、自らの体を悪魔が十字架につけるのを許した。それが我々のためであり、悪魔に敵対することを知っていたからである。それゆえ彼は、我々がキリストの体によって救われたと言う。

14

Mori enim legi Deo vivere est; quia Lex dominatur peccatoribus. Cui ergo dimittuntur peccata, moritur Legi, hoc est, liberari a Lege. Itaque per corpus Christi hoc consequimur beneficium; tradens enim corpus suum Salvator, mortem vicit, et peccatum damnavit.

PL 17, 106C

実に、律法に対して死ぬことは、神に対して生きることである。律法は罪人たちを支配するからである。それゆえ、罪を赦される者は律法に対して死ぬ、すなわち律法から解放される。したがって我々はキリストの体によってこの恩恵を得る。救い主は自らの体を引き渡して、死に勝ち、罪を断罪したのである。

15

In ipso enim peccavit diabolus, cum illum innocentem occidit, qui peccatum omnino nesciret; cum enim hominem sibi peccati causa defenderet, inventus est in eo reus, in quo accusabat.

PL 17, 106C

実に、悪魔は、罪をまったく知らない無垢な者を殺したとき、まさにその者において罪を犯した。人間を罪のゆえに自分のものとして主張していながら、訴えたまさにその点において、自らが有罪と見いだされたのである。

16

Hinc factum est ut omnes credentes in Christum, eruantur a lege, sublato peccato; quia victum peccatum, quod est diabolus, per corpus Christi, non habet auctoritatem in eos, qui ad illum pertinent, a quo victus est.

PL 17, 106D

ここから、キリストを信じるすべての者が、罪が取り除かれて、律法から救い出されることになった。罪、すなわち悪魔は、キリストの体によって打ち負かされたので、自分を負かした者に属する者たちに対して、権威を持たないからである。

17

Dum enim non peccat et occiditur quasi reus; vicit peccatum de peccato, hoc est, diabolum proprio peccato, quod in eo admisit, damnavit: et chirographum quod peccato Adae decretum erat, delevit (Coloss. II, 14) ; quando ab inferis resurrexit, data hujusmodi forma credentibus sibi, ut a morte secunda teneri non possent.

PL 17, 107A

実に、彼は罪を犯さないのに有罪者のように殺されたとき、罪によって罪に勝った。すなわち悪魔を、悪魔が彼に対して犯した固有の罪によって断罪した。そして、アダムの罪によって定められていた債務証書を破棄した(コロサイ2:14)。冥界から復活したとき、自分を信じる者たちにこのような模範が与えられ、彼らが第二の死に捕らえられえないようになった。

18

Ac per hoc mortui sumus Legi per corpus Christi; qui enim Legi mortuus non fuerit, reus est: et qui reus est, secundam mortem evadere non potest.

PL 17, 107A

かくして我々は、キリストの体によって律法に対して死んだ。律法に対して死ななかった者は有罪であり、有罪である者は第二の死を免れることができないからである。

19

Ut sitis alterius qui ex mortuis resurrexit, ut fructificemus Deo. Hoc dicit, quia ideo mortui sumus Legi, ut de caetero Christi simus servi solius: et hoc erit fructificare Deo. Acquiritur enim Deo, qui in gratia ejus manet, dignus resurrectione promissa.

PL 17, 107A

「汝らが、死者の中から復活した別の者のものとなり、我々が神のために実を結ぶためである」。これは、我々が律法に対して死んだのは、これより後はキリストのみの僕となるためであり、これが神のために実を結ぶことになる、という意味である。実に、神の恩寵にとどまる者は、約束された復活にふさわしい者として、神のために獲得される。

20

(Vers. 5.) Cum enim essemus in carne. Cum in carne sit, est enim in corpore, negat se esse in carne; quia hic dicitur esse in carne, qui aliquid sequitur, quod lege prohibetur.

PL 17, 107B

(第5節)「我々が肉にあったとき」。〔使徒は〕肉にある――実に体のうちにある――のに、自分が肉にあることを否定する。ここで肉にあると言われるのは、律法が禁じていることを何か追い求める者だからである。

21

Igitur in carne esse multifarie intelligitur: nam omnis incredulus in carne est, id est, carnalis; et Christianus sub lege vivens in carne est; et qui de hominibus aliquid sperat, in carne est; et qui male intelligit Christum, in carne est; et si quis Christianus luxuriosam habet vitam, in carne est.

PL 17, 107B

それゆえ、「肉にある」は多様に解される。すなわち、不信仰者はみな肉にある、つまり肉的である。律法の下に生きるキリスト教徒は肉にある。人間に何かを期待する者は肉にある。キリストを誤って理解する者は肉にある。放縦な生活を送るキリスト教徒もまた肉にある。

22

Hoc tamen loco in carne esse sic intelligemus, quia ante fidem in carne eramus; sub peccato enim vivebamus, hoc est, carnales sensus sequentes, vitiis et peccatis subjacebamus.

PL 17, 107B

しかし、この箇所では「肉にある」を次のように解する。すなわち、信仰の前に我々は肉にあった。罪の下に生きていた、つまり肉的な思いに従い、悪徳と罪に従属していたのである。

23

Sensus autem carnis est, non credere spiritalia, id est, sine commixtione viri virginem peperisse, et ex aqua et Spiritu sancto hominem denuo nasci, et solutam animam a copula carnis rursus in carne resurgere. De his diffidens, in carne est, hinc:

PL 17, 107B

肉の思いとは、霊的なものを信じないことである。すなわち、男との交わりなしにおとめが産んだこと、水と聖なる霊によって人が新たに生まれること、肉の結合から解かれた魂が再び肉において復活することを〔信じないことである〕。これらを疑う者は肉にある。そこで、次のように言われる。

24

Vitia, ait, peccatorum, quae per Legem ostenduntur, operabantur in membris nostris, ut fructificarent morti.

PL 17, 107C

「罪の悪徳は」と彼は言う、「律法によって明らかにされるものであるが、我々の肢体において働き、死のために実を結ぶようにした」。

25

Manifestum est quia qui non credit sub peccato agit, et captivus trahitur ad vitia admittenda; ut fructum faciat morti secundae: lucrum enim tunc facit mors, cum peccatur.

PL 17, 107C

信じない者は罪の下に生き、捕らわれの身として悪徳を犯すよう引きずられ、第二の死のために実を結ぶことは明らかである。死は、罪が犯されるときに利得を得るからである。

26

In membris tamen dicit vitia operari, non in corpore, ne occasio esset male tractantibus corpus; quia in maliloquio lingua arguitur, et in furto manus corripitur, et in dissimulante aures increpantur, et ita in caeteris, quae quamvis de corde exeant, Domino in Evangelio attestante (Matth. XV, 18) ; membrorum tamen ministerio explentur operibus.

PL 17, 107C

しかし彼は、悪徳が働くのは体においてではなく肢体においてだと言う。体を悪く論じる者たちに口実を与えないためである。悪口においては舌が咎められ、盗みにおいては手が捕らえられ、聞き流す者においては耳が叱責され、ほかの場合もそうである。それらは、主が福音で証言するとおり心から出るのだが(マタイ15:18)、肢体の務めによって業として成し遂げられるのである。

27

Disputatio haec tangit Judaeos, et eos qui Christiani dicuntur, et sub Lege volunt vivere; ut discentes carnales se esse, recedant a Lege.

PL 17, 107D

この論述は、ユダヤ人と、キリスト教徒と呼ばれながら律法の下に生きようとする者たちに関わる。自分が肉的であることを学んで、律法から離れるようにするためである。

28

Vitia tamen peccatorum quae dominari in carne agentibus dicit, per Legem ostendi, non per Legem fieri demonstrat; index enim peccati Lex est, non genitrix, reos faciens peccatores.

PL 17, 107D

しかし彼は、肉に生きる者たちを支配すると言う罪の悪徳が、律法によって示されるのであって、律法によって生じるのではないことを明らかにしている。律法は罪の指標であって生みの親ではなく、罪人たちを有罪とするものだからである。

29

(Vers. 6.) Nunc autem soluti sumus a Lege mortis, in qua detinebamur. Soluti sumus a Lege, dum remissionem peccatorum accepimus; non enim jam habet in nos potestatem, infidis enim et peccatoribus dominatur.

PL 17, 107D

(第6節)「だが今や我々は、自分を捕らえていた死の法から解かれた」。我々が罪の赦しを受けたとき、律法から解かれた。律法はもはや我々に対して権能を持たない。不信仰の者と罪人たちを支配するからである。

30

Lex autem mortis ideo dicta est, quia punit reos; mortificat autem peccatores: non ergo mala est, sed justa. Quamvis enim malum sit patientibus, quod infertur a Lege; sed illa non est mala, quia juste infert iram.

PL 17, 108A

死の法と言われるのは、それが有罪者を罰し、罪人を死なせるからである。それゆえ悪ではなく、正しい。律法によって課されるものは、それを被る者たちには悪であるが、律法自体は悪ではない。正当に怒りを課すからである。

31

Itaque non mala est peccatoribus, sed justa, bonis vero spiritalis est. Quis enim dubitet spiritale esse prohibere peccare?

PL 17, 108A

それゆえ律法は、罪人たちにとって悪ではなく正しく、善い者たちにとっては霊的である。罪を犯すことを禁じるのが霊的であることを、誰が疑うだろうか。

32

Sed quia hoc non potuit, ut salvaret hominem remittendo peccata, lex fidei data est, quae credentes liberaret a dominio Legis; ut possent reparare se ad vitam, quos Lex tenebat reos ad mortem. Ipsis enim Lex mortis est, quibus iram operatur causa peccati.

PL 17, 108A

しかし、罪を赦すことによって人を救うことは律法にはできなかったので、信仰の法が与えられた。それは信じる者たちを律法の支配から解放し、律法が死へと有罪として捕らえていた者たちが、生命へと自らを立て直せるようにするためである。実に、律法が罪のゆえに怒りを働かせる者たちにとって、律法は死の法なのである。

33

Ita ut serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae. Hic legem tangere putatur, quam quidem ad comparationem legis fidei inferiorem facit; non tamen inimicam judicat.

PL 17, 108A

「こうして我々は、霊の新しさにおいて仕え、文字の古さにおいては仕えない」。ここで彼は律法に触れていると見なされるが、信仰の法との比較において律法を劣るものとするにせよ、敵対するものとは判断していない。

34

Nam ideo dicit nos erutos a lege mortis, ut serviamus legi fidei, quae nobis praesidium contulit salutare, quod vetus lex non potuit; ne gratiae beneficium inanire videamur, legi veteri servientes.

PL 17, 108B

実に、彼が我々は死の法から救い出されたと言うのは、我々が信仰の法に仕えるためである。この法は、古い律法にはできなかった、救いをもたらす守りを我々にもたらした。古い律法に仕えることで、恩寵の恩恵を空しくしていると見えないようにするためである。

35

Lex vetus non criminis utique nomen est, sed temporis vel aetatis; senuit enim, quia cessavit.

PL 17, 108B

古い律法というのは、もとより罪過を言う名ではなく、時あるいは時代の名である。古びたのは、終わったからである。

36

Lex autem spiritus ipsa est lex fidei; quia fides in animo est, nec operibus addiscitur, sed corde creditur: et mens ipsa intelligit naturae suae esse quod credit, nec oculis cernitur, aut manibus palpatur: et quae sperantur dona, non visibilia sunt, nec terrena, sed spiritalia.

PL 17, 108B

霊の法とは、信仰の法そのものである。信仰は心の中にあり、業によって学ばれるのでなく、心で信じられるからである。精神自身が、自分の信じるものが自らの本性に属することを悟る。それは目で見られず、手で触れられない。望まれる賜物も、目に見えるものでも地上のものでもなく、霊的なものである。

37

Vetus ergo lex in tabulis lapideis formata est: lex autem spiritus in tabulis cordis spiritaliter scribitur, ut sit aeterna: littera autem legis veteris aetate consumitur.

PL 17, 108B

それゆえ、古い律法は石の板に刻まれたが、霊の法は心の板に霊的に書かれ、永遠のものとなる。古い律法の文字は時代とともに消え失せる。

38

Est et alia interpretatio legis spiritus; ut quia prior lex ab opere malo inhibuit, haec autem, cum nec in corde peccare debere dicit, lex spiritus vocatur; ut totum hominem faciat spiritalem.

PL 17, 108C

霊の法には別の解釈もある。先の律法が悪しき業を禁じたのに対して、この法は心の中でも罪を犯してはならないと言うので霊の法と呼ばれ、人の全体を霊的にするのである。

39

(Vers. 7.) Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit. Quoniam legem mortis hanc dicit, et erutos nos ab ea gratulatur, et in illa Deo servire negat; ne iniquam hanc asserere putaretur, hoc purgat, cum dicit: Absit.

PL 17, 108C

(第7節)「では、何と言おうか。律法は罪なのか。決してそうではない」。彼はこれを死の法と呼び、我々がそれから救い出されたことを喜び、その法のもとで神に仕えることを否定した。そこで、これを不法なものと主張していると思われないよう、「決してそうではない」と言って、それを払拭する。

40

Sed peccatum non cognovi, nisi per Legem. Non ergo peccatum est Lex, sed index peccati; ostendit enim et quae latebant peccata, et quia impune futura non essent apud Deum. Quo comperto, homo factus est reus; et ideo non videtur gratias agere Legi.

PL 17, 108C

「しかし、私は律法によらなければ罪を知らなかった」。したがって、律法は罪ではなく、罪の指標である。隠れていた罪を示し、それが神のもとで罰を免れないことをも示したからである。それを知って、人は有罪となった。それゆえ、律法に感謝しているようには見えない。

41

Quis enim libenter habeat eum, qui sibi poenam imminere annuntiat? Legi autem fidei gratias agit; quia qui per legem Moysi reus factus est, per legem fidei reconciliatus est Deo: quamvis et illa justa et bona sit; ostendere etenim imminens periculum, bonum est. Sed huic magis gratias agit, per quem ereptus de periculo vivit.

PL 17, 108D

実に、自分に刑罰が迫っていると告げる者を、誰が喜んで受け入れるだろうか。しかし彼は信仰の法に感謝する。モーセの律法によって有罪とされた者が、信仰の法によって神と和解させられたからである。もっとも、あの律法もまた正しく善い。迫る危険を示すことは善いことだからである。だが彼は、それによって危険から救い出されて生きている、こちらの法にいっそう感謝する〔per quem は男性形で、法を指すか法を与えた者を指すかは定かでない。法と取った〕。

42

Nam et concupiscentiam nesciebam, nisi Lex diceret in Exodo: Non concupisces (Exod. X, 17) . Non discrevit concupiscentiam hanc a peccato, sed miscuit, hoc significans, quia cum nec suspicio quidem esset istud non licere apud Deum; cognovi, inquit, esse peccatum.

PL 17, 108D

「実に、律法が」出エジプト記で「『汝は欲してはならない』(出エジプト記10:17)〔引かれた句は出エジプト記20:17〕と言わなかったなら、私は欲望も知らなかった」。彼はこの欲望を罪から区別せず、混ぜ合わせた。これによって次のことを示している。すなわち、これが神のもとで許されないという疑いさえなかったとき、それが罪であると私は知った、と彼は言う。

43

Sub sua persona quasi generalem agit causam. Lex itaque concupiscentiam prohibet, quae propterea quod oblectamento est, non putabatur esse peccatum.

PL 17, 109A

彼は自分の人格において、いわば一般的な事柄を扱っている。したがって、律法は欲望を禁じる。欲望は楽しみであるがゆえに、罪とは思われていなかった。

44

Simplex enim videbatur causa, concupiscere aliquid proximi, hoc autem Lex prodidit esse peccatum: saecularibus namque hominibus nihil tam inultum videtur et placidum, quam voluptas.

PL 17, 109A

実に、隣人のものを何か欲することは単純な事柄に見えたが、律法はこれが罪であると明らかにした。世俗の人々にとって、快楽ほど罰を受けずに済み、穏やかに思われるものはないからである。

45

(Vers. 8.) Occasione ergo accepta, peccatum per mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam. Omnem dicens concupiscentiam, cuncta peccata significat.

PL 17, 109A

(第8節)「そこで、機会を得て、罪は戒めを通して、私の中にあらゆる欲望を働かせた」。「あらゆる欲望」と言うことで、すべての罪を意味している。

46

Supra enim concupiscentiam juxta Legem memorat, cui nunc caetera addens vitia, omnem dixit concupiscentiam operatam in homine impulsu diaboli, quem in peccato significat; ut in contrarium fieret homini Lex, quae data erat, ut prodesset.

PL 17, 109A

実に、彼は先に律法に即して欲望に言及した。今はそこにほかの悪徳を加えて、あらゆる欲望が悪魔の衝動によって人の中で働いたと述べた。悪魔を彼は「罪」の語で意味している。こうして、益となるように与えられた律法が、人にとって逆のものとなった。

47

Videns enim diabolus auxilium per Legem provisum homini, quem in conditione se tam propter peccatum Adae, quam propter ipsius habere gratulabatur, intellexit factum adversum se.

PL 17, 109B

悪魔は、アダムの罪のゆえにも人自身の罪のゆえにも自分の支配の身分のもとに置いていると喜んでいたその人に、律法によって助けが備えられたのを見て、それが自分に敵対して設けられたと悟った。

48

Quem enim vidit factum sub Lege, pro certo habuit de suo sublatum dominio; agnoverat enim homo quomodo poenam inferni evaderet.

PL 17, 109B

実に、律法の下に置かれたのを見た人について、悪魔は、自分の支配から取り去られたと確信した。人が、冥界の刑罰をいかにして免れるかを知ったからである。

49

Hinc exarsit iracundia adversus hominem, ut illi Legem inverteret; ut prohibitas admittendo, Deum rursus offenderet, et denuo in potestatem diaboli caderet.

PL 17, 109B

ここから悪魔は人に対して怒りを燃やし、律法を人に対して逆転させようとした。すなわち、禁じられたことを犯させて再び神に背かせ、再び悪魔の権力のもとに陥らせようとしたのである。

50

Coepit non imperare, sed subtiliter fallere; quoniam in Lege data amisit dominium diabolus, sciens hominem ad Dei judicium de caetero pertinere.

PL 17, 109B

悪魔は命令するのではなく、巧みに欺き始めた。律法が与えられたことで、悪魔は支配権を失ったからである。人がこれ以後は神の裁きに属することを知っていた。

51

Sine Lege enim peccatum mortuum erat. Hoc duplici genere intelligendum est, ut et diabolum in peccato scias significatum, et hoc ipsum peccatum, quod vocatur peccatum.

PL 17, 109C

「実に、律法なしには罪は死んでいた」。これは二つの仕方で理解すべきである。あなたが、悪魔が罪という語で意味されていることと、罪と呼ばれるこの罪そのものとを、ともに知るためである。

52

Mortuus enim dicitur fuisse diabolus; quia cessabat ab illusione hominis ante Legem, sed erat quasi quietus; securus enim erat de possessione ejus.

PL 17, 109C

悪魔が死んでいたと言われるのは、律法以前には人を欺くことをやめていたからである。ただ、いわば静かにしていた。人を所有することについて安心していたからである。

53

Peccatum autem mortuum esse dixit; quia putabatur quod non imputaretur apud Deum: ideo apud hominem mortuum erat, quasi impune peccaretur. Nam non latebat peccatum, sicut supra dixi: sed ignorabatur hoc, quia Deus judicaturus est.

PL 17, 109C

罪が死んでいたと彼が言ったのは、神のもとで罪が帰せられないと思われていたからである。それゆえ人のもとでは罪は死んでいた、あたかも罰を受けずに罪が犯されるかのように。実に、先に述べたとおり、罪は隠れていなかった。ただ、神が裁くということが知られていなかったのである。

54

Quod cum data Lege manifestum est revixisse peccatum. Quare revixit, nisi quia ante vixerat, et postea desidia hominum mortuum aestimatum est, cum viveret? Putabatur enim non imputari peccatum, cum imputaretur. Vivens ergo pro mortuo habebatur.

PL 17, 109C

律法が与えられたとき、罪が生き返ったことは明らかである。なぜ生き返ったのか。以前に生きていたからでなくて何であろう。のち人間の怠慢によって、生きているのに死んだものと見なされたのである。罪は、帰せられているのに、帰せられないと思われていた。こうして、生きているものが死んだものとみなされていた。

55

(Vers. 9.) Ego autem vivebam sine Lege aliquando. Quid est sine Lege, cum Lex semper fuerit, sicut supra memoravi; nisi quia sine timore Dei homo vivebat, securus quod non esset Deus judicaturus actus humanos.

PL 17, 109D

(第9節)「私はかつて律法なしに生きていた」。律法はつねに存在した、先に述べたとおりである。にもかかわらず「律法なしに」とは何か。人が神への畏れなしに生き、神が人間の行いを裁くことはないと安心していた、ということでなくて何であろう。

56

Sed cum venisset mandatum, peccatum revixit. Ideo dixit revixisse peccatum, ut significaret quia ante vixerat: postea autem desidia hominum mortuum aestimatum est, cum viveret, sicut assolet falsa fama fieri peregrinis.

PL 17, 110A

「しかし、戒めが来たとき、罪は生き返った」。罪が生き返ったと彼が言ったのは、以前に生きていたことを示すためである。のち人間の怠慢によって、生きているのに死んだものと見なされたのであり、それは遠く旅に出ている者について偽りの〔死の〕噂が立つのが常であるのと同じである。

57

Hoc ergo significat quod in initiis non latuerit peccatum imputari apud Deum, hoc est vixisse: sed cum consuetudo peccandi hoc oblitterasset, mortuum aestimatum est; ut crimen cum persona deficere putaretur.

PL 17, 110A

それゆえこれが意味するのは、初めの時代には、罪が神のもとで帰せられることが隠れていなかった、すなわち〔罪が〕生きていた、ということである。しかし罪を犯す習慣がそれを消し去ったとき、死んだと見なされた。罪過が当人とともに消えると思われたのである。

58

Cum autem data esset Lex vel reformata, revixit apud eos, apud quos mortuum aestimatum erat; coeperunt enim scire imputari peccatum.

PL 17, 110A

しかし、律法が与えられ、あるいは改められたとき、罪は、死んだと見なされていた人々のもとで生き返った。罪が帰せられることを知り始めたからである。

59

(Vers. 10.) Ego autem mortuus sum. Mortuus est homo; quia videt se reum esse apud Deum, qui ante se putabat non futurum obnoxium ex his quae peccabat.

PL 17, 110A

(第10節)「私は死んだ」。人が死んだのは、自分が神のもとで有罪であると見るからである。彼は以前、自分が犯していたことによっては責めを負うことにならないと思っていた。

60

Et inventum est mihi mandatum, quod erat ad vitam datum, hoc esse ad mortem. Verum est, quia Lex ad vitam data est: sed cum hominem non solum de praeterito, sed et de futuro peccantem reum fecit, facta est Lex data ad vitam, esse ad mortem: sed ut dixi, peccanti; quia obedientibus proficit ad vitam.

PL 17, 110B

「そして、命のために与えられた戒めが、死のためであることが、私に見いだされた」。律法が命のために与えられたというのは真実である。しかし、それが人を、過去についてだけでなく将来についても罪を犯す者として有罪としたので、命のために与えられた律法が、死のためのものとなった。ただし、すでに述べたとおり、罪を犯す者にとってである。従う者たちには、命に至る益をもたらすからである。

61

(Vers. 11.) Nam peccatum, occasione accepta per mandatum, seduxit me, et per illud occidit. Peccatum hoc loco diabolum intellige, qui auctor peccati est.

PL 17, 110B

(第11節)「実に、罪は、戒めを通して機会を得て、私を惑わし、それによって殺した」。この箇所で「罪」を、罪の張本人である悪魔と解せ。

62

Hic occasionem per legem invenit, quomodo crudelitatem suam de nece hominis satiaret; ut quia Lex comminata est peccatoribus, homo instinctu ejus prohibita semper admittens, offenso Deo, ultionem Legis incurreret; ut ab ea quae illi profutura data erat, damnaretur.

PL 17, 110B

悪魔は律法を通して機会を見いだした。人の死によって自らの残酷さを満たすためである。律法が罪人たちに脅しを向けたので、人が悪魔の唆しによって禁じられたことをつねに犯し、神を怒らせて、律法の報復を招くようにした。自分に益となるように与えられた律法によって、断罪されるようにしたのである。

63

Quia enim invito illo data est Lex, exarsit invidia adversus hominem, ut eum amplius vitiosis voluptatibus macularet, ne manus ejus evaderet.

PL 17, 110C

実に、悪魔の意に反して律法が与えられたので、悪魔は人に対する妬みを燃やし、人をいっそう悪徳の快楽で汚し、その手から逃れさせないようにした。

64

(Vers. 12.) Itaque Lex quidem sancta, et mandatum sanctum, et justum, et bonum. Ut nihil adversae suspicionis remaneret in Lege, sic illam commendat, ut non solum justam hanc, sed et sanctam et bonam pronuntiet.

PL 17, 110C

(第12節)「こうして、律法は聖であり、戒めも聖であり、正しく、善い」。律法に対する疑念が少しも残らないよう、彼は律法を、正しいと言うだけでなく、聖で善いとも宣言して称揚する。

65

Nam mandatum Legem intelligi evangelicus sermo testatur. Ait enim: Si vis ad vitam venire, serva mandata (Matth. XIX, 17) .

PL 17, 110C

福音の言葉が、戒めが律法と解されることを証言している。彼はこう言うからである。「命に至ることを望むなら、戒めを守れ」(マタイ19:17)。

66

(Vers. 13.) Quod ergo bonum est, mihi mors est? Absit. Vere absit; unde enim fieri potest, ut quod bonum esse probatur, mors intelligatur?

PL 17, 110C

(第13節)「では、善いものが私にとって死であるのか。決してそうではない」。まことに、決してそうではない。善いと証明されているものが、死と解されることが、どうして起こりうるだろうか。

67

Sed peccatum ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem. Diabolum dicit per bonum occasionem accepisse, ut malum operaretur homini, dum illum seducit ad mortem; quia ut ea quae ante Legem male gesta sunt, per illecebram cupidinis probarentur esse peccata, et de caetero vitarentur, data est Lex, manifestata in litteris.

PL 17, 110D

「しかし、罪が罪として現れるために、善いものを通して私に死を働かせた」。悪魔は、善いものを通して機会を得て、人に悪を働いた、すなわち人を死へと惑わしたと彼は言う。律法以前に悪く行われたことが、欲望の誘惑のゆえに罪であると証明され、これ以後は避けられるようにと、文字において明らかにされた律法が与えられたからである。

68

Tunc incensus est Satanas, per bonum utique; vidit enim provideri homini, et illicita illi suasit; ut pro vita ex Lege ei mors proveniret.

PL 17, 111A

そのとき、善いものを通してこそ、サタンは燃え立った。人に備えがなされるのを見て、禁じられたことを人に勧め、律法による命の代わりに、死が人に及ぶようにしたのである。

69

Quod quidem negligentiae humanae ascribendum est, quae sic vigorem naturae suae infirmavit cupiditate peccandi, ut suggestiones adversarii reprimere non posset.

PL 17, 111A

これは人間の怠慢に帰すべきである。人間は、罪を犯す欲望によって自らの本性の活力を弱め、敵の唆しを抑えることができなくなったのである。

70

Inimicus tamen, quem in peccato significat, ut appareat esse inimicus, per Legem accepit occasionem operari homini mortem. Dum enim ad illicita illum suasit, apparet esse inimicus.

PL 17, 111A

しかし、敵は、彼が「罪」の語で意味するものであるが、敵であることが明らかになるために、律法を通して、人に死を働かせる機会を得た。禁じられたことへと人を説き勧めたとき、敵であることが明らかになるからである。

71

Quamquam et ante legem mortem homini procuraverit, excepta prima causa Adae, post Legem tamen majores ei poenas apud inferos, ubi mors secunda est, adinvenit. Minus enim criminis est ante Legem manifestatam peccasse, quam post Legem.

PL 17, 111A

悪魔は律法以前にも人に死を仕向けた。アダムの最初の原因は別としても、律法の後には、冥界、すなわち第二の死のあるところで、人にいっそう大きな刑罰を企てた。律法が明らかにされる前に罪を犯すことは、律法の後に犯すよりも、罪過が軽いからである。

72

Ut fiat supra modum ipsum peccatum peccans per mandatum (Gen. XV, 16) . Quid est, supra modum; quasi datus sit modus delinquentibus, cum peccare non liceat? Sed Dei verba sunt dicentis: Non sunt completa peccata Amorrhaeorum (Ibid.) .

PL 17, 111B

「それは、罪が戒めを通して罪を犯し、度を越えるようになるためである」(創世記15:16)〔引かれた句はローマ7:13。この引照は下の「アモリ人」の句のものである〕。「度を越えて」とは何か。罪を犯すことは許されないのに、罪を犯す者たちに限度が与えられているかのようではないか。しかしこれは、こう言う神の言葉である。「アモリ人たちの罪はまだ満ちていない」(創世記15:16)。

73

Per quod ostendit mensuram quamdam esse delictorum, quam cum impleverint peccatores, vita digni minime judicentur; sicut et Pharao, quia istum modum impleverat, Dei virtutes et signa in illum ostensa sunt, per quae caeteri territi ad emolumenta vitae se exercerent, ut in mortuo vita discatur.

PL 17, 111B

これによって彼は、罪にはある量があり、罪人たちがそれを満たしたとき、命にふさわしいとはまったく判断されなくなることを示している。ファラオもまた、この限度を満たしていたので、神の力としるしが彼に対して示された。それによって、ほかの者たちが恐れ、命の益のために励むようになった。死んだ者において命が学ばれるためである。

74

Sed alius est modus, quem tractat Apostolus; ut ostendat enim plus peccatum esse sub Lege, quam fuerat ante Legem, supra hunc modum peccatorum ampliorem modum significat crevisse post Legem invidia et astutia Satanae; ut providentia Dei contraria fieret homini, cum timore Legis minime peccare debuerit.

PL 17, 111B

しかし、使徒が論じているのは別の限度である。すなわち、罪が律法の下では律法以前よりも大きいことを示すために、罪のこの限度を超えて、サタンの妬みと狡知によって、律法の後にいっそう大きな限度に達したと述べている。それは、神の摂理が人にとって逆のものとなるようにするためであった〔ut 以下はサタンの目論見を言うと取った〕。人は、律法への畏れによって、決して罪を犯してはならなかったはずなのに。

75

Ideo Deus ut invidiam diaboli vinceret, et providentiam suam homini ratam faceret, mutavit ordinem, mittens Salvatorem Christum qui et diabolum vinceret, et statuta Dei erga hominem firmaret.

PL 17, 111C

それゆえ神は、悪魔の妬みに勝ち、人に対する自らの摂理を確かなものとするために、秩序を改め、救い主キリストを遣わした。キリストは悪魔に勝ち、人に対する神の定めを固めたのである。

76

(Vers. 14.) Scimus enim quod Lex spiritalis est. Quoniam scientibus Legem loquitur, ideo ait: Scimus quia Lex spiritalis est; nec enim se sub Lege darent, nisi agnoscerent istam esse spiritalem.

PL 17, 111C

(第14節)「我々は、律法が霊的であることを知っている」。彼は律法を知る者たちに語っているので、こう言う。「我々は、律法が霊的であることを知っている」と。彼らは、この律法が霊的であると認めなければ、律法の下に身を置くことはないであろう。

77

Legem Moysis spiritalem vocat, quae est data in tabulis: quae quia peccare prohibet, spiritalis est; quippe cum visibilia et carnalia coli prohibeat.

PL 17, 111C

彼は、板に与えられたモーセの律法を霊的と呼ぶ。それは罪を禁じるので霊的である。見えるもの、肉的なものを拝むことを禁じるのだから当然である。

78

Haec ad commendationem Legis pertinent, ne culpa forte digna putaretur ab aliquo; quia severitatem exercuit in peccatores.

PL 17, 111C

これは律法を称揚することに関わる。律法が罪人たちに対して厳格さを行使したからといって、誰かから咎に値するものと思われないようにするためである。

79

Ego autem carnalis sum, venumdatus sub peccato. Hominem autem carnalem appellat, dum peccat. Venditus sub peccato.

PL 17, 111D

「しかし私は肉的であり、罪の下に売られている」。彼は、人が罪を犯すとき、その人を肉的と呼ぶ。「罪の下に売られている」。

80

Hoc est venditum esse sub peccato ex Adam qui prior peccavit, originem trahere, et proprio delicto subjectum fieri peccato, sicut dicit Esaias propheta: Venditi estis, inquit, peccatis vestris (Esai. L, 1) : Adam enim vendidit se prior, ac per hoc omne semen ejus subjectum est peccato.

PL 17, 111D

罪の下に売られているとは、最初に罪を犯したアダムから起源を引き、さらに自らの罪〔delictum〕によって罪に服することである。預言者イザヤが言うとおりである。「汝らは、汝らの罪のゆえに売られた」(イザヤ50:1)。実に、アダムがまず自らを売り、それゆえ彼の全子孫が罪に服しているのである。

81

Quamobrem infirmum esse hominem ad praecepta legis servanda, nisi divinis auxiliis muniatur, hinc est unde ait: Lex spiritalis est; ego autem carnalis sum, venumdatus sub peccato, hoc est, Lex firma est et justa, et caret culpa: homo autem fragilis est, et paterno, vel proprio subjugatus delicto; ut potestate sui uti non possit circa obedientiam Legis.

PL 17, 112A

それゆえ、人は神の助けによって固められなければ律法の命令を守るには弱い。このことから、彼は言うのである。「律法は霊的である。しかし私は肉的であり、罪の下に売られている」。すなわち、律法は堅固で正しく、咎がない。しかし人は脆く、父祖の罪あるいは自らの罪〔delictum〕に服しているので、律法に従うことにおいて自分の力を用いることができない。

82

Ideo est ad Dei misericordiam confugiendum, ut severitatem Legis effugiat, et exoneratus delictis, de caetero Deo favente, inimico resistat.

PL 17, 112A

それゆえ、神の慈しみに逃れなければならない。律法の厳しさを免れ、罪を免除されて、これ以後は神の助けを得て敵に抵抗するためである。

83

Quid est enim subjectum esse peccato, nisi corpus habere vitio animae corruptum, cui se inserat peccatum, et impellat hominem quasi captivum delictis, ut faciat voluntatem ejus?

PL 17, 112A

実に、罪に服するとは、魂の悪徳によって腐敗した体を持っていて、そこに罪が入り込み、人を捕虜のように罪〔delictum〕へと駆り立て、罪の意志を行わせることでなくて何であろうか。

84

Hinc Dominus inter caetera ait: Venit diabolus, et tollit quod seminatum est in cor illorum, ne salvi fiant (Luc. VIII, 12) .

PL 17, 112A

これゆえ主は、ほかのことの中でこう言う。「悪魔が来て、彼らの心に蒔かれたものを奪い去る。彼らが救われないようにするためである」(ルカ8:12)。

85

Unde idem Apostolus in alia epistola ait: Non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, sed adversus principes et potestates, contra spiritalia nequitiae in coelestibus (Ephes. VI, 12) , quos satellites constat esse Satanae.

PL 17, 112B

これゆえ同じ使徒は、別の手紙でこう言う。「我々の格闘は、肉と血に対するものではなく、君主たちと権力者たちに対し、天上にある悪の霊的なものどもに対するものである」(エフェソ6:12)。これらがサタンの手下であることは明らかである。

86

Nam ante praevaricationem hominis priusquam se manciparet morti, non erat his potestas ad interiora hominis accedere, et cogitationes adversas inserere. Unde et astutia ejus factum est, ut confabulatione per serpentem hominem circumveniret (Gen. III, 1) .

PL 17, 112B

実に、人の背反の前、人が自らを死に売り渡す前には、彼らには人の内面に近づき、敵対する思いを植え付ける権限がなかった。それゆえ、悪魔の狡知によって、蛇を通した会話で人を欺くことになったのである(創世記3:1)。

87

Postquam autem circumvenit eum et subjugavit, potestatem in eum accepit, ut interiorem hominem pulsaret, copulans se menti ejus; ita ut non possit agnoscere quid suum sit in cogitatione, quid illius, nisi respiciat legem.

PL 17, 112B

だが、人を欺いて服従させた後は、悪魔は人に対する権限を得て、人の内なる人を打ち、その精神と結びついた。その結果、人は、思考の中で何が自分のもので何が悪魔のものかを、法に目を向けなければ識別できない。

88

(Vers. 15.) Quod enim operor, non intelligo. Non intelligit quod operatur, quia videt aliud se per Legem scire, et aliud agere. Non enim quod volo, hoc ago: sed quod odi, illud facio. Subjectus peccato facit utique, quod non vult.

PL 17, 112C

(第15節)「私は、自分の行うことを理解しない」。彼は自分が行うことを理解しない。律法によってはある事を知りながら、別のことを行っている自分を見るからである。「私は、欲することを行わず、憎むことをしている」。罪に服する者は、まさに自分が欲しないことを行う。

89

(Vers. 16.) Si autem quod odi, illud facio, consentio Legi. Probat Legem recte prohibere, quando invitum se hoc facere, quod lex vetat, profitetur: et naturae suae dicit esse, quod mandat Lex; quia quod extra facit, odiosum sibi dicit.

PL 17, 112C

(第16節)「だが、私が憎むことを行っているなら、私は律法に同意している」。彼は、律法が禁じることを自分が不本意に行うと告白するとき、律法が正しく禁じていることを証明している。そして、律法が命じることは自分の本性に属すると言う。自分が外れて行うことを、自分にとって憎むべきものと言うからである。

90

(Vers. 17.) Nunc autem jam non ego operor illud, sed quod inhabitat in me peccatum. Quoniam lege videt prohiberi quod agit, et consentit non debere fieri ac per hoc aliud esse, cujus impulsu haec agi declarat, id est, peccatum.

PL 17, 112C

(第17節)「だが今や、それを行っているのは、もはや私ではなく、私の内に住む罪である」。彼は、自分の行うことが律法によって禁じられているのを見て、それがなされてはならないことに同意している。それゆえ、これらが行われる衝動となる別のものがある、すなわち罪であると言明する。

91

Peccatum autem ideo semper nominat, cum sciatur diabolus esse cum angelis suis; quia nisi peccasset primus homo, haec non provenirent: ac per hoc peccatum est, quod ea omnia facit.

PL 17, 112C

彼がつねに罪と名づけるのは、それが悪魔とその天使たちであることは知られているにもかかわらず、最初の人が罪を犯さなかったなら、これらは起こらなかったからである。それゆえ、そのすべてを行うのは罪である。

92

(Vers. 18.) Scio enim quod non inhabitat in me, hoc est, in carne mea, bonum. Non dicit, sicut quibusdam videtur, carnem malam: sed quod habitat in carne, non esse bonum, sed peccatum.

PL 17, 112D

(第18節)「私は、私の内に、すなわち私の肉の内に、善が住んでいないことを知っている」。彼は、ある人々が思っているように肉が悪いと言っているのではなく、肉に住んでいるものが善ではなく罪であると言っているのである。

93

Quomodo inhabitat in carne peccatum, cum non sit substantia, sed praevaricatio boni? Quoniam primi hominis corpus corruptum est per peccatum ut possit dissolvi: ipsa peccati corruptio per conditionem offensionis manet in corpore, robur tenens divinae sententiae datae in Adam, quod est signum diaboli, cujus instinctu peccavit.

PL 17, 112D

罪は実体ではなく善の背反であるのに、どうして罪が肉に住むのか。最初の人の体は罪によって腐敗させられ、解体されうるものとなったからである。罪のこの腐敗そのものが、違反の定めによって体の内にとどまり、アダムに与えられた神の宣告の力を保っている。これ〔quod が腐敗を指すか宣告の力を指すかは定かでない〕は悪魔のしるしであり、その唆しによって〔アダムは〕罪を犯した。

94

Per id ergo quod facti causa manet, inhabitare dicitur peccatum in carne, ad quam diabolus accedit, quasi ad suam legem, et manet quasi in peccato peccatum; quia caro jam peccati est, ut decipiat hominem suggestionibus malis; ne homo faciat, quod praecipit lex.

PL 17, 113A

それゆえ、行為の原因がとどまることによって、罪は肉に住むと言われる。悪魔はそこに、いわば自分の法に近づくように近づき、罪の中に罪がとどまるかのようにとどまる。肉はすでに罪のものだからである。悪魔は悪しき唆しによって人を欺き、人が律法の命じることを行わないようにする。

95

Nam velle adjacet mihi. Tam bona asserit, quae jubet Lex, ut naturaliter sibi placere dicat, et velit facere. Perficere autem bonum non invenio.

PL 17, 113A

「実に、欲することは私の傍らにある」。彼は、律法が命じることをきわめて善いと主張し、それが本性的に自分の気に入ると言い、行うことを欲している。「しかし私は、善を成し遂げることを見いださない」。

96

Et placet ergo quod a Lege jubetur, et voluntas est faciendi: sed ut impleatur, potestas et virtus deest; quia sic pressus est potestate peccati, ut non possit ire quo vult, neque valeat contradicere; quia potestatis ejus alter est Dominus.

PL 17, 113A

こうして、律法によって命じられることは気に入り、行う意志もある。しかし、それが満たされるための権能と力が欠けている。罪の権力にそれほど押さえつけられて、欲する所へ行くことができず、逆らうこともできないからである。人の権能には、別の者が主人となっているからである。

97

Homo enim jam consuetudine peccandi gravatur, et facilius succumbit peccato quam legi, quam scit bona docere; ac si velit bona facere, premit illum consuetudo, adjutore inimico.

PL 17, 113B

実に、人はすでに罪を犯す習慣に押さえつけられ、善を教えると知っている律法よりも、罪に屈しやすい。善を行おうとしても、敵が助け手となって、習慣が人を押さえつける。

98

(Vers. 19.) Non enim quod volo, facio bonum: sed quod nolo malum, hoc ago. Saepe repetit, ut dilucidet. Hoc ergo est, quod supra dictum est, quia ut captivus per supradictas causas illud cogitur facere, quod vult peccatum.

PL 17, 113B

(第19節)「実に私は、欲する善を行わず、欲しない悪を行っている」。彼は明らかにするために、しばしば繰り返す。これは先に述べたことである。人は、前述の理由によって捕虜のように、罪が欲することを行うよう強いられるのである。

99

(Vers. 20.) Si autem quod nolo, hoc facio; jam non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum. Hoc est quod jam supra memoravit, quia pressus et subjugatus peccato, non suam, sed illius perficit voluntatem.

PL 17, 113B

(第20節)「だが、私が欲しないことを行っているなら、それを行っているのはもはや私ではなく、私の内に住む罪である」。これは、彼がすでに先に述べたことである。罪に押さえつけられ服従させられているので、自分の意志ではなく罪の意志を成し遂げているのである。

100

Numquid quia invitum hominem dicit peccare, immunis debet videri a crimine; quia hoc agit, quod non vult, pressus vi potestatis? Non utique; ipsius enim vitio et desidia haec coepta sunt.

PL 17, 113C

まさか、人が意に反して罪を犯すと彼が言うからといって、その人は、自分の望まないことを力の強制に押されて行うのだから、罪過を免れていると見なされるべきなのだろうか。決してそうではない。これらの事は、まさしくその人自身の悪徳と怠惰によって始まったのである。

101

Quia enim mancipavit se per assensum peccato, jure illius dominatur; primum enim suadet, ut victo jam dominetur.

PL 17, 113C

すなわち、彼は同意によって自らを罪に譲り渡したので、罪は正当な権利をもって彼を支配する。罪はまず説き勧め、そうして打ち負かした者を支配するのである。

102

Apostolus autem ut gratiam Dei praeferat, haec exponit de quantis malis hominem liberaverit, aut quae exitia ex Adam trahit, quae vero beneficia per Christum consecutus est; ut cui nec Lex quidem subvenire potuit, demonstraret.

PL 17, 113C

使徒は、神の恩寵を何よりも高く掲げるために、どれほどの悪から〔神が〕人を解放したのか、人がアダムからどのような破滅を引き継いでいるのか、またキリストを通じてどのような恩恵を得たのかを説き明かしている。律法でさえ助けることができなかった者を〔神が助けたことを〕示すためである。

103

(Vers. 21.) Invenio igitur Legem volenti mihi facere bonum, quia inest mihi malum. Legem Moysi asserit voluntati suae dare consensum contra peccatum quod in carne habitat, quod aliud cogit facere, quam quod vult homo et Lex.

PL 17, 113C

(第21節)「それゆえ私は、善を行おうとする私に、悪が私の内にあるので、律法を見いだす」。彼は、肉に宿る罪に逆らう自分の意志に、モーセの律法が同意を与えていると言う。この罪は、人と律法が望むこととは別のことを行うよう強いるのである。

104

(Vers. 22.) Condelector enim Legi Dei secundum interiorem hominem. Animum his oblectari dicit, quae a Lege traduntur: hic est interior homo; quia non in animo habitat peccatum, sed in carne, quae est ex origine carnis peccati, et per traducem fit omnis caro peccati.

PL 17, 113D

(第22節)「私は内なる人に従って神の法を喜ぶ」。彼は、心が律法によって伝えられることを喜ぶと言う。これが内なる人である。罪は心に宿るのではなく、肉に宿るからである。その肉は罪の肉の起源に由来し、伝播によってすべての肉が罪の肉となる。

105

Si enim anima de traduce esset et ipsa, et in ipsa habitaret peccatum; quia anima Adae magis peccavit, quam corpus: sed peccatum animae corrupit corpus. In carne ergo habitat peccatum quasi ad januas animae; ut non illam permittat ire quo vult.

PL 17, 114A

もし魂もまた伝播に由来するのであれば、その魂にも罪が宿ることになろう〔係りは定かでない。魂は伝播に由来しない、という前提で取った〕。アダムの魂は体よりも多く罪を犯したからである。しかし魂の罪が体を腐敗させたのである。それゆえ罪は、いわば魂の門口において、肉に宿っている。罪が魂を、望むところへ行かせないようにするためである。

106

In anima autem si habitaret, numquam se cognosceret homo: nunc autem cognoscit se, et condelectatur legi Dei.

PL 17, 114A

しかし、もし罪が魂に宿っているのなら、人は決して自分を知ることがないであろう。ところが今、人は自分を知り、神の法を共に喜んでいる。

107

(Vers. 23.) Video autem aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae et captivum me ducentem in legem peccati quae est in membris meis.

PL 17, 114A

(第23節)「しかし私は、私の肢体の内に別の法があって、私の精神の法に逆らって戦い、私を捕虜として、私の肢体の内にある罪の法へと引いて行くのを見る」。

108

Duas leges memorat ex quibus unam in membris suis videre se flagitat, id est, in exteriore homine, qui est caro vel corpus. Haec est lex adversa, haec repugnans animo, trahens illum captivum in conditionem peccati; ne ultra ingrediens inveniat assertorem.

PL 17, 114A

彼は二つの法を挙げ、そのうちの一つを自分の肢体の内に、すなわち外なる人、つまり肉あるいは体の内に見ると力説する。これが逆らう法であり、心に逆らい、心を捕虜として罪の状態に引き込む法である。それ以上入り込んだ者が、解放を主張してくれる者〔assertor。奴隷とされた者の自由を法廷で主張する者を言う法の語〕を見いださないようにするためである。

109

Alia est lex mentis, quae est lex Moysi, vel naturalis, quae est in animo. Haec pressa est violentia peccati, negligentia quidem sua, quia dum diligit vitia, subjicit se peccato, ut ipsa consuetudine teneretur captiva; dominatur enim homini consuetudo.

PL 17, 114B

もう一つは精神の法であり、それはモーセの律法、あるいは心の内にある自然の法である。この法は罪の暴力に押さえつけられている。それは自分の怠りのせいで、すなわち悪徳を愛するうちに自らを罪に服させ、その習慣そのものによって捕虜として捕らえられたのである。実に、習慣は人を支配する。

110

Quatuor quidem leges nominat: primam legem spiritalem, quae est etiam naturalis, quae reformata est per Moysen, et posita in auctoritate, ipsa est Dei Lex: deinde legem mentis consentientem legi Dei: tertiam legem peccati, quam ex praevaricatione primi hominis in membris dicit habitare: quartam vero quae in membris videtur, dum mala suggerit, et recedit.

PL 17, 114B

彼は確かに四つの法を挙げている。第一は霊的な法で、これは自然の法でもあり、モーセを通じて改められ、権威のうちに据えられたものであって、これこそ神の法である。次に、神の法に同意する精神の法。第三に罪の法で、これは第一の人の背反によって肢体に宿ると彼が言うもの。第四に、肢体に見えるもので、悪を示唆しつつ退くものである。

111

Sed hae leges iteratae quatuor videntur, cum sint duae, id est, bona et mala. Lex enim mentis ipsa est lex spiritalis, sive Moysi, quae vocatur lex Dei: peccati vero lex eadem est quae et illa, quam in membris dicit videri, quae contradicit legi mentis nostrae.

PL 17, 114B

しかしこれらの法は重ねて数えられたために四つに見えるが、実際は二つ、すなわち善い法と悪い法である。精神の法はそのまま霊的な法、あるいはモーセの律法であり、これが神の法と呼ばれる。罪の法は、肢体に見えると彼が言う法と同じであり、我々の精神の法に逆らうものである。

112

(Vers. 24, 25.) Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Gratia Dei per Jesum Christum Dominum nostrum. Infelicem hominem dicit, quia nascitur sub peccato.

PL 17, 114C

(第24・25節)「私は何と惨めな人間か。誰がこの死の体から私を解放するのか。〔それは〕我々の主イエス・キリストを通じての、神の恩寵である」。彼が惨めな人と言うのは、人が罪の下に生まれるからである。

113

Numquid non vere infelix est homo, qui in hanc haereditatem praevaricationis successit, hostem secum habens peccatum, per quod ad illum aditum habet Satanas?

PL 17, 114C

背反の相続に就いたこの人間、罪を敵として自らの内に抱え、その罪を通じてサタンが近づく人間が、まことに惨めでないことがあろうか。

114

Gradus enim fabricavit Adam, per quos ad filios ejus exspoliator ascendit, nisi clementissimus Dominus motus misericordia gratiam suam per Christum dedisset; ut et relevatum genus humanum remissione peccatorum accepta, de caetero possit resipiscere, represso et damnato peccato.

PL 17, 114C

実に、アダムは階段を造り、略奪者はそれを伝ってその子らのところへ上って来る――もし最も寛大な主が慈しみに動かされ、キリストを通じて自らの恩寵を与えていなかったなら〔nisi 以下は前の文にかかる。恩寵が与えられていなければ略奪者が上り続けたであろう、の意と取った〕。この恩寵によって、人類は立て直され、罪の赦しを受けて、罪が抑えられ断罪されたのちは、悔い改めることができるのである。

115

Potest enim exoneratus malis et purgatus resistere adversario, potestate recepta contra illum, dum adjuvatur a Deo.

PL 17, 114D

実に、悪から免れ清められた者は、神に助けられているあいだ、敵に対抗する力を取り戻して、敵対者に抵抗することができる。

116

Hic quasi legem fidei tertiam inducit potiorem, quam et gratiam vocat: quae ex lege tamen spiritali originem habet; quia per hanc liberatus est homo, ut quia Moyses dedit legem, deditque et Dominus, duae dicantur: una tamen intelligatur, quantum ad sensum et providentiam pertinet.

PL 17, 114D

ここで彼は、いわば第三の、より優れた信仰の法を導き入れ、それを恩寵とも呼ぶ。しかしこの法は霊的な法に起源を持つ。人はこれによって解放されたのであり、モーセが法を与え、主もまた与えたので、二つと言われるが、意味と摂理に関するかぎり、一つと解されるべきである。

117

Illa enim initiatrix est salutis, haec vero consummatrix. Sed non hanc partem legis dico, quae in neomeniis est et in circumcisione et in escis; sed quae ad sacramentum Dei pertinet et disciplinam.

PL 17, 115A

前者は救いの始まりをなし、後者は救いを完成させる。ただし私が言うのは、新月の祭りや割礼や食物にある律法の部分のことではなく、神の秘義と教えに属する部分のことである。

118

Gratia ergo Dei per Christum liberatus est homo de corpore mortis hujus. Hanc dicit mortem, quam supra ostendit in necem hominis per peccatum inventam apud inferos, quae appellatur secunda: corpus autem mortis est cuncta peccata; multa enim unum corpus sunt, singula quasi membra uno auctore inventa, ex quibus homo ereptus gratia Dei per baptismum, supradictam mortem evasit.

PL 17, 115A

それゆえ人は、神の恩寵によってキリストを通じて、「この死の体から」解放された。彼が死と呼ぶのは、先に彼が、冥界における、罪を通じて人の殺害のために考え出されたものとして示した死であり、それは第二の死と呼ばれる。死の体とはすべての罪のことである。多くの罪が一つの体をなすのであり、一つ一つの罪は、いわば一人の張本人によって考え出された肢体のようなものである。人は神の恩寵により洗礼を通じてそれらから救い出され、前述の死を免れたのである。

119

Neque enim in carneo corpore positus, de eo ipso ereptum se diceret: sed hoc corpus dixit, quod superius per baptismum et observantiam Legis destrui significat. Nam et cum dicit: De corpore mortis, ostendit aliud corpus esse non mortis.

PL 17, 115B

すでに肉の体に置かれている者が、まさにその体から救い出されたと言うことはないであろう。彼が言った体とは、先に洗礼と律法の遵守によって滅ぼされると示した体である。実に、「死の体から」と言うとき、死の体ではない別の体があることを示している。

120

Igitur ego ipse mente servio legi Dei. Legem Dei cum dicit, et Moysi significat legem, et Christi. Carne autem legi peccati. Ego ipse, id est, qui liberatus sum de corpore mortis.

PL 17, 115B

「それゆえ私自身は、精神では神の法に仕える」。「神の法」と言うとき、モーセの律法とキリストの法の両方を意味している。「しかし肉では罪の法に〔仕える〕」。「私自身」とは、死の体から解放された私、ということである。

121

In corpore est; quomodo liberatus est de corpore mortis, nisi quia liberatus est a cunctis malis? Remissio enim peccatorum omnia tollit peccata.

PL 17, 115B

彼は体の内にいる。それでは、彼があらゆる悪から解放されたのでなければ、どのようにして死の体から解放されたというのか。罪の赦しがすべての罪を取り去るからである。

122

Liberatus ergo de corpore mortis gratia Dei per Christum, mente vel animo servio legi Dei, carne autem legi peccati, id est, diaboli, qui per subjectam sibi carnem suggestiones malas ingerit animae.

PL 17, 115B

それゆえ、神の恩寵によってキリストを通じて死の体から解放された私は、精神あるいは心では神の法に仕え、肉では罪の法に、すなわち悪魔の法に仕える。悪魔は、自らに従えた肉を通じて、悪い示唆を魂に注ぎ込むのである。

123

Quia ergo duplex est homo, carne conversus et animo, legi Dei mente servire se dixit; quia animus devotus est Deo, et recuperata sui potestate, repugnare potest peccato, quod per carnem operatur.

PL 17, 115C

人は二重であり、肉に向いた面と心に向いた面とを持つので、彼は精神では神の法に仕えると言った。心は神に献身しており、自らの力を取り戻して、肉を通じて働く罪に抵抗できるからである。

124

Quia enim caro corrupta est, et morti subjecta, quae sic facta erat, ut societate et conjunctione animae non moreretur; recepit desideria, quorum quasi onus quoddam transfert ad animum, ut et ipse gravetur. Sed quid respuit illam? Mors gratiae Dei.

PL 17, 115C

実に肉は腐敗し、死に服している。肉は本来、魂との結合と交わりによって死なないように造られていたのである。それは欲望を受け入れ、その欲望の重荷のようなものを心に移して、心までも重くする。では、それ〔肉〕を退けたものは何か。神の恩寵の死〔キリストの死〕である〔ミーニュの脚注は、「神の恩寵の死」とはキリスト自身の死である、とする。旧版は Sed quid respuit illam mortem? Gratia Dei(ではその死を退けたものは何か。神の恩寵である)、ローマ版は Sed quia repulit illam mortem gratia Dei, ait(神の恩寵がその死を退けたので、言う)と読み、写本は quid を qui とする〕。

125

Mente servio legi Dei, carne autem legi peccati, sicut dictum est. Jam enim liber animus, et in consuetudinem bonam revocatus, Spiritu sancto adjuvante, malas suggestiones potest spernere; reddita est enim illi auctoritas, qua audeat resistere inimico.

PL 17, 115C

「精神では神の法に仕え、肉では罪の法に〔仕える〕」と、すでに言われたとおりである。心はすでに自由であり、善い習慣へと呼び戻され、聖なる霊の助けにより、悪い示唆を退けることができる。敵にあえて抵抗する権威が、心に返されたからである。

126

Qui enim jam non est obnoxius, minime poterit indagari invitus. Caro autem quia judicium non habet, neque capax est discernendi (est enim bruta natura) non potest inimico aditum claudere; ne veniens introeat, atque animo contraria suadeat, ac per hoc: Carne, ait, servio legi peccati.

PL 17, 115D

すでに従属していない者は、意に反して狩り出されることがほとんどあり得ない。しかし肉は判断力を持たず、見分ける能力もない(それは獣のような本性だからである)ので、敵が来て入り込み、心に逆のことを勧めることのないよう、敵に対して入口を閉ざすことができない。それゆえ彼は、「肉では罪の法に仕える」と言う。

127

Cum enim unus homo carne constet et anima, ex illa parte qua sapit, Deo servit; ex altera autem qua stolidus est, legi peccati. Si autem homo in eo quod factus est, perdurasset, non esset potestas inimico ad carnem ejus accedere, et animae contraria susurrare.

PL 17, 116A

一人の人間は肉と魂からなるので、思慮をはたらかせる側では神に仕え、愚鈍な別の側では罪の法に仕える。しかし、もし人が造られたままの状態にとどまっていたなら、敵が彼の肉に近づき、魂に逆のことをささやく力は無かったであろう。

128

Ut autem totus homo minime reparatus fuisset Christi gratia ad statum pristinum, sententia obstitit data in Adam (Gen. III, 17) ; iniquum enim erat solvere sententiam jure depromptam.

PL 17, 116A

しかし、全き人がキリストの恩寵によって元の状態にまで回復されなかったのは、アダムに下された判決(創世記3:17)が妨げたからである。法に基づいて下された判決を解くのは不当だったのである。

129

Idcirco manente sententia, providentia Dei remedium inventum est, ut redhiberetur homini salus, quam proprio vitio amiserat; ut hic sanatus crederet quia adversarius ejus devictus potentia Christi, non auderet, transpuncta sententia primae mortis, hominem sibi defendere, adunato genere Adae, ne ad primae originis redderetur facturam jam totus permanens immortalis.

PL 17, 116A

そこで判決が残ったまま、神の摂理は救済策を見いだし、人が自らの悪徳によって失った救いを人に返すことにした。癒されたこの人は、自分の敵がキリストの力に打ち負かされたのだから、第一の死の判決が抹消された後には〔底本は transpuncta。帳簿の記載を突いて消す語と取って「抹消された」としたが、「貫かれた」とも読め、意味は定かでない〕、アダムの類が一つにされたので、人を自分のものとして主張する勇気を持たない、と信じるのである。〔これは、人が〕最初の起源の造りの状態に戻され、すでに全く不死のまま存続する、ということにならないためである〔係りは定かでない〕。

Caput VIII

第VIII章PL 17, 116B
1

(Vers. 1, 2.) Nihil ergo nunc damnationis est iis, qui sunt in Christo Jesu, qui non secundum carnem ambulant. Verum est, quia nulla damnatio est horum, qui sunt in Christo Jesu, legi Dei sollicite servientes.

PL 17, 116B

(第1・2節)「それゆえ今や、キリスト・イエスにある者、肉に従って歩まない者には、何の断罪もない」。キリスト・イエスにある者、神の法に熱心に仕える者たちには、いかなる断罪もないというのは本当である。

2

Lex enim spiritus vitae in Christo Jesu liberavit me a lege peccati et mortis. Securitatem flagitat homini per gratiam Dei, ut de suggestionibus diaboli non sit sollicitus, dummodo spernat illas; nihil enim oberunt homini apud mortem secundam; quia lex fidei, id est spiritus, liberavit hominem a morte secunda, damnato peccato: nec obest jam homini, quia carnis inest peccatum, si modo repugnet illi, memor auxilii Dei: sed et coronandus est, qui peccati in carne manentis premit consilia; magna enim solertia est domestici hostis insidias evitare.

PL 17, 116B

「キリスト・イエスにおける生命の霊の法が、罪と死の法から私を解放した」。彼は、神の恩寵によって人のための安全を力説する。悪魔の示唆については、それを退けるかぎり、心配しなくてよいというのである。それらは第二の死において人に何の害も及ぼさない。信仰の法、すなわち霊の法が、罪を断罪して、人を第二の死から解放したからである。肉に罪があっても、神の助けを覚えてそれに逆らうなら、もはや人の害にならない。むしろ、肉にとどまる罪の企てを抑える者は冠を受けるべきである。身内の敵の策略を避けるのは大いなる賢明さだからである。

3

Lex ergo spiritus vitae, ipsa est lex fidei: nam et Moysis lex spiritalis est, quia prohibet peccare; non tamen vitae, quia reis mortis peccata remittere non potest, ut vivificet morituros.

PL 17, 116C

それゆえ生命の霊の法とは、信仰の法そのものである。モーセの律法もまた、罪を犯すことを禁じるのだから霊的ではある。しかし生命の法ではない。死に値する罪人たちに罪を赦して、死ぬはずの者たちを生かすことができないからである。

4

Haec vero quia et peccare non vult, et a morte revocat, lex spiritus vitae appellatur, non per litteram constans, sed spiritum; quia corde creditur, et spiritus est, quod creditur.

PL 17, 116C

これに対して信仰の法は、罪を犯すことを望まず、死から呼び戻すので、生命の霊の法と呼ばれる。文字によって成り立つのではなく霊によって成り立つ。心で信じられるものであり、信じられるものが霊だからである。

5

Haec itaque Lex in Christo Jesu, hoc est, per fidem Christi, liberat credentem a lege peccati et mortis. Lex peccati est, quam in membris dicit habitare, quae suadere nititur adversa: lex vero mortis Moysi lex est, quia mortificat peccatores.

PL 17, 116C

したがってこの法は、キリスト・イエスにおいて、すなわちキリストへの信仰を通じて、信じる者を「罪と死の法」から解放する。罪の法とは、彼が肢体に宿ると言う、逆のことを勧めようとする法である。死の法とはモーセの律法である。罪人たちを死に至らせるからである。

6

Nam et in alia epistola inter caetera dicit de auctoritate legis: Si ministratio mortis formata in lapidibus fuit in gloria (II Cor. III, 7) .

PL 17, 117A

実際、彼は別の手紙でも、ほかのことの中で律法の権威について言っている。「もし石に刻まれた死の務めが栄光のうちにあったなら」(二コリント3:7)。

7

Non ergo mirandum si lex spiritalis dicatur, et lex mortis; cum et Evangelium eodem modo sit. Dicit enim alio loco inter caetera: Aliis odor vitae ad vitam, aliis odor mortis ad mortem (II Cor. II, 16) .

PL 17, 117A

したがって、律法が霊的とも死の法とも言われるのは驚くに当たらない。福音も同じ仕方だからである。彼は別の箇所で、ほかのことの中でこう言っている。「ある者たちには生命に至る生命の香り、ある者たちには死に至る死の香りである」(二コリント2:16)。

8

Quos enim opinio virtutum, aut rerum gestarum visus aut auditus attrahebat ad fidem, his odor vitae erat Evangelium: illis autem quorum sensum inflammabat facta virtus ad contradicendum, mortis erat odor praedicatio fidei.

PL 17, 117A

すなわち、力ある業の評判、あるいは行われた事を見聞きしたことが信仰へ引き寄せた者たちにとっては、福音は生命の香りであった。しかし、行われた力ある業によって思いを燃え立たされ、反論へ向かった者たちにとっては、信仰の宣教は死の香りであった。

9

Una ergo cum sit fides, diversitatem praestat hominibus; sicut et sol cum sit unus, ceram solvit, lutum vero stringit. Qua ergo quis mente odoratus fuerit fidem, sic et proficiet illi.

PL 17, 117A

こうして信仰は一つであるのに、人々に異なる結果をもたらす。太陽が一つであっても、蝋を溶かし、泥を固めるのと同じである。したがって、人がどのような精神でその信仰の香りを嗅いだかに応じて、信仰はその人に益をもたらすのである。

10

Sed dicitur forte: Si eadem praestat fides quae et Lex, cur non etiam ipsa ex parte lex mortis dicatur; mortificat enim non credentes? Sed non ita est.

PL 17, 117B

しかしこう言われるかもしれない。「もし信仰が律法と同じ結果をもたらすのなら、なぜ信仰もまた、その点で死の法と呼ばれないのか。信じない者を殺すではないか」。しかしそうではない。

11

Fides enim data est, quae justificat confugientes ad se; ut remittat eis, quos Lex tenet reos; ut agentes sub fide, liberi sint a peccato: nam sub lege agentes obnoxii sunt.

PL 17, 117B

信仰は、自分のもとへ逃れて来る者たちを義とするために与えられた。律法が罪責ありとして捕らえている者たちを、赦すためである。それは、信仰の下で生きる者が罪から自由になるためである。律法の下で生きる者は責めを負う。

12

Qui ergo non obediunt fidei, non occidentur a fide, sed a Lege; quia non accedentes ad fidem, rei tenetur a Lege: ideoque omnes qui malo animo odorantur verba fidei, remanent in morte.

PL 17, 117B

したがって、信仰に従わない者たちは、信仰によって殺されるのではなく、律法によって殺される。信仰に近づかない者は、律法に罪責ありとして捕らえられているからである。それゆえ、悪い心で信仰の言葉の香りを嗅ぐ者は皆、死にとどまる。

13

Videamus nunc quid intersit cum dicitur lex spiritalis et lex spiritus. Hoc interest, quia idcirco dicitur lex spiritalis; quia praecepta dat, per quae non peccetur, quia qui non peccat, spiritalis vocatur; aemulus superiorum, id est, coelestium.

PL 17, 117B

では、霊的な法と霊の法と言われることの間に、どのような違いがあるかを見よう。違いはこうである。霊的な法と言われるのは、それによって罪を犯さないようになる戒めを与えるからである。罪を犯さない者が霊的と呼ばれるのであり、それは上のもの、すなわち天のものを熱心に求める者である。

14

Lex autem spiritus propterea vocatur, quia Deus, cujus fides est, spiritus est. Illic ergo verba sunt, hic res: illic quae Dei sunt, hic Deus ipse.

PL 17, 117C

これに対して霊の法と呼ばれるのは、その信仰の対象である神が霊だからである。前者には言葉があり、後者には実在がある。前者には神に属するものがあり、後者には神自身がある。

15

(Vers. 3.) Quoniam quod impossibile erat Legis, in quo infirmabatur per carnem, Deus Filium suum mittens in similitudinem carnis peccati, de peccato damnavit peccatum in carne. Haec dicit, ut baptizatos securos reddat, quia liberati sunt a peccato.

PL 17, 117C

(第3節)「律法にできなかったこと、律法が肉によって弱くされていたその点について、神は、自分の子を罪の肉の似姿で遣わし、罪によって、肉において罪を断罪した」。彼がこれを言うのは、洗礼を受けた者たちが罪から解放されたのだから、彼らを安心させるためである。

16

Quoniam quod impossibile erat, inquit, Legis. Cui impossibile est? Nobis scilicet impossibile erat mandatum Legis implere; quia subjecti eramus peccato. Ob hoc Deus Filium suum misit in similitudinem carnis peccati.

PL 17, 117C

「律法にできなかったこと」と彼は言う。誰にとってできなかったのか。言うまでもなく、我々にとって、律法の戒めを満たすことができなかったのである。我々は罪に服していたからである。このために神は、自分の子を罪の肉の似姿で遣わした。

17

Haec est similitudo carnis; quia quamvis eadem caro sit, quae et nostra; non tamen ita facta in utero est et nata, sicut et caro nostra. Est enim sanctificata in utero, et nata sine peccato, et neque ipse in illa peccavit.

PL 17, 117C

これが肉の似姿である。その肉は我々の肉と同じ肉でありながら、我々の肉のようにその胎内で造られ、生まれたのではない。胎内で聖とされ、罪なく生まれ、彼自身もその肉において罪を犯さなかった。

18

Ideo enim virginalis uterus electus est ad partum Dominicum, ut in sanctitate differret caro Domini a carne nostra; in causa enim similis est, non in qualitate peccati substantiae.

PL 17, 117D

実に、主の出産のためにおとめの胎が選ばれたのは、主の肉が聖さにおいて我々の肉と異なるためであった。主の肉は、事柄〔causa は定かでない。肉であるという点で、の意と取った〕において〔我々の肉と〕似ているが、実体の罪の性質においては似ていない。

19

Propterea ergo similem dixit, quia de eadem substantia carnis, non eamdem habuit nativitatem; quia peccato subjectum non fuit corpus Domini.

PL 17, 118A

それゆえ彼が「似姿」と言ったのは、同じ肉の実体から出ていながら、同じ生まれ方をしなかったからである。主の体は罪に服していなかったのである。

20

Expiata est enim a Spiritu sancto caro Domini, ut in tali corpore nasceretur, quale fuit Adae ante peccatum; sola tamen sententia data in Adam.

PL 17, 118A

主の肉は、聖なる霊によって清められたので、罪を犯す前のアダムが持っていたような体で生まれた。ただし、アダムに下された判決だけは別である。

21

Misso ergo Deus Christo, De peccato damnavit peccatum, hoc est, peccatum peccato proprio damnavit.

PL 17, 118A

そこで神はキリストを遣わして、「罪によって罪を断罪した」、すなわち、罪を罪自身の罪によって断罪した。

22

Christus enim cum a peccato crucifigitur, qui est Satanas, peccavit peccatum in carne corporis Salvatoris: quo facto damnavit Deus peccatum in carne, ibi utique ubi peccavit, sicut et in alia epistola ait: Detriumphans illos in ipso (Coloss. II, 15) ; id est, in Christo.

PL 17, 118A

すなわち、キリストが罪によって、つまりサタンによって十字架につけられたとき、罪は救い主の体の肉において罪を犯した。この行為によって、神は肉において罪を断罪した。まさに罪が罪を犯したその場でである。彼が別の手紙で「彼において彼らに対し凱旋して」(コロサイ2:15)と言うとおりである。「彼において」とは、キリストにおいて、ということである。

23

Nam solet dici de quocumque damnato: In qua causa damnatus est? Respondetur, ut puta, in homicidio. Ita et peccatum in carne damnatum est, hoc est, in peccato, quod admisit in carne.

PL 17, 118B

実際、断罪された者については、よくこう言われる。「どの件で断罪されたのか」。答えは、たとえば「殺人において」である。同じように、罪も肉において断罪された。すなわち、肉において犯した罪において〔断罪された〕のである。

24

Hoc itaque peccato reus factus Satanas, amisit dominium retentarum animarum, ut jam signatos signo crucis, in qua victus est, in secunda morte tenere non audeat. Quamobrem ad securitatem nostram haec tractat Apostolus.

PL 17, 118B

この罪によって罪責を負うことになったサタンは、保持していた魂たちに対する支配を失い、自分が打ち負かされたその十字架の印で印された者たちを、第二の死のうちに捕らえておく勇気をもはや持たない。それゆえ使徒は、我々の安心のためにこれを論じているのである。

25

(Vers. 4.) Ut justificatio Legis impleretur in nobis, qui non secundum carnem ambulamus, sed secundum spiritum.

PL 17, 118B

(第4節)「律法の義とされることが、肉に従わず霊に従って歩む我々において成就するためである」。

26

Ideo damnatum dicit peccatum, ut impleretur in nobis justificatio legis datae a Moyse; sublati enim de conditione Legis, facti sumus amici ejusdem, justificati enim amici Legis sunt.

PL 17, 118B

彼が罪は断罪されたと言うのは、モーセによって与えられた律法の義とされることが、我々において成就するためである。我々は律法の状態から引き上げられて、その友となったからである。義とされた者は律法の友だからである。

27

Quomodo autem impletur in nobis justificatio, nisi cum datur remissio omnium peccatorum; ut sublatis peccatis, justificatus appareat, mente serviens legi Dei?

PL 17, 118B

しかし義とされることは、すべての罪の赦しが与えられるときでなくて、どのように我々において成就するのか。罪が取り去られたのち、精神において神の法に仕える者が、義とされた者として現れるのである。

28

Hoc est non secundum carnem ambulare, sed secundum spiritum; ut devotio animi, qui est spiritus, non consentiat desiderio peccati; quia per carnem seminat concupiscentias animae, quod inest peccatum. Si enim damnatum est peccatum a Salvatore, quomodo inest?

PL 17, 118C

これが、肉に従わず霊に従って歩むということである。すなわち、霊である心の献身が、罪の欲望に同意しないことである。内にある罪が、肉を通じて魂に欲望の種を播くからである。もし罪が救い主によって断罪されたのなら、どうして内にあるのか。

29

Damnatum est a Salvatore, et triplici genere damnatum. Primo enim in loco damnavit peccatum, dum non peccavit, dissentiens a peccato. Deinde in cruce peccatum, quia peccavit, damnatum dicitur.

PL 17, 118C

罪は救い主によって断罪された。しかも三通りの仕方で断罪された。第一に、〔救い主は〕罪を犯さず、罪に同意しなかったことで罪を断罪した。次に、十字架において罪が罪を犯したので、罪が断罪されたと言われる。

30

Unde sublata est illi auctoritas quasi peccati, qua detinebat homines in inferno propter delictum Adae; ut de caetero in quibus signum crucis est, detinere non audeat. Tertio damnavit peccatum, dum irrita fecit delicta, remissione peccatorum concessa.

PL 17, 118C

これによって、罪としてのサタンから、アダムの罪〔delictum〕のゆえに人々を冥界に捕らえていた権威が取り去られた。今後、十字架の印を持つ者たちを捕らえておく勇気はない。第三に、罪の赦しを与えて罪〔delictum〕を無効にしたことで、罪を断罪した。

31

Cum enim peccator causa admissi peccati damnandus esset, ignoscens autem ei damnavit in eo peccatum. Itaque si et nos Salvatoris exemplo non peccemus, damnamus peccatum.

PL 17, 118D

すなわち、罪人は犯した罪のゆえに断罪されるはずであったが、〔神は〕彼を赦すことによって、彼の内にある罪を断罪した〔構文が中途で変わっている。このように補った〕。したがって、我々も救い主に倣って罪を犯さないなら、罪を断罪していることになる。

32

(Vers. 5.) Qui enim secundum carnem sunt, quae carnis sunt sapiunt. Hoc dicit, quia qui suggestioni, quae efficitur per carnem, obtemperat; quae carnis sunt, sapit.

PL 17, 118D

(第5節)「肉に従う者は、肉に属することを思う」。彼がこう言うのは、肉を通じて生じる示唆に従う者は、肉に属することを思うからである。

33

Hoc enim illi suave videtur, quod sequitur, contra fas appetens usum et sententiam erroris carnis; in carne enim mundanus error signatur quacumque ex parte.

PL 17, 119A

すなわち、自分が従うものが彼にとって甘美に見えるのである。道に反して、肉の誤りの習慣と考えを求めるからである。肉においては、どの点からであれ、世俗の誤りが示されている。

34

Qui vero secundum spiritum, ea quae sunt spiritus, sentiunt. Manifestum est, quia qui se a carnis desideriis continet, juxta legem mentis vivit; hoc enim illi utile videtur sapere, quod conveniat Legi.

PL 17, 119A

「しかし霊に従う者は、霊に属することを思う」。明らかに、肉の欲望を抑える者は、精神の法に従って生きている。律法にかなうことを考えるのが、彼には有益と見えるからである。

35

(Vers. 6.) Nam prudentia carnis mors est. Pruentia carnis peccatum est, quod generat mortem.

PL 17, 119A

(第6節)「肉の思慮は死である」。肉の思慮〔底本は Pruentia。Prudentia と読む〕とは、死を生み出す罪である。

36

Prudentia enim ideo dicitur, cum res stulta sit; quia saecularibus hominibus errores ex visibilibus concepti sive in sensu sive in actu contra legem Dei, prudentia videntur: maxime quia omnis industria et astutia illorum in eo est, ut peccent.

PL 17, 119A

実に、愚かな事柄であるのにそれが思慮と言われるのは、世俗の人々にとっては、見えるものから抱かれた誤りが、思いにおいてであれ行いにおいてであれ、神の法に反していても思慮に見えるからである。それは何よりも、彼らのあらゆる努力と狡知が、罪を犯すことに向けられているからである。

37

Sapere enim sibi videntur, si istud diligentius curent; cum nihil stultius sit, quam peccare. Est et alia prudentia carnis, quae mundanis rationibus inflata, negat aliquid fieri, ut mundi careat ratione. Unde deridet Virginis partum, carnis resurrectionem.

PL 17, 119B

実に彼らは、こうしたことをいっそう熱心に追い求めれば、自分は賢いと思っている。罪を犯すことほど愚かなことはないのに。肉の思慮にはもう一つの種類もあり、それは世の理屈に膨れ上がって、世の理を欠くような事が何か起こることを否定する。そのためおとめの出産、肉の復活をあざ笑う。

38

Prudentia autem spiritus vita et pax. Vere haec est sapientia, quae vitam acquirit et pacem; sequens enim spiritalia, contemptis illecebris vitae praesentis, aeternam habebit vitam cum pace, id est, sine inquietudine; ubi perturbatio et poena non est.

PL 17, 119B

「しかし霊の思慮は生命と平和である」。これこそまことの知恵であり、生命と平和をもたらす。霊的なものを追い求め、現在の生の誘惑を軽んじる者は、平和とともに、すなわち不安なしに、永遠の生命を持つであろう。そこには混乱も刑罰もない。

39

(Vers. 7.) Quoniam sapientia carnis inimica est Deo; legi enim Dei non est subjecta, nec enim potest. Non carnem dixit inimicam, sed sapientiam carnis; id est, non substantiam, sed aut malos actus, aut cogitationem, sive asseverationem, quae nascitur de errore.

PL 17, 119B

(第7節)「なぜなら肉の知恵は神に敵対するからである。それは神の法に服さず、また服することもできない」。彼は肉が敵対すると言ったのではなく、肉の知恵がそうだと言った。すなわち実体ではなく、悪い行いか、誤りから生まれる思考ないし主張のことである。

40

Sapientia ergo carnis est primo in loco astrorum ab hominibus inventa disputatio, deinde visibilium oblectatio.

PL 17, 119C

すなわち肉の知恵とは、第一に、人間が考え出した星々についての議論であり、次に、見えるものを楽しむことである。

41

Haec inimica Deo sunt; quia elementorum Dominum, et opificem mundi his coaequant, quae fecit, astruentes nihil posse fieri, praeter quam mundi continet ratio.

PL 17, 119C

これらは神に敵対する。諸元素の主であり世の造り主である神を、自らが造ったものと同列に置き、世の理が及ぶ範囲を超えては何事も起こり得ない、と主張するからである。

42

Quamobrem negant Deum fecisse, ut Virgo pareret, aut mortuorum corpora resurgerent; quia stultum est, inquiunt, ut Deus fecerit ultra, quam sapit homo.

PL 17, 119C

そのため彼らは、神がおとめに子を産ませたことや、死者の体が復活することを否定する。神が、人間の知るところを越えて事を行うのは愚かだ、と言うのである。

43

O prudentes mundi, qui putant Deum non debere aliter facere, quam facit ab eo condita creatura; ut ipse similis creaturis putetur! Sic caecati sunt, ne videant qualem contumeliam Deo faciunt.

PL 17, 120A

ああ、世の思慮ある者たちよ。彼らは、神によって造られた被造物が行うのと違う仕方で、神が行うべきではないと考え、そうして神自身が被造物に似たものと見なされるようにしてしまう。彼らは目が眩み、自分たちが神にどれほどの侮辱を加えているかが見えない。

44

Opus enim quod in laudem suam praedicandam facere dignatus est, isti vituperantes, incredulum et stultum asserunt: ac per hoc Dei legi subjecta esse non potest ista carnis prudentia; ad hoc enim studium suum exacuunt, ut Dei gestis repugnent.

PL 17, 120A

神が自らへの賛美を宣べ伝えるために行うことを良しとした業を、彼らは非難して、信じがたく愚かなことだと言い張る。それゆえ、この肉の思慮は神の法に服することができない。彼らは神の所業に逆らうために、熱意を研ぎ澄ましているのである。

45

(Vers. 8, 9.) Qui enim in carne sunt, Deo placere non possunt. Sapientes mundi in carne sunt, quia mundi sapientiae student, per quam Dei legi repugnent.

PL 17, 120A

(第8・9節)「肉にある者は、神に喜ばれることができない」。世の賢者たちは肉にある。世の知恵を熱心に求め、それによって神の法に逆らうからである。

46

Quidquid enim contra legem Dei est, carnale est; quia ex mundo est; totus enim mundus caro est: omne enim visibile carni deputatur; cognata enim sunt carnis, immo elementa carnis. Ideoque qui mundanis rebus obtemperat, in carne est.

PL 17, 120A

神の法に反するものはすべて肉的である。世に由来するからである。実に世界全体が肉である。見えるものはすべて肉に数えられるからである。それらは肉と同族であり、むしろ肉の諸元素である。それゆえ、世のものに従う者は肉にある。

47

Vos autem non estis in carne, sed in spiritu. In carne positi, dicuntur non esse in carne, si assentientes Joanni apostolo, mundana non diligant; sententia enim hominis suam quasi fingit naturam; ut hoc appelletur, quod sentit.

PL 17, 120B

「しかし汝らは肉にあるのではなく、霊にある」。肉に置かれていても、使徒ヨハネに同意して世のものを愛さないなら、肉にはいないと言われる。人の考えは、いわば自分の本性を形づくり、その思うところのものと呼ばれるようになるからである。

48

Si tamen Spiritus Dei habitat in vobis. Hoc ideo ambigue dicit, quia in Legem inducti, non adhuc perfectae erant fidei: sed spem in eis videbat perfectionis.

PL 17, 120B

「ただし、神の霊が汝らのうちに宿っているなら」。彼がこれを不確かな言い方で言うのは、彼らが律法に導かれた者であって、まだ完全な信仰に達していなかったからである。しかし彼は、彼らのうちに完全になる望みを見ていた。

49

Unde aliquando quasi perfectis loquitur, aliquando quasi perfecturis, hoc est, aliquando laudat, aliquando commonet; ut si secundum supra memorata versentur juxta legem naturae, in spiritu esse dicantur; quia Spiritus Dei in eo habitare non potest, qui carnalia sequitur.

PL 17, 120B

それゆえ彼は、あるときは完全な者に語るように、あるときは完全になろうとする者に語るように話す。すなわち、あるときは賞賛し、あるときは戒める。前に述べたところに従って自然の法に沿って生きているなら、霊にあると言われるが、肉的なものに従う者のうちには、神の霊は宿ることができないからである。

50

Si quis autem Spiritum Christi non habet. hic non est ejus. Quem superius Spiritum Dei dixit, nunc Spiritum dicit Christi, propterea quia omnia Patris, Filii sunt.

PL 17, 120C

「もしキリストの霊を持たない者がいるなら、その者はキリストのものではない」。先に神の霊と言ったものを、今はキリストの霊と言う。すべて父のものは子のものだからである。

51

Hoc ergo dicit, quia qui supradictis erroribus subjectus est, ad Christum non pertinet; Spiritum enim ejus non habet, quem ut filius Dei esset, acceperat. Duabus enim ex causis deserit hominem Spiritus sanctus; cum aut sensum carnis habet, aut gesta.

PL 17, 120C

したがって彼がこう言うのは、上に述べた誤りに服している者はキリストに属さない、ということである。神の子であるために受けていたキリストの霊を、持っていないからである。聖なる霊が人を見捨てるのは二つの理由による。肉の思いを持つか、あるいは〔肉の〕所業を持つかである。

52

Itaque per haec quae monet, ad bonam conversationem hortatur; quamvis enim bonitate Dei erigantur homines, onerantur tamen filii Dei vocati, nisi sic vixerint, ne indigni concesso nomine videantur.

PL 17, 120C

こうして彼は、これらの戒めによって、善い生き方へと勧めている。人々は神の善性によって引き上げられるが、神の子と呼ばれた者たちは、与えられた名にふさわしくない者と見られないように生きなければ、重荷を負わされるからである。

53

(Vers. 10.) Corpus quidem mortuum est propter peccatum, spiritus vera vita propter justificationem. Peccati causa corpus mortuum asserit eorum, quos deserit Spiritus sanctus, nec ad istum, id est, Spiritum, necis eorum passionem pervenire.

PL 17, 121A

(第10節)「体は罪のゆえに死んでいるが、霊は義とされることのゆえにまことの生命である」〔底本は vera(まことの)。ミーニュの脚注は、少なからぬ写本が spiritus vero vivit(しかし霊は生きている)と読むとする。刷られたとおり訳した〕。彼は、聖なる霊が見捨てた者たちの体が、罪のゆえに死んでいると断言する。彼らの死の苦難は、この霊には及ばないというのである。

54

Spiritus enim Dei nescit peccare; ad justificationem enim datur, ut adjutorio suo justificet. Ergo quia peccare nescit, vita est; mori enim non potest, quia per peccatum mors: ac per hoc sibi peccator oberit, non Spiritui, quem accepit.

PL 17, 121A

神の霊は罪を犯すことを知らない。義とするために与えられ、自らの助けによって義とするからである。それゆえ罪を犯すことを知らないから、生命である。死ぬことはできないからである。死は罪を通じて〔来る〕からである。したがって、罪人は自分自身を害するのであって、自分が受けた霊を害するのではない。

55

Nec enim Spiritus erit in causa, qui vult justificare. Signum enim justificationis hoc est in homine, ut per id quod inhabitat in eo, justificatus appareat esse filius Dei; non enim in ficto homine, neque in corpore subdito peccatis potest habitare Spiritus sanctus, sicut dicit Salomon (Sap. I, 4) : si quis autem denuo carnaliter vivat, desertus ab Spiritu sancto, in injustitia sua morietur.

PL 17, 121A

義としようとする霊に責任があるのではないからである。霊が内に宿ることが、義とされることのしるしだからである。内に宿るものによって、義とされた者が神の子として現れるのである。偽りの人の内にも、罪に服した体の内にも、聖なる霊は宿ることができない。ソロモンが言うとおりである(知恵の書1:4)。もし誰かが再び肉的に生きるなら、聖なる霊に見捨てられ、自らの不義のうちに死ぬであろう。

56

Corpus autem dicens, totum hominem significat mortuum peccati causa, sicut et a propheta sub vocabulo animae totus homo significatur, quasi a parte totum; ait enim: Anima quae peccat, ipsa morietur (Ezech. XVIII, 4) . Numquid sine corpore?

PL 17, 121B

彼が「体」と言うのは、罪のゆえに死んだ人全体を意味している。預言者が「魂」という語で人全体を意味したのと同じである。部分によって全体を示しているのである。彼は言う。「罪を犯す魂、その魂が死ぬ」(エゼキエル18:4)。体なしにだろうか。

57

Hic corpus pro toto homine posuit, ille animam. Et alius propheta carnem dicendo totum hominem significavit; ait enim: Videbit omnis caro salutare Dei (Esai. XL, 5) . Et quoniam baptizato datur Spiritus sanctus, etiam ipsius esse spiritus dicitur.

PL 17, 121B

ここで彼は体を人全体の意味で用い、預言者は魂を〔そう用いた〕。また別の預言者は、肉と言って人全体を意味した。彼は言う。「すべての肉は神の救いを見る」(イザヤ40:5)。洗礼を受けた者には聖なる霊が与えられるので、その霊も彼のものと言われる。

58

Idcirco caetera hominis ad comparationem ejus corpus appellavit, propterea quod anima, dum peccat, caro dicatur; hoc enim vocatur, quod sequitur, sicut saepe jam dixi.

PL 17, 121C

それゆえ彼は、人のその他の部分を、霊との比較で「体」と呼んだ。魂は罪を犯すとき肉と呼ばれ、従うものによって名づけられるからである。すでに私がしばしば述べたとおりである。

59

Simili modo et Dominus cum in passione sua divinitatem suam minime formidare vellet intelligi, sed hominis esse moestitiam, ait: Spiritus quidem promptus est, caro vero infirma (Matth. XXVI, 41) ; ut in spiritu Deum, in carne vero hominem significaret.

PL 17, 121C

同じように主も、受難において、自分の神性が恐れているのではなく、人の悲しみなのだと理解させようとして、言った。「霊は確かに意欲しているが、肉は弱い」(マタイ26:41)。霊において神を、肉において人を意味するためである。

60

(Vers. 11.) Quod si Spiritus ejus, qui suscitavit Jesum a mortuis, habitat in vobis; qui suscitavit Jesum a mortuis, vivificabit et mortalia corpora vestra propter inhabitantem Spiritum ejus in vobis.

PL 17, 121C

(第11節)「もし、イエスを死者のうちから起こした者の霊が汝らのうちに宿るなら、イエスを死者のうちから起こした者は、汝らのうちに宿るその霊のゆえに、汝らの死すべき体をも生かすであろう」。

61

Ipsum sensum eadem tractat ratione; corpora enim dixit, per quae homines significat. Et quia supra dixit propter peccatum corpus mori morte secunda, hic iterum propter bonam vitam mortalia corpora vivificari promisit, id est, totum hominem.

PL 17, 121C

彼は同じ意味を同じ論法で扱う。人を意味するために「体」と言ったのである。先に、罪のゆえに体は第二の死によって死ぬと言ったが、ここでは逆に、善い生き方のゆえに死すべき体が生かされると約束した。すなわち、人全体が〔生かされる〕のである。

62

(Vers. 12.) Igitur, fratres, debitores sumus non carni, ut secundum carnem vivamus. Rectum et manifestum est, non nos adinventioni Adae, qui carnaliter egit, obsecundare debere, qui prior peccans mortem nobis haereditatis titulo dereliquit: sed legi Christi servire nos debere, qui nos spiritali ratione a morte supradicta redemit; huic enim debitores sumus, qui nos carnalibus vitiis sordidatos per lavacrum Spiritus ablutos justificavit, et filios Dei fecit.

PL 17, 121D

(第12節)「それゆえ兄弟たちよ、我々は肉に対して、肉に従って生きるべき負い目を持つ者ではない」。正しく明らかなことである。我々は、肉的に行ったアダムの考案に従うべきではない。彼は最初に罪を犯して、相続の名目で我々に死を遺した。むしろ我々は、キリストの法に仕えるべきである。キリストは霊的な理によって、前述の死から我々を贖った。肉の悪徳に汚れた我々を、霊の洗いによって洗い清めて義とし、神の子らとした者に、我々は負い目があるのである。

63

Prius enim in carne positi, exemplo Adae vivebamus subjecti peccatis: nunc vero liberati, reddere debemus obsequium Redemptori.

PL 17, 122A

以前、我々は肉に置かれて、アダムの例にならい、罪に服して生きていた。しかし今は解放されたのだから、贖い主に従順を返さなければならない。

64

Quod quidem obsequium non illi utique proficit, qui nullius eget: sed nobis vitam acquirit aeternam; sic enim diligit nos, ut sibi imputet, quod proficit nobis.

PL 17, 122A

この従順は、何も必要としない彼〔贖い主〕に益をもたらすのではなく、我々に永遠の生命をもたらす。実に彼は我々を愛するので、我々に益となることを自分のこととして数える。

65

(Vers. 13.) Si enim secundum carnem vixeritis, moriemini. Nihil verius, quia si secundum Adam vixerimus, moriemur; Adam enim praevaricans vendidit se peccato carni deputatus.

PL 17, 122A

(第13節)「もし汝らが肉に従って生きるなら、死ぬであろう」。これ以上真実なことはない。我々がアダムに従って生きるなら、死ぬであろう。アダムは背反して、肉に数えられる者として自らを罪に売ったからである。

66

Omne enim peccatum, caro est; propter quod enim deforis vitia et delicta nascuntur ex sensibus, id est, de auditu, visu, tactu, odoratu, vel gustu, carni deputantur.

PL 17, 122A

すべての罪は肉である。外から悪徳や罪〔delicta〕が感覚、すなわち聴覚、視覚、触覚、嗅覚、味覚から生じるので、肉に数えられるのである。

67

Omnis enim cogitatio foras respiciens, incurrit delictum; nam et primi hominis deforis peccatum natum est. Secundum carnem ergo vivere, mors est; omnis enim actus carnis extra Legem est.

PL 17, 122B

外へ向かうすべての思いは罪〔delictum〕に陥る。第一の人の罪も外から生まれたのである。したがって、肉に従って生きることは死である。肉のすべての行いは律法の外にあるからである。

68

Si autem spiritu facta carnis mortificaveritis, vivetis. Corpus vult lege animae gubernari; unde ostendit quia si duce sancto Spiritu, actus et consilia carnis, quae hujus mundi instigantibus postestatibus concinnantur, fuerint repressa, ne agendi accipiant potestatem, vitam praestari.

PL 17, 122B

「しかし、もし汝らが霊によって肉の行いを殺すなら、生きるであろう」。彼は体が魂の法によって治められることを望む。そのため、聖なる霊を導き手として、この世の権力者たち〔底本は postestatibus。potestatibus と読む〕の促しによって企てられる肉の行いと企てが抑えられ、実行に移る力を得ないなら、生命が与えられることを示している。

69

Mortificari enim dicuntur, si cessent: non sunt enim, si cessant; quia peccatum non est, si non fiat.

PL 17, 122B

殺されると言われるのは、それが止むときである。止むなら、それは存在しないからである。行われない罪は、罪ではないからである。

70

(Vers. 14.) Quicumque enim Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei. Hos dicit Spiritu Dei agi, in quorum actibus consilia principum et potestatum hujus mundi non videntur: in quorum enim videntur, non sunt filii Dei, sed diaboli; quia qui de Deo natus est, non peccat, dicit Joannes apostolus (I Joan. III, 9) .

PL 17, 122B

(第14節)「神の霊に導かれる者は皆、神の子である」。彼が神の霊に導かれていると言うのは、その行いにおいて、この世の支配者たちと権力者たちの企てが見られない者たちのことである。それが見られる者たちは、神の子ではなく悪魔の子である。「神から生まれた者は罪を犯さない」からである、と使徒ヨハネは言う(一ヨハネ3:9)。

71

Hoc est enim quod probat Dei filios et diaboli. Unde Dominus ad Judaeos quod male agerent, et parricidium cogitarent, ait: Vos de patre diabolo estis (Joan. VIII, 44) .

PL 17, 122C

これこそ神の子らと悪魔の子らを見分けるしるしである。それゆえ主は、ユダヤ人たちが悪事を行い、近親殺しを企てていたので、彼らに言った。「汝らは父である悪魔から出た者である」(ヨハネ8:44)。

72

(Vers. 15.) Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore. Hoc dicit, quia accepto Spiritu sancto, a timore malorum actuum exuti sumus; ut de caetero nihil tale agamus, unde iterum timeamus.

PL 17, 122C

(第15節)「汝らは、再び恐れに陥るための隷従の霊を受けたのではない」。彼がこう言うのは、聖なる霊を受けて、我々が悪い行いへの恐れから解き放たれたからである。今後は、再び恐れるような何事も行わない。

73

Ante enim sub timore eramus, quia Lege data, omnes rei sunt constituti. Spiritum ergo timoris Legem dixit; quia homines peccati causa in timore constituit.

PL 17, 122C

というのも、以前、我々は恐れの下にいた。律法が与えられて、すべての者が咎ある者と定められたからである。それゆえ彼は律法を「恐れの霊」と呼んだ。人々を罪のゆえに恐れの下に置いたからである。

74

Lex autem fidei, quae in spiritu adoptionis significatur, Lex securitatis est; quia a timore nos eruit dum donat peccata, ac per hos securos nos fecit: ac dicitur spiritus non timoris secundum hunc modum.

PL 17, 122D

これに対して、子とされる霊において示される信仰の法は、安心の法である。この法は罪を赦すことによって我々を恐れから救い出し、そのようにして我々を安心させたからである。この意味で、「恐れの霊ではない」と言われる。

75

Sed accepistis Spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus: Abba, pater. Gratia Dei a timore liberati, accepimus spiritum adoptionis filiorum; ut considerantes quid eramus, et quid dono Dei sumus adepti, magna cum diligentia vitam nostram ordinemus; ne nomen Dei Patris in nobis injuriam patiatur, et ea omnia quae evasimus, veluti ingrati incurramus.

PL 17, 122D

「しかし汝らは、子たちとされる霊を受けた。この霊において我々は叫ぶ。『アッバ、父よ』」。我々は神の恩寵によって恐れから解放され、子たちとされる霊を受けた。それは、かつての我々が何であったか、神の賜物によって何を得たかを考え、大いなる注意を払って我々の生活を整えるためであり、父なる神の名が我々において辱めを受けず、我々が逃れ出たすべてのものに、恩知らずな者のように再び陥ることのないためである。

76

Talem enim gratiam consecuti sumus, ut audeamus dicere Deo: Abba, id est, pater! ideoque commonet, ne accepta fiducia in temeritatem vertatur; si enim huic voci, qua dicimus: Abba, pater, dissimilem vitam exhibeamus, injuriam Deo facimus, vocantes eum patrem.

PL 17, 123A

我々は、神に向かって「アッバ、すなわち父よ」と敢えて言えるほどの恩寵を得たのである。それゆえ彼は、受けた確信が無謀へと変わらないよう戒める。「アッバ、父よ」と呼ぶこの声に似ない生き方を示すなら、我々は神を父と呼びながら神を辱めることになるからである。

77

Idcirco enim bonitate sua hoc nobis indulsit, quod super naturam nostram est; ut quod substantia indigni sumus, operibus mereamur.

PL 17, 123A

というのも、神は自らの善性によって、我々の本性を超えるこのことを我々に許した。それは、実体においては我々はふさわしくない者であるのに、業によってふさわしい者となるためである。

78

(Vers. 16.) Ipse Spiritus reddit testimonium spiritui nostro, quod sumus filii Dei. Bene agentibus nobis, et per hoc ipsum manente in nobis Spiritu sancto, huic voci et animo nostro, quo clamamus in oratione: Abba, id est, pater, Spiritus Dei testimonium dat, dum manet in nobis, quoniam non temere dicimus, Abba, pater.

PL 17, 123A

(第16節)「霊自らが、我々の霊に、我々が神の子であると証しする」。我々が善く行い、そのことによって聖なる霊が我々のうちにとどまっているなら、神の霊は、我々が祈りの中で「アッバ、すなわち父よ」と叫ぶこの声と我々の心に証しを与える。霊が我々のうちにとどまっているあいだ、我々が「アッバ、父よ」と言うのは軽率ではないからである。

79

Dignam enim vitam huic voci exhibeamus; et hoc est testimonium filiorum, si in eos per Spiritum videatur signum paternum.

PL 17, 123B

実際、この声にふさわしい生き方を示そう。父の印が霊によって子たちの内に見えるなら、これが子たちの証しである。

80

(Vers. 17.) Si autem filii, et haeredes: haeredes quidem Dei, cohaeredes autem Christi. Cum Deus pater nullo modo mortuus possit dici, Christus autem ejus filius mortuus dicatur causa incarnationis, quid est ut is qui mortuus est, semper viventis haeres esse dicatur; cum haeredes utique non nisi mortuorum sint?

PL 17, 123B

(第17節)「もし子であるなら、相続人でもある。神の相続人であり、キリストとの共同相続人である」。父なる神は決して死んだとは言えないのに、その子キリストは受肉のゆえに死んだと言われる。では、死んだ者が、常に生きている者の相続人と言われるのはどういうことか。相続人とは、もとより死んだ者の相続人にほかならないのに。

81

Sed haec causa humanitatis, non divinitatis est. Nam apud Deum quae apud nos haereditas dicitur, donum est patris in filios obedientes transfusum; ut vivus viventis haeres sit merito proprio, non necessitate defuncti.

PL 17, 123B

しかし、これは人間であることに関わるのであって、神性に関わるのではない。というのも、我々のもとで相続と呼ばれるものは、神のもとでは、従順な子たちへと注がれた父の賜物であり、生きている子が生きている父の相続人となるのは、自分自身の功績によるのであって、死者の必然によるのではないからである。

82

Unde et Dominus in Evangelio non magis humana quam divina ratione vivam viventibus substantiam suam partitum esse, licet in parabola significavit (Luc. XV, 12) ; nec enim parabola absurda ratione componitur.

PL 17, 123C

それゆえ主も福音書で、人間的な理由というより神的な理由によって、生きている者〔底本は vivam(生きている〔財産を〕)。vivum と読む〕が生きている者たちに自らの財産を分け与えたと、たとえの形ではあるが、示した(ルカ15:12)。たとえは、道理に合わない仕方で組み立てられはしないからである。

83

Ut ergo promptos nos ad obediendum Deo Patri faceret, hac spe exhortatur dicens Dei nos futuros haeredes, cohaeredes autem Christi; ut quia spes magna praemii est, tanto magis in Dei rebus propensiores essemus, postponentes curam mundanorum.

PL 17, 123C

このように、彼は我々を父なる神への従順に進んで向かわせるために、この望みをもって勧め、我々が神の相続人、そしてキリストとの共同相続人となると語る。それは、報いへの望みが大きいので、我々がそれだけいっそう神のことに心を傾け、世のことへの関心を後回しにするためである。

84

Quid sit autem cohaeredem esse Filii Dei, ab apostolo Joanne docemur; inter caetera enim ait: Scimus quoniam cum apparuerit, similes ei erimus (I Joan. III, 2) .

PL 17, 123C

神の子の共同相続人であるとはどういうことかは、使徒ヨハネによって教えられる。彼はほかのことの中でも、こう言っている。「彼が現れるとき、我々が彼に似た者となることを、我々は知っている」(一ヨハネ3:2)。

85

Si tamen compatiamur, ut et simul glorificemur. Quomodo cohaeredes Christi fieri possumus declarat, dicens: Si tamen compatiamur, ut et simul glorificemur. Videamus ergo quid sit compati.

PL 17, 123D

「ただし、我々が共に苦しむなら、共に栄光を受けるためである」。我々がどのようにしてキリストの共同相続人となりうるかを、彼は述べている。「ただし、我々が共に苦しむなら、共に栄光を受けるためである」。では、共に苦しむとは何かを見よう。

86

Compati est persecutiones tolerare propter spem futurorum, carnemque crucifigere cum vitiis et concupiscentiis, hoc est, voluptates et pompas saeculi spernere.

PL 17, 123D

共に苦しむとは、将来のものへの望みのゆえに迫害を耐え忍ぶこと、そして肉を悪徳と欲望とともに十字架につけること、すなわち世の快楽と見せびらかしを退けることである。

87

Cum enim haec omnia mortua fuerint apud hominem, crucifigit mundum, futuri saeculi vitam credens, in qua se sperat cohaeredem Christi futurum.

PL 17, 123D

これらがすべて人の内で死んだとき、その人は世界を十字架につける。来たるべき世の生命を信じ、そこでキリストの共同相続人となることを望むからである。

88

(Vers. 18.) Existimo ergo quod non sint condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quae revelabitur in nobis.

PL 17, 124A

(第18節)「私は思う、今の時の苦難は、我々において現れる将来の栄光に釣り合わない」。

89

Exhortatio haec ad superiora pertinet, per quam ostendit parva esse, quae hic possunt a perfidis irrogari, ad comparationem decreti muneris in futuro saeculo.

PL 17, 124A

この勧めは先に述べたことに関わる。これによって彼は、背信の者たちがここで加えうる害は、来たるべき世で定められた賜物に比べれば小さいことを示している。

90

Propterea nos jubet ad omnia exitia paratos esse debere, quia magna pro his repromissa sunt praemia; ut in tribulatione consoletur se animus, et spe crescat.

PL 17, 124A

それゆえ彼は、あらゆる破滅に備えるべきだと我々に命じる。そのために大きな報いが約束されているからである。それは、苦難の中で心が自らを慰め、望みによって強められるためである。

91

Nam et quosdam, immo multos scimus pro praesentibus lucris, ad modicum utique profuturis, quam asperos et duros subire labores, et ad quae tendunt aliquando, quia ipsa vita fragilis est et incerta, pervenire non possunt.

PL 17, 124A

実際、ある人々が、いや多くの人々が、ごく僅かのあいだしか益とならない目先の利益のために、どれほど辛く厳しい労苦を引き受けるか、そして生命そのものが脆く不確かであるために、目指すところにときには至ることができないかを、我々は知っている。

92

Nautae pro quibus commodis tantis se procellis et tempestatibus credunt; cum sciant in his magis mortem ante oculos esse, quam vitam? Et milites spe praesentis praemii, cum incerta victoria sit, in gladios insurgere non dubitant.

PL 17, 124A

船乗りたちは、どんな利益のために、これほどの嵐と暴風に身を委ねるのか。そこでは生命よりも死のほうが目の前にあると知っているのに。兵士たちも、勝利が不確かなのに、目先の報酬への望みから、剣に向かって躍りかかるのをためらわない。

93

Quanto ergo magis pro Christo patiendum est, cujus etiam protelata sunt nobis beneficia: qui pro parvis magnifica, pro terrenis coelestia, et pro temporalibus perpetua praemia cum gloria pollicetur!

PL 17, 124B

ましてやキリストのために苦しむべきである。我々には彼の恩恵が先々まで延べられている。彼は、小さなものに代えて壮大なものを、地上のものに代えて天上のものを、一時的なものに代えて永遠の報いを、栄光とともに約束するのだから。

94

Pro Christo dicimur pati, cum nobis non illi proficiat, quod patimur: sed quia ille occasionem quaerit remunerandi nos, hoc praecipit; ut bonus enim vel profusus largitor causam quaerit, quomodo donet aut indignis, aut verecundis. Denique ut ipsa exitia tolerari possint, ipse suggerit vires.

PL 17, 124B

我々はキリストのために苦しむと言われるが、我々が苦しむことは彼の益にはならない。彼が我々に報いる機会を求めて、これを命じているのである。善良で気前のよい施し手が、ふさわしくない者にであれ、慎み深い者にであれ、与える口実を探すのと同じである。実に、破滅そのものを耐えられるように、彼自身が力を与える。

95

(Vers. 19.) Nam exspectatio creaturae revelationem filiorum Dei exspectat. Quoniam praesentis temporis passiones indignas dixit ad superventuram gloriam, subjecit quod creatura hoc exspectat, ut compleatur numerus filiorum Dei, destinatus ad vitam; ut tunc demum etiam ipsa creatura possit liberari a servitute corruptionis, et cessare a vitio.

PL 17, 124B

(第19節)「被造物の待望は、神の子たちの現れを待ち望んでいる」。彼は、今の時の苦難が来たるべき栄光に比べてふさわしくないと言ったので、被造物がこのことを待ち望んでいると付け加えた。すなわち、生命へと定められた神の子たちの数が満ちること、そのときはじめて被造物自身も腐敗の隷属から解放され、欠陥から免れることができるようになることを待っているというのである。

96

(Vers. 20.) Vanitati enim creatura subjecta est non voluntaria. In Domini et creatoris potestate posita creatura, non utique sponte subjecta est vanitati; non enim proderit sibi quod subjecta est, sed nobis.

PL 17, 124C

(第20節)「被造物は空しさに服させられた、自ら望んだのではなく」。主であり創造主である者の権能のもとに置かれた被造物は、自ら進んで空しさに服したのではない。服していることは、被造物自身の益にならず、我々の益になるからである。

97

Quid est ergo in quo vanitati subjecta est, nisi quia quae generat, caduca sunt? Operatur enim, ut fructus faciat corruptibiles: corruptio ergo ipsa vanitas est; omnia enim quae nascuntur in mundo, infirma, caduca et corruptibilia, ac per hoc vana sunt.

PL 17, 124C

では、被造物が空しさに服しているとは、どういうことか。被造物が生み出すものがはかないということではないか。被造物は朽ちる実を結ぶために働くのであり、したがって朽ちることそのものが空しさである。世に生まれるものはすべて、弱く、はかなく、朽ちるものであり、そのゆえに空しいからである。

98

Vana sunt enim, quia statum suum tenere non possunt: nam cuncta deformata per fluxum semper in se redeunt confusa in naturam. Hoc dicit de his et Salomon, quia omnia haec vanitas (Eccles. I, 2) .

PL 17, 124D

空しいというのは、自らの状態を保てないからである。万物は流転によって形を失い、自然の中に混ぜ合わされて、絶えず自らへと戻ってゆく〔confusa in naturam の意は定かでない。崩れたものが自然の素材に混ざり、また同じものとして生じる、と取った〕。これらについてソロモンも、すべてこれらは空しいと述べている(コヘレトの言葉1:2)。

99

Nec discordat ab his David, dicens: Verumtamen vanitas omnis homo vivens (Ps. XXXVIII, 6) . Manducare enim et bibere, et res mundi curare, nonne vanitas est?

PL 17, 124D

ダビデもこれと異ならず、こう言う。「とはいえ、生きている人間はみな空しい」(詩篇38:6)。食べ、飲み、世のことに心を配ることは、空しいことではないか。

100

Et prodest tamen ipsa vanitas; proficit enim hominibus natis in mundo, ut per haec in corporibus exercitati, discant mysterium Creatoris. Ad comparationem enim aeternorum vana sunt; nam in suo bona sunt, quippe cum sint necessaria.

PL 17, 124D

それでも、この空しさそのものは益にもなる。世に生まれた人々にとって、これによって体において鍛えられ、創造主の奥義を学ぶことに役立つからである。永遠のものに比べれば空しいが、それ自身の領分では善いものである。必要なものなのだから。

101

(Vers. 21.) Sed propter eum qui subjecit illam in spe. Quae spes sit, statim subjecit, dicens: Quoniam et ipsa creatura liberabitur a servitute corruptelae in libertatem gloriae filiorum Dei.

PL 17, 125A

(第21節)「しかし、それを服させた者のゆえに、望みのうちに」。どんな望みかを、彼はすぐに続けて述べる。「被造物自身も、腐敗の隷属から解放されて、神の子たちの栄光の自由に入るからである」。

102

Quoniam contradicere non potest creatura conditori suo, ejus causa subjecta est non sine spe. Habet enim in labore posita hoc solatium, quoniam habebit requiem, cum crediderint omnes, quos scit Deus credituros; quorum etiam causa subjecit.

PL 17, 125A

被造物は、自分を造った者に逆らうことができないので、その者のゆえに、望みなしにではなく服させられた。労苦のうちに置かれた被造物には、安らぎを得るという慰めがあるからである。それは、神が信じることになると知っている人々がみな信じたときであり、その人々のゆえに神は被造物を服させたのである。

103

(Vers. 22.) Scimus enim quod omnis creatura ingemiscit et parturit usque adhuc. Parturire dolere est. Ipse sensus est, quia omnis creatura per quotidianum laborem ingemiscit et dolet usque modo. Usque modo tamdiu significat, quamdiu legitur.

PL 17, 125A

(第22節)「我々は知っている、すべての被造物が今に至るまでうめき、産みの苦しみをしていることを」。産みの苦しみをするとは、痛むことである。意味は、すべての被造物が日ごとの労苦によってうめき、今に至るまで痛んでいる、ということである。「今に至るまで」とは、これが読まれているあいだ、その長さを意味する。

104

Ipsa enim elementa cum sollicitudine operas suas exhibent; quia et sol et luna non sine labore statuta sibi implent spatia, et spiritus animalium magno gemitu artatur ad exhibenda servitia; nam videmus illa gementia cogi invita ad laborem.

PL 17, 125B

元素そのものが、気遣いをもって自らの務めを果たしている。太陽も月も、労苦なしに自分に定められた軌道を満たしているのではなく、動物の息も、奉仕を果たすために大きなうめきのうちに苦しめられている。動物が、うめきながら、嫌々ながら労苦を強いられるのを、我々は見ているのである。

105

Haec ergo omnia exspectant requiem, ut a servili opere liberentur. Si autem haec esset servitus, quae ad Deum proficeret promerendum, gauderet, non doleret creatura: sed quia nostri causa subjecta est servituti corruptionis, dolet.

PL 17, 125B

これらすべては、隷属的な労働から解放されて安らぎを待っている。もしこの隷属が、神に認められることに役立つものであれば、被造物は喜び、痛みはしないであろう。しかし、我々のゆえに腐敗の隷属に服させられたので、痛むのである。

106

Videt enim quotidie opera sua interire; quotidie enim oritur et occidit opus ejus. Recte ergo dolet, cujus operatio non ad aeternitatem pertinet, sed ad corruptionem.

PL 17, 125B

被造物は、自分の作ったものが日ごとに滅びるのを見る。その業は日ごとに生じては消えるからである。それゆえ、その働きが永遠に関わらず、腐敗に関わるのだから、痛むのは当然である。

107

Quantum ergo datur intelligi, satis de nostra salute sollicita sunt, scientes ad liberationem suam proficere maturius, si modo nos citius agnoscamus auctorem.

PL 17, 125B

理解できる限りでは、被造物は我々の救いを大いに気遣っている。我々が早く創造主を認めるなら、それだけ早く自らの解放が進むと知っているからである。

108

Haec itaque scientes, omni cura diligentiaque dignos nos praebeamus, aliis quoque ut exemplo simus, non nostra solum miseratione commoti, sed et ejus causa quae diebus ac noctibus injurias patiens ingemiscit; solemus enim in alienis causis propensius vigilare.

PL 17, 125C

これを知って、我々はあらゆる配慮と注意をもって自らをふさわしい者として示し、他の者たちの模範ともなろう。我々自身への憐れみに動かされるだけでなく、昼も夜も不当な扱いを受けてうめいている被造物のためにも、そうしよう。人は他人の事柄のためには、いっそう熱心に目を覚ましているものだからである。

109

(Vers. 23.) Non solum autem illa, sed et nos qui receptaculum Spiritus habemus, nos ipsi intra nosmet ipsos ingemiscimus, exspectantes redemptionem corporis nostri.

PL 17, 125C

(第23節)「それだけでなく、霊の容れ物を持つ我々自身も、我々の体の贖いを待ち望みながら、我々自身の内でうめいている」。

110

Post creaturam mundanam adjecit etiam nos hoc exspectare, et ingemiscere ad Deum, ut hinc liberemur cuncti destinati ad vitam; quia christianis mundus hic pelagus est.

PL 17, 125C

彼は、この世の被造物のあとに、我々もこれを待ち望み、神に向かってうめいていると付け加えた。それは、生命へと定められた我々すべてがここから解放されるためである。キリスト教徒にとって、この世界は大海だからである。

111

Sicut enim mare adversis excitatur procellis, insilit, et tempestatem navigantibus facit; ita et saeculum perfidorum conspiratione commotum, perturbat fidelium mentes: et tanta diversitate hoc agit inimicus, ut quid prius evitandum sit, ignoretur.

PL 17, 125C

海が逆風によってかき立てられ、躍りかかり、航海する者たちに嵐を起こすように、この世も、背信の者たちの結託に揺さぶられて、信仰ある者たちの精神を乱す。敵はあまりに多様な仕方でこれを行うので、何をまず避けるべきかがわからなくなる。

112

Si enim potestas desinit esse adversum nos, privatorum mentes exagitat: si et hi compescantur, per domesticos conflat incendium; et si hoc positum fuerit, arte sua inter ipsos germanos facit discordiam; ut quatuor angulis pulsata domus, ex aliqua parte faciat ruinam.

PL 17, 125D

権力が我々に敵対することをやめれば、敵は私人たちの精神を駆り立てる。彼らも抑えられれば、家の者たちを通して火を燃え上がらせる。それも収まれば、自らの術によって兄弟たちのあいだにさえ不和を起こす。四隅から打たれた家が、どこかの部分から崩れるようにするためである。

113

Propter quod uno consilio fugiendum est hinc christianis; exemplum enim debent sequi sancti Simeonis, qui sciens bellum hic geri contra perfidiam, in pace dimitti se postulavit (Luc. II, 29) .

PL 17, 126A

それゆえ、キリスト教徒はただ一つの方策によってここから逃れなければならない。ここで背信に対する戦いが行われていると知って、平安のうちに去らせてほしいと願った聖シメオンの模範に、従うべきだからである(ルカ2:29)。

114

Hoc est quod singuli orantes pro omnibus oramus, ut veniat regnum Dei (Matth. VI, 10) ; tunc enim erit liberatio corporis nostri, id est, omnium christianorum: in corpore enim omnes significavit, quia sumus alter alterius membra.

PL 17, 126A

我々が一人一人、すべての者のために祈りつつ「神の国が来るように」と祈るのは、このことである(マタイ6:10)。そのとき、我々の体の解放、すなわちすべてのキリスト教徒の解放が起こるからである。「体」という語で彼はすべての者を指した。我々は互いに肢体だからである。

115

Apostolus quidem quasi vir divinus bene sentit de nobis, dicens quia ingemiscimus, ut hinc liberemur, sicut et ingemiscebat Simeon: sed video oblectatione mundi nos teneri.

PL 17, 126A

使徒は、神的な人として、我々について善く考え、我々がここから解放されるためにうめいていると言う。シメオンもうめいていたとおりである。しかし私は、我々が世の楽しみに引き留められているのを見る。

116

Igitur per haec quae supra dicta sunt, ostendit quam vim creatura patiatur nostri causa; cum quando nos quibus obsequium ejus proficit, quique Dei Spiritum adjutorem habemus, ingemiscimus, ut hinc liberemur, ut promissa consequamur praemia.

PL 17, 126A

それゆえ、先に述べたことによって、彼は被造物が我々のゆえにどれほどの強制を受けているかを示している。その奉仕が益となる我々、神の霊を助け手として持つ我々でさえ、約束された報いを得るために、ここから解放されることを求めてうめいているのだから〔cum quando nos … ingemiscimus の構文は崩れているらしく、このように取った〕。

117

Quanto magis ergo creatura ingemiscit, quae neque adjutorem habet Spiritum sanctum, neque in sua causa laborat: addito hoc, quod ea quae labore suo generat, ut alimentis servorum Dei proficiant, contra fas videt idolis immolari! Unde plus dolet, et optat citius liberari, sciens hoc ad injuriam proficere Creatoris.

PL 17, 126B

まして、助け手として聖なる霊を持たず、自分のために労してもいない被造物は、どれほどうめくことか。しかも、自分が労苦して生み出したものが、神の僕たちの糧となるはずなのに、道に反して偶像に献げられるのを見ているのである。それゆえ、いっそう痛み、早く解放されることを望む。これが創造主への侮辱になると知っているからである。

118

(Vers. 24.) Spe enim salvati sumus. Hoc dicit, quia sperando quod promisit Deus in Christo, nobis meritum fecimus, ut liberemur. Ergo in spe liberati sumus; quia non aliud futurum est, quam credimus.

PL 17, 126B

(第24節)「我々は望みによって救われた」。これは、神がキリストにおいて約束したことを望むことによって、我々が解放されるための功績を作った、という意味である。したがって、望みにおいて解放されたのである。我々が信じているのと別のことが起こるのではないからである。

119

Spes autem quae videtur, non est spes. Manifestum est non esse spem quae videtur, sed quod non videtur: ac per hoc credentes praemiis afficiendi sunt; quia quae non vident, sperant.

PL 17, 126C

「しかし、見える望みは望みではない」。見える望みは望みではなく、見えないものこそ望みであることは明らかである。それゆえ、信じる者たちは報いを受けるはずである。見ないものを望むからである。

120

(Vers. 25.) Nam quod videt quis, quid sperat? Sed si quod non videmus, speramus, per patientiam exspectamus. Dubium non est ea sperari, quae non videntur; exspectantur enim futura.

PL 17, 126C

(第25節)「というのも、人が見ているものを、どうしてなお望むだろうか。しかし、見ていないものを望むなら、我々は忍耐によって待つ」。見えないものが望まれることに疑いはない。待たれるのは将来のものだからである。

121

Haec exspectatio patientia est, quae multum meretur a Deo; ut de die in diem exspectans cupiat venire regnum Dei, et non dubitet, quia tardat.

PL 17, 126C

この待望は忍耐であり、神のもとで大いに功績となる。日ごとに待ちつつ、神の国が来ることを願い、遅れているからといって疑わないためである。

122

(Vers. 26.) Similiter autem et spiritus adjuvat infirmitatem nostrae orationis. Quoniam superius ingemiscere nos, et precari liberationem memoravit, et in dolore positi, aut quae longe futura dicta sunt, mox fieri volumus, aut cito tolli, per quae ad meritum perveniamus; et videmur imbecilla oratione precari, dum illi denegatur effectus.

PL 17, 126C

(第26節)「同様に、霊も我々の祈りの弱さを助ける」。彼は先に、我々がうめき、解放を祈り求めることを述べた。苦痛のうちに置かれた我々は、遠い将来と言われたことがすぐに実現するよう望み、あるいは、それによって我々が功績に至るはずのものがすぐに取り除かれるよう望む。そして、その祈りの効果が拒まれるので、我々は弱い祈りで願っているように見える。

123

Infirma est enim, qui contra rationem postulat: ac per hoc infirmitatem hanc a sancto Spiritu dato nobis adjuvari ostendit. Adjuvat autem, quia quae aut ante petuntur, quam peti debeant, aut sunt contraria, non sinit fieri.

PL 17, 126D

道理に反して願う者は弱い〔底本は infirma est … qui。語形が合わないが、infirmus「弱い者」と解した〕。したがって彼は、この弱さが、我々に与えられた聖なる霊によって助けられることを示している。霊が助けるのは、願うべき時より前に願われるものや、逆効果になるものが成就するのを許さないからである。

124

Nam quid oremus sicut oportet, nescimus. Infirmitatem orationis nostrae ignorantiam significare declaravit; fallimur enim putantes prodesse quae poscimus, cum non prosint.

PL 17, 127A

「というのも、我々は、どう祈るべきかを知らない」。彼は、我々の祈りの弱さが無知を意味すると明言した。我々は、願うものが益になると思いながら、益にならないので、誤るのである。

125

Denique eidem Apostolo tertio deprecanti, ut tentationes ab eo cessarent, quia crebrae erant, dictum a Domino est: Sufficit tibi gratia mea; nam virtus in infirmitate perficitur (II Cor. XII, 9) , id est, sic meritum quis collocat, dum in tribulationibus patiens invenitur.

PL 17, 127A

実に、同じ使徒が、試練が自分から去るように三度願ったとき、それがたびたび起こったからだが、主から次のように言われた。「汝には私の恩寵で足りる。力は弱さにおいて完成されるのだから」(二コリント12:9)。これは、人が苦難の中で忍耐する者と見出されるとき、そのようにして功績を積むという意味である。

126

Didicit ergo contra se esse quod petebat. Est et aliquando superba et stulta petitio, sicut fuit duorum apostolorum Jacobi et Joannis, quibus incongrua et immensa petentibus dictum est: Nescitis quid petatis (Matth. XX, 22) .

PL 17, 127A

こうして彼は、自分の願っていたことが自分に不利であると学んだ。願いが高慢で愚かなこともあり、それは使徒二人、ヤコブとヨハネの場合のようであった。彼らが不相応で途方もないことを願ったとき、こう言われた。「汝らは、自分が何を願っているのかを知らない」(マタイ20:22)。

127

Sed ipse Spiritus postulat pro nobis gemitibus inenarrabilibus. Non humanis eloquiis postulare pro nobis dicitur Spiritus Domini, sed more naturae suae. Cum enim quod de Deo est, Deo loquitur; eo more loquatur necesse est, quo ille loquitur, de quo est.

PL 17, 127A

「しかし、霊自らが、言い表しえないうめきをもって我々のために願う」。主の霊が我々のために願うと言われるのは、人間の言葉によってではなく、自らの本性に即した仕方によってである。神から出るものが神に語るのだから、それが出てきた神が語る仕方で語るほかないからである。

128

Nemo enim cum cive suo alia lingua loquitur. Superfundit enim se precibus nostris Spiritus datus nobis; ut imperitiam, et improvidentiam nostram motu suo operiat; et illa nobis a Deo petat, quae prosint nobis.

PL 17, 127B

実際、誰も自分の同国人と別の言葉で語りはしない。我々に与えられた霊は、我々の祈りの上に自らを注ぎ、我々の未熟さと先見のなさを自らの動きで覆い、我々の益となることを神に求めるのである。

129

(Vers. 27.) Qui autem scrutatur corda, scit quid desideret Spiritus, quia secundum Deum postulat pro sanctis.

PL 17, 127B

(第27節)「しかし、心を探る者は、霊が何を望むのかを知っている。霊は神に従って聖なる者たちのために願うからである」。

130

Manifestum est quia Deo, cui nihil tacitum est et occultum, nota est precatio omnium spirituum; quanto magis Spiritus sancti, qui ejusdem utique substantiae est, et loquitur non impulsu aeris, neque ut angeli, aut sicut caetera ex creaturis, sed sicut competit ejus divinitati!

PL 17, 127B

神にとって、何一つ黙されず隠されていないのだから、あらゆる霊の祈りが知られていることは明らかである。まして、同じ実体に属する聖なる霊の祈りは、なおさらである。この霊は、空気の衝撃によってではなく、天使のようにでも、その他の被造物のようにでもなく、その神性にふさわしい仕方で語る。

131

Deo ergo loquitur, cum nobis tacere videtur; quia et videt, cum non videatur, et haec petit, quae scit Deo placere, et nobis prodesse. Tunc sane pro nobis interponit se idem Spiritus, cum scit nos per ignorantiam, non per jactantiam contraria postulare.

PL 17, 127C

それゆえ霊は、我々には黙っているように見えるときに、神に語っている。見られていないときにも見ており、神に喜ばれ、我々の益となることを願うからである。この同じ霊が我々のためにとりなすのは、我々が無知のゆえに、高ぶりからではなく、自分に不利なことを願っていると知っているときである。

132

(Vers. 28.) Scimus autem quoniam diligentibus Deum omnia procedunt in bonum, iis qui secundum propositum vocati sunt sancti.

PL 17, 127C

(第28節)「我々は知っている、神を愛する者たちには、すべてのことが益となって進むことを。計画に従って召された聖なる者たちには」。

133

Hoc dicit, quia diligentes Deum etsi imperite precati fuerint, non illis oberit; quia propositum cordis illorum sciens Deus et ignaviam, non illis imputat, quae adversa postulant; sed ea annuit, quae danda sunt Deum amantibus.

PL 17, 127C

これは、神を愛する者たちが、たとえ未熟に祈ったとしても、害を受けないということである。神は彼らの心の計画とその不手際とを知っているので、彼らが逆のことを願っても、それを彼らに負わせず、神を愛する者たちに与えられるべきものを認めるからである。

134

Unde et Dominus ait: Scit autem, inquit, Pater vester quid vobis opus sit, antequam petatis ab eo (Matth. VI, 32) . Ili ergo secundum propositum vocantur, quos credentes praescivit Deus futuros sibi idoneos; ut antequam crederent, scirentur.

PL 17, 127C

そこで主も言っている。「汝らの父は、汝らが父に願う前に、汝らに何が必要かを知っている」(マタイ6:32)。それゆえ、〔底本は Ili。illi と読む〕計画に従って召されるのは、神が、信じる者となって自分にふさわしい者になると予知した人々であり、彼らは信じる前から知られていたのである。

135

(Vers. 29.) Nam quos praescivit. Istos quos praescivit futuros sibi devotos, ipsos elegit ad promissa praemia capessenda; ut hi qui credere videntur, et non permanent in fide coepta, a Deo electi negentur; quia quos Deus elegit, apud se permanent.

PL 17, 127D

(第29節)「というのも、予知した者たちを」。自分に献身する者となると予知した人々、まさに彼らを、神は約束された報いを受けるために選んだ。それゆえ、信じているように見えても、始めた信仰にとどまらない者は、神に選ばれたことを否定される。神が選んだ者は、神のもとにとどまるからである。

136

Est enim qui ad tempus eligitur, sicut Saul et Judas; non de praescientia, sed de praesenti justitia.

PL 17, 128A

時のあいだだけ選ばれる者もいる。サウルやユダがそうである。それは予知によるのではなく、現在の正義によるのである。

137

Conformes fieri imaginis Filii sui. Hoc dicit quia ideo praedestinantur in futurum saeculum, ut similes fiant Filio Dei, quod jam supra memoravi.

PL 17, 128A

「自らの子の像と同じ形になるように」。これは、来たるべき世へと予定されているのは、神の子に似た者となるためであるという意味で、私はすでに先に述べた。

138

Ut sit ipse primogenitus in multis fratribus. Recte primogenitus, qui ante omnem creaturam non factus, sed natus est: ad cujus exemplum Deus homines in filios sibi adoptare dignatus est. Est et primogenitus in regeneratione Christus.

PL 17, 128A

「彼が多くの兄弟たちの中で長子であるために」。あらゆる被造物に先立って、造られたのではなく生まれた者が長子と呼ばれるのは正しい。その模範にならって、神は人々を自らの子とすることをよしとした。キリストは再生においても長子である。

139

Est et primogenitus ex mortuis cujus natura ignoratur. Et primogenitus post victoriam ascendens in coelos.

PL 17, 128A

彼は、死者の中からの長子でもあり、その本性は知られていない〔cujus の係りは定かでない。長子の本性と取った〕。また、勝利ののち天に昇る長子でもある。

140

Primogenitus igitur in omnibus frater noster dicitur; quia homo dignatus est nasci: Dominus vero est; quia Deus noster est, sicut dicit propheta Hieremias: Hic est Deus noster, nec reputatur alius absque eo (Baruc. III, 36) .

PL 17, 128B

したがって彼は、あらゆる点で長子として、我々の兄弟と言われる。人として生まれることをよしとしたからである。しかし、彼は主である。我々の神だからであり、預言者エレミヤが言うとおりである。「これが我々の神である。彼のほかに別の者は数えられない」(バルク3:36)。

141

(Vers. 30.) Quos autem praedestinavit, illos et vocavit. Vocare est cogitantem de fide adjuvare, aut compungere eum, quem sciat audire. Et quos vocavit, ipsos et justificavit: quos autem justificavit, hos et magnificavit.

PL 17, 128B

(第30節)「予定した者たちを、彼は召しもした」。召すとは、信仰について思案している者を助けること、あるいは、聞くとわかっている者の心を刺すことである。「そして召した者たちを、義ともし、義とした者たちを、高めもした」。

142

Hoc dicit quod supra, quia quos praescivit Deus aptos sibi, hi credentes permanent, quia aliter fieri non potest, nisi quos praescivit Deus, ipsos et justificavit: ac per hoc et magnificavit illos, ut similes fiant Filio Dei.

PL 17, 128B

これは先に述べたことと同じである。すなわち、神が自分にふさわしいと予知した者たちは、信じてとどまる。ほかの仕方ではありえず、神が予知した者たちを、神は義ともしたのである。したがって彼らを高めもした。神の子に似た者となるためである。

143

De caeteris quos non praescivit Deus, non est illi cura in hac gratia, quia non praescivit illos futuros idoneos.

PL 17, 128C

神が予知しなかったほかの者たちについては、神はこの恩寵において配慮しない。彼らがふさわしい者となると予知しなかったからである。

144

At si credant, aut eligantur ad tempus; quia videntur boni, ne justitia contempta videatur, non permanent ut magnificentur, sicut et Judas Iscariotes, aut illi septuaginta duo, qui electi, post scandalum passi recesserunt a Salvatore (Joan. VI, 71) .

PL 17, 128C

だが、彼らが信じたり、時のあいだだけ選ばれたりする場合、それは彼らが善い者に見えるからであり、正義が軽んじられたと見えないためである〔ne 以下の係りは定かでない。選びが一時的であるのは、正義が軽んじられたと見えないためと取った〕。彼らは、高められるまでとどまらない。イスカリオテのユダや、選ばれながら、躓きを経験したのち救い主から離れた七十二人のようにである(ヨハネ6:71)。

145

(Vers. 31.) Quid ergo dicemus ad haec? Si Deus pro nobis, quis contra nos? Manifestum est, quia Deo nobis testimonium perhibente, quis est qui audeat accusare nos, quando ipse qui judex est, ante praescivit nos, et idoneos judicavit?

PL 17, 128C

(第31節)「では、これらのことについて何と言おうか。神が我々の味方なら、誰が我々に敵対するのか」。神が我々に証しをしているのに、我々を訴えようとする者が誰かいるだろうか。裁き主である神自身が、あらかじめ我々を予知し、ふさわしい者と判定したのだから、それは明らかである。

146

(Vers. 32.) Qui proprio Filio suo non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum. Sic securos nos debere esse fidei causa hortatur; ut Deum, quasi praescium, antequam ex impiis fideles essemus, Filium suum pro nobis morti tradidisse ostendat.

PL 17, 128C

(第32節)「自分の固有の子を惜しまず、我々すべてのために彼を引き渡した者は」。このように彼は、信仰のゆえに我々が安心するべきだと勧める。神が、いわば予知する者として、我々が不敬虔な者から信仰ある者になる前に、自らの子を我々のために死に引き渡したことを示すためである。

147

Quomodo non etiam cum illo omnia nobis donavit? Deum olim decrevisse dicit remunerandos credentes in Christum.

PL 17, 128D

「どうして、彼とともにすべてのものを我々に与えなかったことがあろうか」。彼は、神がはるか以前に、キリストを信じる者たちに報いると決めていたと言っている。

148

Si enim quod majus et praecipuum est, praestitit nobis, ut Filium suum verum et charissimum traderet propter nos adhuc impios; quare non quod minus est facturus credatur pro nobis credentibus sibi?

PL 17, 128D

より大きく、より優れたこと、すなわち、まだ不敬虔であった我々のために、自らの真の、最愛の子を引き渡すことを、神が我々のためになしたのなら、より小さなことを、自分を信じる我々のために神が行うはずがないと、どうして考えられようか。

149

Jam enim parata sunt credentibus praemia; minus est enim nobis omnia cum illo donare, quam illum nostri causa morti tradere.

PL 17, 129A

信じる者たちのために、報いはすでに備えられている。彼とともにすべてのものを与えるほうが、我々のために彼を死に引き渡すよりも小さいことだからである。

150

(Vers. 33.) Quis accusabit adversus electos Dei? Neminem audere nec posse judicium et praescientiam Dei in nobis retractare apertum est. Quis est enim qui possit haec, quae Deus probat, improbare; cum nemo aequalis sit Deo?

PL 17, 129A

(第33節)「神に選ばれた者たちを、誰が訴えるのか」。我々における神の裁きと予知を、あえて覆そうとする者も、覆しうる者も、誰もいないことは明らかである。神が是認することを否認できる者が誰かいるだろうか。誰も神に等しくないのに。

151

Deus qui justificat (Esai. L, 8) . Hoc in Esaia propheta est, quod hic quasi suum ponit; quia nemo est alius qui, quod probat Deus, arguat. Aut ne forte ipse nos Deus accuset: sed non potest quod justificat, accusare.

PL 17, 129A

「義とするのは神である」(イザヤ50:8)。これは預言者イザヤにある句で、ここでは自分のものとして置いている。神が是認することを非難する者は、ほかに誰もいないからである。あるいは、神自身が我々を訴えるのかもしれない。しかし、神は自分が義とする者を訴えることはできない。

152

(Vers. 34.) Et quis erit, qui condemnet? Christus qui mortuus est, immo qui et resurrexit, et est in dextera Dei, qui etiam interpellat pro nobis.

PL 17, 129B

(第34節)「そして、断罪する者は誰か。死んだキリスト、いや、よみがえり、神の右におり、我々のためにとりなしさえする者〔がいる〕」。

153

Deum, quia nos justificat, accusare nos negat: Christum autem damnare nos non posse; quia eo affectu diligit nos, ut moreretur pro nobis, et resurgens, semper causas nostras agat apud Patrem.

PL 17, 129B

彼は、神が我々を義とする以上、我々を訴えることはないと言い、キリストも我々を断罪できないと言う。キリストは、我々のために死ぬほどの思いで我々を愛し、よみがえって、父のもとで常に我々の訴えを弁護するからである。

154

Cujus postulatio contemni non potest; quia in dextera Dei est, hoc est, in honore quod Deus est; ut de Deo Patre securi, et Christo Filio ejus qui judicaturus est, in fide ejus laetemur.

PL 17, 129B

彼の願いは軽んじられえない。神の右にいる、すなわち神であるという栄誉のうちにいるからである。こうして我々は、父なる神について安心し、裁くことになる子キリストについても、彼への信仰のうちに喜ぶのである。

155

Hinc est illud, quod dicit Petro apostolo: Ecce exspostulavit Satanas, ut vos ventilet sicut triticum: ego autem rogavi pro te, ne deficiat fides tua (Luc. XXII, 31, 32) .

PL 17, 129B

ここから、彼が使徒ペトロに言う、あの言葉が出ている。「見よ、サタンは、汝らを小麦のようにふるいにかけることを要求した〔底本は exspostulavit。expostulavit と読む〕。しかし私は、汝の信仰が絶えないよう、汝のために願った」(ルカ22:31–32)。

156

Hoc ergo modo interpellat pro nobis Salvator; sciens enim impudentiam et altitudinem adversarii nostri, cum se commovet adversum nos, si non ei assentiamus, Salvator interpellat pro nobis; ne aliquid violenter praesumat circa nos, ut arceatur insolentia ejus.

PL 17, 129B

このように、救い主は我々のためにとりなす。我々の敵対者の恥知らずと高慢を知っているので、敵が我々に対して動き出し、我々が同意しないときに、救い主は我々のためにとりなすのである。それは、敵が我々に対して暴力的に何かを企てないように、その横暴が退けられるためである。

157

Hac causa tamen dicitur Filius interpellare, cum ipse agat totum, et aequalis sit Deo Patri; et quia unus dicitur Deus, ne Pater et Filius singularis, vel unio putaretur, ad personarum distinctionem sic loquitur Scriptura; ut et Filium non disparem tradat: et Patrem, quia Pater est, et quia ab ipso sunt omnia, praeferat.

PL 17, 129C

それでも子が「とりなす」と言われるのは、子自身がすべてを行い、父なる神と等しいにもかかわらずである。神は一つと言われるので、父と子が単独の者である、あるいは合一していると考えられないように、ペルソナの区別のために聖書はこのように語る。子が父と異ならないことを伝え、また父については、父であること、そしてすべてのものが父から出ていることのゆえに、父を上に置くためである。

158

(Vers. 35.) Quis nos separabit a charitate Christi? Hoc est, quis nos avertere poterit a dilectione Christi, qui nobis tam magna et innumera praestitit beneficia? Tribulatio? Sed non facit, quia dilectionem firmi christiani nulla vincunt tormenta.

PL 17, 129C

(第35節)「誰が我々をキリストの愛から引き離すのか」。すなわち、我々にこれほど大きく数知れない恩恵を与えたキリストの愛から、誰が我々を背かせうるか、ということである。「苦難か」。しかし、苦難はそうはしない。確固としたキリスト教徒の愛を、どんな拷問も打ち負かさないからである。

159

Amantis enim plus incitatur charitas, si eum cujus sensit beneficia, prohibeatur amare; dum enim putant se in merita ejus seminare, suscitant memorata beneficia.

PL 17, 129C

愛する者の愛は、恩恵を受けた相手を愛することを禁じられると、いっそう掻き立てられる。〔迫害する者たちは〕彼の功績に種を蒔いているつもりで〔in merita ejus seminare の意は定かでない。迫害が殉教者の功績を増すことを言うと取った〕、実際には思い起こされた恩恵を呼び覚ますのである。

160

(Vers. 36, 37.) An angustia? an persecutio? an fames? an nuditas? an periculum? an gladius (sicut scriptum est, quia propter te morte afficimur tota die, aestimati sumus velut oves occisionis)? Sed in his omnibus superamus propter eum, qui dilexit nos.

PL 17, 129D

(第36・37節)「窮乏か、迫害か、飢えか、裸か、危険か、剣か(書かれているように、『汝のゆえに我々は一日中死に処され、屠られる羊のように見なされた』)。しかし、これらすべてのことにおいて、我々は我々を愛した者のゆえに勝つ」。

161

Hoc scriptum est in psalmo quadragesimo tertio. Manifestum est ergo haec omnia, quae enumerat, exitia, tribulationes, pressuras, et mortem, non posse conferri vel comparari charitati Christi, quam seminavit in nobis.

PL 17, 130A

これは第四十三篇の詩篇に書かれている。したがって、彼が数え上げたこれらすべて、破滅、苦難、圧迫、死は、キリストが我々のうちに蒔いた愛と並べることも、比べることもできないことは明らかである。

162

Multo enim majora ejus beneficia habemus, quam haec sunt omnia, quae videntur adversa. Si enim morimur pro illo, quod gravius videtur in his, et ille mortuus est pro nobis: sed ille ut prodesset nobis; nostra autem mors non illi proficit, sed nobis.

PL 17, 130A

我々は、これらすべての見かけ上の災いよりもはるかに大きな彼の恩恵を持っている。我々が彼のために死ぬなら、これらの中で最も重いと見えるそのことを、彼も我々のために死んだのである。しかも彼は我々の益となるために死んだ。我々の死は、彼の益にならず、我々の益になる。

163

Temporalem enim vitam perdimus, ut nobis rependatur aeterna. Et quid mirum si servi moriantur pro bono Domino; quando Dominus mortuus est pro servis, et malis? Vincunt ergo beneficia, et exhortantur animum ad perseverandum propter eum, qui dilexit nos.

PL 17, 130A

我々は一時の生命を失うが、永遠の生命が我々に報いられるためである。僕たちが善き主のために死ぬことに、何の不思議があろうか。主が、僕たちのために、しかも悪い僕たちのために死んだのだから。それゆえ恩恵が勝り、心を励まして、我々を愛した者のゆえに堅く耐えさせるのである。

164

(Vers. 38, 39.) Confido enim quia neque mors. Confidentia haec de sponsione Christi est, qua promisit in tribulatione adjuvare sibi dicatam fidem.

PL 17, 130B

(第38・39節)「というのも、私は確信している、死も」。この確信はキリストの約束に基づく。彼は、自分に献げられた信仰を苦難の中で助けると約束したのである。

165

Neque vita, neque angelus, neque virtus, neque altitudo, neque profundum, neque praesentia, neque futura, neque alia creatura poterit nos separare a charitate Dei, quae est in Christo Jesu Domino nostro.

PL 17, 130B

「生命も、天使も、力も、高さも、深さも、現在のものも、将来のものも、ほかのどんな被造物も、我々の主キリスト・イエスにある神の愛から我々を引き離すことはできない」。

166

Haec sunt omnia, quae ad abductionem nostram a diabolo inferuntur, quae idcirco memorat, ut muniat nos; ut si advenerint, confidentes de spe, et auxiliis Christi, armati fide adversus haec repugnemus.

PL 17, 130B

これらはすべて、悪魔によって我々を連れ去るために差し向けられるものである。彼がこれらを挙げるのは、我々を守るためである。それらが襲うときに、我々が望みとキリストの助けを確信し、信仰で武装してこれらに抗するためである。

167

Quid enim si mors illata fuerit, nonne lucrum est maximum occasionem invenire, qua citius eatur in regnum promissum?

PL 17, 130B

死が加えられたとして、約束された国へより早く行く機会を見出すのは、最大の利得ではないか。

168

Neque si praesens vita promissa nobis fuerit dignitate munita, debet nos avertere ab spe beneficii Christi, quem scimus, quia non solum in futuro, sed et in praesenti proderit nobis.

PL 17, 130B

また、現在の生命が、威厳に固められたものとして我々に約束されたとしても、それはキリストの恩恵への望みから我々を引き離してはならない。我々は、彼が将来においてだけでなく、現在においても我々に益をもたらすと知っている。

169

Nec quidem si se angelus nobis ostendat ad seducendos nos, subornatus fallaciis patris sui diaboli, praevalere debebit adversum nos; cum sciamus Christo, ut magni consilii Angelo, nihil praeponendum (Esai. IX, 6) .

PL 17, 130C

また、天使が、自分の父である悪魔の欺きに唆されて、我々を惑わそうと現れたとしても、我々に打ち勝つことがあってはならない。我々は、キリストが「大いなる計画の天使」であるから、何ものもキリストに優先させてはならないと知っているからである(イザヤ9:6)。

170

Neque si virtus ab aliquo facta fuerit, sicut dicitur facta a Simone mago, qui dicitur in aere sursum, ut populum Christi scandalizaret, volasse, fidem nostram debebit minuere, scientium Salvatorem nube famulante susceptum ascendisse supra omnes coelos (Act. I, 9) .

PL 17, 130C

また、誰かによって力ある業が行われても、たとえば魔術師シモンが、キリストの民を躓かせるために空中高く飛んだと言われているようなことがあっても、それは我々の信仰を損なってはならない。我々は、救い主が仕える雲に迎えられて、すべての天の上に昇ったと知っているからである(使徒言行録1:9)。

171

Neque si in altitudinem se nobis ostendat, de qua dicit Joannes apostolus: An ignoratis altitudinem Satanae (Apoc. II, 24) ? a devotione nos Domini Jesu debebit auferre, quem scimus descendisse de coelo, ut terrena spiritalibus sociaret.

PL 17, 130C

また、〔悪魔が〕高さにおいて我々に現れたとしても、それは主イエスへの献身から我々を引き離してはならない。使徒ヨハネは、この高さについて言う。「汝らはサタンの高さを知らないのか」(黙示録2:24)。我々は、主イエスが地上のものを霊的なものと結びつけるために、天から降ったと知っている。

172

Neque si per phantasiam, qua seducere meditatur, profundum nobis ostendat horrore mirandum, qua territi forte succumbamus illi: nec sic dignum est, ut Christo fidem frangamus, quem scimus nostri causa in profundum terrae descendisse et morte pressa genus humanum liberasse.

PL 17, 130D

また、〔悪魔が〕人を惑わそうと企む幻影によって、驚くべき恐ろしさをもつ深みを我々に示し、それに怯えて我々がその者に屈するとしても、そのようにしてキリストへの信仰を破ることはふさわしくない。我々は、キリストが我々のゆえに地の深みに降り、死を抑えて人類を解放したと知っているからである。

173

Neque si futura nobis spondeat, quae promisit Evae (Gen. III, 4) , assensum dabimus illi, discreti a Christo, quem virtute et natura Deum credimus et scimus.

PL 17, 130D

また、〔悪魔が〕エバに約束したようなこと(創世記3:4)を、将来のこととして我々に請け合っても、我々は彼に同意しない。我々は、力においても本性においても、キリストを神と信じ、知っているのであり、キリストから引き離されはしないからである。

174

Nec si arte et subtilitate astutiae suae aliam creaturam fingat ad horam, sicut finxerunt Jamnes et Mambres coram Pharaone; inconveniens est, ut per haec a Deo creatore vero nos revocet, quem non ignoramus per Christum Filium suum creaturam condidisse in aeternum existentem (II Tim. III, 8) .

PL 17, 131A

また、〔悪魔が〕自らの狡猾さの術と巧みさによって、ヤンネとヤンブレ〔ラテン語では Jamnes と Mambres〕がファラオの前で作り出したように、別の被造物を一時的に作り出したとしても、それらによって我々を真の創造主なる神から呼び戻すのはふさわしくない。我々は、神が自らの子キリストを通して、永遠に存在する被造物を造ったと知っているからである(二テモテ3:8)〔existentem は creaturam とも Christum とも取れるが、悪魔が「一時的に」(ad horam)作る被造物との対から、被造物に係ると取った〕。

175

Quibusdam videtur aliam creaturam dixisse de idolis; sed non est verum, quia hanc debuit significare, quam sub admiratione seductionis videtur fingere Satanas. Nam quis seducatur fidelium ad haec, a quibus recessit manifestato errore?

PL 17, 131A

「別の被造物」とは偶像について言われたのだと考える人々もいるが、それは真実ではない。使徒が指すべきだったのは、サタンが驚嘆させて惑わすために作り出すように見えるものだからである。誤りが明らかになって離れたもののほうへ、信仰ある者のうち誰が惑わされようか。

176

Sed haec meditatur et fingit, per quae etiam electos possit seducere. Nulla ergo sunt, quae nos possint a charitate Dei separare, quae est in Christo Jesu: Deus enim charitatem suam in Christo nobis ostendit, dum tradit illum pro nobis.

PL 17, 131A

サタンはこれらを企み、作り出すが、それによって選ばれた者たちさえ惑わしうるのである。したがって、キリスト・イエスにある神の愛から我々を引き離しうるものは、何もない。神は、自らの愛を、キリストにおいて、彼を我々のために引き渡すことによって我々に示したからである。

Caput IX

第IX章PL 17, 131B
1

(Vers. 1-3.) Veritatem dico in Christo Jesu, non mentior, testimonium mihi perhibente conscientia mea in Spiritu sancto, quia tristitia est mihi magna, et continuus dolor cordi meo; optabam enim ego ipse anathema esse a Christo pro fratribus meis, cognatis secundum carnem, qui sunt Israelitae.

PL 17, 131B

(第1–3節)「私はキリスト・イエスにおいて真実を言う。偽ってはいない。私の良心が聖なる霊において私に証しをしている。私には大きな悲しみがあり、私の心には絶え間ない痛みがある。私自身、肉による親族である、わが兄弟たちのために、キリストから離れて呪われた者となることを願っていたからである。彼らはイスラエル人である」。

2

Quoniam superius contra Judaeos loqui videtur, qui ex Lege justificari se putant: nunc ut votum suum et affectum circa eos ostendat; teste conscientia sua, in Christo Jesu et in Spiritu sancto dicit se loqui, ut non velut inimico illorum fides haberi non possit.

PL 17, 131B

彼は先に、律法によって義とされると思っているユダヤ人たちに対して語っているように見える。ここでは、彼らに対する自分の願いと愛情を示すために、自分の良心を証人として、キリスト・イエスにおいて、また聖なる霊において語っていると言う。彼を彼らの敵であるかのように見なして、その言葉が信じられないということのないようにするためである。

3

Ideo Christum et Spiritum sanctum, quos nihil latet, testes dat: et quorum testimonium reprobari non potest, qui sic perhibent testimonium Apostolo, dum commendant eum virtute signorum, quae faciebant per illum.

PL 17, 131C

それゆえ彼は、キリストと聖なる霊を証人に立てる。この二者には何も隠れていないからである。その証言は退けることができない。彼らは、彼を通して行っていた徴の力によって使徒を推薦することで、使徒にこのように証しをしているのである。

4

Quia enim tam magnum praesidium est Christi, et praecipuam charitatem erga genus humanum ostendit, et dignatione ejus gloriosa et immortalia praemia repromissa: ac per hoc dolet genus suum, quod est secundum carnem; quia incredulitate sua hoc perenni et salutari beneficio se privarunt.

PL 17, 131C

キリストの助けはこれほど大きく、〔キリストは〕人類に対して格別の愛を示し、彼がへりくだって臨んだことにより〔dignatione ejus 以下は文が整っておらず、et で並ぶ句の主語が定まらない。報いが約束されたと解した〕、栄光ある不死の報いがあらためて約束された。それゆえ彼は、肉による自分の民のために悲しむ。彼らは自らの不信仰によって、この永続する救いの恩恵から自分を遠ざけたからである。

5

Ergo, optabam, ait, non opto; quia scit fieri non posse, ut tam honestum membrum, nullo praecedente vitio, abscinderetur a corpore christiano; affectum tamen et dilectionem circa genus suum ostendit.

PL 17, 131C

それゆえ「私は願っていた」と彼は言うのであって、「願う」とは言わない。これほど立派な肢体が、先立つ過失もないのに、キリスト教徒の体から切り離されることはありえないと知っているからである。それでも彼は、自分の民に対する愛情と愛を示している。

6

(Vers. 4.) Quorum adoptio est filiorum. Juste se dolere probat, quando praedicat laudem generis eorum; quia olim filii adoptati, affectum et gratiam Dei Patris in irritum habuerunt. Adjecit adhuc, ut et alios dolere pro his faciat, dicens:

PL 17, 131D

(第4節)「彼らには子とされることがある」。彼は、彼らの民の賞賛を告げるとき、自分が悲しむのは正しいことだと示している。かつて子とされた者たちが、父なる神の愛情と恩寵を無に帰したからである。彼はさらに、ほかの人々をも彼らのために悲しませようとして、こう言い加えた。

7

(Vers. 5.) Et gloria, et testamenta, et legislatio, et obsequium, et promissa, quorum Patres, et ex quibus Christus secundum carnem, qui est super omnia Deus benedictus in saecula. Amen.

PL 17, 131D

(第5節)「栄光も、契約も、立法も、奉仕も、約束も彼らのものである。父祖たちも彼らのものであり、肉によればキリストも彼らから出た。キリストは万物の上にあって、世々に祝福された神である。アーメン」。

8

Tanta praeconia nobilitatis et dignitatis generis Judaeorum et promissionum enumerat, ut omnibus pro his dolorem incutiat; quia non recipiendo Salvatorem praerogativam Patrum, et promissionis meritum perdiderunt, pejores gentilibus facti, quos prius, quia sine Deo erant, abominabantur: propensius enim malum est dignitatem perdidisse, quam non habuisse. Interea de Salvatore dicit:

PL 17, 132A

彼は、ユダヤ人の民の高貴さと尊厳、またその約束について、これほどの賞賛を数え上げて、皆に彼らのための悲しみを抱かせる。彼らは救い主を受け入れなかったために、父祖たちの特権と約束の功を失い、かつて神なき者であるとして忌み嫌っていた異邦人よりも悪い者になったからである。実際、尊厳を失うことは、持たなかったことよりもいっそう悪い。ところで、彼は救い主についてこう言う。

9

Qui est super omnia Deus benedictus in saecula. Amen. Quando enim nulla paterni nominis fit mentio, et de Christo sermo est; non potest differri, ne Deus dicatur.

PL 17, 132A

「万物の上にあって、世々に祝福された神である。アーメン」。父の名への言及が全くなく、キリストについて語られているときには、神と呼ばれることを避けることはできない。

10

Frequenter enim Scriptura propter unius Dei professionem, si de Deo Patre loquitur, et Deo adjungit Filium, Deum Patrem vocat, et Filium Dominum.

PL 17, 132A

聖書はしばしば、唯一の神を告白するために、父なる神について語り、神に子を加えて語るときには、父を神と呼び、子を主と呼ぶからである。

11

Si quis autem non putat de Christo dictum: Qui est Deus, det personam, de qua dictum est: de Patre enim Deo hoc loco mentio facta non est.

PL 17, 132B

「神である」と言われたのがキリストについてだと考えない者がいるなら、それが誰について言われたのか、その人物を示せ。この箇所では、父なる神については言及がなされていないのである。

12

Sed quid mirum, si in hoc loco Christum Deum super omnia aperta voce loqueretur, de quo alia in epistola hunc sensum tali sermone firmavit, dicens: Ut in nomine Jesu omne genu flectatur, coelestium, terrestrium et infernorum (Philip. II, 10) ?

PL 17, 132B

だが、この箇所で彼がキリストを万物の上にある神として、あからさまな声で語ったとしても、何の不思議があろうか。別の手紙で、彼はキリストについてこの意味を、次のような言葉で確かなものにしたというのに。「イエスの名にあって、天にあるもの、地にあるもの、冥界にあるものの、すべての膝がかがめられるように」(フィリピ2:10)。

13

Haec sunt omnia, super quae Deus Christus est. Neque enim, exceptis his, sunt aliqua, ut non super omnia Deus Christus sit: nec potest genu flectere omnis creatura, nisi Deo.

PL 17, 132B

これらが、その上に神であるキリストがある万物である。これらを除いては、神であるキリストがその上にいないようなものは何一つない。また、神に対してでなければ、いかなる被造物も膝をかがめることはできない。

14

Denique Joannes apostolus cum inscius angelum ut Deum vellet adorare, audit ab eo: Ne feceris, quoniam conservus tuus sum. Deum, inquit, adora (Apoc. XIX, 10) .

PL 17, 132B

実に、使徒ヨハネは、知らずに天使を神として礼拝しようとしたとき、天使からこう聞いた。「そうしてはならない。私は汝と同じ僕だからである。神を礼拝せよ」と彼は言う(黙示録19:10)。

15

Nec Dominus utique adorari se pateretur, nisi quia Deus est: si quominus, usurpasse dicendus est, et peccasse, quod absit; cum ipse diabolum increpans, Dominum Deum adorandum, et ipsi soli serviendum ostendat (Matth. IV, 10) .

PL 17, 132C

主も、神でなければ、自分が礼拝されることを許しはしなかったはずである。もしそうでないなら、彼は不当に奪い、罪を犯したと言わなければならなくなる。そんなことはあってはならない。彼自身、悪魔を叱りつけて、主なる神を礼拝すべきであり、ただ神にのみ仕えるべきだと示しているからである(マタイ4:10)。

16

Nihil ergo praejudicatur Deo Patri, cum adoratur Christus ut Deus; quia cum soli Deo serviendum dicatur, servitur et Christo. Dicit enim alio loco: Qui in his servit Christo, placet Deo (Joan. X, 4) .

PL 17, 132C

したがって、キリストが神として礼拝されても、父なる神は何も損なわれない。ただ神にのみ仕えるべきだと言われていても、キリストにも仕えられているからである。実際、彼は別の箇所で言う。「これらのことにおいてキリストに仕える者は、神に喜ばれる」(ヨハネ10:4)〔引かれた句はローマ14:18〕。

17

Quid ergo superest, nisi ut Pater Deus, et Filius Deus; et nihilominus unus Deus credatur uterque? Sive enim Patrem quis adoret, sive Filium, unum Deum dicitur adorare; et servire Patri, aut Filio, uni Deo servitium exhibetur.

PL 17, 132C

では、父が神であり、子が神であり、それでもなお両者が唯一の神であると信じられる以外に、何が残されていようか。父を礼拝するにせよ、子を礼拝するにせよ、唯一の神を礼拝すると言われ、父に仕えるにせよ、子に仕えるにせよ、唯一の神に奉仕が捧げられるからである。

18

Nulla igitur discretio est; quia qui adorat Filium, adorat et Patrem: et qui servit Patri, servit et Filio.

PL 17, 132C

したがって、区別は何もない。子を礼拝する者は父をも礼拝し、父に仕える者は子にも仕えるからである。

19

Et ut sine adulatione deitatis hujus confessionem esse doceret, in conclusione posuit, Amen, hoc est, verum; ut Christum Deum super omnia in veritate ostenderet benedictum in saecula.

PL 17, 132D

そして、この神性の告白がへつらいによるものでないことを教えるために、彼は結びに「アーメン」、すなわち「真実に」と置いた。キリストが万物の上にある神であり、世々に祝福された者であることを、真実のうちに示すためである。

20

(Vers. 6.) Non autem excidit verbum Dei. Non excidit verbum Dei dicentis: In Isaac vocabitur tibi semen (Gen. XXI, 12) , id est, hoc evenit, quod dixit Deus futurum; ut non hi dicerentur semen esse Abrahae, qui filii ejus essent secundum carnem: sed isti qui fidem acceperint, per quam natus est, Isaac, reformatam tempore Christi, non jam specialem, sed generalem; ut quod Abraham credidit de Isaac, isti crederent de Deo et Christo; quia natus est Dei Filius ad salutem humani generis redimendam.

PL 17, 132D

(第6節)「しかし、神の言葉は失われたのではない」。「イサクにおいて、汝に子孫が呼ばれる」と言う神の言葉(創世記21:12)は失われなかった。すなわち、神が将来あると言ったことが起こったのであり、肉によってアブラハムの子である者たちではなく、イサクがそれによって生まれた信仰を受けた者たち、すなわちキリストの時代に新たにされた、もはや特別ではなく一般的なその信仰を受けた者たちが、アブラハムの子孫であると言われるようになった。アブラハムがイサクについて信じたことを、これらの者たちが神とキリストについて信じるためである。神の子が、人類を贖う救いのために生まれたからである。

21

(Vers. 7.) Neque omnes qui sunt ex Israel, hi sunt Israelitae; neque quia semen sunt Abrahae, omnes filii: sed in Isaac vocabitur tibi semen.

PL 17, 133A

(第7節)「イスラエルから出た者がみなイスラエル人なのではなく、アブラハムの子孫であるからといって、みなが子なのでもない。イサクにおいて、汝に子孫が呼ばれるのである」。

22

Hoc est quod vult intelligi, non jam ideo dignos esse omnes, quia filii sunt Abrahae: sed eos esse dignos, qui filii promissionis sunt, id est, quos praesciit Deus promissionem suam suscepturos, sive ex Judaeis, sive ex gentibus; hi enim digni sunt dici Israelitae, id est, videntes Deum, qui credunt.

PL 17, 133A

彼が理解させようとしているのは、アブラハムの子であるからといって、もはや皆が相応しいのではなく、約束の子である者たちが相応しいということである。すなわち、自らの約束を受けるであろうと神が予知した者たち、ユダヤ人からであれ異邦人からであれ、そうした者たちである。信じる者こそ、イスラエル人、すなわち神を見る者と呼ばれるに値するからである。

23

Nam de Isaac utique omnes hi filii sunt Abrahae; quia omnis propago generis Judaeorum ex Abraham per Isaac est.

PL 17, 133B

たしかに、イサクから出た者はみな、アブラハムの子である。ユダヤ人の民の子孫はすべて、アブラハムからイサクを通じて出ているからである。

24

Sed quia, sicut dixi, hi sunt vere filii Abrahae, qui promissionem sequuntur, quae in Isaac facta est: ac per hoc reliqui filii non sunt dicendi Abrahae; Abraham enim credens, Isaac accepit propter fidem, quia credidit Deo.

PL 17, 133B

だが、私が述べたように、イサクにおいてなされた約束に従う者たちこそ、真にアブラハムの子である。それゆえ、そのほかの者はアブラハムの子と呼ばれるべきではない。アブラハムは信じることで、イサクを授かったからである。信仰のゆえであり、神を信じたからである。

25

In quo mysterium futurae fidei designatum est; ut illi essent fratres Isaac, qui eamdem fidem haberent, in qua Isaac natus est; quia Isaac in typo Salvatoris natus est ex promissione, ut qui crediderit Christum Jesum promissum esse Abrahae, hic sit filius Abrahae, frater vero Isaac.

PL 17, 133B

ここに、来るべき信仰の奥義が示されている。イサクがそれによって生まれたのと同じ信仰をもつ者たちが、イサクの兄弟となるためである。イサクは救い主の予型として約束によって生まれたのであり、キリスト・イエスがアブラハムに約束されたと信じる者が、アブラハムの子、そしてイサクの兄弟となるためである。

26

Dictum est ergo Abrahae, quia in semine tuo benedicentur omnes gentes (Gen. XXII, 18) ; quod utique in Isaac factum non est, sed in eo, qui in Isaac promissus est Abrahae, qui est Christus, in quo omnes gentes benedicuntur credentes.

PL 17, 133C

それゆえアブラハムに告げられた。「汝の子孫において、すべての国民が祝福される」(創世記22:18)。これはイサクにおいて成就したのではなく、イサクにおいてアブラハムに約束された者、すなわちキリストにおいて成就した。彼において、信じるすべての国民が祝福されるのである。

27

Caeteri ergo Judaei filii sunt carnis, dum promissione privantur: nec deputari possunt merito Abrahae, qui fidem non sequuntur, per quam dignus exstitit Abraham.

PL 17, 133C

したがって、残りのユダヤ人は、約束を奪われているので、肉の子である。アブラハムを相応しい者とした信仰に従わない者は、アブラハムの功に数えられることもできない。

28

(Vers. 8.) Id est, non qui filii carnis, hi sunt filii Dei: sed qui filii promissionis sunt, aestimantur in semine.

PL 17, 133C

(第8節)「すなわち、肉の子たちが神の子なのではなく、約束の子たちが子孫と見なされるのである」。

29

Apertum est quia non possunt dici filii carnis filii Dei: hi enim ex concupiscentia carnis nati sunt; isti vero ex fide spiritualiter, secundum quod promissum est Abrahae; ut hi aestimarentur semen esse, qui crederent.

PL 17, 133C

肉の子が神の子と呼ばれ得ないことは明らかである。前者は肉の欲望から生まれ、後者はアブラハムに約束されたとおり、信仰から霊的に生まれたからである。信じる者たちが子孫と見なされるためである。

30

(Vers. 9.) Promissionis enim verbum hoc est: Ad hoc tempus veniam, et habebit Sara filium.

PL 17, 133D

(第9節)「約束の言葉はこれである。『この時期に私は来る。そして、サラは子をもつであろう』」。

31

Hoc in Genesi habetur, quod praefiguratum in Christo est, ut futurus Christus promitteretur filius Abrahae, in quo promissionis verbum impleretur, ut in Christo benedicerentur omnes gentes terrae.

PL 17, 133D

これは創世記にあるものであり、キリストにおいて予め象られたものである。来るべきキリストがアブラハムの子として約束され、彼において約束の言葉が満たされ、地のすべての国民がキリストにおいて祝福されるためである。

32

Quando enim promissio facta est Abrahae, et audivit: Quia in semine tuo benedicentur omnes gentes terrae; Christus utique illi promissus est ex traduce Isaac, in quo hoc impletum videmus.

PL 17, 134A

アブラハムに約束がなされ、彼が「汝の子孫において、地のすべての国民が祝福される」と聞いたとき、キリストは確かに、イサクの血統から出る者として彼に約束されたのである。我々は、これが彼において成就したのを見ている。

33

(Vers. 10.) Non solum autem haec, id est, Sarra, sed et Rebecca ex uno concubitu habens Isaac patris nostri. Non tantum ergo Sarram in typo dicit generasse Isaac, sed et Rebeccam uxorem Isaac.

PL 17, 134A

(第10節)「しかも、この女だけでなく」、すなわちサラだけでなく、「リベカもまた、我々の父イサクの一度の交わりから〔子を〕もった」。したがって彼は、サラが予型としてイサクを産んだだけでなく、イサクの妻リベカもそうした〔Rebeccam のあとに generasse in typo が省かれている〕と言う。

34

Sed alia causa est in Isaac, alia in Jacob et Esau; quia Isaac in figura Salvatoris natus est, Jacob vero et Esau duorum populorum habent typum, id est, credentium, et non credentium; ut cum ex uno sint, diversi sint tamen.

PL 17, 134A

だが、イサクの場合とヤコブとエサウの場合とでは事情が異なる。イサクは救い主の象りとして生まれたが、ヤコブとエサウは二つの民、すなわち信じる者たちと信じない者たちの予型をもつからである。両者は一人から出ていながら、異なるものとなる。

35

In singulis enim et genus significatur, ut hi unius generis dicantur, qui in causa fidei unum sunt, vel perfidiae.

PL 17, 134A

それぞれの者において、その類も示される。信仰の事柄において、あるいは背信において一つである者たちが、一つの類に属する者と言われるためである。

36

Unus enim significatur in multis, non per traducem carnis, sed per communem causam; quia et ex Esau Jacob filii dicendi sunt, et ex Jacob Esau imputandi sunt filii.

PL 17, 134B

一人が多くの者において示されるのは、肉の血統によってではなく、共通の事柄によってだからである。エサウから出た者たちがヤコブの子と呼ばれるべきであり、ヤコブから出た者たちがエサウの子に数えられるべきでもあるからである。

37

Nec enim quia Jacob laudatur, omnes ex eo nati, filii ejus merito dicendi sunt: aut quia Esau displicet, omnes ex ejus origine reprobi sunt; cum videamus et de Jacob traduce natos factos perfidos, et de Esau fideles et Deo charos.

PL 17, 134B

ヤコブが賞賛されるからといって、彼から生まれた者がみな当然に彼の子と呼ばれるべきなのではなく、エサウが気に入られなかったからといって、その血筋の者がみな棄てられた者なのでもない。我々は、ヤコブの血統から生まれた者が背信の者となり、エサウの血統から生まれた者が信仰ある者、神に愛される者となるのを見ているからである。

38

Nam quod de Jacob multi sint perfidi, dubium non est; omnes enim Judaei non credentes, aut credentes ex eo habent originem: et quia de Esau sunt boni et fideles, probat Job, qui est ex filiis Esau, quintus, ab Abraham, hoc est, nepos Esau.

PL 17, 134B

ヤコブから多くの背信の者が出たことは疑いない。信じないユダヤ人も信じるユダヤ人も皆、彼に由来するからである。またエサウからも善良で信仰ある者が出たことは、エサウの子らから出た、アブラハムから五代目のヨブ、すなわちエサウの孫が証明している。

39

(Vers. 11-13.) Nam cum nondum nati fuissent, aut aliquid egissent bonum vel malum; ut secundum electionem propositum Dei maneret, non ex operibus, sed ex vocante dictum est quia major serviet minori, sicut scriptum est: Jacob dilexi, Esau autem odio habui.

PL 17, 134B

(第11–13節)「まだ生まれず、善も悪も何も行わないうちに、選びに従う神の計画が、業からではなく、召す者から〔出る〕ことによって保たれるように、『兄は弟に仕える』と告げられた。『私はヤコブを愛し、エサウを憎んだ』と書かれているとおりである」。

40

Hoc in Malachia habetur. Praescientiam Dei flagitat in his causis, quia non aliud potest evenire, quam novit Deus futurum. Sciendo enim quid unusquisque illorum futurus esset, dixit: Hic erit dignus, qui erit minor; et qui major, erit indignus.

PL 17, 134C

これはマラキにある。彼はこれらの事柄において神の予知を求める。神が将来あると知っていること以外は起こりえないからである。二人それぞれが何になるかを知っていたので、神は言った。「弟となる者は相応しい者となり、兄となる者は相応しくない者となる」。

41

Unum elegit praescientia, et alterum sprevit: et in illo quem elegit, propositum Dei manet; quia aliud non potest evenire, quam quod scivit, et proposuit in illo, ut salute dignus sit: et in illo, quem sprevit, simili modo manet propositum, quod proposuit de illo; quia indignus erit.

PL 17, 134C

神は予知によって一人を選び、もう一人を退けた。選んだ者において神の計画は保たれる。神が知っていたこと、また彼については救いに相応しい者となるようにと計画したこと、それ以外は起こりえないからである。退けた者においても、同じように、彼について計画した計画が保たれる。彼は相応しくない者となるからである。

42

Hoc quasi praescius, non personarum acceptor; nam neminem damnat, antequam peccet: et nullum coronat, antequam vincat.

PL 17, 134C

神はこれを予知する者として行うのであって、人を偏り見る者としてではない。罪を犯す前に誰をも罪に定めず、勝つ前に誰にも冠を授けないからである。

43

Hoc pertinet ad causam Judaeorum, qui sibi praerogativam defendunt, quod filii sint Abrahae: Apostolus autem consolatur se; ut quia dixerat dolorem habere se cordis continuum, causa incredulitatis eorum, quorum adoptio erat filiorum, et legis constitutio, et ex quibus Christus, Salvator, sicut et ipse ait: Quia salus ex Judaeis est (Joan. IV, 22) ; tractata Lege, invenit quia non omnes qui ex Israel sunt, credituri sunt: neque quia dicuntur filii Abrahae, omnes Abrahae filios dicendos, sicut supra memoravi.

PL 17, 134D

これは、アブラハムの子であることを理由に自分たちの特権を主張するユダヤ人たちの事柄にかかわる。使徒は自らを慰めている。彼は、「子とされること」も、律法の制定も、また救い主キリストも彼らから出たのに、彼らの不信仰のゆえに心に絶え間ない痛みがあると言っていた。救い主自身も「救いはユダヤ人から来る」と言っている(ヨハネ4:22)。ところが、律法を論じて、イスラエルから出た者がみな信じるとは限らないこと、また、アブラハムの子と呼ばれるからといって、みなをアブラハムの子と呼ぶべきではないことを、先に述べたとおり、見いだしたのである。

44

Minuit ergo dolorem suum, inveniens olim praedictum, quod non omnes essent credituri; ut his solis doleat, qui per invidiam in incredulitate laborant. Possunt tamen credere, quod ex subjectis aperit.

PL 17, 135A

こうして彼は、皆が信じるわけではないとかつて予告されていたことを見いだして、自分の悲しみを和らげる。ねたみのゆえに不信仰の中で苦しんでいる者たちのためだけに悲しむことにするのである。それでも彼らは信じることができると、彼は以下のことから明らかにする。

45

Incredulis tamen praedictis non valde dolendum est; quia non sunt praedestinati ad vitam; praescientia enim Dei olim hos non salvandos decrevit. Quis enim plangat eum, qui olim mortuus habetur?

PL 17, 135A

それでも、予告された不信仰の者たちのために、強く悲しむことはない。彼らは生命へと予定されていないからである。神の予知は、かつて彼らが救われないと定めたのである。かつて死んだ者とされている者を、誰が嘆くであろうか。

46

Sed subintrantibus gentibus, quae sine Deo prius erant, et salutem quam illi perdiderunt, accipientibus, exsuscitatur dolor: sed iterum quia ipsi sibi perditionis causa sunt, sopitur.

PL 17, 135A

だが、以前は神なき者であった異邦人たちが入り込み、彼らが失った救いを受けるとき、悲しみはかき立てられる。しかし、彼ら自身が自らの滅びの原因であるので、悲しみはまた静まる。

47

Praescius itaque Deus malae illos voluntatis futuros, non illos habuit in numero bonorum; quamvis dicat Salvator illis septuaginta duobus discipulis, quos elegerat secunda classe, qui ab illo postea recesserunt: Nomina vestra scripta sunt in coelo (Luc. X, 20) .

PL 17, 135B

こうして神は、彼らが悪しき意志の者となることを予知していたので、彼らを善い者たちの数に入れなかった。救い主が、第二の組として選んだ七十二人の弟子たち、のちに彼から離れ去った者たちに、「汝らの名は天に記されている」(ルカ10:20)と言っているとしてもである。

48

Sed hoc propter justitiam, quia hoc est justum; ut unicuique pro merito respondeatur. Quia enim boni erant, electi sunt ad ministerium; et erant scripta nomina illorum in coelo propter justitiam, sicut dixi: secundum praescientiam vero in numero erant malorum.

PL 17, 135B

だがこれは正義のゆえであり、それが正しいからである。各人にその功に応じて報いられるためである。彼らは善い者であったから務めに選ばれ、先に述べたように、正義のゆえに彼らの名は天に記されていた。しかし予知に従えば、悪い者たちの数にあったのである。

49

De justitia enim Deus judicat, non de praescientia. Unde et Moysi dixit: Si quis peccaverit ante me, deleam eum de libro meo (Exod. XXXII, 34) ut secundum justitiam judicis tunc videatur deleri, cum peccat: juxta praescientiam vero numquam in libro vitae fuisse.

PL 17, 135B

神は正義に基づいて裁くのであって、予知に基づいてではないからである。それゆえ神はモーセにも言った。「誰であれ私の前で罪を犯した者を、私は私の書から消し去る」(出エジプト記32:34)〔引かれた句は出エジプト記32:33〕。これは、裁き主の正義に従えば、罪を犯したときに消されると見え、予知に従えば、決して生命の書にはなかったことになる、ということである。

50

Hinc et apostolus Joannes de hujusmodi ait: Ex nobis exierunt, sed non fuerunt ex nobis; si enim fuissent ex nobis, permansissent utique nobiscum (I Joan. II, 20) .

PL 17, 135B

ここから使徒ヨハネも、このような者たちについて言う。「彼らは我々のうちから出て行ったが、我々の仲間ではなかった。もし我々の仲間であったなら、確かに我々とともにとどまっていたはずだ」(一ヨハネ2:20)〔引かれた句は一ヨハネ2:19〕。

51

Non est personarum acceptio in praescientia Dei; praescientia enim est qua definitum habet, qualis uniuscujusque futura voluntas erit, in qua mansurus est, per quam aut damnetur, aut coronetur.

PL 17, 135C

神の予知には、人を偏り見ることはない。予知とは、各人がどのような意志をもつことになるか、その中にとどまることになるか、それによって罪に定められるか冠を授けられるかを、神が定めて知っていることだからである。

52

Denique quos scit in bono mansuros, frequenter ante sunt mali: et quos malos scit permansuros, aliquoties prius sunt boni. Unde cessat querela; quia Deus acceptor personarum non est (Act. X, 34) .

PL 17, 135C

実に、善にとどまると神が知っている者たちは、しばしば先に悪い者であり、悪にとどまり続けると知っている者たちも、時には先に善い者である。それゆえ不平は止む。神は人を偏り見る者ではないからである(使徒言行録10:34)。

53

Nam et Saul, et Judas Iscariotes ante fuerunt boni, dicente Scriptura de Saul: Erat vir bonus, et non erat illo melior in filiis Israel (I Reg. IX, 2) ; et de Juda Iscariote dicit Petrus apostolus: Qui sortitus est sortem ministerii hujus (Act. I, 17) , id est, apostolatus, in signis et prodigiis faciendis.

PL 17, 135C

サウルもイスカリオテのユダも、以前は善い者であった。サウルについて聖書は「彼は善い人であり、イスラエルの子らの中に彼よりよい者はいなかった」と言い(サムエル記上9:2)、イスカリオテのユダについて使徒ペトロは「この務めの籤を引き当てた者」(使徒言行録1:17)、すなわち、徴と不思議を行う使徒職の籤を引き当てた者と言う。

54

Quomodo igitur ministerium salutare sortiretur, nisi esset bonus? In sorte enim Dei judicium fuit dignum illum fuisse tempore, quo electus est, sicut illi septuaginta duo, quos supra memoravi (Matth. XVII, 5) .

PL 17, 135D

善い者でなければ、どうして救いの務めの籤を引き当てえただろうか。神の籤には、彼が選ばれた時には相応しい者であったという裁きがあったのである。先に述べた七十二人もそうである(マタイ17:5)〔刷られた引照マタイ17:5 は本文の内容に合わない〕。

55

Hinc est unde et Judas post mali totius admissum scelus poenitentia motus, laqueo vitam finivit.

PL 17, 135D

こういうわけで、ユダも、あらゆる悪の罪業を犯したのち、悔い改めに動かされて、縄で命を終えたのである。

56

Non potest enim in aliquo omne bonum penitus oblitterari; quippe cum natura non possit immutari, sed voluntas: non in omnibus tamen causis; quia remanet in natura, quod testimonio sit Creatori.

PL 17, 135D

誰かにおいて、あらゆる善が完全に消し去られることはありえないからである。変えられるのは意志であって、本性は変えられないのだから。ただし、すべての事柄においてそうなのではない〔non in omnibus tamen causis の係りは定かでない。直前の「意志は変えられる」を限る句と取った〕。本性には、創造主への証しとなるものが残るからである。

57

(Vers. 14.) Quid ergo dicemus? Numquid iniquitas apud Deum? Absit. Quia enim unum diligit, et alterum odit, subinfert: Numquid iniquitas apud Deum (Exod. XXXIII, 19) ? Non plane, sed justus est Deus; scit enim quid faciat, nec retractandum est ejus judicium.

PL 17, 136A

(第14節)「では、我々は何と言おうか。神のもとに不法があるのか。決してそうではない」。彼は一人を愛し、もう一人を憎むと言ったので、続けて言う。「神のもとに不法があるのか」(出エジプト記33:19)〔引かれた句はローマ9:14〕。まったくそうではない。神は正しい。自分が何をするかを知っているのであり、その裁きは問い直されるべきではない。

58

Hoc in Malachia propheta habetur: Jacob dilexi, Esau vero odio habui (Malac. I, 3) . Hoc jam de judicio dicit; nam prius de praescientia ait, quia major serviet minori, sicut et de praescientia Pharaonem damnavit (Gen. XXV, 23) , sciens se non correcturum: apostolum vero Paulum persequentem elegit (Actor. IX, 3) , praescius utique quod futurus esset bonus.

PL 17, 136A

これは預言者マラキにある。「私はヤコブを愛し、エサウを憎んだ」(マラキ1:3)。彼はこれをすでに裁きについて言っている。先には予知について、「兄は弟に仕える」と言ったのである。同じく、ファラオが自らを改めないであろうと知って、予知に基づいて彼を罪に定め(創世記25:23)〔引照は刷られた位置のまま。創世記25:23 は前の「兄は弟に仕える」の句にかかる〕、迫害者であった使徒パウロを、善い者となると予知して選んだ(使徒言行録9:3)。

59

Hunc ergo praevenit ante tempus, quia necessarius erat; et Pharaonem ante futurum judicium damnavit, ut crederetur judicaturus.

PL 17, 136B

神は彼に時に先立って先手を打った。必要な者だったからである。またファラオは、来るべき裁きに先立って罪に定められた。神が裁く者であると信じられるためである。

60

(Vers. 15.) Moysi enim dicit: Miserebor cui misertus ero: et misericordiam praestabo, cui misericordiam praestitero.

PL 17, 136B

(第15節)「モーセに言うからである。『私は、憐れんだ者を憐れむ。また、慈しみを施した者に慈しみを施そう』」。

61

Ergo misericordia, miserebor, inquit, ejus cui misertus ero, hoc est, ejus miserebor, cui praescius eram quod misericordiam daturus essem, sciens conversurum illum, et permansurum apud me: Et misericordiam praestabo illi, cui misericordiam praestitero, id est, ei misericordiam dabo, quem praescivi post errorem recto corde reversurum ad me.

PL 17, 136B

それゆえ、慈しみによって〔底本は Ergo misericordia。係りが定かでなく、本文が崩れているらしい。「慈しみによって」と取った〕、「私は、憐れんだ者を憐れむ」と彼は言う。すなわち、私が慈しみを与えることになると予知していた者、彼が立ち返り、私のもとにとどまるであろうと知っていた者を、私は憐れむ、ということである。「また、慈しみを施した者に慈しみを施そう」とは、誤りののち、まっすぐな心で私のもとに戻るであろうと私が予知した者に、慈しみを与える、ということである。

62

Hoc est dare illi, cui dandum est: et non dare illi, cui dandum non est; ut eum vocet, quem sciat obaudire: illum autem non vocet, quem sciat minime obaudire. Vocare autem est non pugnare, sed compungere ad recipiendam fidem.

PL 17, 136B

これは、与えられるべき者に与え、与えられるべきでない者には与えないということ、すなわち、聞き従うと知っている者を召し、全く聞き従わないと知っている者を召さないということである。召すとは、争うことではなく、信仰を受け入れるように心を刺すことである。

63

(Vers. 16.) Igitur non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei. Recte, quia non in voluntate petentis, sed in dantis arbitrio debet esse, quod poscitur.

PL 17, 136C

(第16節)「したがって、欲する者のものでも走る者のものでもなく、憐れむ神のものである」。正しい。求められているものは、求める者の意志にではなく、与える者の判断にかかっているべきだからである。

64

An enim dandum sit, dantis debet judicio pensari; nam Saul peccans cum petisset veniam, non accepit (I Reg. XV, 24) : at contra David peccans et ignosci sibi postulans, veniam consecutus est (II Reg. XII, 8) .

PL 17, 136C

与えるべきかどうかは、与える者の判断によって量られるべきである。サウルは罪を犯して赦しを求めたが、受けなかった(サムエル記上15:24)。これに対し、ダビデは罪を犯して自分を赦してくれるよう願い、赦しを得た(サムエル記下12:8)〔引かれた句はサムエル記下12:13〕。

65

Ex hoc utique dantis Dei et non dantis judicium sequendum est; quia non injuste judicat, qui omnes salvos vult, manente justitia; inspector enim cordis scit petentem, an hac mente poscat, ut mereatur accipere.

PL 17, 136C

この点から、与える神の裁きにも与えない神の裁きにも従わなければならない。すべての人が救われることを望み、しかも正義をとどめたまま裁く者は、不正に裁くのではないからである。心を見る者は、求める者が、受けるに値するほどの心で求めているかどうかを知っている。

66

Et quamvis periculosum sit judicium Dei discernere; tamen propter diffidentes, ut mens eorum medelam consequi possit, ne putent judicium Dei injustum, dicentes: Unum vocat, et alterum negligit; sic arbitrantes excusari posse damnandos, rebus istud potius probemus, quam verbis; ubi enim rerum gestarum exempla sunt, nemo audet queri, nec aliquam excusationem obtendere.

PL 17, 136C

神の裁きを見分けることは危険であるけれども、不信仰の者たちのために、その精神が癒しを得られるように、また、「一人を召し、もう一人は顧みない」と言って神の裁きを不正だと思い、こうして罪に定められるべき者が弁明できると考える、そのようなことのないように、これを言葉によってよりも事実によって証明しよう。行われた事柄の例があるところでは、誰も不平を言おうとせず、何かの弁解を持ち出そうともしないからである。

67

Duo fuerunt David et Saul, requiramus historias, qualis unusquisque eorum reperiatur post judicium Dei; ut si Saul bene se egisse, postquam misericordiam non accepit, probetur, injustum, quod absit, Dei judicium arbitremur: aut si David, accepta misericordia, Deum contempsisse inveniatur, an in eo manserit, in quo misericordiam consecutus est, et, ut utar compendio, uterque necessitatem passus est regni.

PL 17, 136D

ダビデとサウルという二人がいた。神の裁きのあとで、それぞれがどのような者と見いだされるかを、歴史に尋ねてみよう。もしサウルが、慈しみを受けなかったあとでも、正しく振る舞ったと証明されるなら、神の裁きを不正だと考えよう。そんなことはあってはならないが。あるいは、ダビデが慈しみを受けたのちに神を軽んじたと見いだされるのか、それとも慈しみを得たその状態にとどまったのかを〔調べよう〕〔底本のこの文は崩れていて、aut si David … inveniatur に帰結の句が無い。an in eo manserit を「歴史に尋ねてみよう」(requiramus)にかかる問いと取った〕。簡潔に言えば、二人とも王国をめぐる窮地を経験した。

68

Et quanta fuit necessitas David, ut filius ejus vellet eum regno privare! In qua necessitate flens, nudo pede, iter faciebat; ut fugeret rex et dux populi Dei, in tantum humiliatus, ut et in faciem sibi servo suo maledicenti non responderet; ut per patientiam Deum sibi propitium faceret, per quem regnum sibi credidit reservari (II Reg. XV, 16) .

PL 17, 137A

ダビデの窮地はどれほどであったか。自分の息子が彼から王国を奪おうとしたのである。この窮地の中で、彼は泣きながら裸足で道を進んだ。神の民の王であり指導者である者が逃れるほどであり、これほどまでにへりくだって、自分の僕が面と向かって呪ったときにも、言い返さなかった。忍耐によって神を自分に対して宥める者とするためであり、神によって王国が自分のために保たれると信じていたからである(サムエル記下15:16)。

69

Saul autem nec in tali necessitate inventus; quia majus malum est intestinum bellum, quam externum: insuper ferens quia semel et iterum non sit auditus, cum esset indignus, nec in prece perstitit; ut meritum sibi faceret, per quod esset dignus: sed impatiens, et de Dei judicio indignatus, ab idolis quae prius velut nullius momenti damnaverat, auxilium requisivit. Ecce justum esse judicium praescientiae Dei etiam nolentibus manifestum est.

PL 17, 137A

ところがサウルは、これほどの窮地に見いだされることもなかった。内乱は外国との戦いよりも大きな悪だからである。その上、自分が相応しくなかったのに、一度ならず聞き入れられなかったことに耐えかねて、祈りにとどまることもせず、相応しい者となるための功を自らに作ることもしなかった。かえって短気になり、神の裁きに憤って、以前は取るに足りないものとして断罪していた偶像に助けを求めた。見よ、神の予知の裁きが正しいことは、望まない者にさえ明らかである。

70

(Vers. 17.) Dicit enim Scriptura (Exod. IX, 16) Pharaoni: Quia in hoc ipsum te servavi, ut ostendam in te virtutem meam, et ut nuntietur nomen meum in universa terra. Alii codices sic habent: Ad hoc te suscitavi, ut ostendam in te virtutem meam.

PL 17, 137B

(第17節)「聖書はファラオに言う(出エジプト記9:16)。『まさにこのために私は汝を生かしておいた。汝において私の力を示すため、また私の名が全地に告げ知らされるためである』」。ほかの写本はこうである。「このために私は汝を起こした。汝において私の力を示すためである」。

71

Sive servavi, sive suscitavi, unus est sensus; hoc enim dicit, quia cum Pharao, quod nomen regum erat apud Aegyptios, sicut et apud Romanos reges Augusti appellantur: hic ergo Pharao cum tantis malis esset reus, ut vita indignus esset; ita in malis suis perduravit, nec se emendare voluit; aestimans aut merito vivere, aut Deum, quem saepe fallendum censebat, ad vindictam dandam impotentem, audit a Deo: Ad hoc te servavi, ut ostendam in te virtutem meam, et ut nuntietur nomen meum in universa terra; ut in hoc caeterae gentes addiscerent non esse alium Deum praeter hunc, qui Judaeorum erat, et factus est Christianorum; quamvis et illi Christiani fuerint, et nos nunc simus Judaei propter Judam, ex quo Christus est secundum carnem; quia Judaei veteres sperando futurum Christum redemptorem, christiani erant: nam Rahab meretrix dicit exploratoribus missis a Jesu Nave, qui prius Auxes dicebatur: Auditae sunt hic virtutes et plagae, quae factae sunt in Aegypto a Deo vestro, et conterriti sunt nimis; timent enim a facie vestra (Josue II, 9) .

PL 17, 137B

「生かしておいた」と言うのも「起こした」と言うのも、意味は一つである。彼が言っているのは、こういうことだからである。ファラオとは、エジプト人のもとでの王たちの名であって、ローマ人のもとで王たちがアウグストゥスと呼ばれるのと同じである。このファラオは、命に値しないほどの多くの悪の罪責を負っていたのに、自分の悪の中に居座り続け、改めようとしなかった。そして、自分は生きるに値するのだ、あるいは、しばしば欺いてよい相手と考えていた神は報復を加えることができないのだと思っていたとき、神からこう聞いたのである。「このために私は汝を生かしておいた。汝において私の力を示すため、また私の名が全地に告げ知らされるためである」。これによって、ほかの異邦人たちが、この神のほかに別の神はないこと、この神はユダヤ人のものであり、キリスト教徒のものとなったことを学ぶようにするためであった。もっとも、彼ら〔ユダヤ人〕もキリスト教徒であったのであり、我々も今はユダのゆえにユダヤ人なのである。肉によればキリストはユダから出たからである。古のユダヤ人は、来るべきキリストを贖い主として望んでいたので、キリスト教徒であったのだ。実際、遊女ラハブは、かつてアウクセス〔底本の綴りのまま〕と呼ばれたヨシュア〔ラテン語では Jesus Nave〕に遣わされた偵察者たちに言う。「ここでは、汝らの神がエジプトで行った力と災いのことが聞かれており、彼らは非常に恐れおののいた。汝らの顔を彼らは恐れているのである」(ヨシュア記2:9)。

72

Ad hoc ergo servatus est Pharao, ut multa signa et plagae ostenderentur in illum quasi jam mortuum.

PL 17, 137D

それゆえファラオは、すでに死んだも同然の彼に対して多くの徴と災いが示されるために、生かされたのである。

73

Suscitatus autem dictus est; quia cum apud Deum mortuus esset, modicum tempus accepit, ut vivere videretur; ut esset in cujus poena et vario tormentorum genere usque ad mortem, omnes qui sine Deo erant, metu territi, hunc solum Deum esse cum admiratione maxima faterentur, a quo hae vindictae fiunt.

PL 17, 137D

「起こされた」とも言われたのは、神のもとでは死んでいたのに、生きているように見えるだけの短い時を受けたからである。そうして、神なき者であったすべての者が、彼の刑罰と死に至るまでの様々な責め苦によって恐れおののき、これらの報復をなすこの神だけが神であると、深い驚嘆をもって告白するようにするためであった。

74

Hoc etiam genere antiqui medici in hominibus morte dignis, vel mortis sententiam consecutis, requirebant quomodo prodessent vivis, quae in homine latebant, apertis; ut his cognoscerent causas aegritudinis, et poena morientis proficeret ad salutem viventis.

PL 17, 138A

昔の医者たちも、これと同様の仕方で、死に値する人々、あるいは死刑の判決を受けた人々について、人の体の中に隠れているものが切り開かれたとき、それが生きている者たちにどう役立つかを調べた。それによって病の原因を知り、死にゆく者の刑罰が生きている者の健康に資するようにしたのである。

75

(Vers. 18.) Igitur cui vult miseretur, et quem vult indurat. Dicis itaque mihi. Ex persona contradicentis loquitur, qui quasi putet Deum, neglecta justitia, alicui gratiosum; ut unum e duobus paribus accipiat, alterum respuat, hoc est, unum compungat, ut credat: alterum induret, ne credat.

PL 17, 138A

(第18節)「したがって、〔神は〕望む者を憐れみ、望む者をかたくなにする。そこで汝は私に言う」。彼は反論する者の人格から語っている。その者は、神が正義を顧みず、ある者に好意を示すかのように考える。同等の二人のうち一人は受け入れ、もう一人は退ける、すなわち、一人は心を刺して信じさせ、もう一人はかたくなにして信じさせない、というのである。

76

Cui quidem ex auctoritate respondit, servata tamen justitia, ex supra memorata praescientia dicens:

PL 17, 138A

彼はこの者に、権威をもって、しかし正義を保ったまま、先に述べた予知に基づいてこう答える。

77

(Vers. 19.) Quid adhuc quaeritur? Voluntati enim ejus quis resistit? Primum dicit, quia resisti ei non potest; est enim potentissimus ultra omnes. Deinde quia Deus omnium est et parens, et ideo nulli male vult; quae fecit enim, incolumia vult manere.

PL 17, 138A

(第19節)「では、なお何が問われるのか〔底本は quaeritur。queritur(不平を言う)の誤りかもしれない〕。その意志に誰が逆らうだろうか」。まず彼は、神に逆らうことはできないと言う。神はすべての者を超えて最も力ある者だからである。次に、神はすべての者の神であり父であって、それゆえ誰にも悪を望まない。造ったものが無傷でとどまることを望むからである。

78

Nec enim competit ei, ut injustus sit, cujus benevolentia tanta apparet, ut non solum faceret esse, quae non erant; verum ea ipsa vita aeterna donaret et gloria, ut opus ejus aliquid majestatis ejus simile haberet. Qui ergo tam providus et bonus est, ambigi non debet quia justus est.

PL 17, 138B

不正であることは、その者にふさわしくない。その好意はあまりに大きく、存在していなかったものを存在させただけでなく、まさにそれらに永遠の生命と栄光を授け、自らの業が自らの威光に似た何かをもつようにしたほどである。ゆえに、これほど先見の明があり善い者が正しいということは、疑われるべきではない。

79

(Vers. 20.) O homo, tu quis es, qui respondeas Deo! Magna est, inquit, indignitas et praesumptio, hominem respondere Deo in adversis, iniquum justo, malum bono, imperitum perfecto, infirmum fortissimo, corruptibilem incorrupto, mortalem immortali, servum nequam domino, creaturam conditori.

PL 17, 138B

(第20節)「人よ、汝は誰か、神に言い返すとは」。人が逆境において神に言い返すこと、すなわち、不法な者が正しい者に、悪い者が善い者に、未熟な者が完全な者に、弱い者が最も強い者に、朽ちる者が朽ちない者に、死ぬ者が不死の者に、役立たずの僕が主人に、被造物が造り主に言い返すことは、大きな不遜であり僭越であると彼は言う。

80

Numquid dicit figmentum ei, qui se finxit: Quid me fecisti sic (Esai. XLV, 9) ? Hoc de Esaia propheta est, quod hic quasi proprium ponit quo ostendit contra auctorem opus ejus queri non posse; in potestate enim auctoris est qualem velit condere creaturam.

PL 17, 138C

「造られたものは、造った者に、『なぜ私をこのように造ったのか』と言うだろうか」(イザヤ45:9)。これは預言者イザヤのものであって、ここで彼はそれを自分のもののように置いて、業がその創造者に対して不平を言うことはできないと示している。どのような被造物を造ろうとするかは、創造者の力のうちにあるからである。

81

(Vers. 21.) An non habet potestatem figulus luti ex eadem massa facere aliud quidem vas in honorem, aliud vero ad contumeliam?

PL 17, 138C

(第21節)「陶工は、粘土の同じ塊から、一方は栄誉のために、他方は恥辱のために器を作る権能をもたないだろうか」。

82

Manifestum est vasa aliqua fieri ad honorem, quae ad usus honestos sint necessaria: alia vero ad contumeliam, quae instrumento sint culinarum; unius tamen esse substantiae, sed differre voluntate opificis in honore.

PL 17, 138C

ある器が栄誉のために作られることは明らかである。それは立派な用途に必要な器である。ほかの器は恥辱のために作られる。それは台所の道具となる器である。それでも両者は一つの実体のものであり、職人の意志により、栄誉において異なるのである。

83

Ita et Deus, cum omnes ex una atque eadem massa simus in substantia, et cuncti peccatores, alii miseretur, et alterum despicit non sine justitia.

PL 17, 138C

神もまたそのとおりである。我々は皆、実体においては一つの同じ塊から出ており、みな罪人であるが、神は一人を憐れみ、もう一人を軽んじる。正義なしにではない。

84

In figulo enim sola voluntas est: in Deo autem voluntas cum justitia; scit enim cujus debeat misereri, sicut supra memoravi.

PL 17, 138C

陶工においては意志だけがあるが、神においては意志が正義とともにあるからである。神は誰を憐れむべきかを知っている。先に述べたとおりである。

85

(Vers. 22.) Quod si volens Deus ostendere iram, et manifestare potentiam suam, sustinuit in multa patientia in vasis irae praeparatis in interitum.

PL 17, 138D

(第22節)「だが、もし神が怒りを示し、自らの力を明らかにしようとして、滅びに備えられた怒りの器を、多くの忍耐をもって耐え忍んだのなら」。

86

Ipse sensus est, quia voluntate et longanimitate Dei, quae est patientia, praeparantur infideles ad poenam; diu enim exspectati converti noluerunt. Ideo ergo exspectati sunt, ut inexcusabiles deperirent. Scivit enim Deus hos non credituros.

PL 17, 138D

その意味はこうである。神の意志と寛容、すなわち忍耐によって、不信仰の者たちは刑罰に備えられる。長く待たれたのに、立ち返ろうとしなかったからである。それゆえ待たれたのは、弁解の余地なく滅びるためであった。神は彼らが信じないことを知っていたからである。

87

(Vers. 23.) Et ut ostenderet divitias gloriae suae in vasis misericordiae, quae praeparavit ad gloriam. Patientia et longanimitas Dei ipsa est, quae sicut malos praeparat ad interitum, ita et bonos praeparat ad coronam; boni enim sunt in quibus spes fidei est.

PL 17, 139A

(第23節)「また、栄光へと備えた慈しみの器において、自らの栄光の富を示すためである」。悪い者たちを滅びに備えるのと同じように、善い者たちを冠に備えるのも、神の忍耐と寛容そのものである。善い者とは、信仰の希望が内にある者たちだからである。

88

Omnes enim sustinet, sciens exitum singulorum; ac per hoc patientia est, quae illos qui ex malo corriguntur, aut in bono perseverantes sunt, praeparat ad gloriam. Divitiae autem gloriae sunt dignitas multiplex praeparata credentibus.

PL 17, 139A

神はすべての者を耐え忍び、それぞれの結末を知っている。それゆえ、悪から矯正される者たち、あるいは善にとどまり続ける者たちを栄光に備えるのは、忍耐である。栄光の富とは、信じる者たちに備えられた多様な尊厳である。

89

Eos autem qui ex bonis fiunt mali, et in coepto malo perdurant, praeparat ad interitum. Hoc est autem manifestare potentiam suam in multa patientia; quia computatur non vindicaturus, quia diu dissimulat: cum coeperit vindicare, apparebit ejus potentia; quia cum possit statim vindicare, diu sustinuit, ut perfidi queri non possint, cum damnantur. Praeparare autem unumquemque est praescire quid futurum est.

PL 17, 139A

善い者から悪い者となり、始めた悪の中にとどまり続ける者たちは、滅びに備えられる。多くの忍耐のうちに自らの力を明らかにするとは、こういうことである。神は長く見過ごすので、報復しないだろうと見なされる。だが報復し始めるとき、その力は現れる。直ちに報復できるのに長く耐え忍んだので、背信の者たちは罪に定められるときに不平を言えない。それぞれを備えるとは、将来何が起こるかを予知することである。

90

(Vers. 24.) Quos et vocavit nos, non solum ex Judaeis, sed etiam ex gentibus. Hos quos vocavit, praeparavit ad gloriam, sive eos qui prope erant, sive illos qui longe, sciens permansuros in fide.

PL 17, 139B

(第24節)「彼がまた召した者たち、我々を。ユダヤ人からだけでなく、異邦人からも」。彼が召したこれらの者たちを、近くにいた者であれ遠くにいた者であれ、信仰にとどまるであろうと知って、栄光に備えたのである。

91

(Vers. 25, 26.) Sicut in Osee dicit: Vocabo non plebem meam, plebem meam; et non dilectam, dilectam. Et erit in loco, ubi vocabuntur non plebs mea; ibi vocabuntur filii Dei vivi.

PL 17, 139B

(第25・26節)「ホセアにおいて言うとおりである。『私は、私の民でない者を私の民と呼び、愛されない者を愛される者と呼ぶ。そして、「私の民でない」と呼ばれる場所で、そこで彼らは生ける神の子らと呼ばれる』」。

92

Apertum est istud de gentibus esse praedictum, quae prius non erat plebs Dei: postea autem ad opprobrium Judaeorum misericordiam accipientes vocatae sunt plebs Dei: et qui dilecti ante non erant, abdicatis Judaeis, adoptati in filios, et dilecti sunt; ut in loco ubi non vocabantur plebs Dei, ibi vocarentur filii Dei vivi.

PL 17, 139B

これが異邦人について予告されたことは明らかである。異邦人は、以前は神の民ではなかった。しかしのちに、ユダヤ人への辱めとして慈しみを受け、神の民と呼ばれた。以前は愛されていなかった者たちが、ユダヤ人が捨てられて、子とされ、愛される者となったのである。神の民と呼ばれなかったその場所で、生ける神の子らと呼ばれるためである。

93

Prius enim nusquam vocabantur filii Dei, nisi in Judaea, hoc est, Hierosolymis, ubi domus Dei erat, sicut dicit in Psalmo septuagesimo quinto: Notus in Judaea Deus (Psal. LXXV, 2) .

PL 17, 139C

以前は、ユダヤ、すなわち神の家があったエルサレムを除いて、どこでも神の子らと呼ばれることはなかったからである。詩篇第七十五篇に「ユダヤにおいて神は知られている」とあるとおりである(詩篇75:2)。

94

Postea autem in prophetia Zachariae: Ponam, inquit, Hierusalem in omnibus gentibus (Zach. XII, 2) ; quia ubique futuri erant filii Dei, et domus Dei in omnibus locis, quae est Ecclesia.

PL 17, 139C

のちに、預言者ゼカリヤにはこうある。「私はエルサレムをすべての国民のうちに置く」と彼は言う(ゼカリヤ12:2)。神の子らがあらゆる所にあり、神の家が、すなわち教会が、あらゆる場所にあるようになるからである。

95

Hinc Dominus ait Judaeis: Quia tolletur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus (Matth. XXI, 43) .

PL 17, 139C

ここから主はユダヤ人たちに言う。「神の国は汝らから取り去られ、その実を結ぶ国民に与えられる」(マタイ21:43)。

96

(Vers. 27.) Esaias autem clamat pro Israel. Hoc dicit, quia Esaias clamat pro iis, qui credunt in Christum (Esai. X, 22) . Hi enim vere sunt Israelitae, sicut dicit Dominus ad Nathanael: Ecce vere Israelita, in quo dolus non est (Joan. I, 47) .

PL 17, 139C

(第27節)「イザヤはイスラエルのために叫ぶ」。彼が言うのは、イザヤがキリストを信じる者たちのために叫んでいるということである(イザヤ10:22)。この者たちこそ真のイスラエル人だからである。主がナタナエルに言うとおりである。「見よ、真のイスラエル人だ。その人に偽りはない」(ヨハネ1:47)。

97

Si fuerit numerus filiorum Israel tamquam arena maris, reliquiae salvae fient. Recedentibus Judaeis a merito et promissione patrum, dum illam non recipiunt, hi reliquiae sunt, qui credendo in fide promissionis patribus factae persistunt, fideles effecti; a Lege enim recedunt, qui in eum quem Lex solum ad salutem sufficere promisit, non credunt.

PL 17, 139D

「イスラエルの子らの数が海の砂のようであっても、残りの者が救われる」。ユダヤ人たちが父祖たちの功と約束から離れ去り、それを受け入れないとき、残りの者とは、父祖たちになされた約束の信仰に信じてとどまり、信仰ある者となった者たちである。律法が、救いのためにその者だけで足りると約束した者を信じない者は、律法から離れているからである。

98

Igitur apostatae habeantur necesse est, qui dum Christum non recipiunt, rei sunt violatae Legis. De maxima itaque multitudine solos credentes dicit salvari, quos praesciit Deus.

PL 17, 139D

したがって、キリストを受け入れない者は、律法を破った罪責のある者であり、背教者と見なされねばならない。それゆえ彼は、非常に大きな群衆のうち、神が予知した信じる者たちだけが救われると言う。

99

(Vers. 28.) Verbum enim consummans et brevians in aequitate; quia verbum breviatum faciet Dominus super terram.

PL 17, 140A

(第28節)「言葉を完成し、公正のうちに短くする。主は短くされた言葉を地の上に行うからである」。

100

Salvari hos promittit, quos reliquos dicit per verbum, quod juste definiens, breviavit Dominus super terram; convenit enim ut in solo nomine Domini conditoris consequatur salutem creatura, hoc est, per fidem; quia sublatis omnibus neomeniis, et sabbato, circumcisione, et lege escarum, et oblationibus pecorum, sola fides posita est ad salutem.

PL 17, 140A

彼〔使徒〕は、残りの者と呼ぶ人々が救われることを約束している。それは言葉によってであり、主はその言葉を正しく定めて、地上で短くしたのである。というのも、創造者である主の名のみによって被造物が救いを得る、すなわち信仰によって得るのは、ふさわしいことである。新月の祭りも安息日も割礼も食物の律法も家畜の献げ物も、すべて除かれて、救いのためには信仰のみが据えられたからである。

101

Quae abbreviata ex Lege est; quia quod in fide est, in Lege habetur quasi principale Legis, dicente Salvatore: De me enim scripsit Moyses (Joan. V, 46) .

PL 17, 140A

それ〔信仰〕は律法から短くされたものである〔Quae(女性)の先行詞は定かでない。直前の信仰(fides)を受けると取った〕。信仰にあることは、律法のうちに、いわば律法の主要なものとして含まれているからである。救い主が、「モーセは私について書いたのである」と言っているとおりである(ヨハネ5:46)。

102

Abbreviata ergo Lege, reliquiae Judaeorum salvantur: caeteri vero salvari non possunt, quia per definitionem Dei spernuntur, per quam genus humanum salvare decrevit.

PL 17, 140A

こうして律法が短くされたので、ユダヤ人の残りの者は救われる。ほかの者たちは救われることができない。人類を救おうと決めた神の定めによって、退けられているからである。

103

(Vers. 29, 30.) Et sicut praedixit Esaias: Nisi Dominus sabaoth reliquisset nobis semen, sicut Sodoma fuissemus, et sicut Gomorrha similes fuissemus (Esai. I, 9) .

PL 17, 140B

(第29・30節)「またイザヤが前もって言ったとおりである。『万軍の主が我々に種を残さなかったなら、我々はソドムのようになり、ゴモラに似たものになっていたであろう』」(イザヤ1:9)。

104

Hoc semen, quod de omnibus solum relictum et reservatum est ad reformationem generis humani, Christus est, et doctrina ejus, sicut et ipse dicit: Semen est verbum Dei (Luc. VIII, 11) .

PL 17, 140B

すべての者のうちからただ残され、人類を作り直すために取っておかれたこの種は、キリストであり、その教えである。彼自身も、「種は神の言葉である」と言っている(ルカ8:11)。

105

Hoc ergo nobis olim promissum, sublatis quae oneri erant Legis, reliquit ad redemptionem; ut data remissione peccatorum, non puniremur a Lege, sicut periit Sodoma.

PL 17, 140B

それゆえ、かつて我々に約束されたこの〔種〕は、律法の重荷であったものが取り除かれたうえで、贖いのために残された。罪の赦しが与えられて、ソドムが滅んだように、我々が律法によって罰せられることのないようにするためである。

106

Salvatorem ergo relictum nobis dicit ad suffragium vitae, quam Lex providere non potuit, quem ab initio Deus nasci decrevit: qui propterea quod solus sine peccato inveniretur, devicto humani generis hoste, omnium peccata deleret.

PL 17, 140B

したがって彼〔使徒〕は、救い主が、命の助けとして我々に残されたと言うのである。その命を律法は備えることができなかった。神はこの救い主が生まれることを初めから定めた。彼は、ただ一人罪なき者と見いだされたゆえに、人類の敵に打ち勝って、すべての者の罪を消し去るのである。

107

Hoc et in Apocalypsi Joannis habetur: Quia nemo, ait, dignus inventus est, sive in coelo, sive in terra, qui aperiret librum et signacula ejus; nisi Salvator, qui vicit mortem (Apoc. V, 3) .

PL 17, 140C

このことはヨハネの黙示録にもある。「天にも地にも、書物とその封印を開くにふさわしい者は、救い主のほかには誰も見いだされなかった。救い主は死に打ち勝った」と彼は言う(黙示録5:3)。

108

Hoc ergo est semen, quod olim promissum reservavit Deus, ut tunc fructificaret, quando omnium tam Judaeorum quam gentilium peccata repleta erant.

PL 17, 140C

それゆえ、これこそ神がかつて約束して取っておいた種であり、ユダヤ人にも異邦人にも、すべての者の罪が満ちたそのときに、実を結ぶようにされたのである。

109

Fructus autem ejus est indulgentia peccatorum; nisi enim Christus fuisset reservatus (quem idcirco semen dicit, quia per ipsum reparatum est genus humanum), interisset progenies Abrahae; eo quod peccatis obruti erant, et Lex eis prodesse non potuit. Idcirco hunc sequendum docet, qui praesidium contulit vitae.

PL 17, 140C

その実は罪の赦しである。キリストが取っておかれていなかったなら(人類は彼によって立て直されたので、彼を種と呼ぶのである)、アブラハムの子孫は滅んでいたであろう。彼らは罪に覆われていて、律法は彼らの役に立つことができなかったからである。それゆえ彼〔使徒〕は、命の守りを与えた者に従うべきことを教える。

110

Quid ergo dicemus? Quod gentes quae non sectabantur justitiam, comprehenderunt justitiam: justitiam autem quae ex fide est.

PL 17, 140C

「それでは、我々は何と言おうか。正義を追い求めなかった異邦人が正義を得た、すなわち信仰からの正義を得たと」。

111

Quoniam justitia est in Lege, quae credita mundo est, quae prohibet peccari; idcirco gentes non hanc justitiam dicit comprehendisse, quae natura magistra dignoscitur, sed eam justitiam quae ex fide est Christi; Deo enim haec vera justitia est, et permanens, si agnoscatur.

PL 17, 140D

律法のうちには、世に委ねられた、罪を犯すことを禁じる正義がある。それゆえ彼〔使徒〕は、異邦人が得たのは、自然を師として見分けられるこの正義ではなく、キリストへの信仰から出る正義であると言う。神にとってはこれこそ真の正義であり、知られるならば永続するものだからである。

112

Quid enim est tam justum, quam cognoscere Deum Patrem, ex quo sunt omnia: et Christum Filium ejus, per quem sunt omnia (I Cor. VIII, 6) ? Prima ergo haec justitia est agnoscere Creatorem, deinde custodire quae praecepit.

PL 17, 140D

万物がそれから出る父なる神と、万物がそれを通して存在する、その子キリストを知ることほど、正しいことが他にあろうか(一コリント8:6)。したがって、この正義の第一は創造者を認めることであり、次に、彼が命じたことを守ることである。

113

Gentes ergo quae prius non requirebant justitiam, id est, Legem, quae Creatori testimonium perhibebat, veniente Christo, invenerunt justitiam superabundantem plus quam scribarum et pharisaeorum.

PL 17, 141A

それゆえ、以前は正義、すなわち創造者に証しを与えていた律法を求めなかった異邦人は、キリストが来たときに、律法学者たちとファリサイ派の人々の正義にまさる、あふれる正義を見いだした。

114

Qui enim tunc quod minus est, non sectabantur, comprehenderunt postea quod majus est: Judaei autem in Lege positi, qui proficere magis debuerant, deterioraverunt.

PL 17, 141A

そのときには小さいものを追い求めなかった者たちが、後に大きいものを得たのである。一方、律法のうちに置かれたユダヤ人は、より大きく進まなければならなかったのに、悪くなってしまった。

115

(Vers. 31.) Nam Israel sectando Legem justitiae, in Legem justitiae non pervenit. Perfectio Legis fides est, quam gentes apprehendentes, totam Legem implere videntur.

PL 17, 141A

(第31節)「なぜなら、イスラエルは正義の律法を追い求めて、正義の律法に達しなかった」。律法の完成は信仰であり、異邦人はこれをつかむことによって、律法全体を満たしていると見られる。

116

Judaei autem dum per invidiam Salvatori non credunt, justitiam quae in Lege mandata est, vindicantes, id est, sabbatum, circumcisionem, etc., in Legem non pervenerunt, hoc est, Legem non perfecerunt: et qui non perficiunt Legem, rei sunt juxta Legem. Hic enim implet Legem, qui a lege Moysi pervenit ad fidem Christi.

PL 17, 141A

ところがユダヤ人は、妬みから救い主を信じないで、律法に命じられた正義、すなわち安息日や割礼などを主張して、律法に達しなかった、すなわち律法を完成しなかった。律法を完成しない者たちは、律法に照らして有罪である。モーセの律法からキリストへの信仰に達する者こそ、律法を満たすのである。

117

(Vers. 32.) Quare? Quia non ex fide, sed quasi ex operibus: Spernentes enim fidem quae, sicut dixi, perfectio Legis est, ex operibus Legis justificari se dicebant, id est, per sabbatum, neomenias, circumcisionem, etc., immemores Scripturae dicentis, quia Justus ex fide vivit (Habac. II, 4) .

PL 17, 141B

(第32節)「なぜか。信仰からではなく、いわば業からだったからである」。彼らは、私が言ったように律法の完成である信仰を退けて、律法の業、すなわち安息日、新月の祭り、割礼などによって、自分は義とされると言っていたのであり、「義人は信仰によって生きる」と言う聖書を忘れていたのである(ハバクク2:4)。

118

Justitia autem Legis idcirco dicitur, quia justo judicio Dei haec Judaeis data sunt propter duritiam cordis illorum; ut si mustelam forte quis mortuam calcasset, aut tetigisset aliqua morticinia, aut si sorex in vas ruisset, immundum diceretur (Levit. XI, 29) : quod magna cum sollicitudine observantes, ex quacumque causa incurrebant, ut immundi essent.

PL 17, 141B

律法の正義と言われるのは、神の正しい裁きによって、彼らの心のかたくなさのゆえに、これらがユダヤ人に与えられたからである。たとえば、誰かがたまたまイタチの死骸を踏んだり、何かの死骸に触れたり、あるいはトガリネズミが器に落ちたりすれば、汚れていると言われた(レビ記11:29)。これを彼らは大きな心配りをもって守っていたが、どのような原因によってであれ、結局は汚れた者となったのである。

119

Si autem sanguis mustelae pavimentum maculasset, non levi cura expiandum erat, et ut a cibis melioribus abstineretur. Sabbatum vero et circumcisio propriam habuerunt justitiam tempore suo; quia in figura data sunt.

PL 17, 141C

またイタチの血が床を汚したなら、並々でない注意をもって清めなければならず、よりよい食物を断たなければならなかった。しかし安息日と割礼は、それぞれの時には固有の正義を持っていた。象りとして与えられたからである。

120

Hoc Dominus per Ezechielem prophetam ostendit, inter caetera dicens: Propterea dedi illis praecepta non bona (Ezech. XX, 25) ; quia erant irreverentes et infidi.

PL 17, 141C

このことを主は預言者エゼキエルによって、とりわけ次のように言って示した。「それゆえ私は彼らに、善くない命令を与えた」(エゼキエル20:25)。彼らは不敬で、信義がなかったからである。

121

In adventu autem Christi, quia salutare donum erat daturus, per Hieremiam praedicat, dicens: Dabo illis Testamentum novum, non quale dedi patribus illorum (Jerem. XXXI, 32) . Hoc testamentum Legem vocat, in quam non pervenerunt, sicut supra memoravi.

PL 17, 141C

しかしキリストが来るときには、救いの賜物を与えようとしていたので、エレミヤによってこう告げる。「私は彼らに新しい契約を与える。それは私が彼らの父祖たちに与えたようなものではない」(エレミヤ31:32)。彼は、この契約を、彼らが達しなかった律法と呼んでいる。先に述べたとおりである。

122

Nam cum gentibus quae crediderant, hanc sarcinam observationis Judaei credentes vellent imponere, tunc apostolus Petrus ait: Quid imponitis jugum super cervicem fratrum, quod neque nos, neque patres nostri portare potuerunt (Actor. XV, 10) ?

PL 17, 141C

異邦人のうち信じた者たちに、ユダヤ人の信者たちがこの掟を守る重荷を負わせようとしたとき、使徒ペトロは言った。「なぜ汝らは、兄弟たちの首にくびきを置くのか。そのくびきを、我々も我々の父祖たちも、負うことができなかったではないか」(使徒言行録15:10)。

123

A tempore enim Christi indulgentia data est promissa in Lege; ait enim Esaias propheta: Veniet ex Sion qui eripiat, et avertat impietatem ab Jacob.

PL 17, 141D

キリストの時から、律法において約束された赦しが与えられたのである。預言者イザヤはこう言う。「シオンから、救い出す者が来て、ヤコブから不敬虔を取り去る」。

124

Et hoc illis a me testamentum, cum abstulero peccata eorum (Esai. LIX, 20) , hoc est, novum testamentum a Deo promissum in Christo.

PL 17, 141D

「また、これが彼らに対する私からの契約である。私が彼らの罪を取り去るときに」(イザヤ59:20)、すなわち、キリストにおいて神から約束された新しい契約である。

125

(Vers. 33.) Offenderunt in lapidem offensionis, sicut scriptum est: Ecce pono in Sion lapidem offensionis, et petram scandali; et qui crediderit in illum, non confundetur. Hoc in Esaia habetur (Esai. VIII, 14; XXVIII, 6) .

PL 17, 141D

(第33節)「彼らはつまずきの石につまずいた。書かれているとおり、『見よ、私はシオンに、つまずきの石、妨げの岩を置く。彼を信じる者は恥を受けない』」。これはイザヤにある(イザヤ8:14; 28:6)〔底本は28:6。引かれた句はイザヤ28:16に当たる〕。

126

Multorum relatione compertum est in petra vel lapide Christum esse significatum; Daniel enim propheta lapidem hunc dicit, qui abscissus a monte sine manibus percussit et comminuit omnia regna, et replevit omnem terram, quod evidenter de Christo dictum est (Dan. II, 34) .

PL 17, 142A

多くの人の報告によって、岩または石でキリストが表されていることは知られている。預言者ダニエルは、山から人の手によらずに切り出されて、あらゆる王国を打ち砕き、全地を満たしたこの石について語っているが、これは明らかにキリストについて言われたことである(ダニエル2:34)。

127

Et in Lege petra de qua fluxerunt aquae, Christus est appellatus: Petra autem, inquit, erat Christus. Et Petrus apostolus inter caetera ad Judaeos ait: Hic est lapis, qui reprobatus est a vobis aedificantibus (I Cor. X, 4) .

PL 17, 142A

また律法の中で、水が流れ出た岩はキリストと呼ばれている。彼は、「岩はキリストであった」と言う。そして使徒ペトロは、ユダヤ人に向かってとりわけ次のように言う。「これは、築く汝らに退けられた石である」(一コリント10:4)〔引照は刷られたとおりの位置に写す。「岩はキリストであった」が一コリント10:4に当たり、ペトロの句は使徒言行録4:11に当たる〕。

128

Offensio ergo posita in Sion Christus est (Actor. IV, 11) . Sion vero altitudo est, sive civitas ipsa Hierusalem, quae propter notitiam Dei non immerito excelsa dicta est, in qua Salvator a Deo Patre suo positus praedicator, offensio factus est Judaeis, dum se Filium Dei praedicat, natus de Spiritu sancto ex muliere.

PL 17, 142A

したがって、シオンに置かれたつまずきはキリストである(使徒言行録4:11)〔この引照は前節のペトロの句「これは、築く汝らに退けられた石である」にかかる〕。シオンとは高みのこと、あるいはエルサレムの都そのもののことで、神を知ることゆえに、高いと呼ばれるのも当然である。そこで救い主は、その父である神によって宣べ伝える者として置かれ、自らを神の子と宣べ伝え、聖なる霊によって女から生まれた者として宣べ伝えたので、ユダヤ人にとってつまずきとなった。

129

Per corpus autem ejus scandalum passi sunt, et dicebant: Nonne mater et fratres ejus apud nos sunt? Quomodo ergo hic dicit: Quia de coelo descendi (Joan. VI, 42) ?

PL 17, 142B

彼の体のゆえに、彼らは妨げを受けて、こう言った。「彼の母と兄弟たちは我々のところにいるではないか。それなのに、どうしてこの者は、『私は天から降った』と言うのか」(ヨハネ6:42)。

130

Nolebant enim verba gestis comparare, ut perinde agnoscerent non absurdum esse, quod dicebat de coelo se descendisse; quasi corpus operaretur, et non Deus latens, operibus tamen se prodens in corpore.

PL 17, 142B

彼らは、言葉を行いと比べようとしなかったからである。比べれば、彼が天から降ったと言っていることが不合理でないことを、同じように認めたであろうに。まるで、働いているのは体であって、隠れている神ではないかのように。しかし神は隠れていながら、体において、業によって自らを現しているのである。

131

Petra ergo haec scandalum est Judaeis et offensio: quae petra sine dubio corpus intelligitur Salvatoris. Haec excisa sine manibus, propterea quia sine viro de Spiritu sancto facta de virgine est.

PL 17, 142B

したがって、この岩はユダヤ人にとって妨げでありつまずきである。この岩とは、疑いなく救い主の体と解される。これが人の手によらずに切り出されたのは、男なしに、聖なる霊によって、おとめから造られたからである。

Caput X

第X章PL 17, 142C
1

(Vers. 1, 2.) Fratres, voluntas quidem cordis mei, et obsecratio fit ad Deum pro illis in salutem; testimonium enim perhibeo illis, quod aemulationem Dei habent, sed non secundum agnitionem.

PL 17, 142C

(第1・2節)「兄弟たちよ、私の心の願いと、彼らの救いのための神への祈りは確かにある。私は彼らについて、彼らが神への熱心を持っていると証言する。しかし、それは認識に従ってはいない」。

2

Quoniam a Lege vult eos auferre, credentes quia velamen est Judaeis; ne hoc odio Judaismi facere videretur, ostendit affectum suum circa illos, et Legi dat multum: sed docet tempus jam servandae Legis non esse; ac per hoc providere se illis velle testatur, si modo audiant illum, ac probent suum non esse inimicum; quando et testimonium perhibet illis nobilitatis et traditionis paternae.

PL 17, 142C

彼〔使徒〕は信じている者たちを律法から引き離そうとしている。律法はユダヤ人にとって覆いだからである〔credentes の係りは定かでない。「信じている者たち」を引き離す対象と取り、quia 以下をその理由と取った〕。ただし、それをユダヤ教への憎しみからしていると見られないよう、彼らに対する自分の愛情を示し、律法に多くを認める。しかし、律法を守るべき時はもはやないと教える。それゆえ彼は、彼らのために配慮することを望んでいると証言する。ただし、彼らが彼の言うことを聞き、彼が自分たちの敵でないと認めるならばである。彼は彼らの高貴な出自と父祖の伝統についても、証言しているのだから。

3

(Vers. 3.) Ignorantes enim Dei justitiam, et suam quaerentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti.

PL 17, 142C

(第3節)「彼らは神の正義を知らず、自分の正義を立てようとして、神の正義に服さなかった」。

4

Per ignorantiam dicit illos non credidisse in Christum, aemulationem quidem Dei habentes, sed voluntatem et consilium ejus nescientes, contra Deum agebant, quem se defendere testabantur.

PL 17, 142C

彼は、彼らがキリストを信じなかったのは無知によると言う。彼らは確かに神への熱心を持っていたが、神の意志と計画を知らなかったので、自分たちが守っていると証言していたその神に逆らって行動していたのである。

5

De his dicit, qui non malevolentia et invidia, sed errore Christum non receperunt. Quibus et Petrus apostolus dicit: Scio, fratres, quia per ignorantiam gessistis hoc malum, sicut et principes vestri (Actor. III, 17) ; ignorantes enim hunc esse Christum, quem promiserat Deus, alterum exspectandum dicebant.

PL 17, 142D

彼は、悪意や妬みからではなく、誤りからキリストを受け入れなかった者たちについて言っている。使徒ペトロも彼らにこう言う。「兄弟たちよ、私は知っている。汝らは、汝らの指導者たちと同じく、無知によってこの悪を行ったのである」(使徒言行録3:17)。彼らは、神が約束したのがこのキリストであることを知らず、別の者を待たなければならないと言っていたからである。

6

Huic justitias suas, quas ex Lege habebant, anteponentes, qui est Dei justitia in fide. Justitia enim ipse est, quia quod promiserat Deus, in ipso implevit.

PL 17, 142D

彼らは、律法から得ていた自分たちの正義を、信仰における神の正義である彼よりも優先させていたのである。彼こそ正義である。神が約束したことを、彼において満たしたからである。

7

(Vers. 4.) Finis enim Legis Christus ad justitiam omni credenti. Hoc dicit, quia perfectionem Legis habet, qui credit in Christum.

PL 17, 143A

(第4節)「律法の終わりは、信じるすべての者にとって、正義のためのキリストである」。これは、キリストを信じる者が律法の完成を持っているということを言っている。

8

Cum enim nullus justificaretur ex Lege, quia nemo implebat Legem, nisi qui speraret in promisso Christo; fides posita est, quae cederet perfectioni Legis; ut omnibus praetermissis, fides satisfaceret pro tota Lege et prophetis.

PL 17, 143A

律法によって義とされる者は誰もいなかった。約束されたキリストに望みを置く者のほかは、誰も律法を満たさなかったからである。そこで、律法の完成に取って代わる〔cederet は「道を譲る」とも読める〕ものとして信仰が据えられた。ほかのすべてが省かれても、信仰が律法全体と預言者たちに代わって十分となるためである。

9

(Vers. 5.) Moyses enim scribit justitiam quae ex Lege est, quia qui fecerit ea homo, vivet in eis (Levit. XVIII, 5) . Hoc dicit, quia justitia legis Moysis reos illos non faciebat ad tempus, si servaretur, id est, vivebant faciendo Legem; debitores enim erant. Hoc dictum est in Numeris et in Levitico.

PL 17, 143A

(第5節)「モーセは、律法による正義について、『これらを行う人は、それらによって生きる』と書いている」(レビ記18:5)。これは、モーセの律法の正義が、守られるならば、一時のあいだは彼らを有罪としなかった、すなわち彼らは律法を行うことによって生きていた、ということを言っている。彼らは債務者だったからである。これは民数記とレビ記で言われている。

10

(Vers. 6, 7.) Quae autem ex fide est justitia, sic dicit: Ne dixeris in corde tuo: Quis ascendit in coelum (Deut. XXX, 12) ? Hoc in Deuteronomio dictum est, quod hic interpretatur Apostolus de Christo, dicens: Hoc est Christum deducere.

PL 17, 143A

(第6・7節)「信仰からの正義はこう言う。『汝の心の中で言うな。誰が天に昇ったのか』」(申命記30:12)。これは申命記で言われたことであり、ここで使徒はそれをキリストについて解釈して、「これはキリストを降ろすことである」と言っている。

11

Aut quis descendit in abyssum? Hoc est, Christum ex mortuis reducere. Hoc proprium Apostoli est.

PL 17, 143B

「あるいは、誰が深淵に降ったのか。これは、キリストを死者の中から連れ戻すことである」。これは使徒に固有の〔解釈〕である。

12

Itaque justitiam hanc dicit esse fidei, si non dubitetur de spe Dei, quae in Christo est; ne diffidens dicat: Quis potuit ascendere in coelum? quia ideo passus est, ut exspoliatis inferis virtute Patris, devicta morte resurgens, cum animabus ereptis in coelum ascenderet.

PL 17, 143B

したがって彼〔使徒〕は、キリストにある神の希望を疑わないならば、これこそ信仰の正義であると言う。疑って、「誰が天に昇ることができたのか」と言うことのないためである。キリストは、父の力によって冥界を奪い取り、死に打ち勝って復活し、救い出した魂たちとともに天に昇るために、受難したのである。

13

Omnis enim quicumque viso Salvatore apud inferos, speravit de illo salutem, liberatus est, Petro apostolo hoc testante; dicit enim quia et mortuis praedicatus est (I Petr. IV, 6). Qui de his ergo in corde suo non dubitat, justificatus est ex fide.

PL 17, 143B

冥界で救い主を見て、彼から救いを望んだ者は誰でも、救い出された。使徒ペトロがこれを証ししており、死者たちにも宣べ伝えられたと言っているからである(一ペトロ4:6)。したがって、これらについて心の中で疑わない者は、信仰によって義とされたのである。

14

Ex lege autem justificari timor facit; timet enim legem, quia videt illam poenam inferre peccantibus.

PL 17, 143C

しかし、律法によって義とされるのは、恐れがそうさせるのである。人は律法を恐れる。それが罪を犯す者たちに刑罰を加えるのを見るからである。

15

Ideo non magna justitia legis est, nec meritum collocat apud Deum, sed ad praesens: fides autem quia incredulis stultitia, mercedem habet apud Deum, de quo quod non videtur, speratur.

PL 17, 143C

それゆえ、律法の正義は大いなるものではなく、神のもとに功績を置くものでもなく、当面のためのものである。一方、信仰は、信じない者たちにとっては愚かさであるが、神のもとで報いを持つ。その神について、見えないものが望まれるのだから。

16

(Vers. 8.) Sed quid dicit Scriptura? Prope est verbum in ore tuo, et in corde tuo (Deut. XXX, 14) .

PL 17, 143C

(第8節)「しかし聖書は何と言っているか。『言葉は近く、汝の口と汝の心にある』」(申命記30:14)。

17

Hoc scriptum est in Deuteronomio, quia non est longe ab animo nostro vel ore, quod nobis dicitur, ut credamus; quamvis enim oculis non videatur, a natura tamen animarum et loquendi ratione non discordat, quod credimus.

PL 17, 143C

これは申命記に書かれている。我々に、信じるようにと語られることは、我々の心からも口からも遠くない。目には見えなくとも、我々が信じることは、魂の本性にも話すことの道理にも反しないからである。

18

In ipsa enim natura inserta sunt velut semina, quae auditu et voluntate exculta fructificant testimonium Creatoris.

PL 17, 143C

本性そのもののうちには、いわば種が植えつけられており、それは聞くことと意志によって耕されて、創造者への証しを実らせるのである。

19

(Vers. 9, 10.) Hoc est verbum fidei, quod praedicamus. Nullum opus dicit Legis, sed solam fidem dandam in causa Christi. Quia si confitearis in ore tuo Dominum Jesum, et credideris in corde tuo quod Deus illum excitavit, salvus eris.

PL 17, 143D

(第9・10節)「これは、我々が宣べ伝える信仰の言葉である」。彼は律法の業を一つも言わず、キリストの事柄においては信仰のみが与えられるべきだと言うのである。「なぜなら、もし汝が口で主イエスを告白し、神が彼を起こしたと心で信じるならば、汝は救われる」。

20

Corde enim creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem. Quaecumque superius locutus est, hic illa manifestavit, hanc esse regulam fidei, credere Dominum esse Jesum, et non erubescere profiteri quia Deus illum ex mortuis reducens, deduxit illum in coelum cum corpore, unde venerat incarnandus; ne incurrat sententiam Evangelicam dicentem: Multi, inquit, ex principibus crediderunt in Jesum, sed palam non profitebantur propter Judaeos. Maluerunt enim gloriam hominum magis, quam gloriam Dei (Joan. XII, 42) .

PL 17, 143D

「というのも、心では正義へと信じられ、口では救いへと告白がなされる」。彼は先に語ったことすべてをここで明らかにした。すなわち、これが信仰の規範であり、イエスが主であると信じ、神が彼を死者の中から連れ戻し、受肉しようとして来たところである天へ、体とともに導いたことを、恥じずに告白することである。福音書の判決を招かないためである。福音書は言う。「指導者たちのうちの多くの者がイエスを信じたが、ユダヤ人たちのゆえに公には告白しなかった。彼らは、神からの栄光よりも人からの栄光をいっそう愛したからである」(ヨハネ12:42)。

21

(Vers. 11.) Dicit enim Scriptura per Esaiam: Omnis qui credit in illum, non confundetur (Esai. XXVIII, 16) .

PL 17, 144A

(第11節)「聖書はイザヤを通して言っている。『彼を信じる者はみな、恥を受けない』」(イザヤ28:16)。

22

Dum enim examen coeperit fieri omnium rerum in die judicii, et omnia falsa commenta vel dogmata in confusionem deduci; tunc in Christum credentes tripudiabunt, videntes omnibus manifestari quia quod crediderunt, verum est: et prudens, quod stultum putabatur.

PL 17, 144A

裁きの日に万物の吟味が始められ、偽りの作り話や教説がすべて恥辱にさらされるとき、キリストを信じる者たちは、自分たちの信じたことが真実であり、愚かと思われていたものが賢いことが、すべての者に明らかにされるのを見て、喜び躍るであろう。

23

Aspicient enim inter caeteros se solos gloriosos et prudentes, qui aestimati fuerant contemptibiles et stulti. Illic est enim vera approbatio, ubi remuneratio et condemnatio.

PL 17, 144B

彼らは、ほかの者たちのただ中で、軽蔑すべき愚かな者と見なされていた自分たちだけが、栄光に満ち賢いことを見るであろう。真の是認は、報いと断罪のあの場所にあるからである。

24

(Vers. 12.) Non enim est distinctio Judaei, et Graeci. Generaliter omnes aut confundi propter diffidentiam dicit, aut sublimari causa credulitatis; quia sine Christo apud Deum nulla salus est, immo poena est, aut mors.

PL 17, 144B

(第12節)「というのも、ユダヤ人とギリシア人の区別はない」。彼は、すべての者が、一般に、不信仰のゆえに恥を受けるか、信じることのゆえに高められるかのどちらかであると言う。キリストなしには、神のもとに救いはなく、むしろ刑罰、あるいは死があるからである。

25

Nec enim Judaeos commendare poterit praerogativa Patrum; aut enim legislatio, qui meritum et promissionem Patrum non receperunt. Gentes autem nullum habent testimonium, quo vel secundum carnem commendentur, nisi credant in Christum.

PL 17, 144B

父祖たちの特権も、ユダヤ人を推薦することはできない。律法の授与も〔できない〕〔aut enim legislatio は文の形が整わない。「律法の授与も〔推薦できない〕」と取った〕。彼らは父祖たちの功績と約束を受け入れなかったからである。一方、異邦人には、肉に従ってでさえ彼らを推薦するような証しは何もない。キリストを信じる場合は別である。

26

Nam idem Dominus omnium, dives in omnibus, qui invocant illum. Manifestum est ad omnes hoc pertinere, sive Judaeos sive Graecos; quia sine invocatione Domini Christi nemo vivit apud Deum.

PL 17, 144B

「なぜなら、同じ主がすべての者の主であり、彼を呼び求めるすべての者において豊かである」。これがユダヤ人であれギリシア人であれ、すべての者にかかわることは明らかである。主キリストを呼び求めることなしには、誰も神のもとで生きないからである。

27

Cum ergo omnium Dominus sit, consentiente Petro apostolo, et dicente: Hic est, inquit, omnium Dominus; dives tamen non est, nisi in iis qui invocant illum, quia ipsi accipient remunerationem.

PL 17, 144C

彼はすべての者の主であるが(使徒ペトロも同意して、「これはすべての者の主である」と言っている)、彼を呼び求める者たちにおいてのほかは、豊かではない。彼らだけが報いを受けるからである。

28

Perfidis vero non est dives; quia participes non sunt bonorum ejus; neque enim accipient, quod daturum illum non crediderunt.

PL 17, 144C

背信の者たちにとっては、彼は豊かではない。彼らは彼の良いものにあずかる者ではないからである。彼らは、彼が与えるとは信じなかったものを、受けることがないであろう。

29

Et tamen non dixit Deum divitem credentibus, sed invocantibus illum; ut postquam credidit, non desinat animus id postulare, quod a Deo semper doctus est postulandum, sicut in Evangelio secundum Lucae tenetur scriptum propter adversarium, quia subtilis et versutus est, semper orandum esse: credentibus autem sola datur remissio peccatorum.

PL 17, 144C

しかも彼は、神は信じる者たちに対して豊かであるとは言わず、彼を呼び求める者たちに対してと言った。信じたあとも、心が、神から常に求めるように教えられていることを求めるのをやめないためである。ルカによる福音書に、敵対者のゆえに常に祈るべきだと書かれているとおりである。敵対者は狡猾で悪賢いからである。信じる者たちに与えられるのは、罪の赦しだけである。

30

Sequitur autem ut precibus deditus liberetur a malo, et possit consequi quod promisit Deus toto corde vigilantibus (Luc. XVIII, 1 et seq.) .

PL 17, 144D

その結果、祈りに専心する者は悪から救い出され、心を尽くして目を覚ましている者たちに神が約束したものを得ることができる(ルカ18:1以下)。

31

(Vers. 13.) Omnis enim quicumque invocaverit nomen Domini, salvus erit. In Michaea dictum est. Ipse enim Deus, qui visus est Moysi, dicit: Nomen mihi Dominus est (Exod. VI, 3) .

PL 17, 144D

(第13節)「というのも、主の名を呼び求める者は誰でも救われる」。これはミカで言われている〔底本は Michaea(ミカ)。この句はヨエル2:32に当たる。ミーニュの脚注は、ローマ版が in Joel と読むことを挙げたうえで、著者の誤りのまま刷ると断る〕。モーセに現れた神自身が言う。「私の名は主である」(出エジプト記6:3)。

32

Hic est Filius Dei, qui ideo et Angelus et Deus esse dictus est; ut non ipse esse, a quo sunt omnia, putaretur: sed hic esse per quem sunt omnia, ut ad id pertineat, quia Deus dictus est, quod unum sunt Pater et Filius: Angelus autem ad hoc, quia nuntius promissae salutis est missus a Patre.

PL 17, 145A

これが神の子であり、それゆえ天使とも神とも呼ばれたのである。万物がそれから出る者自身であると思われないためであり、むしろ万物がそれを通して存在する者であるとされるためである。神と呼ばれたことは、父と子が一つであることにかかわり、天使と呼ばれたことは、約束された救いの使者として父から遣わされたことにかかわる。

33

Et missus ideo dicitur, ut non ipse Pater esse credatur, sed ab eo genitus. Ideoque quicumque invocaverit nomen Domini salvus erit. Hoc sensu et Moyses locutus est: Quicumque, ait, non audierit prophetam illum, exterminabitur de plebe (Deut. XVIII, 18, 19) . Si ipse est omnium Dominus, ipse invocatur a servis. Et quia verum est, adjecit:

PL 17, 145A

また遣わされたと言われるのは、彼自身が父であると信じられず、父から生まれた者であると信じられるためである。それゆえ、主の名を呼び求める者は誰でも救われる。この意味でモーセも語った。「あの預言者に聞かない者は誰でも、民の中から断たれる」と彼は言う(申命記18:18–19)。もし彼自身がすべての者の主であるなら、彼自身が僕たちによって呼び求められる。それが真実なので、〔使徒は〕次のように付け加えた。

34

(Vers. 14.) Quomodo ergo invocabunt, in quem non crediderunt? Certe Christo non credunt Judaei ipsi, quem dixit Dominum. Hoc sequitur, quod supra dixi, quia prius credendum est, ut sit fiducia postulandi. Aut quomodo credent ei, quem non audierunt?

PL 17, 145A

(第14節)「それでは、信じたことのない者を、どうして呼び求めるだろうか」。確かに、彼〔使徒〕が主と呼んだキリストを、ユダヤ人自身は信じていない。これは、私が先に述べたことから導かれる。すなわち、まず信じなければならない、求める確信が生じるためである。「あるいは、聞いたことのない者を、どうして信じるだろうか」。

35

Apertum est non posse credi illi, cui obedientia denegatur. Quomodo autem audient sine praedicante? Nec hoc obscurum est; quia qui praedicanti resistit, auctorem ejus non recipit.

PL 17, 145B

従うことを拒まれている者を信じることができないのは、明らかである。「宣べ伝える者なしに、どうして聞くだろうか」。これも不明ではない。宣べ伝える者に逆らう者は、その創始者を受け入れないからである。

36

(Vers. 15.) Aut quomodo praedicabunt, nisi mittantur? Neque istud recipit quaestionem; quia non erunt veri apostoli, nisi a Christo mittantur, nec poterunt praedicare sine auctore; nulla enim his signa virtutum perhibent testimonium.

PL 17, 145B

(第15節)「あるいは、遣わされなければ、どうして宣べ伝えるだろうか」。これも疑問の余地を残さない。キリストによって遣わされるのでなければ、真の使徒たちではなく、創始者なしに宣べ伝えることもできないからである。力ある徴しは、彼らには何の証しも与えない。

37

Sicut scriptum est: Quam speciosi pedes evangelizantium pacem, evangelizantium bona! Hoc propheta dicit Nahum (Nahum. I, 15) .

PL 17, 145B

「書かれているとおりである。『平和の福音を告げる者たち、良いことの福音を告げる者たちの足は、なんと美しいことか』」。これは預言者ナホムが言っている(ナホム1:15)。

38

Pedes dicendo adventum significat apostolorum circumeuntium mundum, et regnum Dei adventare praedicantium; adventus enim ipsorum illuminabat homines, viam ostendens qua itur in pace ad Deum, quam primum Joannes Baptista venerat praeparare.

PL 17, 145C

「足」と言うことで、彼〔預言者〕は、世界を巡って神の国が近づくと宣べ伝える使徒たちの到来を意味している。彼らの到来が人々を照らし、平和のうちに神へと行く道を示したからである。その道を整えるために、最初に洗礼者ヨハネが来たのである。

39

Haec pax est, ad quam festinant credentes in Christum. Denique sanctus Simeon, quia in mundo discordia est, laetus in ortu Salvatoris: Nunc, ait, Domine, dimitte servum tuum in pace (Luc. II, 29) ; quia regnum Dei pax est.

PL 17, 145C

キリストを信じる者たちが急ぐのは、この平和である。実に聖シメオンは、世に不和があるので、救い主の誕生を喜んで、こう言った。「主よ、今、汝の僕を平和のうちに去らせよ」(ルカ2:29)。神の国は平和だからである。

40

Omni enim amputata discordia, omnes uni Deo genu flectent. Denique Hierusalem superior civitas visio pacis interpretatur, quae est mater nostra.

PL 17, 145C

あらゆる不和が断たれて、すべての者が唯一の神にひざまずくからである。実に、上なる都エルサレムは、「平和の幻」と解される。それは我々の母である。

41

(Vers. 16.) Sed non omnes obediunt Evangelio. Verum est, quia quamvis illustretur mundus splendore disciplinae Dominicae; sunt tamen qui repugnent, qui lumen tenebras vocent. Horum enim sic errore acies obtusa est mentis, ut nec veri luminis recipiant splendorem.

PL 17, 145C

(第16節)「しかし、すべての者が福音に従うのではない」。それは真実である。世界は主の教えの輝きで照らされているのに、なお逆らう者、光を闇と呼ぶ者たちがいる。彼らは誤りによって精神の目の鋭さが鈍くなっており、真の光の輝きを受け入れることさえしない。

42

Quos accusat Evangelium, dicens: Lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt (Joan. I, 5) .

PL 17, 145D

福音書は彼らを責めて言う。「光は闇の中で輝いている。そして闇はそれを捉えなかった」(ヨハネ1:5)。

43

Esaias enim dicit: Domine, quis credidit auditui nostro (Esai. LIII, 1) ? Hoc est, quis credidit quae audivimus abs te, et loquimur? Firmavit exemplo prophetico Judaeos esse contradictores Evangelicae veritatis.

PL 17, 145D

「というのも、イザヤは言う。『主よ、誰が我々の聞いたことを信じたか』」(イザヤ53:1)。すなわち、誰が、我々が汝から聞いて語っていることを信じたか、ということである。彼は預言者の例によって、ユダヤ人が福音の真理に反対する者であることを確かにした。

44

Lex enim Judaeos increpat; quia sicut fuit apud veteres, ita et nunc est. Hunc enim numerum non tangit, qui fidem non recipit.

PL 17, 145D

律法がユダヤ人を叱責するのである。昔の人々のもとにあったとおり、今もそうだからである。信仰を受け入れない者は、この数には入らない〔hunc numerum の指すものは定かでない。信じた者の数と取った〕。

45

(Vers. 17, 18.) Ergo fides ex auditu, auditus autem per verbum Christi. Manifestum est, quia nisi dicatur aliquid, nec audiri potest, nec credi. Sed dico: Numquid non audierunt? Hoc est, audierunt, et credere noluerunt.

PL 17, 146A

(第17・18節)「したがって、信仰は聞くことから、聞くことはキリストの言葉による」。何も語られなければ、聞くことも信じることもできないのは明らかである。「しかし私は言う。彼らは聞かなかったのか」。すなわち、彼らは聞いたが、信じようとしなかった、ということである。

46

Quamvis enim fides ex auditu sit; sunt tamen qui audientes non credunt. Audiunt enim, et non intelligunt; quia malevolentia obcaecatum est cor illorum.

PL 17, 146A

信仰は聞くことから生じるが、それでも、聞いても信じない者たちがいる。彼らは聞いても理解しない。悪意によって彼らの心が目を塞がれているからである。

47

Et quidem in omnem terram exiit sonus eorum, et usque ad fines orbis terrae verba illorum. Usque adeo praedicationem Dei a Judaeis auditam esse testatur, ut etiam impletum orbem divina annuntiatione pronuntiet; ipsa enim fabrica mundi praedicat Creatorem.

PL 17, 146A

「確かに、彼らの響きは全地に出て行き、彼らの言葉は世界の果てにまで及んだ」。彼は、神の宣教がユダヤ人によって聞かれたことを、世界が神の告知で満たされていると宣言するまでに証言している。世界の造りそのものが、創造者を宣べ伝えているからである。

48

Quod enim Psalmographus de creatura dixit (Psal. XVIII, 5) , hoc Apostolus de evangelistis, quia ubique audita est, et pervenit in omnem locum praedicatio nominis Christi.

PL 17, 146B

詩篇作者が被造物について言ったこと(詩篇18:5)を、使徒は福音を告げる者たちについて言っている。キリストの名の宣教がどこでも聞かれ、あらゆる場所に達したからである。

49

Ubi enim praesentia hominis praedicantis defuit; sonus tamen etfama pervenit, sicut pervenerat opinio factarum virtutum in Aegypto ad omnes gentes, teste Rahab meretrice.

PL 17, 146B

宣べ伝える人が居合わせなかったところにも、響きと噂は届いた〔底本は etfama。et fama と読む〕。エジプトでなされた力ある業の評判がすべての国民に届いたとき、遊女ラハブが証しするとおりである。

50

Si enim in omnem locum pervenit, non potuerunt non audire Judaei apostolicam praedicationem; ut nemo ex his excusatus sit a crimine diffidentiae.

PL 17, 146B

あらゆる場所に達したのなら、ユダヤ人が使徒の宣教を聞かないことはありえなかった。それゆえ、彼らのうち誰も、不信仰の罪過を免れることはない。

51

(Vers. 19.) Sed dico: Numquid Israel non cognovit? Hoc est, cognovitne? quia per supradicta testimonia genus Israel incredulitatis causa arguit, cum dolore de omnibus Israelitis queri videretur: non negat Israel cognovisse et assecutum esse quod illi promissum fuerat in Lege: sed eum qui spiritu magis Israel est quam carne, quem et Deus praescierat crediturum. Omnes enim audierunt, et non omnes crediderunt; ideo:

PL 17, 146B

(第19節)「しかし私は言う。イスラエルは知らなかったのか」。すなわち、知ったのか、ということである。先に挙げた証言によって、彼はイスラエルの民を不信仰のゆえに責め、すべてのイスラエル人について痛みをもって嘆いているように見えたが、イスラエルが、律法において彼に約束されたものを知り、得たことを否定してはいない。ただし、それは、肉によってよりも霊によってイスラエルである者、神が信じるであろうと予知していた者のことである。すべての者が聞いたが、すべての者が信じたのではなかった。それゆえ〔次のように言われる〕。

52

Primus Moyses dicit; in cantico Deuteronomii: Ego ad aemulationem vos adducam in non gentem, in gentem insipientem, in iram vos mittam (Deut. XXXII, 21) .

PL 17, 146C

「最初にモーセが言う」。申命記の歌の中で、こう言う。「私は、国民ならざる者、愚かな国民をもって、汝らを妬みへと導き、怒りへと送る」(申命記32:21)。

53

Indignantis verba sunt, propter quod semper diffidentes inventi sunt Judaei: et omnibus malis unam assignat generationem et causam; dum praesentes increpat, ibidem tangit magis futuros, ad quos hoc pertinet.

PL 17, 146C

これは憤る者の言葉である。ユダヤ人が常に不信仰な者と見いだされてきたからである。彼は、すべての悪い者たちに、一つの世代と一つの原因を割り当てている。居合わせた者たちを叱責しながら、同じところで、これがかかわる後の世代の者たちにこそ、いっそう触れているのである。

54

Omnium enim horum una damnatio est si permanent in diffidentia. Aemulatio ergo illis nata est invidentiae, dum vident gentem, quae prius quia sine Deo fuit, sensu bruta erat, Deum suum appellare, qui fuerat Judaeorum; et donum illis promissum esse assecutam, per quam zelum passi iracundia distenderentur, ut malitiae et incredulitatis suae mercedes exsolverent.

PL 17, 146C

彼ら皆に、不信仰にとどまるなら、一つの断罪がある。それゆえ彼らには、羨望から来る妬みが生じた。以前は神なしにあったために感覚が獣のようであった異邦の民が、ユダヤ人のものであった神を自分たちの神と呼び、彼らに約束された賜物を得たのを見たからである。これによって〔per quam の先行詞は定かでない。妬み(aemulatio)を受けると取った〕、嫉妬を味わった彼らは怒りに膨れ上がり、自分たちの悪意と不信仰の報いを支払うことになる。

55

Nulla enim res sic consumit hominem, ut zelus, quem ideo Deus ultorem posuit incredulitatis, quia grave peccatum est. Nam semper in iram missi excruciantur, quando audiunt Legem et prophetas ad nos pertinere, qui Christum credimus.

PL 17, 146D

嫉妬ほど人を消耗させるものはない。神はこれを不信仰の報復者として置いた。重い罪だからである。怒りへと送られた者たちは、律法と預言者たちが、キリストを信じる我々にかかわると聞くとき、常に責めさいなまれる。

56

(Vers. 20.) Esaias audet, et dicit: Palam factus sum non quaerentibus me, et inventus sum inter eos, qui me non interrogabant (Esai. LXV, 1) .

PL 17, 146D

(第20節)「イザヤは大胆にも言う。『私は、私を求めない者たちに明らかにされ、私に尋ねない者たちのただ中に見いだされた』」(イザヤ65:1)。

57

Quoniam supra verbis Moysi usus est de exclusione Judaeorum, ad hoc quoque Esaiae prophetae exemplum subdidit; ut de ejus prosecutione apertius doceret Deum, expulsis Judaeis, ultro gentibus gratiam obtulisse ad opprobrium et necem Judaeorum. Haec enim Esaias propheta ex persona Christi testatur.

PL 17, 147A

先にユダヤ人の排除についてモーセの言葉を用いたので、ここでも預言者イザヤの例を付け加えた。ユダヤ人が退けられたのち、神がみずから進んで異邦人に恩寵を差し出したのは、ユダヤ人の恥辱と破滅のためであることを、イザヤの言葉の続きによって、いっそうはっきり教えるためである。預言者イザヤは、キリストの人格からこれらを証ししているからである。

58

(Vers. 21.) Ad Israel autem quia dicit: Tota die expandi manus meas ad populum non credentem, et contradicentem (Ibid., 2) . Hic Israel carnalis est, hoc est, Abrahae filii, sed non secundum fidem; nam Israel verus et spiritualis est qui credendo videt Deum.

PL 17, 147A

(第21節)「イスラエルに対しては、こう言う。『私は一日中、信じないで逆らう民に向かって、私の手を広げた』」(イザヤ65:2)。ここでのイスラエルは肉的な者、すなわちアブラハムの子らであるが、信仰に従っていない者である。真の霊的なイスラエルとは、信じることによって神を見る者だからである。

59

Tota die, semper significat; semper enim correpti sunt. Propterea increpantur non credituri; ut sciant quia ipsi sibi causa sunt perditionis. Potest hoc et de salvatore accipi, qui in cruce extensis manibus, interficientium se peccatum arguit.

PL 17, 147A

「一日中」とは、常にという意味である。彼らは常に叱責されてきたからである。それゆえ、信じようとしない者たちが叱責されるのは、自分自身が滅びの原因であることを知るためである。これは救い主についても理解できる。彼は十字架の上で手を伸ばして、自分を殺す者たちの罪を明らかにしたのである。

60

Causa enim illa clamat sceleratum facinus Judaeorum superius, quod ausus sit dicere Esaias de iis, qui Dei fuerant inimici, ostendit hos amicos futuros: et eos qui Israelitae dicebantur, propter quod inobedientes erant, ut inimicos abjiciendos.

PL 17, 147B

あの理由が、先に述べたユダヤ人の邪悪な行いを告発している。イザヤが、神の敵であった者たちについてあえて語ったことは、これらの者たちが友となることを示している。また、イスラエル人と呼ばれていた者たちが、不従順であったために、敵として捨てられるべきことを示している〔本文の構造が崩れているらしく、「あの理由が…を告発する。イザヤが…あえて語ったことは…を示す」と解した〕。

Caput XI

第XI章PL 17, 147B
1

(Vers. 1.) Dico igitur: Numquid repulit Deus haereditatem suam? Absit. Quia populum Israel incredulum ostendit, tunc ne omnem Israel dixisse diffidentem putaretur, ostendit non repulisse Deum haereditatem suam, quam praescivit, id est, filios Abrahae, quos fideles sibi futuros scivit.

PL 17, 147B

(第1節)「では私は言う。神は自らの嗣業を退けたのか。断じてそうではない」。彼はイスラエルの民が不信仰であることを示したので、イスラエルの全員が不信仰の者だと言ったと思われないように、神が自らの嗣業、すなわち自分に対して信じる者となると知っていたアブラハムの子らを、予知しておきながら退けたのではないことを示している。

2

Nec enim promitteret eis regnum, si sciret nullum ex iis crediturum. Haereditas ergo Domini juxta Legem filii sunt Abrahae, sed credentes.

PL 17, 147C

実に、そのうちの誰も信じないと知っていたなら、神は彼らに王国を約束しなかっただろう。したがって、律法に従う主の嗣業とは、アブラハムの子らであり、しかも信じる者たちである。

3

Nam et ego Israelita sum, ex semine Abrahae, de tribu Benjamin. Exemplo suo docet partem Israel salvatam, quam praescivit Deus salvandam, aut adhuc posse salvari: et partem Israel propter jugem diffidentiam perditioni deputatam.

PL 17, 147C

「実に私もイスラエル人であり、アブラハムの子孫で、ベニヤミンの部族の者である」。彼は自分を例にして、神が救うことを予知していたイスラエルの一部がすでに救われたこと、あるいはなお救われうることを教え、またイスラエルの一部が絶え間ない不信仰のゆえに滅びに定められたことを教えている。

4

(Vers. 2.) Non repulit Deus plebem suam, quam praescivit. Hoc est, quod dicit Salvator: Pater, quos dedisti mihi, custodivi, et nemo ex his periit, nisi filius perditionis (Joan. XVII, 12) .

PL 17, 147C

(第2節)「神は、予知した自らの民を退けなかった」。これは救い主が言っていることである。「父よ、汝が私に与えた者たちを私は守り、その中の誰も滅びなかった、滅びの子を除いて」(ヨハネ17:12)。

5

Ita et hi quos praescivit Deus credituros, nemo ex his a promissione repulsus est; quia sic factum est, sicut praescivit Deus futurum.

PL 17, 147C

同じく、神が信じる者となると予知した者たちも、その中の誰も約束から退けられなかった。神が未来のこととして予知したとおりに事が成ったからである。

6

(Vers. 3, 4.) An nescitis in Elia quid dicit Scriptura, quomodo postulat Deum contra Israel? Domine, prophetas tuos occiderunt, altaria tua effoderunt: et ego relictus sum solus, et quaerunt animam meam (III Reg. XIX, 10) . Sed quid dicit illi responsum divinum?

PL 17, 147D

(第3・4節)「汝らは知らないのか、聖書がエリヤについて何と言っているかを。彼がどのようにイスラエルに対して神に訴えているかを。『主よ、彼らは汝の預言者たちを殺し、汝の祭壇を掘り崩した。私だけが残されたが、彼らは私の魂を求めている』」(列王記三19:10)。「しかし、神の答えは彼に何と言っているか」。

7

Reliqui mihi septem millia virorum, qui non curvaverunt genua ante Baal (Ibid., 12) . Aperta sunt haec; ostendit enim non solum Eliam remansisse, qui devotus Deo, non adoraverit idola: sed et multos, qui in fide Dei permanserunt, sicut et ex Judaeis non pauci crediderunt.

PL 17, 147D

「私は自分のために七千人の男を残した。バアルの前に膝をかがめなかった者たちである」(列王記三19:12)〔刷られた番号は12。引かれた句は列王記三19:18に当たる〕。これらは明白である。すなわち彼は、神に身を献げて偶像を拝まなかったのがエリヤだけではなく、神への信仰にとどまった者がほかに多くいたことを示しているのであり、それはユダヤ人の中からも信じた者が少なくなかったのと同じである。

8

Huic rei et historia congruit; quia multi per speluncas occultati sunt (III Reg. XVIII, 4) propter Achab regem Samariae, et Jezabel uxorem ejus, qui pseudoprophetis credentes, Dei prophetas persequebantur, et populum ad idololatriam hortabantur.

PL 17, 148A

この事柄には史実も合致する。サマリアの王アハブとその妻イゼベルのゆえに、多くの者が洞穴に隠れたからである(列王記三18:4)。アハブとイゼベルは偽預言者たちを信じて神の預言者たちを迫害し、民を偶像崇拝へと駆り立てていた。

9

(Vers. 5.) Sic igitur et in hoc tempore reliquiae secundum electionem gratiae, salvae factae sunt. Hoc est, ita, inquit, et nunc hi remanserunt in Legis promissione, recedentibus multis, quos ante praescivit Deus.

PL 17, 148A

(第5節)「こうして、この時にも、恩寵の選びに従って残りの者が救われた」。これはすなわち、こうして今もまた、と彼は言う、多くの者が去っていくなかで、神が前もって予知していた者たちが律法の約束にとどまっている、ということである。

10

Qui enim susceperunt Christum quasi in Lege promissum, ii in Lege steterunt: qui autem non illum receperunt, a Lege recesserunt. Ideo credentes reliquiae dicuntur, hoc est, remanentes in Lege.

PL 17, 148A

実に、律法において約束されたものとしてキリストを受け入れた者たちは、律法にとどまったのであり、彼を受け入れなかった者たちは、律法から離れたのである。それゆえ、信じる者たちが「残りの者」と呼ばれる。すなわち、律法にとどまる者たちである。

11

(Vers. 6.) Si autem gratia, jam non ex operibus. Manifestum est quia gratia donum Dei est, non debita merces operibus, sed gratuita ratione, misericordia interveniente, concessa.

PL 17, 148B

(第6節)「もし恩寵によるのなら、もはや業によるのではない」。恩寵は神の賜物であり、業に対して負うべき報酬ではなく、無償の仕方で、慈しみが介在して与えられたものであることは明らかである。

12

Alioquin gratia jam non est gratia. Verum est, quia si merces est, non est gratia: sed quia merces non est, sine dubio gratia est; quia veniam dare peccantibus non est aliud quam gratia: et iis qui non requirunt, sed offertur illis, ut credant.

PL 17, 148B

「さもなければ、恩寵はもはや恩寵ではない」。それは真実である。報酬であれば恩寵ではなく、報酬ではないからこそ疑いなく恩寵だからである。罪を犯す者たちに赦しを与えることは、恩寵にほかならない。しかも、求めない者たちにも、信じるようにと差し出されるのである。

13

Duplex ergo gratia est, quia hoc competit Deo, qui abundat misericordia; ut et requirat, quos gratis curet.

PL 17, 148B

したがって恩寵は二重である。それは、慈しみに富む神にふさわしいことだからである。神は、無償で癒す相手を自ら求めさえする。

14

(Vers. 7.) Quid ergo? quod quaerebat Israel, hoc non est assecutus; electio autem consecuta est? Israelitae ii carnales sunt, qui ex operibus Legis justificari se putantes, non sunt adepti, ut justi essent per fidem apud Deum.

PL 17, 148B

(第7節)「ではどうか。イスラエルが求めていたものを、彼は得なかった。だが選びは得たのか」。イスラエル人とは肉的な者たち、すなわち律法の業によって義とされると思いながら、神の前で信仰によって義人となることを得なかった者たちである。

15

Propterea cum omnes rei sint per Legem; quia maledictus omnis qui non permanserit in omnibus, quae scripta sunt in libro Legis, ut faciat eam (Deut. XXVII, 26) .

PL 17, 148C

それは、すべての者が律法によって有罪とされるからである。「律法の書に書かれているすべてのことにとどまってこれを行わない者は、皆呪われる」(申命記27:26)とあるとおりである。

16

Qui autem per fidem justificari se crediderunt, consecuti sunt electionem, ut justificati filii Dei fierent, memores Scripturae dicentis: Quia justus ex fide vivit (Habac. II, 4) , id est, non ex Lege.

PL 17, 148C

これに対し、信仰によって義とされると信じた者たちは、選びを得て、義とされて神の子となった。彼らは、「義人は信仰によって生きる」(ハバクク2:4)と言う聖書を覚えていたのである。これはすなわち、律法によるのではないということである。

17

(Vers. 8, 9, 10.) Caeteri vero excaecati sunt, sicut scriptum est; hoc subjectum in Esaia legitur: Dedit illis Deus spiritum compunctionis, oculos ut non videant, et aures ut non audiant usque in hodiernum diem (Esai. VI, 9) .

PL 17, 148C

(第8・9・10節)「ほかの者たちは、書かれているとおり、目をくらまされた」。続く句はイザヤに読まれる。「神は彼らに悔恨の霊を与え、見ないための目と、聞かないための耳を、今日に至るまで与えた」(イザヤ6:9)〔引かれた句は、悔恨の霊を言うイザヤ29:10に当たる〕。

18

Et David dicit: Fiat mensa eorum in laqueum, et in captionem, et in scandalum, et in retributionem illis (Psal. LXVIII, 23) . Obscurentur oculi eorum, ut non videant, et dorsum illorum semper incurva.

PL 17, 148C

またダビデは言う。「彼らの食卓は、彼らにとって罠となり、捕獲となり、つまずきとなり、報いとなれ」(詩篇68:23)。「彼らの目は暗くなって見えなくなれ。彼らの背を常に曲げよ」。

19

Ideo mensam maledicit malorum, quia illic decipi solent innocentes; dolo enim vocantur ad convivium, ut perimantur.

PL 17, 148D

彼が悪人たちの食卓を呪うのは、そこで罪のない者たちがしばしば欺かれるからである。実に、彼らは滅ぼされるために、偽りをもって宴に呼ばれる。

20

Quia sic et Ammon filius David deceptus est a fratre suo Absalon (II Reg. XIII, 27) , et malignus Holophernes per epulum sanctam Judith putavit se posse decipere (Judith XII, 1) , et in mensa scelerati Herodis saevierunt maligni in caput Joannis prophetae (Marc. VI, 28) .

PL 17, 148D

アムノン〔ラテン語では Ammon〕、ダビデの子が、兄弟アブサロムに欺かれたのもそのとおりであり(サムエル記下13:27)、邪悪なホロフェルネスが宴によって聖なるユディトを欺けると考えたのもそのとおりであり(ユディト記12:1)、不敬なヘロデの食卓で邪悪な者たちが預言者ヨハネの首に向かって荒れ狂ったのもそのとおりである(マルコ6:28)。

21

Unus sensus est duorum prophetarum de hujusmodi hominibus, qui ab initio fidei et repugnantes inventi sunt hostes bonorum.

PL 17, 149A

二人の預言者の意味は、このような人々についてひとつである。彼らは信仰の初めから、反抗する者となり、善人たちの敵と見いだされた者たちである。

22

Sed aliqui illorum emendati sunt et correcti, licet tarde: quidam vero in pertinacia manentes, severitatem sententiae non evaserunt in perpetuum curvati, hoc est, excaecati; ne de caetero possint veritatis viam aspicere (quam malevolentia aspernati fuerant, declinantes ab ea) et ad salutis gratiam pervenire.

PL 17, 149A

しかし、彼らのうちの幾人かは、遅れてではあるが、改められ、矯正された。ところがある者たちは頑なにとどまり、判決の厳しさを免れず、永遠に曲げられたまま、すなわち目をくらまされたままとなった。それは、悪意から退け、背を向けていた真理の道を、以後は見ることができず、救いの恩寵に至ることもできないためである。

23

Qui enim cum intellexisset, credere noluit, id debet consequi quod vult; ne de caetero possit fidem recipere, et salvari. Exempla igitur prophetarum supradicta duplicem continent sensum; duobus enim modis decreta sunt, et scripta.

PL 17, 149A

実に、理解していながら信じようとしなかった者は、望んだものを得て当然である。以後は信仰を受け入れることも、救われることもできないように。したがって、先に述べた預言者たちの例は二重の意味を含んでいる。二つの仕方で定められ、書かれたのである。

24

Duo etenim genera hominum hic continentur. Unum est quod malevolentiae suae causa excaecatur in sempiternum, ne salvetur; sunt etenim pessimae voluntatis, usque adeo ut intelligentes dicant se nescire quod audiunt.

PL 17, 149A

実に、ここには二種類の人々が含まれている。一方は、自らの悪意のゆえに永遠に目をくらまされ、救われないままとなる者である。彼らは最も悪い意志の持ち主で、理解していながら、聞いたことを知らないと言うほどである。

25

Denique dicebant de Salvatore: Quid est quod dicit? Nescimus quid loquitur. Quid eum auditis? Daemonium habet, et insanit (Joan. X, 20) . Alia autem pars quae vere Israel est, contradicebat illis: Haec verba non sunt daemonium habentis.

PL 17, 149B

実に、彼らは救い主について言っていた。「彼の言っていることは何か。何を話しているのか我々には分からない。なぜ彼の言うことを聞くのか。彼は悪霊に取りつかれ、気が狂っている」(ヨハネ10:20)。ところが、真にイスラエルである他方の部分は、彼らに反論した。「これらの言葉は、悪霊に取りつかれた者のものではない」。

26

Numquid daemonium potest caecorum oculos aperire? Dum invidebant ergo Salvatori, nolebant videri intelligere quae audiebant; ut dum a legisperitis et pharisaeis non intelligi videtur, res absurdas, et quae extra legem essent, loqui putaretur: quae res etiam alios a fide possit avertere.

PL 17, 149B

「悪霊が盲人の目を開くことができようか」。彼らは救い主をねたんでいたので、聞いたことを理解したと見られたくなかった。それは、律法の専門家やファリサイ派の人々に理解されていないと見えるあいだ、彼が不合理なこと、律法の外にあることを語っていると思われ、そのことがほかの者たちをも信仰から遠ざけうるようにするためである。

27

Unde audiunt a Salvatore: Vos habetis clavem scientiae, et neque vos intratis, neque alios sinitis introire (Luc. XI, 52) .

PL 17, 149B

そこで彼らは救い主から聞く。「汝らは知識の鍵を持っているが、自分たちは入らず、ほかの者たちが入るのも許さない」(ルカ11:52)。

28

Quis enim non levium, sed paulo graviorum, legisperitorum et pharisaeorum consilium et sententiam non sequeretur, et qui viderentur Legis defensores?

PL 17, 149C

実に、軽率な者ではなく、いくらか重みのある者のうち、誰が、律法の専門家とファリサイ派の人々の、しかも律法の擁護者と見えた者たちの助言と意見に従わなかっただろうか〔non levium, sed paulo graviorum(軽率ではなく、いくらか重みのある者の)の係りは定かでない。「誰が」に係る部分の属格と取った。律法の専門家とファリサイ派の人々に係り「軽率ではなく、いくらか重みのある律法の専門家とファリサイ派の人々の」とも読める〕。

29

Denique iis qui vere Israelitae sunt, dixerunt: Numquid aliquis ex principibus credidit in illum? ut inde juste viderentur non credidisse, si multos conspirationis suae socios fecissent; quia quod a paucis defenditur, solet non probatum videri.

PL 17, 149C

実に彼らは、真にイスラエル人である者たちにこう言った。「指導者たちのうち誰か、彼を信じたか」。それは、もし多くの者を自分たちの陰謀の仲間としていれば、信じなかったことがそこから正当と見えるようにするためであった。少数の者にしか擁護されないものは、承認されていないと見えがちだからである。

30

Ideo excaecati sunt, ne de caetero possint credere, et salvari. In voluntate ergo sua adjuti sunt; ut quoniam scientes verum, dicebant esse falsum, de caetero non intelligerent quod est verum; ut verum haberent falsum, quod volebant.

PL 17, 149C

それゆえ彼らは、以後は信じることも、救われることもできないよう、目をくらまされた。こうして彼らは自らの意志において助けられた。真理を知りながらそれを偽りだと言っていたので、以後は真理を理解しないようにされ、彼らが望んでいた偽りを、真理として持つようにされたのである。

31

Alterum genus est, quod cum justitias Legis sectatur, justitiam Christi non recipit: ex quo jam non per invidiam malae voluntatis hoc agit, sed errore aemulando traditionem Patrum, caecantur ad tempus; quia deberent magnalibus Christi addiscere hunc non posse fallere, cujus tam magnifica virtus in rebus gestis apparet, et praedicationem ejus testamento novo promisso per prophetas comparare, et exinde profiteri hunc esse, qui promissus est; negligentes contra Deum, et hominibus assentientes inventi sunt.

PL 17, 149C

もう一方の種類は、律法の正義〔justitias。複数形で、律法の定める個々の正しい行いを言うらしい〕を追い求めながら、キリストの正義を受け入れない者たちである。この者たちはもはや悪い意志のねたみからそうするのではなく、父祖の伝承に熱心であろうとする誤りから、一時のあいだ目をくらまされている〔ex quo の取り方は定かでない。「この種類のうちの、もはや…しない者たち」とも、「それゆえ」とも読める。前者に近く取った〕。彼らはキリストの偉大な業から、その力がこれほど壮大に行いに現れている彼が欺くはずはないと学ぶべきであったし、彼の宣教を、預言者たちを通して約束された新しい契約と比べ、そこから、これこそ約束された者であると告白すべきであった。ところが彼らは、神に対しては怠り、人間たちには同意する者と見いだされたのである。

32

Propterea ergo caecantur, ut admiscentibus se ad promissionem eorum ipsa aemulatione, dum invident gentibus, revertantur ad fidem Dei.

PL 17, 150A

したがって彼らが目をくらまされるのは、異邦人が彼らの約束に加わってくるので、その妬みそのものによって、異邦人を妬むうちに、神への信仰に立ち返るためである。

33

(Vers. 11.) Dico ergo: Numquid sic offenderunt, ut caderent? Absit. Hoc dicit, quod supra memoravi, quia non sic diffiderunt, ut numquam jam crederent, id est, non ita propter improbitatem suam caecati sunt, ut curari non possent, sicut et diabolum legimus cecidisse, dicente Esaia propheta: Quomodo cecidit de coelo Lucifer (Esai. XIV, 12) ? casum et apostasiam significans.

PL 17, 150A

(第11節)「では私は言う。彼らは倒れるほどにつまずいたのか。断じてそうではない」。これは、先に私が述べたことを言っているのである。すなわち、彼らは、もはや決して信じなくなるほどに不信仰になったのではなく、つまり、治癒できなくなるほどに悪意によって目をくらまされたのではない。悪魔のほうは堕ちたと我々は読む。預言者イザヤは言う。「ルキフェルは天からどのように落ちたのか」(イザヤ14:12)。これは堕落と背教を意味している。

34

Non ergo hos sic offendisse dicit, ut caderent, sed offensionis suae causa ad tempus obtusos.

PL 17, 150A

したがって彼は、この者たちが倒れるほどにつまずいたのではなく、自らのつまずきのゆえに、一時のあいだ鈍くされたのだと言っている。

35

Sed illorum delicto salus gentibus, ut illos aemulentur. Hoc est quod dixit, quia propter peccatum illorum gentibus salus data est.

PL 17, 150A

「しかし彼らの罪〔delictum〕によって、救いが異邦人にもたらされ、それは彼らに妬みを起こさせるためである」。これは彼が、彼らの罪のゆえに異邦人に救いが与えられたと言ったことである。

36

Quia enim donum Dei recusaverunt Judaei, translatum est hoc ad gentes; ut aemulatione zeli accensi Judaei converterentur ad Christum, zelantes promissionem Patrum.

PL 17, 150B

実に、ユダヤ人が神の賜物を拒んだので、それが異邦人に移された。それは、ユダヤ人が妬みの熱に燃え立ち、父祖たちの約束を熱望して、キリストに回心するためである。

37

(Vers. 12.) Quod si delictum illorum divitiae sunt mundi, et diminutio eorum divitiae gentium; quanto magis plenitudo illorum!

PL 17, 150B

(第12節)「もし彼らの罪が世の富であり、彼らの減少が異邦人の富であるなら、彼らの充満はなおさらである」。

38

Manifestum est quia si delictum illorum profuit mundo, dum horum dispendio plures habet bonos; quia multo plures sunt gentes, quam Judaei: et diminutio eorum, quod est damnum promissionis divitiae gentium, per id quod lucrati sunt vitam aeternam; quanto magis plenitudo eorum!

PL 17, 150B

明らかである。もし彼らの罪が世に益をもたらし、その損失によって世がより多くの善人を得たのなら——異邦人はユダヤ人よりはるかに多いからである——また、彼らの減少、すなわち約束の損失が、異邦人が永遠の生命を得たことによって異邦人の富となったのなら、彼らの充満はなおさらである。

39

Apertum est quia magis dives erit mundus hominibus bonis, si et ii qui excaecati sunt, convertantur; ex magna enim parte salvabitur mundus. Mundo homines significat, sicut dictum est de Salvatore: Ecce mundus totus abit post illum (Joan. XII, 19) .

PL 17, 150B

目をくらまされた者たちもまた回心するなら、世はいっそう善い人々で富むことは明らかである。実際、世の大部分が救われるだろう。「世」は人々を意味する。救い主について「見よ、世はこぞって彼の後に従った」(ヨハネ12:19)と言われているとおりである。

40

(Vers. 13, 14.) Vobis enim dico gentibus, quamdiu quidem ego sum gentium apostolus, ministerium meum honorificabo, si quo modo aemuler carnem meam, ut salvos faciam aliquos ex illis.

PL 17, 150C

(第13・14節)「実に、汝ら異邦人に私は言う。私が異邦人の使徒である限り、私は自分の務めを誉れとし、何とかして私の肉に妬みを起こさせ、彼らの中の幾人かを救おうとする」。

41

Ostendit gentibus quo affectu diligat Judaeos: nam ministerium suum, quo apostolus gentium est, honorificat; si propter affectum generis sui data opera etiam Judaeos acquirat ad fidem.

PL 17, 150C

彼は、どのような愛情でユダヤ人を愛しているかを異邦人に示している。実に、自分が異邦人の使徒であるその務めを誉れとするのは、同族への愛情のゆえに、努めてユダヤ人をも信仰へ獲得することができるなら、というのである。

42

Honorificentior enim fiet, si et illos, ad quos non missus est, lucretur ad vitam: Patribus enim in laude maxima erit, si fratres invenerit, qui perierant.

PL 17, 150C

実に、遣わされなかった相手をも命へ獲得するなら、その務めはいっそう誉れあるものとなる。滅びていた兄弟たちを見いだすなら、父祖たちのあいだで最大の称賛を受けるだろうからである。

43

(Vers. 15.) Si enim amissio eorum reconciliatio est mundi: quae est assumptio, nisi vita ex mortuis?

PL 17, 150C

(第15節)「実に、彼らの喪失が世の和解であるなら、受け入れは死者からの生命でなくて何であろうか」。

44

Hoc dicit, quia si non credentibus Judaeis gentes reconciliatae sunt Deo, ad incrementum mundi circa fidem Christi; quae erit in hac parte, et quanta plenitudo salutis, si assumantur Judaei ad fidem Christi, nisi ut ex mortuis vivificetur mundus in hominibus?

PL 17, 150D

彼はこう言っている。ユダヤ人が信じなかったために異邦人が神と和解させられ、キリストへの信仰の面で世が増し加わったのなら、ユダヤ人がキリストへの信仰に受け入れられるとき、この点でどのような、どれほどの救いの充満があることだろうか。世が、人々において死者の中から生かされることにほかならないではないか。

45

Quia ergo profectus est, dandam dicit operam, ut credant; quoniam caecitatis obtusio tempore compensati delicti aufertur, ut voluntatis suae recipiant liberum arbitrium.

PL 17, 150D

こうして進展があったので、彼は、彼らが信じるよう努めねばならないと言う。盲目の鈍さは、罪が償われるだけの時間が過ぎれば取り去られ、彼らは自らの意志の自由な決定を取り戻すからである。

46

(Vers. 16.) Quod si delibatio sancta est, et massa. Manifestum est, quia quod unius substantiae est, unum est: ac per hoc non potest delibatio sancta esse, et massa immunda; delibatio enim de massa est.

PL 17, 151A

(第16節)「もし初穂が聖なら、練り粉もそうである」。明らかである。同じ実体に属するものは一つであり、したがって、初穂が聖であって練り粉が汚れているということはありえない。初穂は練り粉から取られたものだからである。

47

Ideoque ostendit non posse indignos dici ad fidem hos, quorum jam patres adepti sunt fidem; quia si pars Judaeorum credidit, cur non et alia pars posse credere dicatur?

PL 17, 151A

それゆえ彼は、すでに父祖たちが信仰を得た者たちを、信仰にふさわしくない者と言うことはできないと示している。ユダヤ人の一部が信じたのであれば、なぜほかの一部も信じることができると言わないのか。

48

(Vers. 17.) Et si radix sancta, et rami. Immutatis verbis, eadem repetit, ut sensum commendet duobus exemplis. Quod si aliqui ex ramis fracti sunt: id est, si aliqui non crediderunt ex eis, excisi a promissione.

PL 17, 151A

(第17節)「もし根が聖なら、枝もそうである」。彼は語を変えて同じことを繰り返し、二つの例で意味を強めている。「もし枝のうちの幾つかが折られたなら」、すなわち、彼らのうちの幾人かが信じず、約束から切り離されたなら。

49

Tu autem cum esses oleaster, insertus es in illos, et socius factus es radicis et pinguedinis olivae.

PL 17, 151A

「しかし汝は野生のオリーブであったのに、彼らの中に接ぎ木され、オリーブの根と豊かさにあずかる者となった」。

50

Hoc significat, quia non credentibus multis Judaeis, gentes insitae sunt per fidem in spem promissionis; ut dolori esset Judaeis: sed non juxta legem agriculturae, quia bonum surculum inserunt in non bonam arborem; hi enim cum essent in radice mala, inserti sunt in bonam arborem. Ideo oleastrum dicit insertum, ut fructum surculus radicis afferat, socius ejus effectus.

PL 17, 151B

これは、多くのユダヤ人が信じなかったので、異邦人が信仰によって約束の希望へ接ぎ木され、それがユダヤ人にとって苦痛となったことを意味する。しかしそれは農耕の法に従ってではない。農夫は良い若枝を良くない木に接ぐのに対し、この者たちは悪い根にあったのに、良い木に接がれたからである。それゆえ彼は、若枝が根の実を結び、その仲間となるように、野生のオリーブが接がれたと言う。

51

(Vers. 18.) Noli gloriari adversus ramos, hoc est, noli gaudere in incredulitate illorum; displicet enim Deo, si quis exsultet in malis alterius, sicut dicit Salomon (Prov. XXIV) .

PL 17, 151B

(第18節)「枝に対して誇ってはならない」。すなわち、彼らの不信仰を喜んではならない。ソロモンが言うように(箴言24)、他人の災いを喜ぶ者は神に喜ばれないからである。

52

Nec enim causa gentium abjecti sunt, ut gaudeant: sed quia non crediderunt, occasionem dederunt, ut praedicaretur gentibus.

PL 17, 151B

実に、彼らが捨てられたのは、異邦人が喜ぶためではない。彼らが信じなかったために、異邦人に宣べ伝えられる機会を与えたのである。

53

Quod si tu gloriaris, non tu radicem portas, sed radix te. Id est, si te extuleris super illos, in quorum insertus es radicem; insultes generi, quod te, ut ex malo bonus esses, suscepit: nec stabis, si illud per quod stas, destruis.

PL 17, 151B

「もし汝が誇るなら、汝が根を担うのではなく、根が汝を担う」。すなわち、あなたが、その根へ接がれた者たちの上に自分を高めるなら、そして、悪から善となるようにあなたを受け入れた民族を侮るなら、あなたは、自分がそれによって立っているものを壊しているのだから、立っていられない。

54

(Vers. 19.) Dicis itaque: Fracti sunt rami, ut ego inserer. Ex persona gentilis credentis loquitur; quia exsultandum putat in casu Judaeorum diffidentium, dicens: Illorum reprobatio locum fecit gentilibus.

PL 17, 151C

(第19節)「そこで汝は言う。『枝が折られたのは、私が接がれるためだ』」。ここでは信じる異邦人の人格から語っている。不信仰のユダヤ人が倒れたことを喜ぶべきだと考え、「彼らが退けられたことが、異邦人に場所を与えた」と言うのである。

55

Sed non sunt reprobati a Deo, ut gentes intrarent: sed se ipsos reprobos fecerunt, spernentes donum Dei; unde et occasionem dederunt gentibus ad salutem.

PL 17, 151C

しかし彼らは、異邦人が入るために神に退けられたのではない。神の賜物を軽んじて、自らを退けられた者としたのである。それゆえ、異邦人に救いの機会をも与えたのである。

56

Quam extollentiam reprimi vult, ut magis saluti congaudeatur, non aegritudini insultetur; facile enim decipitur, qui gaudet alienis malis.

PL 17, 151C

彼はこの高ぶりが抑えられ、人々が救いをともに喜び、病を嘲らないことを望む。他人の災いを喜ぶ者は、容易に欺かれるからである。

57

(Vers. 20.) Bene, id est, recte dicis, quia fractis ramis insertus es: sed in incredulitate fracti sunt; hoc est, non propter te, sed suo vitio; quia illis diffidentibus, ad aemulationem illorum tu vocatus es ad salutem.

PL 17, 151C

(第20節)「よろしい」、すなわち、枝が折られて自分が接がれたというあなたの言葉は正しい。しかし「不信仰のゆえに折られた」のである。つまり、あなたのためにではなく、自分たちの欠陥のゆえにである。彼らが不信仰であったので、彼らに妬みを起こさせるために、あなたが救いへ召されたのである。

58

Ideo gratias debes agere dono Dei per Christum, non illis insultare: sed et petere, si malum illorum tibi contulit ad salutem; ut et ipsi redeant ad originem.

PL 17, 151D

だからあなたは、キリストによる神の賜物に感謝すべきであり、彼らを嘲ってはならない。むしろ、彼らの悪があなたを救いにもたらしたのだから、彼ら自身も起源に立ち返るよう願うべきである。

59

Tunc placebis Deo, qui tui misertus est; ideo enim te advocavit, ut per tuam aemulationem reduceret et illos ad gratiam.

PL 17, 152A

そのとき、あなたを憐れんだ神に喜ばれるだろう。神があなたを呼び寄せたのは、あなたへの妬みによって、彼らをも恩寵へ連れ戻すためだからである。

60

Tu autem fide stas. Quia Judaei per diffidentiam lapsi sunt, hos fide dicit stare; quia cum prius perfidiae causa jacerent, credendo stare coeperunt. Noli altum sapere, sed time. Id est, noli superbus esse, sed cave, ne et tu offendas.

PL 17, 152A

「汝は信仰によって立っている」。ユダヤ人は不信仰によって倒れたので、彼は、この者たちが信仰によって立っていると言う。以前は背信のゆえに伏していたが、信じることによって立ち始めたからである。「高ぶった思いを抱かず、むしろ恐れよ」。すなわち、傲慢であってはならず、あなたもつまずくことのないよう用心せよ。

61

(Vers. 21.) Si enim Deus naturalibus ramis non pepercit; ne forte nec tibi parcat. Verum est, quia si illos, qui praerogativa Patrum digni erant, quibus etiam facta repromissio est Deo in filios adoptari, incredulitatis causa excaecavit; quid his si dubitaverint, aut si se extulerint, faciet, qui nulla commendatione sublimati sunt: quippe cum nullius dignitatis essent, honorati sunt?

PL 17, 152A

(第21節)「もし神が自然の枝を惜しまなかったなら、おそらく汝をも惜しまないだろう」。それは真実である。父祖たちの特権にふさわしく、神の子として迎えられるという約束までなされていた者たちを、神が不信仰のゆえに目をくらませたのなら、何の推薦もなく高められた者たちが——いかなる品位も持たなかったのに誉れを与えられたのだから——もし疑ったり、高ぶったりすれば、神は彼らに何をするだろうか。

62

(Vers. 22.) Vide ergo bonitatem et severitatem Dei: in eos quidem qui ceciderunt, severitatem: in te autem, bonitatem; si permanseris in bonitate: alioquin et tu excideris.

PL 17, 152B

(第22節)「だから神の善意と厳しさを見よ。倒れた者たちには厳しさを、汝には善意を。もし汝が善意にとどまるなら。さもなければ、汝もまた切り取られる」。

63

Bonum Deum gentibus esse testatur; quia cum idola sequerentur, digni utique mortis, patientia sua exspectavit illos, et nec adhuc requirentes se, ultro vocavit illos, et peccata eis remisit. Judaeis autem severus est; excaecavit enim eos, quia donum Dei spreverunt.

PL 17, 152B

彼は、神が異邦人に対して善い神であると証ししている。偶像に従っていて、当然死に値した彼らを、神は忍耐をもって待ち、彼らがまだ自分を求めてもいないのに自ら呼び、その罪を赦したからである。ところがユダヤ人に対しては厳しい。神の賜物を軽んじたので、彼らの目をくらませたからである。

64

Hos tamen nunc significat Judaeos, qui propter malevolentiam suam in perpetuum caecati sunt; unde et cecidisse eos dicit: illos autem quos supra memoravit, offendisse, non tamen cecidisse; quia ad tempus caecatos illos ostendit: ac per hoc severum Deum in eos fuisse, ut in perpetuum caecati essent apostatae.

PL 17, 152B

ただし、彼が今ここで指しているのは、自らの悪意のゆえに永遠に目をくらまされたユダヤ人である。それゆえ彼らについては、倒れたと言い、先に述べた者たちについては、つまずいたが倒れてはいないと言う。彼らが一時だけ目をくらまされたことを示しているからである。したがって、神は彼らに対して厳しく、その結果、背教者として永遠に目をくらまされたのである。

65

(Vers. 23.) Sed et illi si non permanserint in incredulitate, inserentur; potens est enim Deus iterum inserere illos.

PL 17, 152C

(第23節)「しかし彼らも、不信仰にとどまらなければ、接ぎ木される。神は彼らを再び接ぐことができるからである」。

66

Ostendit justitiam Dei non in severitate manere circa illos, quos excaecavit ad tempus; quia non sic illos excidit, ut non possit illos iterum inserere, si convertantur, qui per prophetam dixit: Revertentes ad me replantabo (Jerem. XXIV, 6) ; ut hoc scientes christiani gentiles non insultent Judaeis, certi reservari illis quasi lapsis misericordiam Dei.

PL 17, 152C

彼は、神の正義が、一時だけ目をくらませた者たちに対して厳しさにとどまるのではないことを示している。預言者を通して「私に立ち返る者を、私は植え直す」(エレミヤ24:6)と言った神は、彼らが回心するなら、再び接ぎ木できないほどに彼らを切り取ったのではないからである。それは、これを知ったキリスト教徒である異邦人が、ユダヤ人を侮らないためであり、倒れた者としての彼らには、なお神の慈しみが取っておかれていると確信するためである。

67

(Vers. 24.) Nam si tu ex naturali excisus es oleastro, et contra naturam insertus es in bonam olivam: quanto magis hi, qui secundum naturam, inserentur suae olivae!

PL 17, 152C

(第24節)「もし汝が、自然の野生のオリーブから切り取られ、自然に反して良いオリーブに接がれたのなら、自然に従う彼らは、自分たちのオリーブにどれほどなおさら接がれることか」。

68

Olivam fidem per quam Abraham justificatus est, accipiamus: oleastrum vero, quia agrestis et infructuosa natura est, perfidiam significatam: ac per hoc si ii, qui semper inimici Dei fuerunt, conversi in fidem Abrahae inserti sunt, ex cujus origine non sunt; quanto magis Judaei, si post diffidentiam credant, paternae reddendi sunt naturae, inserti iterum in suam promissionem!

PL 17, 152C

オリーブとは、アブラハムがそれによって義とされた信仰のことだと解そう。野生のオリーブは、野生で実らない性質のものだから、背信を意味していると解そう。したがって、常に神の敵であった者たちが、その出自ではないにもかかわらず、回心してアブラハムの信仰に接がれたのなら、ユダヤ人は、不信仰ののちに信じるなら、なおさら、父祖の本性に戻され、自分たちの約束に再び接がれるはずである。

69

(Vers. 25, 26.) Nolo enim ignorare vos, fratres, mysterium hoc; ut non sitis ipsi vobis sapientes; quia obtusio quaedam ex parte Israel facta est, donec plenitudo gentium intraret: et sic omnis Israel salvus fieret.

PL 17, 153A

(第25・26節)「兄弟たちよ、私は汝らがこの奥義を知らないままであることを望まない。それは、汝らが自分自身にとって賢い者とならないためである。イスラエルの一部に鈍さが生じたのは、異邦人の充満が入るまでであり、そしてこのようにして全イスラエルが救われる」。

70

Non est obscurum, quia ad tempus caecitatis obtusio data est Judaeis iis, qui dum aemuli Legis sunt, non viderunt donum venisse promissum a Deo, quod praedicabatur a Christo.

PL 17, 153A

明らかである。律法に熱心なあまり、神から約束された賜物が、キリストによって宣べ伝えられた賜物が来たことを見なかったユダヤ人に、盲目の鈍さが一時のあいだ与えられたのである。

71

Zelo enim excaecati sunt, putantes legem factorum numquam debere cessare; unde sabbatum zelabantur.

PL 17, 153A

実に、彼らは熱心さによって目をくらまされた。業の法は決して終わるべきではないと考えたからで、そのため安息日に熱心であった。

72

Qua offensione ex parte obtusi sunt, ut pro incredulitate sua cruciarentur, videntes gentes profiteri cum gaudio consecutos se repromissionem Abrahae: copia tamen admissa gentium, abstergeretur caligo ab oculis mentis eorum, ut possint credere; ut spiritum compunctionis prohibens a cordibus eorum, qui eis praestat caecitatem, reddat eis arbitrium liberum voluntatis; quia non de malevolentia erat incredulitas, sed de errore, emendarentur, ut postea salvarentur.

PL 17, 153A

この躓きによって彼らは部分的に鈍くされ、異邦人が、アブラハムへの約束を得たと喜びをもって告白するのを見て、自らの不信仰のゆえに苦しめられることになった。しかし、異邦人の多数が受け入れられたのち、彼らの心の目から闇が拭い去られ、信じることができるようになる。それは、〔神が〕彼らに盲目をもたらす悔恨の霊を彼らの心から遠ざけて、意志の自由な決定を彼らに返すためである〔prohibens 以下は主語が刷られておらず、構文が定かでない。神を主語とし、qui は悔恨の霊(spiritum)を受けると取った〕。彼らの不信仰は悪意からではなく誤りから来たものだったので、彼らは矯正され、のちに救われる。

73

Sicut scriptum est. Ut probaret donum illis reservatum a Deo, exemplum Esaiae prophetae in subjectis ponit: ut hac gratia qua liberati sunt Judaei credentes, et nos liberari posse doceret; quia non erat exinanita, sed semper abundat. Dicit ergo:

PL 17, 153B

「書かれているとおり」。神が彼らのために取っておいた賜物を証明するために、彼は続く句にイザヤの例を置いている。それは、信じるユダヤ人が解放されたこの恩寵によって、我々もまた解放されうることを教えるためである。この恩寵は空しくなったのではなく、常に満ちあふれているからである。そこで彼は言う。

74

(Vers. 27.) Veniet ex Sion, qui eripiat, et avertat impietatem ab Jacob: et hoc illis a me testamentum, cum abstulero peccata eorum (Esai. LIX, 28) . Exempli hujus ratio semper manet, quamdiu sunt, qui credant.

PL 17, 153B

(第27節)「シオンから、救い出す者、ヤコブから不敬虔を遠ざける者が来る。そして、私が彼らの罪を取り去るとき、これが彼らに対する私からの契約である」(イザヤ59:28)〔刷られた番号は28。引かれた句はイザヤ59:20–21に当たる〕。この例の理由は、信じる者がいる限り、常にとどまる。

75

Hic enim Dominus Jesus, qui de coelis venturus promissus est ad liberationem humani generis, ipse quotidie remittit peccata conversis ad se: nec statim non credentes condemnat, sed exspectat, sciens posse proficere ad agnitionem Dei.

PL 17, 153B

実に、人類の解放のために天から来ると約束された主イエスは、日々、自分に立ち返った者たちの罪を赦している。信じない者をすぐに断罪せず、待っている。神を知るに至る進歩がありうることを知っているからである。

76

(Vers. 28.) Secundum Evangelium quidem inimici propter vos. Causa incredulitatis inimici sunt Evangelii, ut error et delictum illorum gentibus aperiret viam ante tempus intrandi ad fidem, sicut supra memoravi; prius enim ubique omnibus Judaeis praedicandum erat, tunc demum et gentibus oportebat credi verbum Dei.

PL 17, 153C

(第28節)「福音に関しては、彼らは汝らのゆえに敵である」。彼らは不信仰のゆえに福音の敵であり、その結果、彼らの誤りと罪が、異邦人に、時に先んじて信仰に入る道を開いた。先に述べたとおり、まずどこでもすべてのユダヤ人に宣べ伝えられねばならず、そのあと初めて、異邦人も神の言葉を信じることになっていたからである。

77

Sed quia non crediderunt, ablatum ab eis regnum datum est gentibus. Itaque non insultandum his praemonet, quorum delictum profuit gentibus; illi enim insultandum est, cujus peccatum obfuit aliquibus.

PL 17, 153C

しかし彼らが信じなかったので、彼らから取り上げられた王国が異邦人に与えられた。それゆえ彼は、その罪〔delictum〕が異邦人に益をもたらした者たちを侮ってはならないと前もって警告している。侮られるべきは、その罪が誰かに害をなした者だからである。

78

Non enim in perfidia illorum gratulandum est, sed dolendum, si tardant converti; ut quomodo peccato illorum gavisae sunt gentes, quia salvatae sunt: sic conversione eorum laetentur, ipsorum enim occasione Dei gratiam citius perceperunt.

PL 17, 153D

実に、彼らの背信を祝うべきではなく、彼らが回心を遅らせているなら悲しむべきである。異邦人は、彼らの罪によって救われたので、それを喜んだが、それと同じように、彼らの回心を喜ぶべきなのである。彼ら自身をきっかけとして、異邦人は神の恩寵をより早く受けたのだからである。

79

Secundum electionem autem dilecti propter Patres. Quamvis graviter peccaverint Judaei reprobando donum Dei, et digni sint morte; tamen quia filii sunt bonorum, quorum praerogativa et merito plurima a Deo beneficia perceperunt, regressi ad fidem suscipientur cum laetitia; quia dilectio in his Dei exsuscitatur memoria Patrum.

PL 17, 153D

「しかし選びに関しては、父祖たちのゆえに愛されている」。ユダヤ人は神の賜物を退けて重く罪を犯し、死に値するにもかかわらず、善き人々の子であり、その特権と功績によって神から多くの恩恵を受けた者であるから、信仰に戻れば喜びをもって迎え入れられる。彼らに対する神の愛は、父祖たちの記憶によって呼び覚まされるからである。

80

(Vers. 29.) Sine poenitentia enim sunt dona et vocatio Dei. Verum est, quia gratia Dei in baptismate non quaerit gemitum, aut planctum, aut opus aliquot; nisi solum ex corde professionem.

PL 17, 154A

(第29節)「神の賜物と召しは、悔い改めなしにある」。それは真実である。洗礼における神の恩寵は、嘆きも、悲しみの叫びも、いかなる業〔底本は aliquot。aliquod と読む〕も求めず、ただ心からの告白のみを求めるからである。

81

Neque enim quia graviter deliquerant non recipiendo promissum Dei, et quia quae graviter peccantur, non nisi fletu et gemitu ad veniam pertinent; ne ideo illos non posse jam accipere misericordiam putarent, quia dolere illos non videbant; ostendit hoc inter primordia fidei non requiri; donum enim Dei gratis donat peccata in baptismo.

PL 17, 154A

実際、彼らが神の約束を受け入れずに重く罪を犯し、重く犯された罪は涙と嘆きによらなければ赦しに至らないからといって、彼らが悲しむのを見ない以上、もはや慈しみを受けられないと人々が思わないように、彼は、信仰の初めにおいてはこれは求められないと示した。神の賜物は洗礼において罪を無償で赦すからである。

82

(Vers. 30, 31.) Sicut enim et vos aliquando non credidistis Deo, nunc autem misericordiam consecuti estis propter illorum diffidentiam: ita et isti nunc non crediderunt in vestra miseratione, ut et ipsi misericordiam consequantur.

PL 17, 154A

(第30・31節)「実に、汝らもかつて神を信じなかったが、今は彼らの不信仰のゆえに慈しみを得た。そのように彼らも、今は汝らへの憐れみにおいて信じなかったが、それは彼ら自身も慈しみを得るためである」。

83

Incredulitatem gentium memorat, ut ipso rubore non se jactarent insultantes Judaeis, qui non crediderant: sed oblectarent illos agnoscere promissum Dei.

PL 17, 154B

彼は異邦人の不信仰を思い起こさせる。それは、異邦人がその恥ずかしさのゆえに、信じなかったユダヤ人を侮って自らを誇ることなく、むしろ彼らが神の約束を認めるよう、喜んで誘うためである〔oblectarent illos agnoscere は構文が取りにくい。oblectare は「楽しませる」で、不定詞を伴うのは異例である。「彼らを喜ばせて認めさせる」の意に取った〕。

84

Quia enim vos, inquit, gentes, cum his eloquia Dei credita sint, repugnantes fuistis: nunc autem misericordiam accepistis, non vestro merito, sed ad horum opprobrium; quare non magis isti conversi accipiant misericordiam, qui prius in lege Dei conversati sunt, et quibus facta promissio est?

PL 17, 154B

実に、と彼は言う、諸君異邦人は、神の言葉が彼らに託されていたのに、逆らっていた。しかし今は、自分の功績によってではなく、彼らの恥辱のために慈しみを受けた。それならなぜ、以前は神の法のうちに生き、約束を受けていた彼らが、回心して慈しみを受けないことがあろうか。

85

(Vers. 32.) Conclusit enim Deus omnia in incredulitate, ut omnium misereatur. Gentes porro ab antiquis temporibus in impietate et ignorantia versabantur, ut pote sine Deo: propter quod manifestata Lex in litteris est, qua possent infrenari praecipites.

PL 17, 154B

(第32節)「神はすべての者を不信仰のうちに閉じ込めた。それはすべての者を憐れむためである」。異邦人は太古の時代から、神なき者として、不敬虔と無知のうちにあった。そのために、律法が文字によって明らかにされ、それによって、突き進む者たちが手綱をかけられうるようになった。

86

Et quoniam versutia adversarii cumulari peccata coeperunt, ut per interdictum magis reus homo constitueretur; Deus clementia bonitatis suae semper homini procurans, ut et quod sine lege peccatum erat, et in Lege posset deleri; hoc decrevit ut solam fidem poneret, per quam omnium peccata abolerentur; ut quia nulla spes per Legem omnibus hominibus erat, Dei misericordia salvarentur.

PL 17, 154C

そして、敵対者の策略によって罪が積み重なり始め、禁止によっていっそう人が罪ある者と定められるようになったので、神は、善意の寛大さをもって常に人のために配慮し、律法なしにあった罪も、律法のもとにあった罪も消されうるようにと、ただ信仰だけを立てることを定めた。その信仰によってすべての者の罪が消し去られ、律法によってはすべての人に望みがなかったので、神の慈しみによって救われるためである。

87

Hoc est omnia conclusisse in incredulitate, ut tunc decretum donum a Deo veniret, quando omnes diffidentia laborarent; ut gratia muneris esset gratissima. Itaque nemo se jactet; miserum est enim superbum esse eum, cui ignotum est.

PL 17, 154C

これが、すべての者を不信仰のうちに閉じ込めたということである。すなわち、すべての者が不信仰に苦しんでいたそのときに、定められた賜物が神から来るようにし、賜物の恩寵がこの上なく喜ばしいものとなるようにしたのである。だから、誰も誇ってはならない。赦しを受けた者が傲慢であるのは惨めだからである。

88

(Vers. 33.) O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! Quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ipsius!

PL 17, 154D

(第33節)「ああ、神の知恵と知識の富の深さよ。その裁きは何と究めがたく、その道は何と測りがたいことか」。

89

Excelsum et immensum Deum in divitiis sapientiae et scientiae suae cum omni laude gratiarum actionis testatur; est enim consilium et judicium ejus incomprehensibile.

PL 17, 154D

彼は、高く測りがたい神を、その知恵と知識の富において、あらゆる賛美と感謝をもって証ししている。神の計画と裁きは、把握することができないからである。

90

Nam sciens ab initio conversationes et opera hominum; quia neque sola severitate justitiae salvari possit hominum genus, neque sola misericordia ad profectum meritorum pervenire, unoquoque tempore decrevit quid esset praedicandum: ante tamen permittens unumquemque suo judicio; quia natura ipsa duce, cognoscitur justitia.

PL 17, 154D

実に神は、人間の営みと業を初めから知っていて、人類は正義の厳しさだけでは救われえず、慈しみだけでは功績の進歩に至りえないことを知っていたので、それぞれの時代に何が宣べ伝えられるべきかを定めた。ただしその前に、各人を自らの判断に任せた。自然そのものを導き手として、正義は認識されるからである。

91

Et quia auctoritas naturalis justitiae obtorpuerat consuetudine delinquendi, data est Lex; ut humanum genus terrore manifestatae Legis frenaretur.

PL 17, 155A

そして、自然の正義の権威が、罪を犯す習慣によって鈍ったので、律法が与えられた。それは、人類が、明らかにされた律法の恐れによって抑えられるためである。

92

Sed quia non se cohibentes, rei tenebantur a Lege; praedicata misericordia est, quae ad se confugientes salvaret, refutantes autem caecaret ad tempus, ad promissionem eorum gentes invitans, quae prius justitiam Dei per Moysen datam sequi noluerunt; ut horum saluti dum invident, ipso zelo ad radicis Salvatoris originem se reformarent promissae in Lege.

PL 17, 155A

しかし人々が自分を抑えず、律法によって有罪とされたので、慈しみが宣べ伝えられた。それは、自分のもとへ逃れてくる者を救い、拒む者は一時のあいだ目をくらませるものであり、以前はモーセを通して与えられた神の正義に従おうとしなかった異邦人を、彼らの約束へと招いた。それは、〔ユダヤ人が〕異邦人の救いを妬むうちに、その妬みそのものによって、律法において約束された、救い主という根の起源へと自らを立て直すためである。

93

Haec est altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei qui tam Judaeos quam gentes multifaria providentia acquisivit ad vitam.

PL 17, 155A

これが、神の知恵と知識の富の深さである。神は多様な摂理によって、ユダヤ人をも異邦人をも命へと獲得した。

94

(Vers. 34, 35.) Quis enim cognovit sensum Domini? aut quis consiliarius illi fuit? aut quis prior dedit illi, et retribuetur ei (Esai. XL, 13) ? Hoc in Esaia scriptum habetur.

PL 17, 155B

(第34・35節)「誰が主の思いを知ったか。あるいは誰が彼の助言者であったか。あるいは誰が先に彼に与えて、報いを受けるのか」(イザヤ40:13)。これはイザヤに書かれている。

95

Manifestum est solum Deum esse qui noverit omnia consilia, et hunc unum esse qui nullius egeat; quia ab ipso sunt omnia: ac per hoc consilium ejus a nullo nec comprehenditur, nec metitur; quia in inferiora superioris sensum scire non possunt.

PL 17, 155B

すべての計画を知っているのは神ただ一人であり、何者も必要としないのもただ一人であることは明らかである。すべてのものは彼からあるからである。したがって、その計画は誰にも把握されず、測られない。下位のもの〔底本は in inferiora。in の読みが定まらない。inferiora を主語と取った。ミーニュの脚注は、すべての版と少数の写本が in を欠いて quia inferiora superioris と読み、別の写本が inferiores と読み、ずっと多くの写本が本文のとおりであるとする〕は、上位の者の思いを知ることができないからである。

96

Denique Judaeis credentibus impossibile videbatur consilium esse et voluntatem Dei ad redemptionem gentium: simili modo et gentibus arduum et incredulum videbatur Judaeos, qui non crediderunt, posse converti; aut credentes suscipi, ut salvarentur. Inter caetera hoc est consilium Dei, quod latuit, nec potuit comprehendi.

PL 17, 155B

実に、信じるユダヤ人には、異邦人の贖いに向けた神の計画と意志がありうるとは思われなかった。同じように異邦人にも、信じなかったユダヤ人が回心しうること、あるいは信じる者として受け入れられて救われることは、困難で信じがたく思われた。ほかのことの中でも、これは隠されていて、把握することのできなかった神の計画である。

97

(Vers. 36.) Quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia: ipsi gloria. Qua ratione sensus et consilium Dei investigari non potest, declaravit: Ex ipso enim, inquit, et per ipsum, et in ipso sunt omnia: ipsi gloria.

PL 17, 155C

(第36節)「すべてのものは、彼から、彼によって、彼においてある。栄光は彼に」。どのような理由で神の思いと計画が究められないかを、彼は明らかにした。「実に」と彼は言う、「すべてのものは彼から、彼によって、彼においてある。栄光は彼に」。

98

Hoc dicto aperuit sensum, qui occultus erat mundo; quia enim omnium creator est Deus (fecit enim ea quae non erant, ut essent), ideo ex ipso sunt omnia.

PL 17, 155C

この言葉によって彼は、世に隠されていた思いを開いた。神はすべてのものの創造者であり(無かったものを、あるように造ったのだから)、それゆえ、すべては彼からあるのである。

99

Et quoniam ab ipso sunt, per Filium ejus, qui ejusdem utique substantiae est, esse coeperunt, cujus opus Patris est opus. Quia ergo ipse operatur per Filium, per ipsum sunt omnia.

PL 17, 155C

そして、すべては彼からあるので、彼の子によって——同じ実体の者であり、その業は父の業である——あり始めた。したがって、神が子によって働くので、すべては彼によってある。

100

Et quoniam quae sunt ex Deo, per Deum sunt: post renata in Spiritu sancto sunt, in ipso sunt omnia, quia et Spiritus sanctus de Deo est Patre; unde et scit quae in Deo sunt.

PL 17, 155C

そして、神からあるものは神によってあるので、聖なる霊において生まれ変わったのちには、すべてのものが彼においてある。聖なる霊もまた父なる神から出るからであり、それゆえ霊は、神にあるものを知っている。

101

Ergo et in Spiritu sancto Pater est; quia quod de Patre est Deo, non potest aliud esse, quam est Deus Pater.

PL 17, 155D

したがって聖なる霊においても父はおり、父なる神に由来するものは、父なる神であるものとは別のものでありえないからである。

102

Ac per hoc ipsi gloria, quia ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia. Itaque quae ex ipso, et per ipsum, et in ipso ut essent, esse coeperunt, sensum et consilium ejus scire non possunt. Ipse autem scit omnia; quia in ipso sunt cuncta. Patefecit mysterium Dei, quod superius dixit non ab eis ignorari debere.

PL 17, 155D

それゆえ「栄光は彼に」であり、すべては彼から、彼によって、彼においてあるからである。したがって、彼から、彼によって、彼においてあるようになったもの、すなわち、あり始めたものは、彼の思いと計画を知ることができない。しかし彼自身はすべてを知っている。すべてのものが彼においてあるからである。彼は神の奥義を明らかにした。それは、彼らが知らないままであってはならないと、先に彼が言ったものである。

Caput XII

第XII章PL 17, 156A
1

(Vers. 1-3.) Obsecro itaque vos, fratres, per misericordiam Dei, ut exhibeatis corpora vestra hostiam vivam, sanctam, Deo placentem, rationabile obsequium vestrum.

PL 17, 156A

(第1–3節)「兄弟たちよ、それゆえ私は神の慈しみによって汝らに願う。汝らの体を、生ける、聖なる、神に喜ばれるいけにえとして献げよ。それが汝らの理にかなった奉仕である」。

2

Et nolite conformari huic saeculo: sed reformamini in novitate sensus vestri; ut probetis quae sit voluntas Dei, quod bonum, et placitum, et perfectum est. Per misericordiam Dei illos adhortatur per quam salvatur humanum genus.

PL 17, 156A

「そして、この世に倣ってはならない。むしろ、汝らの思いが新しくされることによって造り変えられよ。それは、神の意志が何であるか、何が善く、喜ばしく、完全であるかを、汝らが見極めるためである」。彼が神の慈しみによって彼らを励ますのは、人類がその慈しみによって救われるからである。

3

Post tractatum enim Legis et fidei populi naturam Judaici et gentilis ad bonam vitam agendam hortatur; per hanc enim spes fidei obtinetur.

PL 17, 156A

実に、律法と信仰についての論述のあとで、ユダヤ人と異邦人の民の本性〔populi naturam Judaici et gentilis の係りは取りにくい。「ユダヤ人の、また異邦人の民の本性」と取り、二つの民をともに励ます意に解した〕に対し、善い生を送るよう励ますのである。この〔善い生〕によって信仰の希望が得られるからである。

4

Commonitio est ergo haec, ut memores sint quia misericordiam acceperunt: et vigilent circa obsequium ejus, a quo illis data est, per quem ex impiis gratis justificati sunt, scientes hanc esse hostiam vivam, sanctam, et Deo acceptabilem, si corpora nostra incontaminata servemus, dissimiles a saecularibus, qui voluptatibus student.

PL 17, 156B

これは、彼らが、慈しみを受けたことを心に留め、その慈しみを与えた者への奉仕に目を覚ましているようにとの勧告である。その者によって、彼らは不敬虔な者から無償で義とされたのである。そして彼らは、我々が自分の体を汚れなく保ち、快楽に熱中する世俗の人々と異なる者であるなら、これこそが生けるいけにえ、聖なる、神に受け入れられるものであると知るべきである。

5

Haec est voluntas Dei, sanctificatio vestra (I Thess. IV, 3) . Nam corpora subjecta peccatis non viva habentur, sed mortua; sub desperatione enim promissae vitae sunt.

PL 17, 156B

「これが神の意志、すなわち汝らの聖化である」(一テサロニケ4:3)。実に、罪に服している体は生きているとは見なされず、死んだものである。約束された生命への望みを失った状態にあるからである。

6

Ad hoc enim peccatis dono Dei abluimur; ut de caetero mundam vitam agentes, Dei amorem in nos provocemus, non irritum facientes opus gratiae ejus. Nam apud veteres ideo oblata occidebatur hostia, ut homines peccati causa morti subjectos significaret.

PL 17, 156B

神の賜物によって罪から洗われるのは、そのためである。それは、今後は清い生を送り、神の愛を我々に向けて呼び起こし、神の恩寵の業を無にしないためである。実に、昔の人々のもとで、捧げられたいけにえが殺されたのは、罪のゆえに死に服している人間たちを示すためであった。

7

Nunc autem quia per donum Dei purificati sunt homines, et a morte secunda liberati, vivam hostiam debent offerre; ut signum sit vitae aeternae. Non enim, sicut tunc, corpora pro corporibus immolantur: nunc vero non corpora, sed vitia corporis perimenda sunt.

PL 17, 156C

しかし今は、神の賜物によって人間が清められ、第二の死から解き放たれたので、生けるいけにえを献げなければならない。それは永遠の生命のしるしとなるためである。実に、当時のように、体が体の代わりに屠られるのではなく、今は体ではなく、体の悪徳が滅ぼされなければならない。

8

Ut autem obsequii nostri effectum habere possimus, servata justitia, pudorem custodiamus; nihil enim proficit pudor, nec rationabilis potest videri, neglecta justitia.

PL 17, 156C

我々の奉仕が実効を持つことができるように、正義を守りつつ、恥じらいを保とう。実に、正義がなおざりにされるなら、恥じらいは何の益にもならず、理にかなったものとも見えないからである。

9

Hoc erit conformem fieri spiritualium, renovatum in spiritu ac fide hoc scire quod placeat Deo, nec aliud bonum et perfectum esse.

PL 17, 156C

これが、霊的な者たちに似た者となる〔conformem fieri spiritualium の属格の係りは定かでない。「霊的な者たち(あるいは霊的なもの)にかたどられる」と取った。見出し語の「この世に倣ってはならない」(nolite conformari huic saeculo)に対する言い方である〕ということである。すなわち、霊と信仰において新しくされ、神に喜ばれることを知り、それ以外のものが善く完全なのではないと知ることである。

10

Dico enim per gratiam, quae data est mihi, omnibus qui sunt inter vos, non plus sapere quam oportet sapere: sed sapere ad sobrietatem, et unicuique sicut divisit Deus mensuram fidei.

PL 17, 156C

「実に、私は私に与えられた恩寵によって、汝らのうちにいるすべての者に言う。わきまえるべき以上にわきまえようとせず、節度をもってわきまえよ。神が各人に信仰の度量を分け与えたとおりに」。

11

Aperte ostendit hoc debere nos sapere, quod justitiae terminos non egrediatur, ut non nobis solis utile sit, sed et nulli obsit.

PL 17, 156D

彼は、我々がわきまえるべきことを明らかに示している。すなわち、〔その分別が〕正義の境界を越えず、我々だけに益となるのでなく、誰にも害とならないということである。

12

Haec est enim prudentia, prodesse magis aliquibus, quam obesse; et contentum esse debere sorte, qua mensus est Deus, et merito fidei uniuscujusque: nec sibi defendere, quod non sibi concessum videt; hoc est, non plus sapere, quia uni totum concedi non potest.

PL 17, 156D

これこそが賢慮である。すなわち、害するよりもむしろ何人かの益となること、神が量って与えた分と各人の信仰の功績に満足していなければならないこと、自分に許されていないと見えるものを自分のために主張しないことである。これが「わきまえるべき以上にわきまえない」ということである。一人にすべてが許されることはあり得ないからである。

13

Nec enim si quis bonae vitae est, ex eo sibi etiam doctrinae prudentiam debet defendere: aut quia peritiam habet Legis, levitarum sibi obsequia vindicare debebit. Hortatur ergo, et docet per gratiam sibi datam.

PL 17, 157A

実に、人は生き方が善いからといって、そのゆえに教えの賢慮まで自分のものと主張してはならない。また、律法に通じているからといって、レビ人の務めを自分のものとして求めてはならないであろう。したがって彼は、自分に与えられた恩寵によって勧め、教えているのである。

14

Haec gratia peritia intelligitur Dominicae disciplinae, per quam humilitati et justitiae studendum tradit.

PL 17, 157A

この恩寵は、主の教えに通じていることと解される。彼はそれによって、謙遜と正義に努めるべきことを伝えているのである。

15

(Vers. 4, 5.) Sicut enim in uno corpore multa membra habemus, omnia autem membra non eadem habent officia; ita multi unum corpus sumus in Christo, singuli autem alter alterius membra.

PL 17, 157A

(第4・5節)「実に、一つの体に多くの部分があり、すべての部分が同じ働きをするわけではないように、我々は多くいても、キリストにおいて一つの体であり、各人は互いに部分である」。

16

Exemplo corporis docet non posse nos singulos omnia; quia sumus invicem membra, ut alter alterius non egeat: ac per hoc curam nostri invicem nos agere debere, nec alterum alii obsistere; quia invicem officiis nostris opus habemus.

PL 17, 157A

彼は体の例によって、我々が一人ひとりですべてをなしうるわけではないと教える。我々は互いに部分であって、一方が他方を必要とせずにはいない〔ut alter alterius non egeat は文意が取りにくい。互いに必要とし合う意に解した〕。したがって、我々は互いに相手のことを気遣わなければならず、一方が他方の妨げとなってはならない。我々は互いの務めを必要としているからである。

17

Hoc erit diligere Christum, si invicem se membra exhortentur, ut impleant modum, quo corpus in Christo perfectum sit.

PL 17, 157B

これがキリストを愛するということである。すなわち、部分どうしが互いに励まし合い、キリストにおいて体が完全となる度量を満たすことである。

18

(Vers. 6.) Habentes autem donationes Dei diversas secundum gratiam, quae data est nobis. Nunc autem ipsa officia deputata membris merito fidei enumerat; ut cum viderit membrum quod sibi deputatum officium est, non perstrepat alteri, cui viderit aliud traditum, sed congaudeat, ut corpus Ecclesiae sit perfectum.

PL 17, 157B

(第6節)「我々に与えられた恩寵に従って、神の異なる賜物を持つ者として」。そこで彼は、部分に割り当てられた務めそのものを、信仰の功績に応じて数え上げる。それは、部分が自分に割り当てられた務めを見て、他の者に別のものが授けられているのを見ても、その者に騒ぎ立てず、むしろ共に喜び、教会の体が完全であるようにするためである。

19

Sive prophetiam secundum rationem fidei. A prophetia incipit, quae prima probatio est rationabilem esse fidem nostram. Denique credentes, accepto Spiritu prophetabant. Haec ergo datur pro modo accipientis, hoc est, quantum causa exigit, propter quam datur.

PL 17, 157B

「あるいは預言は、信仰の理に従って」。彼は預言から始める。それが、我々の信仰が理にかなっていることの最初の証明だからである。実に、信じた者たちは、霊を受けて預言した。したがって、これは受ける者の度量に応じて、すなわち、それが与えられる事情が要求するだけ与えられる。

20

(Vers. 7.) Sive ministerium in ministrando. Ad obsequium fraternitatis praebendum in tantum minister firmatur, quantum credit debere se obsequi; ne ultra fidem laborans in obsequio, fatigetur incassum; quia hoc sequitur unumquemque, quod conatur ex corde.

PL 17, 157C

(第7節)「あるいは奉仕は、奉仕することにおいて」。兄弟愛の奉仕を果たすために、奉仕者は、自分が奉仕すべきだと信じる分だけ強められる。信仰を超えて奉仕に労し、むなしく疲れ果てることのないためである。各人に付き従うのは、心から努めたことだからである。

21

Sive qui docet in doctrina. Similiter dicit adjuvari doctorem in doctrina; ut in quantum fides ejus est ad docendum, in tantum inspiretur ad tradendam disciplinam coelestem.

PL 17, 157C

「あるいは教える者は、教えることにおいて」。同じく彼は、教師が教えにおいて助けられると言う。その信仰が教えるに足る分だけ、天の教えを伝えるよう霊感を受けるのである。

22

(Vers. 8.) Sive qui exhortatur in exhortando. Et hunc eodem modo in eo ipso, in quo tendit, auxilio Spiritus praeparari; ut habeat gratiam, dum provocat. Lacessit enim fratres ad bonum, aut incredulos ad fidem.

PL 17, 157C

(第8節)「あるいは勧める者は、勧めることにおいて」。この者もまた同様に、まさに目指すその事柄において、霊の助けによって備えを与えられ、促す間も恩寵を持つようになる。兄弟たちを善へと、あるいは信じない者たちを信仰へと促すからである。

23

Qui largitur in simplicitate. Huic dicit, qui bono animo tribuit auxilia semper suppeditare, procurante Spiritu, ut non desit tribuenti simpliciter, dicente Salomone: Qui tribuit pauperibus, non indigebit (Prov. XXVIII, 27) .

PL 17, 157D

「施す者は、純真さをもって」。彼は、善い心で援助を与える者に、霊が取り計らって、常に〔援助が〕供給されると言っている。純真に与える者に不足が生じないよう、ソロモンも「貧しい者に与える者は、不足することがない」と言うとおりである(箴言28:27)。

24

Hic ergo tribuit simpliciter, qui non in simulatione hoc agit, ut laus ei ab hominibus detur; sed ut a Deo pro hoc ipso meritum consequatur.

PL 17, 158A

したがって、純真に与える者とは、人々から称賛を受けるために偽ってこれを行うのではなく、まさにこのことについて神から報いの功績を得るためにこれを行う者である。

25

Qui praeest in sollicitudine. Eum qui curam ut praesit fratribus, suscipit, juxta fidem suam accipere vigilantiam et auctoritatem; ut proficiat in quo sollicitus est, habens in illis fructum, quibus praeest.

PL 17, 158A

「指導する者は、配慮をもって」。兄弟たちを指導する務めを引き受ける者は、自分の信仰に応じて、注意深さと権威を受け、自分が配慮する事柄において進歩し、自分が指導する人々のうちに実りを得るようになる。

26

Qui miseretur in hilaritate. Hunc quoque secundum sensum suum, qui laeto animo misericordiam facit, non quasi nolenti extorqueatur, fundari et roborari a Deo; ut in hac re nullam infirmitatem patiatur, sciens dictum a Salomone: Dum habes occasionem, benefac (Prov. III, 27) .

PL 17, 158A

「憐れむ者は、喜びをもって」。同じくこの者、すなわち、嫌がる者から強いて引き出されるかのようにではなく、快い心で慈しみを行う者も、自らの思いに応じて、神によって据えられ、強められると彼は言う。この点でいかなる弱さにも陥らないためである。ソロモンが「機会があるうちに、善を行え」と言ったのを知っているからである(箴言3:27)。

27

Sed hoc multifarie intelligendum est; multiplex est enim misericordia sub uno vocabulo. Nam si supra dixit: Qui largitur in simplicitate; quid erat opus iterare, nisi quia sub uno misericordiae nomine multa bona opera significavit?

PL 17, 158B

しかし、これは多様に理解されなければならない。慈しみは、一つの名のもとに多様だからである。もし彼が前に「施す者は、純真さをもって」と言ったのなら、繰り返す必要がどこにあったのか。慈しみという一つの名のもとに、多くの善い業を示したからでなければ、ない。

28

Peccantibus etenim ignoscere misericordia est: et in necessitate aliqua posito vel oppresso opem ferre misericordia est; et nudum vestire, et esurienti panem frangere, et parvulum expositum colligere, et cadaver operire, et alia operari misericordia est.

PL 17, 158B

実に、罪を犯す者を赦すことは慈しみであり、窮乏にある者や虐げられた者に助けをもたらすことも慈しみであり、裸の者に着せ、飢えた者にパンを裂き、捨てられた幼子を拾い集め、遺体を覆い、ほかの業をなすことも慈しみである。

29

Ideo si haec impigre, et sine taedio fuerit operatus, habebit hujus operis et in praesenti et in futuro mercedem.

PL 17, 158B

それゆえ、これらのことを機敏に、倦むことなく行ったなら、この業の報いを、現在でも将来でも受けるであろう。

30

Omnis ergo misericordia et simpliciter, et cum gaudio fieri debet; ut simplicitas excludat hypocrisim, gaudium vero fretum futurae spei testatur examen.

PL 17, 158B

したがって、すべての慈しみは、純真さをもって、また喜びをもって行われなければならない。純真さが偽善を除き、喜びが、将来の希望に支えられて、〔その行いの〕吟味を証しするためである〔examen の意は定かでない。吟味と取った〕。

31

(Vers. 9.) Dilectio sine simulatione. Huic menti, quae hoc meditatur, ut ideo diligat fratrem, quia scit hoc placere auctori Deo; ut non in adulatione praesentis vitae hoc agat, subvenit Spiritus; ut quia hoc devota mente quaerit, obsequiis possit implere.

PL 17, 158C

(第9節)「偽りのない愛」。この心、すなわち、兄弟を愛するのは、それが創り主である神に喜ばれると知っているからであり、現世の追従からこれを行うのではない心に、霊が助けに来る。この心が敬虔な心でこれを求めるゆえに、奉仕によって〔それを〕果たすことができるようになるのである。

32

Audiunt enim dictum a Domino: Praeceptum novum do vobis, ut diligatis invicem (Joan. XIII, 34) .

PL 17, 158C

実に、彼らは、主が言うのを聞いている。「私は汝らに新しい戒めを与える。互いに愛し合えということである」(ヨハネ13:34)。

33

(Vers. 10, 11.) Odientes malum, adhaerentes bono, fraternitatis amore invicem benigni, honore mutuo praevenientes.

PL 17, 158C

(第10・11節)「悪を憎み、善に付き従い、兄弟愛において互いに親切で、互いの敬意において先んじ」。

34

Non magnum dicit evitare malum, nisi adhaereatur bono; illud enim de timore fit, istud de amore: nec benignum esse, nec fraternitatis amorem tenere dicitur, si non mutuis se obsequiis praevenerint.

PL 17, 158C

彼は、悪を避けるだけでは大したことではなく、善に付き従うのでなければならないと言う。前者は恐れから、後者は愛から生じるからである。また、互いの奉仕で先んじなかったなら、親切であるとも、兄弟愛を保っているとも言われない。

35

Sollicitudine non pigri. Hoc est quod dicit propheta Hieremias (Jerem. XLVIII, 10) , quia maledictus qui facit opera Domini negligenter. Piger enim in conversatione divina sine spe est; ideo subjecit:

PL 17, 158C

「配慮において怠らず」。これは預言者エレミヤが言うことである。すなわち、「主の業をなおざりに行う者は呪われる」(エレミヤ48:10)。実に、神に属する生き方において怠惰な者には希望がない。それゆえ彼は続けた。

36

Spiritu ferventes. Hoc est, ut in exercitio divini operis, aut Legis non sit tepidus, sicut dicitur in Apocalypsi Joannis: Quoniam tepidus es, inquit, evomam te ex ore meo (Apoc. III, 16) ; quotidiana enim meditatio tollit soporem, et facit vigilantem. Opera vero Domini sunt, quae mandat fieri pro utilitate Ecclesiae, id est, fratrum.

PL 17, 158D

「霊において熱く」。これは、神の業あるいは律法の実践において、生ぬるくあってはならないということである。ヨハネの黙示録に、「汝は生ぬるいので、私は汝を私の口から吐き出そう」と彼は言う、とあるとおりである(黙示録3:16)。日々の黙想は眠気を取り除き、目覚めた者にするからである。主の業とは、教会、すなわち兄弟たちの益のために、彼が行うよう命じることである。

37

Tempori servientes. In graeco dicitur habere sic: Deo servientes; quod nec loco ipsi competit. Quid enim opus erat summam hanc ponere totius devotionis, cum quando singula membra, quae ad obsequia et servitia Dei pertinent, memoret?

PL 17, 159A

「時に仕え」。ギリシア語では次のようにあると言われる。「神に仕え」。しかしそれは、この箇所にもふさわしくない。実に、神への奉仕と務めに属する個々の部分を挙げているときに、なぜ全き献身のこの総括を置く必要があったであろうか。

38

In omnibus enim iis quae enumerat, plenum Domino servitium exhibetur. Nam servire tempori quid sit, alibi solvit, cum dicit: Redimentes tempus, quoniam dies mali sunt; ut sciatis quemadmodum unicuique respondeatis (Ephes. V, 16) .

PL 17, 159A

実に、彼が列挙するすべてのことにおいて、主への完全な奉仕が示される。「時に仕える」とはどういうことかは、別の箇所で彼が解き明かしている。「時を買い取れ。日々は悪いからである。汝らが各人にどう答えるべきかを知るためである」と言うのである(エフェソ5:16)〔引かれた句の後半「汝らが各人にどう答えるべきかを知るためである」はコロサイ4:6 に当たる〕。

39

Quoniam autem dixerat: Spiritu ferventes; ne hoc sic acciperent, ut passim et importune verba religionis ingererent tempore inimico, per quod forte scandalum excitarent, statim subjecit: Tempori servientes, ut modeste et cum honestate aptis et locis et personis, et apto tempore religionis fidem loquerentur.

PL 17, 159B

彼は「霊において熱く」と言っていたので、人々がそれを、敵対的な時にもところかまわず不適切に宗教の言葉を持ち出し、それによっておそらくつまずきを引き起こすことになるようには受け取らないよう、直ちに「時に仕え」と付け加えた。それは、場所にも人にもふさわしく、ふさわしい時に、控えめに、品位をもって、宗教の信仰を語るためである。

40

Sunt enim quidam etiam in hoc tempore quo pax est, qui sic perhorrent verba Dei, ut audientes cum magna ira blasphement viam Christi.

PL 17, 159B

実に、平和なこの時代にあってさえ、神の言葉をひどく忌み嫌い、聞いて激しく怒り、キリストの道を冒瀆する者たちがいる。

41

Nam et ipse servivit tempori, quando quod noluit fecit; invitus enim circumcidit Timotheum, et raso capite purificatus secundum Legem ascendit templum, ut Judaeorum sopiret insaniam.

PL 17, 159B

実に、彼自身も時に仕えた、望まないことを行ったときに。望まぬまま、テモテに割礼を施し、頭を剃って律法に従って清めを受け、神殿に上ったのである。ユダヤ人の狂気を鎮めるためであった。

42

(Vers. 12.) Spe gaudentes. Postquam dixit: Tempori servientes, adjecit: Spe gaudentes; ut si forte propter iniquitatem temporis non liceat de fide publice loqui, sed esse in metu, spe gaudeat; quia haec tristitia parit laetitiam.

PL 17, 159B

(第12節)「希望において喜び」。「時に仕え」と言ったのち、「希望において喜び」と付け加えた。それは、時代の不法のゆえに信仰について公に語ることが許されず、恐れのうちにあるとしても、希望において喜ぶためである。この悲しみは喜びを生むからである。

43

In tribulatione patientes. Hoc est spe gaudere, in tribulatione patientem esse; de gaudio enim spei tolerat tribulationem, sciens multo majora esse, quae pro his promissa sunt.

PL 17, 159C

「苦難において耐え」。これが希望において喜ぶことである、すなわち苦難において耐えることである。希望の喜びによって苦難を耐え忍び、これらのことのために約束されたものがはるかに大きいと知っているからである。

44

Orationi instantes. Necessaria est valde oratio; quia ut tribulatio possit tolerari, precibus insistendum est.

PL 17, 159C

「祈りに励み」。祈りは極めて必要である。苦難を耐えられるようになるには、祈りに励まなければならないからである。

45

(Vers. 13.) Memoriis sanctorum communicantes Manifestum est quia qui preces suas exaudiri vult aemulus debet esse vitae sanctorum; cum imitatur enim, communicat; ut hoc sit memorem esse et communicatorem, imitari actus illorum: et si sumptibus indigent, communicandum est eis, sicut dicit alio loco: De collectis autem quae fiunt in sanctos (I Cor. XVI, 1) ; et ad Galatas: Ut pauperum memores essemus (Galat. II, 10) .

PL 17, 159C

(第13節)「聖なる者たちの記憶に与り」。自分の祈りが聞き入れられることを望む者は、聖なる者たちの生き方を熱心に倣わなければならないことは明らかである。倣うことによって与るからである。したがって、覚える者、与る者であるとは、彼らの行いに倣うことである。また、彼らが費用に事欠くなら、彼らと分かち合わなければならない。彼が別の箇所で「聖なる者たちのためになされる募金については」と言い(一コリント16:1)、またガラテヤ人へは「ただ、貧しい人々を覚えているようにと」と言うとおりである(ガラテヤ2:10)。

46

(Vers. 14.) Hospitalitatem sectantes. Imitator et amator sanctorum hospitalitatem sectatur exemplis sancti Abrahae, et Loth viri justi.

PL 17, 159D

(第14節)「もてなしを追い求め」。聖なる者たちに倣い、これを愛する者は、聖アブラハムと義人ロトの例に従って、もてなしを追い求める。

47

Benedicite persequentibus vos, benedicite, et nolite maledicere. Ut Christianos per omnia novos faciat, etiam ab hac illos consuetudine auferre vult, quae omnibus communis est, ne irato animo incitati prius facile maledicere velint: sed ut magis, victa iracundia, benedicant, et laudi sit disciplina Dominica.

PL 17, 159D

「汝らを迫害する者たちを祝福せよ。祝福せよ、呪ってはならない」。彼はキリスト教徒をあらゆる点で新しくするために、すべての人に共通のこの習慣からも彼らを引き離そうとする。怒りの心に駆られて、まず安易に呪おうとすることのないように、むしろ怒りに打ち勝って祝福し、主の教えが賞賛されるようにである。

48

(Vers. 15.) Gaudere cum gaudentibus, flere cum flentibus. Hoc est, quod alio loco dicit: Si quid patitur unum membrum, compatiuntur omnia membra: et si laetatur unum membrum, congaudent omnia membra (I Cor. XII, 26) .

PL 17, 160A

(第15節)「喜ぶ者と共に喜び、泣く者と共に泣け」。これは、彼が別の箇所で言うことである。「一つの部分が苦しむなら、すべての部分が共に苦しみ、一つの部分が喜ぶなら、すべての部分が共に喜ぶ」(一コリント12:26)。

49

Cum enim quis fideli solatio est in necessitate, erigit animum ejus, et apud Deum sibi collocat meritum; quia membrum diligit corporis Christi: et si cum infideli condoleat, provocat magis illum ad profectum disciplinae Dominicae.

PL 17, 160A

実に、ある人が窮乏のうちにある信者の慰めとなるとき、その人の心を奮い立たせ、神のもとで自らのために功績を据える。キリストの体の部分を愛しているからである。また、不信者と共に悲しむなら、その者を主の教えの進歩へといっそう促す。

50

(Vers. 16.) Idipsum invicem sentientes. Hoc est, quod dictum est, compati debere in fratris tribulatione, sicut et in alia dicit epistola: Considerans te ipsum, ne et tu tenteris. Alter alterius onera sustinete (Galat. VI, 1, 2) .

PL 17, 160A

(第16節)「互いに同じ思いを抱き」。これは、兄弟の苦難にあって共に苦しまなければならないと言われたことであり、別の手紙でも言うとおりである。「汝自身を省みよ、汝も誘惑されることのないように。互いに重荷を担え」(ガラテヤ6:1, 2)。

51

Non alta sapientes. Alta sapere superbia est; nam et diabolus cum alta sapuit, apostatavit.

PL 17, 160B

「高いことを思わず」。高いことを思うのは高慢である。悪魔も高いことを思ったとき、離反した。

52

Ne elatio sit in animo, et praesumens forte de incolumitate actus sui, non condoleat fratri suo, sed exprobret quasi peccatori, haec superbia est, quae cum se praeponit, offendit.

PL 17, 160B

心に高ぶりがあってはならない。〔高ぶる者は〕おそらく自分の行いの無事を当てにして、兄弟と共に苦しまず、かえって罪人のように責めるが、これは高慢であり、自らを〔人の〕上に置くことで人を傷つける〔底本の構文は崩れているらしく、このように解した〕。

53

Quod et Dominus denotat, dicens: Ejice trabem prius de oculo tuo, et tunc videbis ejicere festucam de oculo fratris tui (Luc. VI, 42) . Ipsa enim elatio peccatum est: ac si non sit peccator, quod impossibile est; fit peccator, dum superbit. Denique dicit Salomon: Superbis Deus resistit (Prov. III, 34) .

PL 17, 160B

主もこれを示して言う。「まず汝の目から梁を取り除け。そうすれば、汝の兄弟の目から塵を取り除くことが見えるだろう」(ルカ6:42)。実に、高ぶりそのものが罪である。たとえ罪人でないとしても——それはありえないことだが——高慢になるとき、罪人となるのである。実に、ソロモンは言う。「神は高慢な者に逆らう」(箴言3:34)。

54

Sed humilibus consentientes. Hoc est, ut deposita superbia, alienam causam suam faciat, et suam quasi alienam; ut habeat gratiam apud Deum, quia qui se exaltaverit, humiliabitur (Luc. XIV, 11) .

PL 17, 160B

「むしろ、へりくだった者たちに同調し」。これは、高慢を捨て、他人の事情を自分のものとし、自分の事情を他人のもののようにすることである。神のもとで恩寵を得るためである。「自分を高める者は低くされる」からである(ルカ14:11)。

55

Nolite esse prudentes apud vosmetipsos (Esai. V, 21) . Hoc in Esaia propheta scriptum est, quod hic quasi proprium ponit; ut justitia communis habeatur, non ut sibi quis justus sit, caeteris autem injustus.

PL 17, 160C

「汝ら自身のもとで賢い者であってはならない」(イザヤ5:21)。これは預言者イザヤに書かれていることだが、ここで彼は自分のもののように置いている。それは、正義が共通のものとされ、各人が自分には正しく、他の者たちには不義となるのではないようにするためである。

56

(Vers. 17.) Nemini malum pro malo reddentes. Hoc est, quod Dominus dicit: Nisi abundaverit justitia vestra plusquam scribarum et pharisaeorum, non intrabitis in regnum Dei (Matth. V, 20) .

PL 17, 160C

(第17節)「誰にも悪に対して悪を返さず」。これは主が言うことである。「汝らの正義が律法学者とファリサイ派の人々の〔正義〕に勝らなければ、汝らは神の国に入らない」(マタイ5:20)。

57

Mandatum enim in Lege erat: Diliges proximum tuum, et odio habebis inimicum tuum (Levit. XIX, 18) .

PL 17, 160C

実に、律法には、「汝の隣人を愛し、汝の敵を憎め」という命令があった(レビ記19:18)〔「汝の敵を憎め」はレビ記19:18 に無く、マタイ5:43 に引かれる句である〕。

58

Haec, quantum videtur, justitia est: sed ut abundet justitia christianorum, docentur non reddere malum pro malo; ut perfecti sint, et pro hoc merces illis reddatur in judicio Dei.

PL 17, 160C

これは、見たところ、正義である。しかし、キリスト教徒たちの正義が満ちあふれるように、彼らは悪に対して悪を返さないよう教えられる。完全な者となり、このことのために神の裁きにおいて報いが彼らに返されるためである。

59

Supergredi enim videtur ipsam justitiam, cum quod licet, ut melior sit, non facit coelestis justitiae imitator. Mundi ergo justitia a Deo illi concessa innocentem facit: coelestis autem perfectum, ut meritum habeat apud Deum.

PL 17, 160D

実に、許されていることを、より善い者となるために行わないとき、天の正義に倣う者は、正義そのものを超えるように見える。したがって、神によってその者に許された世の正義は無垢な者にするが、天の正義は完全な者にする。それは、神のもとで功績を持つためである。

60

Providentes bona non tantum coram Deo, sed etiam coram omnibus hominibus. Providere est bona futura ante oculos habere; ut ea gerantur, quae possint, postquam facta fuerint, in reprehensionem non venire, sed magis laudi esse, sive apud Deum, sive apud homines.

PL 17, 160D

「善いことを先々まで見すえ、神の前だけでなく、すべての人々の前でも」。「先々まで見すえる」とは、将来の善いことを目の前に置くことである。それは、なされたのちに非難を受けず、かえって神のもとでも人々のもとでも賞賛されうることがなされるためである。

61

Ne quis aestimet quia Deo licita non displicent, idcirco non curandum, si fratri scandalum sint; hoc praemonet quia illud fieri debet, quod et Deo non displiceat, et fratri scandalum non sit.

PL 17, 161A

誰も、神に許されていることは神の気に障らないのだから、兄弟のつまずきとなるかどうかは気にしなくてよい、と思わないように、彼はあらかじめ戒める。すなわち、神の気に障らず、兄弟のつまずきともならないことがなされるべきなのである。

62

Etsi liceat enim, et fratrem scandalizet, Deo non placet; quia Deus saluti studendum monet. Sic ergo providentur bona coram Deo et hominibus, si ea quae licent sic agantur, ne scandalum faciant.

PL 17, 161A

実に、許されていても、兄弟をつまずかせるなら、神に喜ばれない。神は救いに努めるよう勧めるからである。したがって、許されていることが、つまずきを生まないように行われるなら、このように、神の前でも人々の前でも善いことが先々まで見すえられることになる。

63

(Vers. 18.) Si fieri potest, quod ex vobis est, cum omnibus hominibus pacem habentes. Omnes vult pacificos esse, qui divinam servant justitiam.

PL 17, 161A

(第18節)「できることなら、汝ら次第のこととして、すべての人々と平和を保ち」。彼は、神の正義を守る者たちがすべて平和を造る者であることを望む。

64

Viderit si quis hanc pacem spreverit, ut sit tali viro inimicus, cum aut reprehendi forte ab illo non vult, aut invidet bonis ejus; quod ad illum tamen pertinet, non discordat a bene agentibus.

PL 17, 161A

もし誰かがこの平和を軽んじ、そのような人の敵となるなら、それはその者自身が見ることである。その者は、その人に咎められることを望まないか、その人の善をねたむかのいずれかである。しかし、その人〔平和を造る者〕に関する限り、善く行う者たちと不和になることはない。

65

Hic est enim impacificus, qui praetermissa voluntate Legis, suum jus sequitur; quamquam dicat David: Cum iis qui oderunt pacem, eram pacificus (Psal. CXIX, 7) .

PL 17, 161B

実に、平和を造らない者とは、律法の意志を顧みず、自分の権利を追う者である。ダビデが「平和を憎む者たちと共にいて、私は平和を造る者であった」と言ってはいるが(詩篇119:7)。

66

Sed hoc necessitatis erat propter potentiam personarum, ut vel obsequiis humilitatis vincatur, quem sic extollit superbia, ut mandata Legis spernat. Potest fieri ut et de timore Dei pacificum se quis praebeat illi, qui odit pacem.

PL 17, 161B

しかしそれは、人々の権勢のゆえに必要であった。高慢がその者を高ぶらせ、律法の命令を侮るほどになっているなら、せめて謙遜の奉仕によって打ち負かされるためである。誰かが神への畏れから、平和を憎む者に対して平和を保つ者として振る舞うこともありうる。

67

Quando enim vicem malis reddere non vult, pacificus est, hoc est, de bono vincere malum, ut vel obsequiis vincatur, quem mandata Legis non vincunt. Ergo, si fieri potest, inquit, quod ex vobis est; ut bene agentes pacem habere videamur.

PL 17, 161B

実に、悪に悪を返そうとしないとき、その人は平和を造る者である。すなわち、善によって悪に勝つのであり、律法の命令が打ち負かさない者を、せめて奉仕によって打ち負かすのである。したがって、彼は「できることなら、汝ら次第のこととして」と言う。善く行う我々が平和を保っていると見られるためである。

68

Jam si non fuerit amator pacis, tu tamen vis esse pacificus, quantum ad te pertinet. Si autem irreverens et blasphemus quis sit, et pacem cum illo habere non possis, non utique tibi ascribendum erit; quia Joannes apostolus illos, qui negant in carne Christum venisse, nec salutari permisit (II Joan. VII) .

PL 17, 161B

さらに、もし相手が平和を愛さない者であっても、あなたは、自分に関する限り、平和を造る者でありたいと望む。しかし、もし誰かが不敬で冒瀆する者であり、あなたがその者と平和を保つことができないなら、それはあなたに帰せられるべきことでは決してない。使徒ヨハネは、キリストが肉において来たことを否定する者たちについて、彼らに挨拶することさえ許さなかったからである(二ヨハネ7)。

69

Nos ergo parati sumus, si fieri potest, ut cum omnibus pacem habeamus: aliis autem repugnantibus fiet impossibile, non ex nobis; si de nobis tamen querela deponatur. Qui enim nullum laedit, apparet esse pacificus.

PL 17, 161C

したがって、我々は、できることなら、すべての人と平和を保つ用意がある。しかし他の者たちが逆らうなら、それは不可能になるが、我々のせいではない。ただし、我々に対する苦情が取り下げられるならば、である。実に、誰をも害さない者は、平和を造る者であることが明らかだからである。

70

(Vers. 19.) Non vosmet ipsos defendentes, charissimi, sed date locum irae. Ut pacis foedera servari possint, ab ira dissimulandum monet, maxime quoniam solet per iram peccari, cum quando quis furore commotus, plus exigit, quam postulet causa delicti: aut sibi ipsi incommodum praestat, si graviora peccata incompetenti vindicta vult exsequi; debilem enim efficit, quem potuit emendatum habere et sanum.

PL 17, 161C

(第19節)「愛する者たちよ、汝ら自身を守ることをせず、怒りに場を譲れ」。平和の約束が守られうるように、彼は怒りを見過ごすことを勧める。とりわけ、人は怒りによって罪を犯しがちだからである。すなわち、激情に駆られた者が、罪〔delictum〕の事情が求める以上のものを要求する場合であり、あるいは、より重い罪を不相応な報復で追及しようとして、自分自身に不利益をもたらす場合である。矯正して健全な者としうるはずの者を、弱らせてしまうからである。

71

Unde et Salomon: Noli, ait, justus esse multum; est enim, inquit, qui perit in sua justitia (Eccles. VII, 17) .

PL 17, 161D

このことから、ソロモンも言う。「あまりに正しくあろうとするな」。さらに彼は言う。「実に、自分の正義のうちに滅びる者がいる」(コヘレトの言葉7:17)。

72

Volens enim singulis peccatis respondere, circa vindictam mortem potest invenire tam sibi, quam ei quem plagis affligit; solent enim in poenas delinquere.

PL 17, 161D

実に、罪の一つ一つに応じようとする者は、報復をめぐって、自分にも、鞭で打つ相手にも、死を招きうる。人は刑罰において過ちを犯しがちだからである。

73

Non solum autem de subjectis vindictam prohibet competentem, sed et de paribus et magnis, hoc est, de fratre forte in nos peccante non quaeramus vindicari, sed remittamus, Dei judicio reservantes; ne, dum ab ira detinemur, inveniat locum inimicus, in quo suggerat et suadeat, quod contra nos est.

PL 17, 161D

さらに彼は、目下の者に対してだけでなく、同等の者や大いなる者に対しても、相応の報復を禁じる。すなわち、兄弟が我々に対して罪を犯したとしても、報復を求めず、赦して、神の裁きに委ねよということである。怒りに捕らわれている間に、敵が場を見つけ、我々に不利なことを吹き込み、説き勧めることのないためである。

74

Scriptum est enim. Ut fortius suadeat, exemplo Legis hoc confirmat, dicens: Scriptum est enim, in Proverbiis, Mihi vindictam, et ego retribuam, dicit Dominus (Deut. XXXII, 35) . Ut si minime a nobis fiat, quod docet, Deum a nobis contemptum ostendat.

PL 17, 162A

「書かれているからである」。さらに強く勧めるために、彼は律法の例によってこれを確かにして言う。「書かれているからである。箴言に、『報復は私のもの、私が報いる』と主は言う」(申命記32:35)〔刷られた引照は申命記32:35。「箴言に」は本文のとおり〕。彼が教えることが我々によって行われなければ、神が我々に軽んじられたことを示すことになるからである。

75

Duplici ergo genere proficitur, si Deo remittatur vindicta; quia et cum iracundiam vincit, perfectus fit, et Dei judicio vindicabitur.

PL 17, 162A

したがって、報復が神に委ねられるなら、二重の仕方で益が得られる。怒りに勝つとき完全な者となり、神の裁きによって〔その者のために〕報復がなされるからである。

76

(Vers. 20.) Si esurierit inimicus tuus, ciba illum: si sitit, potum da illi; hoc enim faciens, carbones ignis congeres super caput ejus (Prov. XXV, 21) .

PL 17, 162A

(第20節)「汝の敵が飢えるなら、彼に食べさせよ。渇くなら、飲み物を与えよ。実に、そうすることで、汝は燃える炭火を彼の頭の上に積むことになる」(箴言25:21)。

77

Non nudam vindictam Deo reservari debere ostendit, sed et beneficia dari inimicis; ut vere ostendamus non meritis nostris habere nos inimicos, quos ut ab inimicitiis desinant, obsequiis vincere nitimur.

PL 17, 162B

彼は、報復をただ神に委ねるべきだというだけでなく、敵にも恩恵が与えられるべきだと示している。それによって、我々が自分の落ち度のゆえに敵を持っているのではないことを、真に示すためである。我々は、彼らが敵意をやめるよう、奉仕によって彼らに打ち勝とうと努めるのである。

78

Qui si in inimicitiis perduraverint impietate mentis suae, nostra obsequia proficient illis ad poenam: aut certe obsequiorum nostrorum sedulitate compuncti, veluti carbones mortui reviviscent.

PL 17, 162B

もし彼らが自らの心の不敬虔のゆえに敵意に居続けるなら、我々の奉仕は彼らにとって刑罰に役立つことになる。あるいは、我々の奉仕の熱心さに心を刺されて、死んだ炭のように生き返るであろう。

79

Ut ergo nos in tantum perfectos faciat, ut non solum nos ipsos, sed et alios acquiramus ad vitam, inimicis non solum vicem reddere prohibet Dominus per Salomonem; verum etiam humanitate ad amicitiam provocare hortatur.

PL 17, 162B

こうして、主は、我々を、自分自身だけでなく他の人々をも命へと獲得するほどに完全にするために、ソロモンを通して、敵に報いを返すことを禁じるだけでなく、人間らしい親切によって友情へと促すよう勧めているのである。

80

(Vers. 21.) Noli vinci a malo, sed vince in bono malum. Haec interpretatio Apostoli est cohortantis, ne vicem reddamus inimicis, sicut dictum est. Multum enim proderit nobis, si malitiae cedamus; vincit enim malum, qui ad tempus vinci videtur ab illo.

PL 17, 162B

(第21節)「悪に負けるな。善によって悪に勝て」。これは、すでに述べたように、敵に報いを返さないよう勧める使徒の解釈である。実に、我々が悪意に譲るなら、大いに益となる。しばらくのあいだ悪に負かされると見える者が、かえって悪に勝つからである。

81

Etenim Salvator sic vicit malum, dum non restitit; contra se enim agit malitia, et dum vincitur, vincere se putat. Id enim agit inimicus, ut et nos de proposito nostro abstrahat, occasionem quaerens quomodo peccemus.

PL 17, 162C

実際、救い主は、抵抗しなかったことによって悪に勝った。悪意は自分自身に逆らって働き、負かされている間に、自分が勝っていると思い込む。実に、敵が目論むのは、我々を我々の決意から引き離し、どのように我々が罪を犯すかの機会をうかがうことである。

82

Ideo si provocati ab illo, vicem illi non reddamus, vincimus illum in bono; ideo enim non resistimus, ut bonum servemus, neglecta justitia; quia cogit justitia ad retribuendum.

PL 17, 162C

それゆえ、彼によって挑発されても、彼に報いを返さないなら、我々は善において彼に勝つ。実に、我々が抵抗しないのは、善を守るためであり、正義の〔要求〕をなおざりにしてまでのことである。正義は報いることを迫るからである。

Caput XIII

第XIII章PL 17, 162D
1

(Vers. 1.) Omnibus potestatibus sublimioribus subditi estote; non est enim potestas, nisi a Deo.

PL 17, 162D

(第1節)「すべての上位の権威に服せよ。神による以外に権威はないからである」

2

Quoniam coelestis justitiae legem sequendam mandavit, ne ab hac praesenti dissimulare videretur, hanc commendat: quippe cum nisi haec fuerit observata, illa custodiri non possit; haec enim quasi paedagogus est, quae parvulos imbuit, ut possint potioris justitiae viam sequi.

PL 17, 162D

彼は天の正義の法に従うよう命じたので、現在のこの〔世の〕正義を軽んじていると見られないよう、これを推奨する。これが守られなければ、あれも守られえないからである。これは養育係のようなもので、幼い者たちを教え込み、より優れた正義の道に従うことができるようにする。

3

Nemini enim potest imputari misericordia, nisi habuerit justitiam. Ut ergo jus et timorem legis naturalis confirmet, Deum auctorem ejus testatur; et ministrantes eam Dei ordinationem habere. Ideo adjecit:

PL 17, 162D

実に、慈しみは、正義を持たない限り、誰にも帰せられえない。そこで、自然の法の権利と畏れを確かにするために、神がその創始者であること、またそれに仕える者たちが神の定めを持つことを証言する。それゆえ彼は付け加えた。

4

Quae autem sunt, a Deo ordinata sunt: ut nemo putet quasi humana commenta contemnenda; vident enim jus divinum humanis auctoritatibus deputatum, Hic ergo subjectus est potestati, qui se terrore Dei ab iis abstinet, quae prohibet.

PL 17, 163A

「存在するものは、神によって定められている」。それは、誰もこれを人間の作り事として軽んじてよいと思わないためである。人々は、神の法が人間の権威に委ねられているのを見るからである。したがって、神への恐れによって、権威が禁じることから身を慎む者が、権威に服しているのである。

5

(Vers. 2.) Itaque qui resistit potestati, Dei ordinationi resistit. Hoc contra illos est, qui per potentiam fortes sunt, aut qui ab aliquo deprehendi se posse non credunt, et per hoc illudere se legem putant; ostendit his Dei esse legem, et non evasuros judicium Dei, qui ad tempus aliquo pacto evadunt.

PL 17, 163A

(第2節)「それゆえ、権威に逆らう者は、神の定めに逆らうのである」。これは、権勢によって強い者たちや、誰かに捕らえられうるとは思わない者たち、そしてそのゆえに法を欺けると思っている者たちに対することである。彼は彼らに、これが神の法であること、一時はなんらかの仕方で逃れる者たちも、神の裁きは逃れえないことを示す。

6

Qui autem resistunt, ipsi sibi damnationem acquirunt. Manifestum est, quia unusquisque operibus suis aut justificabitur, aut condemnabitur. Qui enim audientes Legem, peccant, inexcusabiles sunt.

PL 17, 163A

「逆らう者は、自らに裁きを招く」。明らかに、各人はその業によって、義とされるか、罪に定められるかである。実に、律法を聞きながら罪を犯す者は、弁解の余地がない。

7

(Vers. 3.) Nam qui principantur, non sunt timori bonis operibus, sed malis. Principes hos reges dicit, qui propter corrigendam vitam, et prohibenda adversa creantur, Dei habentes imaginem, ut sub uno sint caeteri. Vis autem non timere potestatem?

PL 17, 163B

(第3節)「実に、支配する者たちは、善い業にとっては恐れではなく、悪い業にとっての恐れである」。ここで「支配する者たち」と言うのは王たちである。彼らは、生き方を正し、逆境を防ぐために立てられ、神の像を持つ者であり、ほかの者たちが一人の下にあるようにされている。「汝は権威を恐れずにいたいか。」

8

Bonum facito, et habebis laudem ex illa. Laus ex potestate tunc surgit, cum quis innocens invenitur.

PL 17, 163B

「善を行え。そうすれば、汝はそれから称賛を得る」。権威からの称賛は、人が無垢であると認められるときに生じる。

9

(Vers. 4.) Dei enim minister est tibi in bonum. Manifestum est ideo rectores datos, ne malum fiat. Si autem malefeceris, time; non enim sine causa gladium portat. Hoc est, ideo comminatur, ut si fuerit contemptus, vindicet.

PL 17, 163B

(第4節)「実に、〔権威は〕汝にとって善のための神に仕える者である」。明らかに、悪が行われないために、統治者たちは与えられたのである。「だが悪を行うなら、恐れよ。〔権威は〕いたずらに剣を帯びてはいない」。これは、権威が脅すのは、軽んじられたなら報復するためである、ということである。

10

Dei enim minister est, vindex in iram, in eum qui male agit. Quoniam futurum judicium Deus statuit, et nullum perire vult, hoc in saeculo rectores ordinavit; ut terrore interposito, omnibus velut paedagogi sint, erudientes illos quid servent, ne in poenam incidant futuri judicii.

PL 17, 163C

「実に、〔権威は〕神に仕える者であり、悪を行う者に対して怒りをもって報いる者である」。神は将来の裁きを定め、誰も滅びることを望まないので、この世に統治者たちを立てた。恐れが間に置かれることで、統治者たちがすべての人にとって養育係のようになり、将来の裁きの刑罰に陥らないために何を守るべきかを教えるためである。

11

(Vers. 5.) Ideoque subditi estote, non solum propter iram, sed etiam propter conscientiam.

PL 17, 163C

(第5節)「それゆえ、怒りのためだけでなく、良心のためにも服せよ」

12

Recte dicit subjectos esse debere non solum propter iram, id est, ultionem praesentem; parit enim ira vindictam: sed et propter futurum judicium; quia si hic evaserint, illic eos poena exspectat, ubi accusante conscientia ipsa punientur.

PL 17, 163C

彼が、怒りのためだけでなく服さなければならないと言うのは正しい。怒りとは、現在の報復である。怒りは報復を生むからである。さらに、将来の裁きのためにも、服さなければならない。この世で逃れた者も、そこで刑罰が待っているからである。そこでは、良心そのものが告発して、彼らが罰せられるであろう。

13

(Vers. 6.) Nam Idcirco tributa penditis; ministri enim Dei sunt, in hoc ipsum servientes. Ideo dicit tributa praestari, vel quae dicuntur fiscalia, ut subjectionem praestent, per quam sciant non se esse liberos, sed sub potestate agere, quae ex Deo est; principi enim suo, qui vicem Dei agit, sicut Deo subjiciuntur, sicut dicit Daniel propheta: Dei est enim, inquit, regnum, et cui vult, dabit illud (Dan. IV, 14) , Unde et Dominus: Reddite, inquit, quae sunt Caesaris, Caesari (Matth. XXII, 21) .

PL 17, 163C

(第6節)「実に、だからこそ汝らは貢ぎを納める。彼らは神に仕える者であり、まさにこのことに奉仕しているからである」。彼が貢ぎ、いわゆる国庫に納めるものが納められると言うのは、臣従を示すためである。それによって人々は、自分たちが自由ではなく、神に由来する権威の下で行動していることを知る。神の代理を務める自分の君主に、神に対するように服するからである。預言者ダニエルが「国は神のものであり、神は望む者にそれを与える」と言うとおりである(ダニエル4:14)。それゆえ主も「カエサルのものはカエサルに返せ」と言う(マタイ22:21)。

14

Huic ergo subjiciendi sunt sicut Deo, cujus subjectionis probatio haec est, cum illi pendunt tributa.

PL 17, 164A

したがって、神に対するように、この者に服さなければならない。この服従の証しとは、人々が彼に貢ぎを納めることである。

15

(Vers. 7.) Reddite ergo omnibus debita. Reddi vult ab omnibus debita; quia et potentes sunt debitores minoribus, ut respondeant meritis illorum. Cui tributum, tributum: cui vectigal, vectigal.

PL 17, 164A

(第7節)「それゆえ、すべての人に負っているものを返せ」。彼は、すべての人から負っているものが返されることを望む。有力者も、目下の者たちに対して負い目があり、その功績に応えなければならないからである。「貢ぎを受ける者には貢ぎを、関税を受ける者には関税を」。

16

Primum ea quae sunt potestati regiae debita exsolvi jubet; quia major in his causa aut necessitas est. Cui timorem, timorem.

PL 17, 164A

彼はまず、王の権威に負っているものを納めるよう命じる。これらの事柄においては、事情あるいは必要がより大きいからである。「畏れを受ける者には畏れを」。

17

Timorem potestati exhibendum, quia timor prohibet peccatum: deinde aut parenti, aut domino terreno; ut gratias agat in filio aut servo christiano. Cui honorem, honorem.

PL 17, 164A

畏れは権威に示されなければならない。畏れは罪を防ぐからである。次いで、親あるいは地上の主人にも〔畏れを示す〕。それは、親や主人が、キリスト教徒である息子や奴隷において感謝するようになるためである。「敬意を受ける者には敬意を」。

18

Potest hic honor etiam circa eos esse, qui sublimes videntur in mundo; ut videntes humilitatem servorum Christi, laudent magis quam vituperent evangelicam disciplinam.

PL 17, 164A

この敬意は、世にあって高い者と見える人々に対してもありうる。それは、彼らがキリストの僕たちの謙遜を見て、福音の教えを非難するよりもむしろ賞賛するためである。

19

(Vers. 8, 9.) Nemini quidquam debeatis, nisi ut invicem diligatis. Pacem vult nos habere, si fieri potest, cum omnibus, dilectionem vero cum fratribus, et hanc tamen, honore servato.

PL 17, 164B

(第8・9節)「誰にも何も負うな。互いに愛し合うことのほかは」。彼は、できることならすべての人と平和を保ち、兄弟たちとは愛を保つことを我々に望む。この愛も、敬意が守られたうえでのことである。

20

Idcirco autem debitores dicit; quia homini, qui dignus honore est, sive praesenti, sive futuro, dignum est et debitum inclinari. Illi enim quis inclinatur, a quo honorem accepit: ideo debitor dicitur.

PL 17, 164B

彼が「負う者」と言うのは、現在であれ将来であれ、敬意に値する人に対して頭を下げるのが、ふさわしく、また負うべきことだからである。実に、人は敬意を受けた相手に頭を下げる。それゆえ「負う者」と言われる。

21

Si enim non hoc feceris principi tuo, superbus es; aut enim merito quis, aut aetate honorandus est.

PL 17, 164B

実に、もしあなたが自分の君主にこれを行わないなら、あなたは高慢である。人は功績によって、あるいは年齢によって、敬われるべきだからである。

22

Qui enim diligit proximum, Legem implevit. Legem datam a Moyse implet, qui diligit proximum; nam novae legis mandatum est etiam inimicos diligere. Nam non adulterabis, non occides, non furaberis, non concupisces (Matth. V, 43) .

PL 17, 164B

「実に、隣人を愛する者は、律法を満たした」。隣人を愛する者は、モーセによって与えられた律法を満たす。実際、敵をも愛することは新しい法の命令である。「実に、姦淫してはならない、殺してはならない、盗んではならない、むさぼってはならない」(マタイ5:43)〔引かれた句はローマ13:9。刷られた引照は、直前の敵を愛することの句にかかるらしい〕。

23

Hoc Moyses scriptum accepit a Deo ad reformationem legis naturalis. Et si quod est aliud mandatum, in hoc verbo consummatur: Diliges proximum tuum sicut te ipsum; hoc scriptum est in Levitico (Levit. XIX, 5) .

PL 17, 164C

これをモーセは、自然の法を新たにするために、神から書かれたものとして受け取った。「ほかに何か戒めがあっても、この言葉に要約される。『汝の隣人を汝自身のように愛せよ』」。これはレビ記に書かれている(レビ記19:5)〔引かれた句はレビ記19:18〕。

24

Manentibus itaque supradictis mandatis, in dilectione impleri Legem significat, sicut dixit: ac si sint alia mandata, quae nunc tacuit; tamen pro omnibus mandatis dilectio satisfacit.

PL 17, 164C

前述の戒めがそのまま残るなかで、律法が愛のうちに全うされることを〔使徒は〕示している。彼が述べたとおり、今は黙したほかの戒めがあるとしても、愛がすべての戒めに代わってそれを満たすのである。

25

Nam si se humanum genus ab initio dilexisset, iniquitas in terris non esset; exordium enim injustitiae discordia est. Ideoque iniquitatis dilectio iniquitas est; quia quod malo malum est, bono bonum est.

PL 17, 164C

実に、人類が初めから自らを〔互いに〕愛していたなら、地上に不法は無かったであろう。不義の始まりは不和だからである。それゆえ、不法への愛は不法である。悪い者にとって悪であるものは、善い者にとっては善だからである〔この文の論理は定かでない。字句どおりに訳した〕。

26

(Vers. 10.) Dilectio proximi malum non operatur; plenitudo enim Legis est dilectio. Malum non operatur, quia bona est dilectio, nec peccare potest illa, quae Legis est perfectio. Per Legis verba ad sensum evangelicum vult pervenire.

PL 17, 164D

(第10節)「隣人への愛は悪を行わない。愛は律法の充満だからである」。愛が悪を行わないのは、愛が善いものであり、律法の完成である愛は罪を犯しえないからである。〔使徒は〕律法の言葉を通して福音の意味に至ろうとしている。

27

Ideo enim quod summum est Legis, memorat; ut huic Evangelium societ, ostendens unius esse sensum auctoris. Sed quia tempore Christi addere aliquid oportuit, non solum proximos, sed inimicos diligi praecepit.

PL 17, 165A

実に、律法の最高のものを思い起こさせるのは、これに福音を結び合わせ、〔両者が〕一人の著者の思いであることを示すためである。しかしキリストの時には何かを加える必要があったので、〔キリストは〕隣人だけでなく敵をも愛するよう命じた。

28

Unde subditur: Plenitudo Legis est dilectio (Matth. V, 43) : ut justitia sit diligere proximum, abundans vero et perfecta justitia etiam inimicos diligere.

PL 17, 165A

それゆえ、「愛は律法の充満である」(マタイ5:43)〔引かれた句はローマ13:10〕と付け加えられている。隣人を愛することが正義であり、敵をも愛することがあふれるほどの完全な正義であるためである。

29

Inimicum autem diligere quid aliud est, quam optare desinere illum ab odio, et nihil asperum petere adversus illum?

PL 17, 165A

では、敵を愛するとは、彼が憎しみをやめるよう望み、彼に対して何一つ厳しいことを求めないこと以外の何であろうか。

30

Hoc est amare illum, ea illi exoptare per quae Deum habeat propitium: haec coelestis justitia, haec Deo Patri similes facit, qui non colentibus se annua dona largitur.

PL 17, 165A

彼を愛するとは、それによって彼が神を自分に好意ある者とするようなことを、彼のために願うことである。これこそ天の正義であり、これこそ〔我々を〕父なる神に似た者とする。父は、自分を崇めない者たちにも年ごとの賜物を惜しみなく与えるのである。

31

Nam et Dominus in cruce positus postulat pro inimicis (Luc. XXIII, 35) ; ut plenitudinem justitiae quam docuerat, demonstraret.

PL 17, 165A

実に主も、十字架に架けられて、敵のために願った(ルカ23:35)〔引かれた句はルカ23:34〕。自らが教えた正義の充満を示すためである。

32

(Vers. 11.) Et hoc scientes tempus, quoniam hora est jam nos de somno surgere. Tempus esse dicit, quo ad meritum proficere debeamus. Hoc est, de somno surgere, operari bonum, quasi in die, hoc est, palam; illicita enim nocte, id est, in abscondito fiunt.

PL 17, 165B

(第11節)「そして、このことを、時を知りつつ〔行え〕。今や我々が眠りから起きる時刻だからである」。〔使徒は〕我々が功績へと進むべき時であると言っている。眠りから起きるとは、昼のように、すなわち公然と、善を行うことである。許されないことは夜に、すなわち隠れて行われるからである。

33

Jam enim in manifestatione positi, quod est in notitia Dei, agnoscentes quid sequi debeamus, dare operam debemus, ut pure viventes ad promissum praemium veniamus, excusso somno, id est, ignorantia sive negligentia.

PL 17, 165B

すでに顕れの中に、すなわち神を知ることの中に置かれ、何に従うべきかを悟った我々は、純粋に生きて約束の報いに至るよう、眠り、すなわち無知あるいは怠慢を振り払って、努めなければならない。

34

Propior enim est nunc nostra salus, quam cum credidimus. Manifestum est, quia post lavacrum bene viventes, et charitati studentes, non longe sunt a merito resurrectionis promissae. Bona enim vita christiani signum est salutis futurae.

PL 17, 165B

「今や我々の救いは、我々が信じたときよりも近いからである」。洗礼ののち善く生き、愛に努める者たちは、約束された復活の功績から遠くないことは明らかである。キリスト教徒の善い生活は、将来の救いのしるしだからである。

35

(Vers. 12.) Nox praecessit, dies autem appropinquavit. Noctem veterem hominem significavit, qui per baptismum innovatus est. Hunc praecessisse dicit quasi noctem, diem autem appropinquasse, cujus lumine veritas nobis apparuit; ut sciremus quid agere debeamus.

PL 17, 165C

(第12節)「夜は過ぎ去り、昼は近づいた」。〔使徒は〕夜によって、洗礼によって新たにされた古い人を意味した。この人が夜のように過ぎ去り、昼が近づいたと言うのである。その昼の光によって真理が我々に現れ、我々は何をなすべきかを知るに至った。

36

Prius enim ignorantes Christum, in tenebris eramus: at ubi didicimus, lux in nobis orta est; transivimus enim a falso ad verum.

PL 17, 165C

というのは、以前はキリストを知らず、我々は闇の中にいたが、学んだときに光が我々の内に昇ったからである。我々は偽りから真実へと移ったのである。

37

Abjiciamus ergo opera tenebrarum, et induamur arma lucis. Tenebrarum opera sunt vita carnalis, quae illecebris agitur saecularibus: haec digna est tenebris, sicut dicit Dominus: Tollite illum; et ligatis manibus et pedibus, mittite in tenebras exteriores (Matth. XXII, 13) .

PL 17, 165C

「それゆえ、闇の業を捨て、光の武具を身に着けよう」。闇の業とは、世俗の誘惑に駆られる肉的な生活であり、これは闇にふさわしい。主が言うとおりである。「彼を取り上げよ。手足を縛って、外の闇に投げ入れよ」(マタイ22:13)。

38

Induere vero arma lucis gesta sunt bona; quia sicut mali actus tenebris deputantur, quia occulte fiunt ab iis qui male agunt: ita et qui bene agunt, palam agunt; quia non verentur, sed gaudent. Boni ergo actus arma lucis sunt, impugnantes tenebras, quae sunt vitia carnis.

PL 17, 165C

光の武具を身に着けるとは、善い行いのことである。悪い行いが闇に割り当てられるのは、悪を行う者たちがひそかにそれを行うからであり、同様に、善を行う者たちは公然と行う。彼らは憚らず、むしろ喜ぶからである。それゆえ善い行いは光の武具であり、肉の悪徳である闇を攻める。

39

(Vers. 13.) Sicut in die honeste ambulemus. Verum est; ut quia publice non peccatur, sic agamus quomodo agitur publice; nihil enim tam publicum, quam veritas.

PL 17, 165D

(第13節)「昼のように、立派に歩もう」。その通りである。公然とは罪が犯されないのだから、公然と行われるように我々も行おう。真理ほど公然としたものは無いからである。

40

Non in comessationibus et ebrietatibus. Comessationes sunt luxuriosa convivia, quae aut collatione omnium celebrantur, aut vicibus solent a contubernalibus exhiberi; ut neminem illic pudeat aliquid inhoneste dicere aut facere; quia unusquisque praesumit, quod suum convivium sit.

PL 17, 166A

「飲み騒ぎと酩酊においてではなく」。飲み騒ぎとは放縦な宴会であって、皆の持ち寄りで催されるか、あるいは仲間うちで順番に催されるのが常である。そこでは、誰も恥ずかしげもなく不作法なことを言い、また行う。各人が、これは自分の宴会だと思い込むからである。

41

Solent enim in aliena mensa pudore coerceri; sed hic ad hoc convenitur, ut foeda illic gerantur copia vini, et incitetur libidinis diversa voluptas. Idcirco evitanda praecipit hujusmodi convivia.

PL 17, 166A

よその食卓では恥じらいによって抑えられるのが常であるが、ここ〔の宴〕には、そこで醜いことが行われ、ぶどう酒の豊富さによって多様な情欲の快楽がかき立てられるために人々が集まるのである。それゆえ、このような宴会は避けよと命じている。

42

Non in cubilibus et impudicitiis. Post luxuriosum convivium et ebrietatem hoc subjecit, quod sequitur, id est, concubitus impudicus; hic enim hujus lascivitatis est fructus.

PL 17, 166A

「寝床と淫らな行いにおいてではなく」。放縦な宴会と泥酔の後に、続くもの、すなわち淫らな同衾を加えた。これが、この放埒の実だからである。

43

Non in contentione et aemulatione. Recte ab his coerceri monet; quia omnis contentio et zelus inimicitiam parit, quas tenebras vocat; quia ad lucis praemium pervenire non possunt.

PL 17, 166B

「争いと妬みにおいてではなく」。これらから抑えられよと戒めるのは正しい。あらゆる争いと熱情は敵意を生むからである。これらを彼は闇と呼ぶ。これらをなす者は光の報いに至ることができないからである。

44

Sed induite Dominum Jesum Christum, et carnis curam ne feceritis in concupiscentiis. Curam carnis prohibet, id est voluptatem; ut omne quod prohibetur per Legem, non desideretur, aut certe desideratum vincatur.

PL 17, 166B

「むしろ主イエス・キリストを着よ。欲望のうちに肉への配慮をするな」。肉への配慮、すなわち快楽を禁じている。律法によって禁じられるものはすべて欲せられず、少なくとも欲せられても克服されるためである。

45

Ipsa sunt enim opera carnis; ut his exuti induant Dominum Jesum Christum, id est, innovati per Christum, ab his malis se retineant.

PL 17, 166B

これらこそ肉の業だからである。これらを脱いだ者が主イエス・キリストを着るとは、すなわちキリストによって新たにされ、これらの悪から身を遠ざけることである。

46

Hic enim induit Christum, qui se ab omni errore et turpitudine separaverit; ne in convivio nuptiarum sine veste nova inveniatur, turpiterque abjectus tenebris mancipetur (Matth. XXII, 11) : si quominus, non sunt induti Jesum Christum Dominum, super cujus novam vestem veteres pannos induunt; exutis enim veterem hominem in novitate vitae manendum est.

PL 17, 166B

すなわち、あらゆる誤りと恥ずべきことから身を分けた者が、キリストを着るのである。婚宴で新しい衣なしに見いだされ、恥ずべきさまで放り出されて闇に引き渡されることのないように(マタイ22:11)。さもなければ、彼らは主イエス・キリストを着たのではなく、その新しい衣の上に古いぼろを着ているのである。古い人を脱いだ者は、命の新しさの中に留まらねばならない。

Caput XIV

第XIV章PL 17, 166C
1

(Vers. 1.) Infirmum autem in fide assumite, non in disceptatione cogitationum. Quoniam ex Judaeis erant, qui Romanos ad nomen Christi assumpserant, admixta Lege, sicut in primordio epistolae memoravi; ideo quibusdam videbatur prohibitam carnem edere non debere: aliquibus autem qui sine Lege Christum sequebantur, videbatur contra Legem licere edere.

PL 17, 166C

(第1節)「信仰において弱い者を受け入れよ。思いの論争においてではなく」。ローマの人々をキリストの名へと導き入れた者たちは、私が手紙の初めに記したとおり、ユダヤ人の出で、律法を混ぜていた。それゆえ、ある人々には、禁じられた肉は食べてはならないと思われた。しかし律法なしにキリストに従っていた別の人々には、律法に反しても食べてよいと思われた。

2

Et per hoc ipsum disceptationes erant inter eos, quas Apostolus concordiae et saluti studens, divina disputatione aufert ostendens neque edenti prodesse apud Deum, neque non edenti obesse. Infirmum esse dicit, qui propterea quod Judaei prohibiti sunt, timet edere.

PL 17, 166D

このこと自体によって彼らのあいだに論争が生じていたが、使徒は和合と救いに努め、神的な論証によってこれを取り除き、食べる者には神のもとで益にならず、食べない者にも害にならないと示している。弱い者とは、ユダヤ人が禁じられていたゆえに食べることを恐れる者のことだと言っている。

3

Hunc ergo vult remitti judicio suo, ne scandalum passus, a charitate, quae quasi mater est animarum, recedat cum mentis perturbatione; cum christiani pacifici debeant esse et quieti.

PL 17, 167A

それゆえ彼は、この者を自分の判断に任せることを望む。つまずきを受けて、心の動揺とともに、魂の母のようである愛から離れることのないためである。キリスト教徒は平和を好み、穏やかでなければならないからである。

4

(Vers. 2.) Alius enim credit edere omnia. Hic fiducia lectionis non dubitat omnia edenda, quae data sunt humanis usibus.

PL 17, 167A

(第2節)「ある人は何でも食べてよいと信じているからである」。この者は、読んだことへの確信によって、人間の用に与えられたものはすべて食べてよいことを疑わない。

5

Legit enim in Genesi omnia bona valde esse (Gen. I, 31) , quae creavit Deus; ideo nihil rejiciendum, quia neque Enoch, qui primus Deo placuit: neque Noe, qui in diluvio solus justus inventus est: neque Abraham ille amicus Dei, aut Isaac, aut Jacob justi et Dei amici, inter quos et Loth fuit, aut caeteri justi ab his abstinuisse leguntur.

PL 17, 167A

彼は創世記に、神が造ったものはすべて極めて善いと読んでいる(創世記1:31)。それゆえ何も退けるべきでない。最初に神に喜ばれたエノクも、洪水のなかでただ一人義人と見いだされたノアも、神の友であるあのアブラハムも、あるいは義人であり神の友であったイサクもヤコブも、またその中にロトもいたが、そのほかの義人たちも、これらを控えたとは読まれないからである。

6

Is vero qui infirmus est, olera manducet. Igitur quia hoc putat, ut ille olera edat: ideo suadendum non est, ut carnem edat, ne cum scrupulo edat, et videatur peccare; quia propositum suum non custodit.

PL 17, 167A

「しかし弱い者は野菜を食べよ」。彼がそう考えるので、野菜を食べるのである。それゆえ、肉を食べるよう説き勧めてはならない。疑念をもって食べ、罪を犯していると見えることのないためである。自分の決意を守っていないことになるからである。

7

(Vers. 3.) Itaque qui edit, non edentem non spernat: et qui non edit, edentem non judicet. Quia voluntatis est edere, aut non edere; ac per hoc quaestio hinc fieri non debet. Ad hoc enim facta sunt omnia, ut voluntati subjaceant; quia dominio humano subjecta sunt.

PL 17, 167B

(第3節)「だから、食べる者は食べない者を軽んじるな。食べない者は食べる者を裁くな」。食べるか食べないかは意志の事柄であり、それゆえこの件で論争が起こってはならない。万物は、意志に従うように造られたからである。人間の支配に服しているのだから。

8

Deus enim illum assumpsit. Assumptus est a Deo, dum ad gratiam vocatus est.

PL 17, 167B

「神が彼を受け入れたからである」。彼が神に受け入れられたのは、恩寵へと召されたときである。

9

(Vers. 4.) Tu quis es, qui judicas alienum servum? Suo domino aut stat, aut cadit. Manifestum est servum non debere conservi voluntatem judicare, cui lex in hac parte tradita non est; nam qua conscientia edat, aut non edat, Deus judex est cujus servus est.

PL 17, 167B

(第4節)「汝は誰か、他人の僕を裁くとは。彼は自分の主のもとで立つか倒れるかである」。僕が仲間の僕の意志を裁いてはならないことは明らかである。この点については、彼に法が授けられていないのだから。どのような良心で食べるか食べないかについては、その者が僕として仕える神が裁き主である。

10

Stabit autem, potens est enim Deus statuere illum. Stabit, inquit, domino suo, propterea quia neque si edat, reus erit; neque si non edat, culpabilis; si tamen devotione hoc agat, non evitans hanc velut contrariam.

PL 17, 167C

「彼は立つであろう。神は彼を立たせる力があるからである」。彼は主のもとで立つ、と言う。食べるとしても罪責ある者とはならず、食べないとしても咎められるべき者とはならないからである。ただし、献身の思いからそうするのであって、〔肉を〕敵対するもののように避けるのでない場合に限る。

11

(Vers. 5.) Nam alius quidem judicat diem inter diem: hoc est, alicui placet interpositis diebus edere. Nam sunt quidam, qui quarta feria carnem non edendam statuerunt; sunt qui sabbatis, sunt iterum qui a pascha usque ad pentecosten edant.

PL 17, 167C

(第5節)「ある人は日と日を区別して判断する」。すなわち、ある人は、間に日を置いて食べることを好む。実際、水曜日には肉を食べないと定めた人々がおり、安息日には〔食べない〕人々がおり、また復活祭からペンテコステまでは食べる人々がいる。

12

Alius autem judicat omnem diem. Hic omnem diem judicat, qui numquam edit. Unusquisque in suo sensu abundet: hoc est, unusquisque suo consilio remittatur.

PL 17, 167C

「またある人はすべての日を判断する」。この者は、決して食べない者として、すべての日を判断する。「各人は自分の思いに満ちていよ」。すなわち、各人は自分の判断に任されよ。

13

(Vers. 6.) Qui sapit diem, Domino sapit. Verum est, quia qui semper abstinens est, Deo placere se putat. Et qui edit, Domino edit. Domino edit; quia gratias agit Creatori. Et qui non edit, Domino non edit, et gratias agit Deo.

PL 17, 167C

(第6節)「日を思う者は、主のために思う」。常に控える者が、神に喜ばれると考えているのは確かである。「また、食べる者は、主のために食べる」。主のために食べるとは、創造主に感謝するからである。「また、食べない者は、主のために食べず、神に感謝する」。

14

Gratias agit, dum fatetur Dei esse creaturam, et bonam creatam; sed se dissimulare ab ea, non condemnare.

PL 17, 168A

感謝するのは、それが神の被造物であり善く造られたことを認めつつ、自分はそれから目をそらしているのであって、断罪しているのではないからである。

15

(Vers. 7.) Nemo enim nostrum sibi vivit, et nemo sibi moritur. Sibi viveret aliquis, si non ageret sub Lege: at qui freno Legis gubernatur, non sibi utique vivit, sed Deo qui Legem dedit, ut secundum voluntatem ejus vivat. Et qui moritur, simili modo Deo moritur, quo judice aut coronabitur aut condemnabitur.

PL 17, 168A

(第7節)「我々のうち誰も自分のために生きず、誰も自分のために死なない」。律法のもとで生きていないなら、人は自分のために生きるであろう。しかし律法の手綱に導かれる者は、決して自分のために生きるのではなく、律法を与えた神のために、その意志に従って生きる。死ぬ者もまた、同じように神のために死ぬのであって、その裁きによって冠を受けるか断罪されるかである。

16

(Vers. 8.) Sive enim vivimus, Domino vivimus; sive morimur, Domino morimur. Idem est sensus. Sive ergo vivimus, sive morimur, Domini sumus. Verum est omnes nos Domini esse quasi servos in conditione et Redemptoris dominio, et unumquemque pro merito suo tractari.

PL 17, 168A

(第8節)「生きるにしても、主のために生き、死ぬにしても、主のために死ぬ」。同じ意味である。「だから、生きるにしても死ぬにしても、我々は主のものである」。我々がみな、造られたことにおいても贖い主の支配においても、僕のように主のものであり、各人が自分の功績に応じて扱われることは真実である。

17

(Vers. 9.) In hoc enim Christus mortuus est, et resurrexit; ut et mortuorum et vivorum dominetur.

PL 17, 168B

(第9節)「このために、キリストは死に、よみがえった。死者と生者の主となるためである」。

18

Per Christum Dominum facta est creatura, quae per peccatum alienata est ab auctore, facta captiva: quam Deus Pater, ne opus ejus periret, misso Filio suo de coelis ad terras, docuit quid faciendo manus piratarum effugeret.

PL 17, 168B

被造物は主キリストによって造られたが、罪によって創造者から引き離され、捕らわれの身となった。父なる神は、自分の業が滅びないように、子を天から地へ遣わし、何をすれば海賊たちの手から逃れられるかを〔被造物に〕教えた。

19

Propter quod et occidi se passus est ab inimicis; ut descendens ad inferos, quia innocens erat occisus, reum faceret peccatum; ut quos tenebat apud inferos, amitteret.

PL 17, 168B

このために、敵に殺されることをも受けた。冥界に下ったとき、無実のまま殺されたのだから罪を有罪とし、冥界で捕らえていた者たちを〔罪が〕手放すためである。

20

Quoniam ergo vivis ostendit viam salutis, ac se obtulit pro eis, mortuos vero liberavit de inferno, tam vivorum quam mortuorum dominatur; ex perditis enim iterum reformavit sibi illos in servos.

PL 17, 168B

それゆえ、生者には救いの道を示し、彼らのために自らを献げ、死者は冥界から解放したのだから、生者の主でもあり死者の主でもある。滅びた者たちの中から、彼らを再び自分のものとする僕に造り直したのである。

21

(Vers. 10.) Tu autem quid judicas fratrem tuum in non edendo? aut tu quare spernis fratrem tuum in edendo? Omnes enim stabimus ante tribunal Christi. Docet non oportere judicare in hac re; tum quia non continetur in Lege, praeterea cum Deum judicem exspectemus.

PL 17, 168B

(第10節)「しかし汝は、食べないことで兄弟を裁くのはなぜか。また汝は、食べることで兄弟を軽んじるのはなぜか。我々は皆、キリストの法廷の前に立つのだから」。この件で裁くべきでないと教えている。第一に、それは律法に含まれていないからであり、そのうえ、我々は裁き主として神を待っているからである。

22

(Vers. 11.) Scriptum est enim: Vivo ego, dicit Dominus, quia mihi flectetur omne genu, et confitebitur omnis lingua Deo (Esai. XLV, 24) . Hoc in Esaia scriptum est; quia omnis lingua confitebitur Deo in fide Christi.

PL 17, 168C

(第11節)「こう書かれているからである。『私は生きている、と主は言う。すべての膝は私の前にかがみ、すべての舌は神に告白するであろう』」(イザヤ45:24)〔引かれた句はイザヤ45:23〕。これはイザヤに書かれている。すべての舌が、キリストへの信仰において神に告白するからである。

23

Nam quia occisus resurrexit futurus judex, recte ait: Vivo ego, dicit Dominus; et non solum vivo, sed et judicaturus sum, et inimici stupebunt in me, et genu flectent, cognoscentes me Deum de Deo.

PL 17, 168C

殺されてよみがえり、やがて裁き主となるのだから、「私は生きている、と主は言う」と言うのは正しい。「私はただ生きているだけでなく、裁こうとしている。敵は私に驚き、膝をかがめ、私が神からの神であることを知る」。

24

(Vers. 12.) Itaque unusquisque nostrum pro se rationem reddet Deo. Quoniam, inquit, nos pro nobis invicem reddituri sumus rationem, non nos in hac parte, quae supra scripta est, alterutrum condemnemus.

PL 17, 168C

(第12節)「こうして、我々の各人は自分について神に申し開きをする」。我々は互いに自分のために申し開きをすることになるのだから、上に記されたこの点で、互いを断罪するまいと彼は言う。

25

(Vers. 13.) Non ergo amplius invicem judicemus, id est, scientes hoc, cessemus a discordia. Sed in hoc judicate magis, ne ponatis offendiculum fratri, vel scandalum.

PL 17, 168D

(第13節)「だから、もはや互いに裁くまい」。すなわち、このことを知って、不和をやめよう。「むしろこのことについて裁け。兄弟に妨げ、あるいはつまずきを置かないように」。

26

In eo judicandum monet, quod prosit, quod potest et auctoritate legis defendi: nulli autem fratrum carnem edenti aut non edenti fiat scandalum.

PL 17, 169A

〔使徒は〕、益となること、律法の権威によっても擁護できることについて裁くよう戒めている。肉を食べる兄弟にも食べない兄弟にも、誰一人につまずきが生じてはならない。

27

(Vers. 14.) Scio et confido in Domino quia nihil commune per ipsum. Manifestum est quia Salvatoris beneficio omnia munda sunt, qui de sub jugo Legis eruens homines et justificans, reddidit statum pristinae libertatis; ut digni sint uti tota creatura, sicut et veteres sancti.

PL 17, 169A

(第14節)「私は知っており、主において確信している。それ自体によっては何も俗なものはないと」。すべては救い主の恩恵によって清いことは明らかである。救い主は、人々を律法の軛の下から引き出して義とし、元の自由の状態を回復し、昔の聖なる者たちと同じく、全被造物を用いるにふさわしい者としたのである。

28

Qui autem adhuc sub Lege sunt, non licet illis uti aut edere, quae prohibet Lex; quia indulgentiam datam spernunt. Non enim secundum naturam suam, sed cum contra edictum eduntur, immunda sunt. Denique in Lege ait: Erunt immunda vobis, etc. (Levit XI, 4).

PL 17, 169A

しかし、なお律法のもとにある者たちには、律法が禁じるものを用い、または食べることは許されない。与えられた赦しを退けているからである。それらは本性によってではなく、禁令に反して食べられるときに汚れたものとなる。実に律法の中で、〔主は〕言う。「それらは汝らにとって汚れたものである」云々(レビ記11:4)。

29

Et plane qui existimat aliquid esse commune, illi commune est. Sive qui ex Judaeo christianus est, sive gentilis fidelis putat esse aliquid tale vitandum, ipse est quem supra infirmum dicit; dubitando enim est infirmus.

PL 17, 169B

「そして、何かを俗なものと見なす者にとっては、それは俗なものである」。ユダヤ人出身のキリスト教徒であれ、異邦人の信徒であれ、何かそのようなものを避けるべきだと考える者こそ、使徒が先に弱い者と呼んだ者である。疑うことによって弱いからである。

30

Apud istum immundum est, quod putat non edendum: et quia non hoc superstitione facit, sed timore, suo judicio remittendum.

PL 17, 169B

この人にとっては、食べてはならないと考えるものは汚れている。彼はこれを迷信からではなく恐れからしているのだから、自分の判断に任せるべきである。

31

(Vers. 15.) Nam si propter escam frater tuus contristatur, jam non secundum charitatem ambulas. In alia epistola dicit: Esca ventri, et venter escis; et hunc et has Deus destruet (I Cor. VI, 13) .

PL 17, 169B

(第15節)「もし食物のゆえに汝の兄弟が悲しむなら、汝はもはや愛に従って歩んでいない」。別の手紙で使徒は言う。「食物は腹のため、腹は食物のためである。神は、これも、それらも滅ぼす」(一コリント6:13)。

32

Quia non de esca aut placet quis Deo aut displicet; ideo charitatem sectandam monet, qua nos Deus liberare dignatus est; sic enim ait: Deus autem propter charitatem nimiam misertus est nostri (Ephes. II, 4) .

PL 17, 169B

食物によって誰かが神に喜ばれたり喜ばれなかったりするのではない。それゆえ、神が我々を解放することを良しとした愛を追い求めよと戒めている。実にこう言っている。「しかし神は、あまりにも大きな愛のゆえに、我々を憐れんだ」(エフェソ2:4)。

33

Qui ergo hujus beneficii memor est, hanc excolit, nec illi aliquid anteponit: sed praetermittit maxima, quae scit promissionem non parare apud Deum.

PL 17, 169C

それゆえ、この恩恵を覚えている者は、これ〔愛〕を育み、これに何も優先させない。むしろ、神のもとで約束を備えないと知っている最大のことをも差し置く〔底本は maxima(最大のこと)。文脈からは些細な事柄を言うかとも思われるが、刷られたままに訳した〕。

34

Noli cibo tuo perdere illum, pro quo Christus mortuus est. Quantum valeat salus fratris, ex morte Christi cognoscitur.

PL 17, 169C

「汝の食物で、キリストがそのために死んだその人を滅ぼすな」。兄弟の救いがどれほどの価値を持つかは、キリストの死から知られる。

35

Itaque qui scit quantum constet, confirmare illum debet, non scandalizare; ut ex re frivola faciat illi scrupulum: et incipiat haesitare an manducanda caro sit, necne, qui forte simpliciter edebat, securus de conscientia sua.

PL 17, 169C

それゆえ、それがどれほどの代価であったかを知る者は、彼を強めねばならず、つまずかせてはならない。つまらないことで彼に疑念を生じさせ、たまたま素直に、自分の良心について安心して食べていた者が、肉を食べるべきかどうか迷い始めるようなことをしてはならない。

36

At vero cum adeunt controversiae, incipiet perturbatione in Dei creaturam peccare, et erit in injuriam Creatoris, quae proficiet ad perditionem dubitantis.

PL 17, 169C

しかし論争が持ち上がると、彼は動揺のあまり神の被造物に対して罪を犯し始め、それは創造主への侮辱となり、疑う者の滅びに至る。

37

(Vers. 16.) Non ergo blasphemetur bonum nostrum. Hoc est, doctrina Dominica, cum sit bona et salutaris, non debet per rem frivolam blasphemari; blasphematur autem, cum dubitatur de Dei creatura.

PL 17, 169D

(第16節)「だから、我々の善が冒瀆されることのないように」。すなわち、主の教えは善く救いをもたらすものであるから、つまらないことによって冒瀆されてはならない。神の被造物について疑われるとき、それは冒瀆されるのである。

38

Potest et sic intelligi bonum nostrum blasphemari, quia qui bona opera habet, si in alia reprehendatur re minima, bonum illud suum offuscat, et incipiet bonum ejus blasphemari per malum ejus, sicut scriptum est in Ezechiele: Justitia justi non proficiet, si erraverit (Ezech. XXXIII, 12) .

PL 17, 169D

また、我々の善が冒瀆されるとは次のようにも解しうる。善い業を持つ者も、ほかのごく小さなことで咎められるなら、その善を曇らせ、その悪によってその善が冒瀆され始めるのである。エゼキエルに、「義人の正義は、彼が過ちを犯すなら役に立たない」と書かれているとおりである(エゼキエル33:12)。

39

Tale est, si quis aliquid vitii forte decorus habeat in fronte, aut nasum collisum; unde deformetur species ejus. Ideoque illa monet sectanda, quae bonis reliquis non tollant favorem.

PL 17, 170A

それは、たとえば端正な者が、額に何か欠陥を持っていたり、鼻がつぶれていたりして、そのために姿が損なわれるようなものである。それゆえ、ほかの善を損ねて好意を失わせることのないものを追い求めよと戒めているのである。

40

(Vers. 17.) Non est enim regnum Dei esca et potus. Manifestum est quia nemo per escam placet Deo aut displicet. Sed justitia, et pax, et gaudium in Spiritu sancto.

PL 17, 170A

(第17節)「神の国は食物と飲み物ではないからである」。食物によって神に喜ばれる者も、喜ばれない者もないことは明らかである。「むしろ、聖なる霊における正義と平和と喜びである」。

41

Hos in regnum Dei dicit intrare, qui justitiam sequuntur, sed christianam habentes pacem, quam Dominus dedit, dicens: Pacem meam do vobis, pacem relinquo vobis (Joan. XIV, 27) ; ex qua oritur gaudium in Spiritu sancto.

PL 17, 170A

神の国に入るのは、正義に従う者たち、しかも主が与えた、キリスト教の平和を持つ者たちだと言っている。主は言う。「私の平和を汝らに与える。平和を汝らに残す」(ヨハネ14:27)。この平和から、聖なる霊における喜びが生まれる。

42

Disceptatio autem non habet gaudium, sed iram; ideo non illic respicit Spiritus sanctus, quia gaudet in solis pacificis. Sicut enim ex nobis contristatur, sic et gaudet in nobis.

PL 17, 170A

論争には喜びがなく、怒りがある。それゆえ聖なる霊はそこに目を向けない。平和を造る者たちにだけ喜ぶからである。聖なる霊は、我々のゆえに悲しむのと同じように、我々の内で喜ぶ。

43

(Vers. 18.) Qui enim in hoc servit Christo placet Deo, et probatus est hominibus. Quoniam Christus nos redemit, ideo ait: Qui in hoc servit Christo, quasi redemptori, placet Deo. Quare?

PL 17, 170B

(第18節)「このことにおいてキリストに仕える者は、神に喜ばれ、人々に認められるからである」。キリストが我々を贖ったので、彼はこう言う。「このことにおいて、贖い主に対するようにキリストに仕える者は、神に喜ばれる」。なぜか。

44

Quia ipse misit Christum, ut redimeret genus humanum, sicut ipse Dominus ait: Qui non honorificat Filium, non honorificat Patrem, qui misit illum (Joan. V, 23) . Qui ergo placet Deo, probatus est hominibus. Quomodo? Accepit enim donum, per quod appareat dignus Deo.

PL 17, 170B

神自身がキリストを遣わして人類を贖わせたからである。主自身が言うとおりである。「子を敬わない者は、子を遣わした父を敬わない」(ヨハネ5:23)。それゆえ、神に喜ばれる者は人々に認められる。どのようにか。神にふさわしい者として現れる賜物を受けたからである。

45

(Vers. 19.) Itaque quae pacis sunt, sectemur: et quae aedificationis sunt, invicem custodiamus. Quoniam disceptatio discordiam parit, ideoque ut pacifici esse possimus, ab intentione edendi aut non edendi dissimulare nos docet.

PL 17, 170B

(第19節)「だから、平和に属することを追い求めよう。また、築き上げに属することを、互いに守ろう」。論争は不和を生むのだから、我々が平和を造る者であるために、食べる・食べないという争点から目をそらすよう教えている。

46

Aedificationis autem viam sequi hortatur, ut cum pace ea conferamus, per quae invicem nos aedificemus, ab iis quae infructuosa sunt et magis contraria declinantes.

PL 17, 170B

また、築き上げの道に従うよう勧めている。互いを築き上げることになるものを平和のうちに持ち寄り、実りのないもの、むしろ逆効果なものからは身を避けるためである。

47

Collatio enim potest prodesse, est enim excitans mentem; si tamen vincendi studium contemnatur: hoc est enim quod parit litem.

PL 17, 170C

討議は益になりうる。心を奮い立たせるからである。ただし、勝とうとする熱意が退けられる場合に限る。争いを生むのはそれだからである。

48

(Vers. 20.) Noli propter escam solvere opus Dei. Homo opus Dei est per creationem, et iterum opus Dei est, dum reformatur per regenerationem.

PL 17, 170C

(第20節)「食物のために神の業を壊すな」。人は、創造によって神の業であり、再生によって造り直されるときにも、また神の業である。

49

Et esca opus Dei est, sed non homo propter escam, sed esca propter hominem: multum ergo distat; ideo noli, inquit, hoc opus Dei quod praeclarum est, dissolvere propter id, quod humillimum est.

PL 17, 170C

食物もまた神の業であるが、人が食物のためにあるのではなく、食物が人のためにある。両者の隔たりは大きい。それゆえ、最も卑しいもののために、輝かしいこの神の業を「壊すな」と彼は言う。

50

Hoc est saluti fratris studere, non curam escae agere, ut fratrem contristes. Beneficium enim Dei irritum facit, qui fratrem liberatum a peccato per disceptationem rursus provocat ad peccandum, solvens in ipso opera Christi quae gessit, ut hominem a peccato liberaret.

PL 17, 170C

これが兄弟の救いに努めるということであり、兄弟を悲しませるほど食物に気を遣わないということである。罪から解放された兄弟を、論争によって再び罪へと駆り立てる者は、神の恩恵を無にする。その兄弟において、キリストが人を罪から解放するために行った業を壊すからである。

51

Omnia quidem munda sunt. Verum et manifestum est omnia munda esse: quippe cum in Genesi legatur, omnia quae Deus fecit, esse bona valde; Sed malum est homini, qui per offensionem edit (Gen. I, 31) .

PL 17, 170D

「すべては清い」。実際、それは真実であり明らかである。創世記に、神が造ったものはすべて極めて善いと読まれるのだから。「しかし、つまずきを通して食べる人には、悪いことである」(創世記1:31)〔引かれた句はローマ14:20。刷られた引照は前の創世記の句にかかるらしい〕。

52

Cum ergo per naturam omnia bona et munda sint, dubitantibus tamen fiunt immunda: et erit illi offendiculum, qui cum dubitet, edit tamen immunda conscientia; quia quod sibi inutile putat, facit: ideo nulli contradicendum est quid in hac re sequatur.

PL 17, 170D

それゆえ、本性によってはすべては善く清いが、疑う者たちにとっては汚れたものとなる。疑いながらも汚れた良心で食べる者には、つまずきとなる。自分に有益でないと考えることを行うからである。したがって、この件で誰が何に従うかについて、誰も反対されてはならない。

53

(Vers. 21.) Bonum est non edere carnem, et non bibere vinum. Cum de sola carne ageretur, adjecit et potum; ut confoveat eos, qui ab his abstinent, per id quod licitum est et carnem edere, et vinum bibere.

PL 17, 171A

(第21節)「肉を食べないこと、ぶどう酒を飲まないことは善い」。問題が肉だけだったときに、飲み物をも加えた。これらを控える人々を、肉を食べ、ぶどう酒を飲むことが許されているという点によって、いたわるためである〔per id quod licitum est の係りは定かでない。許されていることでも控えるのが善いと言っていたわる、と取った〕。

54

Ne contristarentur ab illis, qui his utuntur, dedit eis respirandi solatium; ut et in voluntate sua quiescerent, et disceptatio per quam discordia fit cessaret.

PL 17, 171A

これらを用いる者たちによって悲しまされることのないよう、彼らに息をつく慰めを与えた。それは、彼らが自分の意志のうちに安らぎ、不和を生む論争がやむためである。

55

Cum enim non latet bonum esse carnem edere, et vinum bibere: et e contra carnem non edere, et non bibere vinum, bonum esse addiscunt, nemo litigat. Creatura enim data est ad usum volentibus; non tamen necessitas est imposita aut volenti, aut nolenti.

PL 17, 171A

肉を食べ、ぶどう酒を飲むことが善いと知られ、またその反対に、肉を食べず、ぶどう酒を飲まないことも善いと学ばれるなら、誰も争わない。被造物は、望む者たちの用に与えられたのであって、望む者にも望まない者にも、必然は課されていないからである。

56

Neque enim in quo frater tuus offendit, aut scandalizatur, aut infirmatur. Eadem dicit non debere fratri, qui infirmum animum sibi constituit ad edendum, fieri quaestionem; ne perturbatus offendat, nesciens quid teneat.

PL 17, 171B

「汝の兄弟がそれによってつまずき、またはつまずかされ、また弱くされるもの〔は避けるのが善い〕」。同じことを言っている。食べることについて弱い心を自分のうちに持つようになった兄弟に対して、論争が持ちかけられてはならない。動揺してつまずき、何を保てばよいか分からなくなることのないためである。

57

(Vers. 22.) Tu fidem habes penes temetipsum: habe coram Deo. Hoc est, tu qui sedes securus, quia creatura Dei bona est; non opus est ut de altero judices; quia plus est, ut pacem habeas cum fratre; hoc enim utile est apud Deum.

PL 17, 171B

(第22節)「汝は信仰を自分自身のもとに持っている。神の前でそれを持て」。すなわち、あなたは、神の被造物は善いと安んじているのだから、他人について裁く必要はない。兄弟と平和を持つことのほうが大事だからである。これこそ神のもとで有益である。

58

In esca enim utilitas carnis est, in pace vero et carnis et animae: ac per hoc ab hujusmodi disceptatione cessandum est; ut unusquisque in proposito cordis sui maneat.

PL 17, 171B

食物には肉の益があるが、平和には肉と魂の双方の益がある。それゆえ、このような論争はやめねばならない。各人が自分の心の決意のうちに留まるためである。

59

Beatus qui non judicat semetipsum, in quo probat. Unumquemque proprio judicio censet condemnandum, qui quod dicit non debere se facere, facit: et hunc beatum, qui non aliud facit, quam sibi utile probat.

PL 17, 171B

「自分が是認するもののゆえに自分を裁かない者は幸いである」。自分がすべきでないと言うことを行う者は誰でも、自分自身の判断によって断罪されるべきであり、自分に有益と是認すること以外を行わない者は幸いである、と彼は判断している。

60

(Vers. 23.) Qui autem discernit, si ederit, damnatus est. Verum est, quia qui judicat non edendum, et edit, damnatus est; ipse enim se damnat, quando id quod sibi inutile asserit, facit. Quia non ex fide. Non utique ex fide edit, qui edendum negat, et edit.

PL 17, 171C

(第23節)「しかし、見分ける者が食べるなら、断罪されている」。食べてはならないと判断しながら食べる者が断罪されるのは真実である。自分に有益でないと主張することを行うとき、自分自身を断罪するのだからである。「信仰から出ていないからである」。食べてはならないと否定しながら食べる者は、決して信仰から食べているのではない。

61

Omne autem quod non est ex fide, peccatum est. Recte peccatum appellat, quod aliter fit, quam probatum est.

PL 17, 171C

「信仰から出ていないものはすべて罪である」。是認されたものと違うふうに行われることを罪と呼ぶのは正しい。

62

Quoniam Romani in lege inducti erant, sicut in primordio epistolae memoravi: advenientibus autem qui rectius crederent, quaestiones moverentur de edenda carne et non edenda; et horum pars, quae edendam et non improbandam diceret, melior videretur; quia omnia munda valde sunt: infirmos dicit qui edendum negarent sive ex Judaeis, sive ex gentibus, et remitti illos in proposito cordis sui.

PL 17, 171C

ローマの人々は、私が手紙の初めに記したとおり、律法の中に導き入れられていた。そこへより正しく信じる者たちが来ると、肉を食べることと食べないことについて論争が起こった。そして、食べてよく、退けるべきでないと言う側のほうが、すべてのものは極めて清いのだから、よりよいと見えた。〔使徒は〕、ユダヤ人からであれ異邦人からであれ、食べてはならないと否定する者たちを弱い者と呼び、彼らを自分の心の決意に任せるよう言っている。

63

Nec enim obest non edere, aut prodest erga Deum edere; ne quavis ratione astricti, per quod tamen cum scrupulo ederent, delinquerent.

PL 17, 171D

神に対して、食べないことが害になるのでも、食べることが益になるのでもないからである。何らかの理由に縛られて、それでも疑念をもって食べ、過ちを犯すことのないようにである。

Caput XV

第XV章PL 17, 172A
1

(Vers. 1.) Debemus autem nos, firmiores, infirmitates invalidiorum portare. Recte ait, debemus; quia oportet doctores, infirmos firmare, et imperitos erudire cum mansuetudine; ne provocati dum contendere volunt, ne humiles videantur, in pejus proficiant.

PL 17, 172A

(第1節)「我々、より強い者は、より力の弱い者たちの弱さを担わねばならない」。使徒が「担わねばならない」と言うのは正しい。教師は弱い者を強め、無知な者を柔和をもって教えねばならないからである。それは、挑発されて争おうとするうちに、へりくだっていると見られまいとして、かえって悪い方へ進むことのないためである。

2

(Vers. 2.) Et non nobismetipsis placere, hoc est, non quod nobis prosit et placeat vindicare, sed et quod fratri; quia invicem curam nostri agere debemus. Unusquisque proximo suo placeat in bono ad aedificationem.

PL 17, 172A

(第2節)「また、我々自身を喜ばせるのではなく」、すなわち、我々に益となり我々の気に入ることを主張するのではなく、兄弟に〔益となり気に入る〕ことをも〔求めるのである〕。互いに相手への配慮を働かせねばならないからである。「各人は隣人を、善において、築き上げのために喜ばせよ」。

3

Nunc personam suam discrevit; hos enim commonet, ut charitati studentes proximis placeant ad id, quod est utile. Haec est aedificatio, sicut alibi ait: Ego, inquit, per omnia omnibus placeo (I Cor. X, 13) .

PL 17, 172A

今度は自分の立場を区別した〔「我々」と自分を含めて語ることから、各人への勧めに移ったことを言うらしい〕。愛に努める者たちが、隣人を益となることのために喜ばせるよう、この者たちを諭すのである。これが築き上げである。別の箇所で彼が言うとおりである。「私はすべてのことにおいてすべての人を喜ばせている」(一コリント10:13)〔引かれた句は一コリント10:33〕。

4

(Vers. 3.) Nam et Christus non sibi placuit, sed sicut scriptum est: Detractiones exprobrantium te ceciderunt super me.

PL 17, 172B

(第3節)「キリストもまた自分自身を喜ばせなかった。むしろ、書かれているとおりである。『汝をののしる者たちの中傷が、私の上に落ちた』」。

5

Salvatorem non sibimetipsi dicit placuisse, sed Deo Patri; quia dicit: Non enim descendi de coelo, ut faciam voluntatem meam, sed voluntatem ejus, qui misit me, Patris (Joan. VI, 38) .

PL 17, 172B

救い主は、自分自身ではなく、父なる神を喜ばせたと言うのである。彼が言うからである。「私は、自分の意志を行うためではなく、私を遣わした者、すなわち父の意志を行うために、天から降ったのである」(ヨハネ6:38)。

6

Et quia cum haec diceret, contradicentibus Judaeis quasi peccator occiditur, Psalmographus ex persona ejus verba facit ad Deum Patrem, dicens: Detractiones exprobrantium te ceciderunt super me (Psal. LXVIII, 10) ; hoc est: Ego cum voluntatem tuam facerem, dixerunt me peccare in te, qui non me recipiendo, quem misisti, exprobraverunt te: quia Judaei cum peccarent in Deum, non recipientes quem misit Christum, insuper et occiderunt eum quasi peccantem in Deum.

PL 17, 172B

そして、キリストがこう言ったとき、ユダヤ人たちが反対して、キリストは罪人であるかのように殺されるので、詩篇作者はキリストの人格から父なる神に向けて語り、言う。「汝をののしる者たちの中傷が、私の上に落ちた」(詩篇68:10)。すなわち、「私が汝の意志を行っていたとき、彼らは、私が汝に対して罪を犯していると言った。彼らは、汝が遣わした者である私を受け入れないことによって、汝をののしったのである」と。ユダヤ人たちは、神に対して罪を犯していながら、神が遣わしたキリストを受け入れず、そのうえ、神に対して罪を犯す者であるかのようにキリストを殺したのである。

7

Sic peccata peccantium in Deum ceciderunt super Christum; innocens enim a peccatoribus occiditur quasi blasphemus, sicut scriptum est in Evangelio (Marc. XV, 28) .

PL 17, 172C

こうして、神に対して罪を犯す者たちの罪は、キリストの上に落ちた。罪のない者が、罪人たちによって、冒瀆者であるかのように殺されるからである。福音書に書かれているとおりである(マルコ15:28)。

8

(Vers. 4-6.) Quaecumque enim scripta sunt, ad nostram confirmationem scripta sunt; ut per patientiam et exhortationem Scripturarum, spem habeamus.

PL 17, 172C

(第4–6節)「書かれたことはすべて、我々を強めるために書かれた。それは、忍耐と聖書の勧めによって、我々が希望を持つためである」。

9

Manifestum est quia, quaecumque scripta sunt, ad nostram disciplinam scripta sunt; ut ex ipsa exhortatione proficiamus ad spem, non diffidentes de promissis, si adhuc tardent.

PL 17, 172C

明らかなことは、書かれたことはすべて我々の教えのために書かれたということである。それは、その勧めそのものによって我々が希望へと進み、約束されたことがなお遅れていても、疑わないためである。

10

Deus autem patientiae et consolationis det vobis unum invicem sapere secundum Jesum Christum; ut unanimes uno ore honorificetis Deum et Patrem Domini nostri Jesu Christi.

PL 17, 172C

「忍耐と慰めの神が、汝らに、イエス・キリストに従って互いに一つの思いを持つことを授けるように。それは、汝らが心を一つにし、一つの口で、我々の主イエス・キリストの神にして父を尊ぶためである」。

11

Quasi ad salutem missus Apostolus bono voto plebem prosequitur, optans ut Deus det eis unum sensum sapientiae secundum Jesum Christum; ut juxta doctrinam Christi sapiant.

PL 17, 172D

使徒は、救いのために遣わされた者として、善き願いをもって民に付き添い、神が彼らに、イエス・キリストに従う知恵の一つの思いを与えるようにと望む。キリストの教えに従って思いを抱くためである。

12

Tunc enim poterunt dilectionem servare exemplo Domini dicentis: Majus hac dilectione nemo habet, quam ut animam suam ponat pro amicis et fratribus suis (Joan. XV, 13) ; et ita uno ore, una confessione laudare Deum Patrem in Christo, si invicem se juxta sensum Christi fuerint exhortati; ut sine cessatione laudent Deum omnia, quae fecit per Christum, et post errorem lapsa per eumdem iterum erigere et reformare dignatus est, duplex dans beneficium, misericordiam et cognitionem.

PL 17, 173A

そうすれば、彼らは、「友と兄弟たちのために自分の魂を差し出す、これ以上の愛を持つ者は誰もいない」と言う主の模範に従って、愛を守ることができるからである(ヨハネ15:13)。そして、互いにキリストの思いに従って励まし合うならば、一つの口、一つの告白をもって、キリストにおいて父なる神を賛美することができる。それは、神がキリストを通して造ったすべてのもの、また、誤りののちに堕ちて、神が同じキリストを通して再び立ち上がらせ造り直すことを良しとしたすべてのものが、絶え間なく神を賛美するためである。神は二重の恩恵、すなわち慈しみと認識を与えたのである。

13

(Vers. 7.) Propter quod assumite alterutrum, sicut et Christus assumpsit vos in honorem Dei (Esai. LVI, 4) .

PL 17, 173A

(第7節)「それゆえ、キリストも汝らを神の栄誉のために受け入れたように、互いに受け入れ合え」(イザヤ56:4)〔引かれた句はローマ15:7〕。

14

Sic assumpti sumus a Christo, dum infirmitates nostras accepit, et aegritudines nostras portavit; ut hoc exemplo nos invicem nostras infirmitates per patientiam confirmemus, ut nomen honoris Dei assumptum in nos non evacuetur; filii enim dicimur Dei per gratiam Christi.

PL 17, 173A

我々はこうしてキリストに受け入れられた。キリストが我々の弱さを受け、我々の病を担ったからである。それは、この模範にならって、我々が互いに弱さを忍耐によって強め、我々のうちに受けた神の栄誉の名が空しくならないためである。我々はキリストの恩寵によって神の子と呼ばれているからである。

15

(Vers. 8.) Dico enim Christum Jesum ministrum fuisse circumcisionis pro veritate Dei, in hoc ut confirmaret promissiones Patrum.

PL 17, 173B

(第8節)「私は言う、キリスト・イエスは、神の真実のために割礼の奉仕者となった。それは、父祖たちへの約束を確かなものとするためである」。

16

Originem commendat Judaeorum; in circumcisione enim filios significat Abrahae, quibus missus Christus ministravit Patribus gratiam repromissam.

PL 17, 173B

使徒はユダヤ人たちの出自を推奨する。割礼において、アブラハムの子らを指すのである。彼らのもとに遣わされたキリストは、父祖たちに約束された恩寵を〔彼らに〕仕え届けた〔Patribus の係りは定かでない。「約束された」にかけて取った〕。

17

Unde Salvator: Ego enim sum, inquit, in medio vestrum (Luc. XXII, 27) , non ut ministrer, sed ut ministrem; ut veritas in promissione facta Patribus probaretur.

PL 17, 173B

それゆえ救い主は言う。「実に私は汝らの中にいる」(ルカ22:27)、「仕えられるためではなく、仕えるためである」と。父祖たちになされた約束における真実が証明されるためである。

18

Circumcisio enim carnis data est Abrahae in figuram circumcisionis cordis, quam postea propheta futuram significavit, dicens: Circumcidite duritiam cordis vestri (Jerem. IV, 4) . Hujus verbis circumcisionis promissae minister Christus est, hoc est, praedicator.

PL 17, 173B

肉の割礼は、心の割礼の象りとしてアブラハムに与えられた。その心の割礼が来ることを、のちに預言者が示して言う。「汝らの心の頑なさに割礼を施せ」(エレミヤ4:4)。この者の言葉によって約束された割礼の奉仕者がキリストであり、すなわち宣教者である〔Hujus verbis の係りは定かでない。「この者(預言者)の言葉によって約束された割礼」と取った〕。

19

Dehinc apostolis, ut circumcisis carne ministrarent cordis circumcisionem, sic ait: Sicut me misisti in hunc mundum, ita et ego misi eos in hunc mnndum (Joan. VI, 58) .

PL 17, 173C

続いて使徒たちに、肉に割礼を受けた者たちに心の割礼を仕えさせるために、こう言う。「汝が私をこの世に遣わしたように、私も彼らをこの世に遣わした」(ヨハネ6:58)〔底本は mnndum。mundum と読む。引かれた句はヨハネ17:18〕。

20

Circumcisio autem cordis est, sublata erroris nebula, agnoscere creatorem Deum Patrem, et filium ejus Christum, per quem creavit omnia, ut veritas Dei impleretur.

PL 17, 173C

心の割礼とは、誤りの霧が取り払われて、創造者である父なる神と、その子キリスト――神はキリストによってすべてを造った――を知ることであり、それは神の真実が満たされるためである。

21

Promiserat enim daturum se misericordiam, et promiserat patribus Judaeorum; nam dixerat Abrahae: In semine tuo benedicentur omnes gentes (Gen. XXII, 18) .

PL 17, 173C

実に神は、慈しみを与えると約束していた。ユダヤ人たちの父祖たちに約束していたのである。アブラハムにこう言っていたからである。「汝の子孫において、すべての国民は祝福される」(創世記22:18)。

22

Et ad David dixit: De fructu ventris tui ponam super sedem tuam (Psal. CXXXI, 11) , et: Orietur stella ex Jacob (Num. XXIV, 17) .

PL 17, 173C

またダビデにこう言った。「汝の腹の実から、私は汝の座の上に据えよう」(詩篇131:11)、また、「ヤコブから星が昇る」(民数記24:17)。

23

(Vers. 9.) Gentes autem super misericordiam honorare Deum. Quia enim his nulla promissio erat, quasi indigni per solam misericordiam assumpti sunt ad salutem; ut per confessionem honorent Deum; quia increduli inhonorant.

PL 17, 173D

(第9節)「異邦人は、慈しみのゆえに神を敬う」。彼らには何の約束もなかったので、価しない者のように、ただ慈しみだけによって救いへと受け入れられたからである。それは、告白によって神を敬うためである。不信の者たちは神を辱めるからである。

24

Sicut scriptum est: Propter hoc confitebor tibi in gentibus, et nomini tuo cantabo. Exemplo prophetico probat; scriptum est enim in psalmo decimo septimo gentes admittendas ad gratiam Dei ad percipiendam salutem (Psal. XVII, 50) .

PL 17, 174A

「それゆえ私は、異邦人のなかで汝に告白し、汝の名に歌う」と書かれているとおりである。預言者の例によって証明している。詩篇第十七篇に、異邦人が神の恩寵へと入れられ、救いを受けることが書かれているからである(詩篇17:50)。

25

Vox enim Christi est, qua futurum dixit quod in gentibus praedicatio ejus fructum habitura esset confessionis sacramenti Dei; ideo gratias ex hoc agit Filius Patri in obedientiam gentium.

PL 17, 174A

これはキリストの声だからである。その声によって、異邦人のなかでキリストの宣教が、神の秘義の告白という実を結ぶであろうと語った。それゆえ子は、これについて、異邦人の従順のゆえに父に感謝している。

26

Unde in Evangelio ait: Confitebor tibi, Pater domine coeli et terrae, quia abscondisti haec a sapientibus, et prudentibus, et revelasti ea parvulis; quoniam bonum placitum fuit ante te (Matth. XI, 25) .

PL 17, 174A

それゆえ福音書で言う。「父よ、天と地の主よ、私は汝に告白する。汝はこれらを知恵ある者や賢い者には隠し、幼子たちに現したからである。それは、汝の前でそれが善いと見えたからである」(マタイ11:25)。

27

Confessio ergo ista unius Dei est in Trinitate, ex qua surgit laetitia; ut post veri confessionem laetus decantet misericordiam et donum Dei.

PL 17, 174A

ゆえに、この告白は三位一体における唯一の神のものであり、そこから喜びが湧き上がる。真理の告白ののち、人が喜んで神の慈しみと賜物を歌い上げるためである。

28

(Vers. 10, 11.) Et iterum dicit: Laetamini gentes cum plebe ejus, hoc in cantico Deuteronomii (Deut. XXXII, 43) . Et iterum: Laudate, omnes gentes, Dominum, et magnificate eum, omnes populi.

PL 17, 174B

(第10・11節)「そしてまた言う。『異邦人よ、その民とともに喜べ』」。これは申命記の歌にある(申命記32:43)。「そしてまた、『すべての国民よ、主を賛美せよ。すべての民よ、主を大いにたたえよ』」。

29

Hoc in psalmo centesimo decimo sexto olim decrevisse Deum ostendit, interveniente misericordia sua, concordes facere Judaeos et gentes; ut gratiam adepti gentiles socii Judaeorum fierent, qui et ipsi olim dono Dei plebs ejus erant nominati.

PL 17, 174B

これによって〔使徒は〕、詩篇第百十六篇において、神がかつて、自らの慈しみが介在して、ユダヤ人と異邦人を和合させようと定めていたことを示している。それは、恩寵を得た異邦人が、ユダヤ人の仲間となるためであり、そのユダヤ人もまた、かつては神の賜物によってその民と名づけられていたのである。

30

Sed jam nobiles Judaei: hi vero ignobiles, per misericordiam nobilitati sunt; ut simul omnes laeti sint agnitione veritatis, et laudantibus gentibus, Deum magnificent omnes populi, duodecim tribus unum Deum, qui auxit numerum plebis suae, adjunctis gentibus.

PL 17, 174B

だがすでに、ユダヤ人は高貴であったのに対し、この者たちは卑しかったが、慈しみによって高貴にされた。それは、すべての者がともに真理を知ることを喜び、異邦人が賛美するとき、すべての民が神を大いにたたえるためである。すなわち、十二部族が、異邦人を加えて自らの民の数を増やした唯一の神を〔たたえる〕。

31

Denique cum disceptarent Judaei contra apostolum Petrum causa Cornelii, reddita sibi ratione, acquieverunt magnificantes Dominum, dicentes: Forsitan Deus et gentibus poenitentiam tribuit ad consequendam vitam (Act. XI, 18) .

PL 17, 174C

実に、ユダヤ人たちが使徒ペトロに対してコルネリウスの件で論争したとき、道理を説明されて納得し、主を大いにたたえて言った。「おそらく神は、異邦人にも、生命を得るための悔い改めを与えたのだろう」(使徒言行録11:18)。

32

(Vers. 12.) Et rursus Esaias dicit: Erit radix Jesse; et qui surgit regere gentes, in eum gentes sperabunt (Esai. XI, 10) .

PL 17, 174C

(第12節)「そしてまた、イザヤは言う。『エッサイの根があるであろう。そして、異邦人を治めるために立ち上がる者、その者に異邦人は望みを置くであろう』」(イザヤ11:10)。

33

Ut majorem fiduciam gentibus faciat et spem non dubiam, multis testimoniis firmat decretum Dei hoc fuisse, ut omnes gentes benedicerentur in Christo; ne insolentia infidentium Judaeorum contristaret, et dubias redderet credentium animas gentium, quasi frustra sibi spem promittant, quod a Deo Abrahae accepto feratur fides Judaeorum, ut ipsa laetitia et securitate crescerent.

PL 17, 174C

異邦人に、より大きな確信と疑いのない希望を与えるために、使徒は多くの証言によって、すべての異邦人がキリストにおいて祝福されることが神の決定であったことを確かにする。それは、信頼しないユダヤ人の傲慢が、信じる異邦人の魂を悲しませ、疑いを抱かせることのないためである。すなわち、神からアブラハムが受けたものによってユダヤ人の信仰が〔優位に〕帰せられるので、自分たちは空しく希望を約束しているのだと思わせることのないため、そして彼らが、まさにその喜びと確信によって成長するためである〔quasi 以下の係りは定かでない。右のように取った〕。

34

Quare tamen Christus ex radice Jesse, et non ex radice Booz viri justi, aut ex radice Obed?

PL 17, 174D

ではなぜ、キリストは、義人ボアズの根からでも、オベドの根からでもなく、エッサイの根から出たのか。

35

Sed quia David filius dicatur propter regnum; ut sicut ex Deo natus in regem est, ita et ex David rege ortum haberet juxta carnem; ideo radix Jesse arbor David, quae fructum fecit per ramum, qui est Maria virgo, quae genuit Christum.

PL 17, 174D

それは、〔キリストが〕王位のゆえにダビデの子と呼ばれるからである。神から生まれて王となったように、王ダビデから肉に従って出自を持つためである。ゆえに、エッサイの根はダビデの木であり、その木は、キリストを産んだおとめマリアである枝を通して実を結んだ。

36

(Vers. 13, 14.) Deus autem spei repleat vos omni gaudio et pace in credendo; ut abundetis in spe et virtute Spiritus sancti.

PL 17, 175A

(第13・14節)「希望の神が、信じることにおいて、汝らをあらゆる喜びと平和で満たすように。それは、汝らが希望において、また聖なる霊の力において満ちあふれるためである」。

37

Certus sum autem, fratres, et ego ipse de vobis, quia et ipsi pleni estis dilectione, repleti omni scientia; ita ut possitis alterutrum monere. Haec exhortationis sunt; per laudem enim provocat eos ad meliorem et intellectum et vitam.

PL 17, 175A

「兄弟たちよ、私自身も汝らについて確信している。汝ら自身も愛に満ち、あらゆる知識に満たされており、互いに諭し合うことができる」。これらは勧めの言葉である。使徒は称賛によって彼らを、より良い理解と生活へと促すのである。

38

Qui enim videt se laudari, data opera elaborat ut vera sint quae dicuntur. Ideo non dixit, ut invicem se doceant, sed admoneant; hoc enim solet moneri, quod cum sciatur, aliquando subterfugit animo. Caetera non sunt obscura, ut indigeant explanatione.

PL 17, 175A

称賛されている自分を見る者は、言われたことが真実となるように、力を尽くして励む。それゆえ使徒は、「互いに教え合う」ではなく、「諭し合う」と言った。人が諭されるのは、知っていながら、ときに心から逃れ去ることだからである。残りは不明瞭ではなく、説明を要しない。

39

(Vers. 15, 16.) Audacius autem scripsi vobis, fratres, ex parte, tamquam in memoriam vos reducens, propter gratiam quae data est mihi a Deo; ut sim minister Christi Jesu in gentibus, sanctificans Evangelium Dei, ut fiat oblatio gentium accepta et sanctificata in Spiritu sancto.

PL 17, 175A

(第15・16節)「兄弟たちよ、私は、ある部分では、より大胆に汝らに書いた。汝らに思い起こさせるかのようにである。それは、神から私に与えられた恩寵のゆえであり、私が異邦人のうちでキリスト・イエスの奉仕者となり、神の福音を聖別して、異邦人の捧げ物が聖なる霊において受け入れられ、聖とされるためである」。

40

Non enim temere se scripsisse significat, auctoritatem enim sibi datam per Dei gratiam dicens, ut omnibus gentibus audeat scribere, admonens et confirmans propositum eorum in Christo; ut sollicitudinem suam ostendat in ministerio Evangelii, quasi magister gentium, et sacrificium eorum possit acceptum fieri sanctificationis causa in Spiritu sancto. Quidquid enim fide integra, et mente sobria offertur, a Spiritu sancto purificatur.

PL 17, 175B

使徒は、軽率に書いたのではないと示している。神の恩寵によって自分に与えられた権威があるので、すべての異邦人に書く勇気があると言うのである。彼らのキリストにおける志を諭して確かにしつつ、福音の奉仕における自らの配慮を示すためである。いわば異邦人の教師として、彼らの生贄が、聖化のために聖なる霊において受け入れられるものとなりうるようにするのである。完全な信仰と節度ある精神をもって捧げられるものは、何であれ、聖なる霊によって浄められる。

41

(Vers. 17-19.) Habeo igitur gloriam in Christo ad Deum; non enim audeo aliquid loqui eorum, quae per me non efficit Christus in obedientiam gentium verbo et factis, per potestatem signorum et prodigiorum in virtute Spiritus sancti.

PL 17, 175B

(第17–19節)「それゆえ私は、キリストにおいて神に向かって誇りを持つ。キリストが異邦人の従順のために、言葉と行いにより、しるしと不思議の力により、聖なる霊の力において、私を通して成し遂げなかったことは、あえて何も語らないからである」。

42

Gloriam habere se dicit apud Deum per Christum Jesum; credens enim, et serviens Christo Jesu in conscientia pura, meritum sibi fecit apud Deum Patrem, in tantum ut nihil deesse dicat, quod non per illum operatus sit Christus ad exhortationem gentium, dando signa et prodigia per manus ejus, ut praedicationem ejus virtus commendaret.

PL 17, 175C

彼は、キリスト・イエスを通して神のもとに誇りがあると言う。キリスト・イエスを信じ、清い良心をもって仕えたことにより、父なる神のもとで功を積んだので、キリストが異邦人を勧めるために彼を通して成し遂げなかったことは何一つ欠けていないと言うほどである。キリストは、力が彼の宣教を裏づけるように、彼の手を通してしるしと不思議を与えたのである。

43

Hinc est unde gloriam se ostendit habere in Christo ad Deum; serviens enim Christo gloriam habet ad Deum, in tantum ut in digere non habeat aliquid divinae virtutis, quod sibi praestitum non sit a Deo: sed omnia se, quia idoneus inventus est dispensator, consecutum, quae ad conversionem gentium per signorum virtutem proficerent, profitetur.

PL 17, 175C

ここから、彼がキリストにおいて神に向かって誇りを持っていることを示している。キリストに仕える者は神に向かって誇りを持ち、神から自分に与えられなかった神的な力の何かを〔底本は in digere。indigere と読む〕欠くことはないほどである。むしろ、自分がふさわしい管理者と認められたゆえに、異邦人の回心に資するであろうすべてを、しるしの力によって得たと宣言する。

44

Quod eo proficit, ut se non minus potuisse probet, quam caeteri apostoli, qui fuerant cum Domino: nec aliquid minus inter gentes virtutum operatum esse Deum; ut per hoc ipsum crescant, videntes hanc se gratiam assecutos, quam assecuti erant Judaei, qui sibi praerogativam vindicant Patrum.

PL 17, 175D

これが役立つのは、自分が、主とともにいた他の使徒たちに劣らず〔力を行う〕ことができたと証明するためであり、また、神が異邦人のあいだで、いかなる力の業も、より少なくは行わなかったと証明するためである。それは、父祖たちの特権を自分たちのものと主張するユダヤ人が得ていたこの恩寵を、自分たちも得たと見て、まさにそのことによって彼ら〔異邦人〕が成長するためである。

45

(Vers. 20.) Ita ut ab Hierusalem in circuitu usque Illyricum repleverim Evangelium Dei, et Filii ejus Christi. Sic autem praedicavi Evangelium, non ubi nominatus est Christus; ne supra alienum fundamentum aedificarem.

PL 17, 176A

(第20節)「その結果、私はエルサレムから周囲を巡ってイリリコンに至るまで、神とその子キリストの福音を満たした。しかも私は、キリストの名が告げられた所ではなく〔告げられていない所に〕福音を宣べ伝えた。他人の土台の上に建てることのないためである」。

46

Non sine causa illic se praedicare niti dicit, ubi non nominatus est Christus; sciens enim pseudoapostolos aliter quam oportebat, Christum tradere (ad hoc enim circumibant, ut sub nomine Christi aliis dogmatibus populum manciparent, quod postea corrigere maximi erat laboris), idcirco praevenire voluit, ut inviolatae praedicationis verba traderet audientibus, et ut integra linea superficies ordinata incolumis fundamenti robur haberet.

PL 17, 176A

使徒が、キリストの名が告げられていない所で宣べ伝えようと努めると言うのは、理由のないことではない。偽使徒たちが、キリストを然るべき仕方とは違って伝えることを知っていたからである(彼らはそのために巡り歩き、キリストの名のもとに民を別の教説に従属させた。これをのちに正すのは非常な労苦であった)。それゆえ、あらかじめ防ぐことを望んだ。損なわれない宣教の言葉を聞く者たちに伝え、完全な線によって整えられた上部が、損なわれない土台の堅固さを持つようにするためである。

47

Et quia magister datus est gentibus, oportebat eum sollicite hoc curare, ut illic doceret, ubi Christus non fuerat nuntiatus; et ut auctoritatem suam firmaret, et laborum suorum plenum fructum haberet ex iis, quae plantaverat.

PL 17, 176A

そして、彼は異邦人に与えられた教師なので、キリストがまだ告げられていない所で教えるよう、注意深く配慮せねばならなかった。自らの権威を確かにし、自分が植えたものから労苦の十分な実を得るためである。

48

Hinc est unde omnia loca Ecclesia occupavit; haereses enim postea subtilitate malignantes, sub nomine Christi Legis et fidei sensum corrumpere nitebantur. Quod testimonio Legis monuit dicens:

PL 17, 176B

ここから、教会はあらゆる場所を占めたのである。のちに異端が、巧妙な悪意をもって、キリストの名のもとに律法と信仰の意味を損なおうとしたからである。そのことを彼は、律法の証言〔次に引かれるのはイザヤ。旧約の書を律法と呼んでいる〕をもって戒め、こう言った。

49

(Vers. 21.) Sed sicut scriptum est: Quia quibus non est annuntiatum de eo, videbunt: et qui non audierunt, intelligent: in Esaia habetur (Esai. LII, 15) .

PL 17, 176B

(第21節)「しかし、書かれているとおりである。『彼について告げられなかった者たちは見るであろう。聞かなかった者たちは悟るであろう』」。これはイザヤにある(イザヤ52:15)。

50

Ut ergo hic intellectus verus atque inviolabilis esset de vero Dei Filio, se festinasse semper dicit imbuere gentes evangelica veritate:

PL 17, 176B

それゆえ、神の真の子についてのこの理解が、真実で損なわれないものとなるように、自分は常に、異邦人に福音の真理を教え込むことを急いできたと言う。

51

(Vers. 22-24.) Propter quod impediebar plurimum venire ad vos. Nunc vero ulterius locum non habens in his regionibus, cupiditatem autem habens veniendi ad vos ex multis jam praecedentibus annis; cum in Hispaniam proficisci coepero, videbo vos, et a vobis deducar illuc, si vobis primum ex parte fruitus fuero.

PL 17, 176B

(第22–24節)「それゆえ私は、汝らのもとに行くことをたびたび妨げられていた。しかし今や、この地方にはもはや場所がなく、また多くの年月前から汝らのもとへ行きたい願いを持っているので、ヒスパニアへ出発し始めるとき、私は汝らに会い、まず汝らとの交わりをある程度楽しんだなら、汝らからそこへ送り出されるであろう」。

52

Quod in capite epistolae memorat dicens: Quia saepe, inquit, proposui venire ad vos, et prohibitus sum usque adhuc (Rom. I, 13) .

PL 17, 176C

これを彼は手紙の冒頭で思い起こして言う。「私はしばしば汝らのもとへ行くことを企てたが、今に至るまで妨げられてきた」(ローマ1:13)。

53

Nunc absolvit, ostendens qua causa impeditus sit; ut volens venire aliud ageret, quod imminebat, ut excluderet pseudoapostolorum prava commenta: et denique postquam omnibus in circuitu praedicavit, jam vacare sibi dicit venire Romam, quod olim optaverat.

PL 17, 176C

今や彼は、何が妨げの理由であったかを示して、これを解く。来ることを望みながら、差し迫っていた別のこと、すなわち偽使徒たちの邪悪な作り事を締め出すことを行っていたのである。そして実に、周囲のすべての人々に宣べ伝えたのち、かつて望んだローマに来る暇ができたと言う。

54

Romanos igitur, quia in Legem inducti fuerant, interim per epistolam corrigit. Illos autem qui non audierant adhuc praedicationem, utilius esse praesentia sui doceri: ut fundati recta fide difficile aliud aliquid reciperent.

PL 17, 176C

こうして、律法へと導き入れられていたローマ人たちを、さしあたり手紙で正す。一方、まだ宣教を聞いていなかった者たちは、自分が居合わせて教えるほうが有益である〔と判断する〕。正しい信仰に基礎づけられた者は、ほかの何かを受け入れにくくなるからである。

55

Venturum tamen se promisit tempore, quo ad Hispanias erat iturus; quia illic Christus non erat praedicatus, ut occuparet mentes illorum; et quia pseudoapostolis difficile fuit iter ad illos; ideo tardius si iret, non erat molestum.

PL 17, 176D

しかし彼は、ヒスパニアへ行くことになっていた時期に来ると約束した。そこではキリストが宣べ伝えられておらず、彼らの精神を先に占めるためである。偽使徒たちにとっては彼らのもとへの道が困難だったので、遅れて行くなら厄介ではなかった。

56

(Vers. 25, 26.) Nunc vero proficiscar in Hierusalem ministrare sanctis; probaverunt enim Macedonia et Achaia collationem aliquam facere in pauperes sanctorum, qui sunt Hierusalem.

PL 17, 177A

(第25・26節)「しかし今、私は聖なる者たちに仕えるためにエルサレムへ行く。マケドニアとアカイアは、エルサレムにいる聖なる者たちのうちの貧しい人々のために、何らかの献金をすることを良しとしたからである」。

57

Prius tamen iturum se dicit ministrare sanctis Hierusalem: per quam rem Romanos scire vult quia hujusmodi operibus stutendum est: qui enim per misericordiam vivunt, et justificati sunt apud Deum, huic inservire debent.

PL 17, 177A

しかし彼は、まずエルサレムの聖なる者たちに仕えに行くと言う。このことによってローマ人に、こうした業に努めねばならない〔底本は stutendum。studendum と読む〕ことを知らせようとする。慈しみによって生き、神のもとで義とされた者は、これに仕えねばならないからである。

58

(Vers. 27.) Debitores enim sunt eorum; quoniam si spiritualium eorum participes factae sunt gentes, debent et in carnalibus ministrare eis.

PL 17, 177A

(第27節)「彼らに対して負い目があるからである。異邦人が彼らの霊的なものにあずかったのなら、肉的なものにおいても彼らに仕えねばならない」。

59

Quippe cum debitores eos dicat Judaeorum credentium; ut sicut in spiritualibus participes eorum facti sunt, ita et hi communicent corporalibus necessitatibus illorum; ut gaudentes ex Judaeis credentes collaudent providentiam Dei in salutem ipsorum, per ministerium eorum.

PL 17, 177A

実に彼は、異邦人が、信じるユダヤ人たちに負い目があると言う。霊的なものにおいて彼らの仲間となったように、この異邦人たちも、彼らの体の必要を分かち合うためである。ユダヤ人のうちから信じた者たちが喜び、異邦人たちの奉仕を通して、自分たちの救いのための神の摂理をともにたたえるためである〔ipsorum, eorum の指すものは定かでない。異邦人の奉仕と取った〕。

60

Hi enim totos se divinis dedentes obsequiis, nihil mundanum curantes, exemplum bonae conversationis praebebant credentibus.

PL 17, 177B

彼らは、自らをすっかり神への奉仕に捧げ、世のことに心を配らず、信じる者たちに善き生き方の模範を示していたからである。

61

In tantum denique nos humanos ad misericordiam vult esse Apostolus, ut et debitores nos dicat circa eleemosynam largiendam, et bonis operibus exercendam cum alacritate cordis: quia qui misericordiam a Deo sperat, debet esse misericors; ut probet se recte hanc sperare: quia si homo miseretur, quanto magis Deus!

PL 17, 177B

実に、使徒は我々人間が慈しみに向かうことをこれほど望み、施しを惜しみなく与え、それを善き業によって心の熱意をもって行うことについて、我々が負い目があると言うほどである。神から慈しみを望む者は、慈しみ深くあらねばならない。それは、自分がそれを正しく望んでいると証明するためである。人が憐れむのなら、神はなおさらではないか。

62

Retributio enim haec est vel merces, ut qui accipiunt misericordiam, misericordiam faciant. Unde Dominus: Beati, inquit, misericordes (Matth. V, 7) ; ipsorum enim miserebitur Deus.

PL 17, 177B

これが報い、あるいは報酬だからである。すなわち、慈しみを受ける者が、慈しみを行うことである。ゆえに主は言う。「慈しみ深い者は幸いである」(マタイ5:7)。「神が彼らを憐れむからである」。

63

(Vers. 28, 29.) Hoc igitur cum consummavero, et assignavero eis fructum hunc, proficiscar per vos in Hispaniam. Scio enim quoniam veniens ad vos, in abundantia benedictionis Christi veniam.

PL 17, 177B

(第28・29節)「それゆえ、私がこれを成し遂げ、この実を彼らに託したなら、汝らのところを通ってヒスパニアへ出発する。私は、汝らのもとに来るとき、キリストの祝福の豊かさをもって来ることを知っているからである」。

64

Certus igitur de dispositione et gratia Dei, promisit se in abundantia benedictionis venturum, quam praedicat Christi. Benedictio autem haec signorum virtus est, per quam confirmati sunt.

PL 17, 177C

こうして彼は、神の定めと恩寵を確信して、祝福の豊かさをもって来ると約束した。その祝福は、キリストのものであると宣言している。この祝福とは、しるしの力であり、それによって彼らは堅固にされたのである。

65

(Vers. 30, 31.) Obsecro ergo vos, fratres, per Dominum nostrum Jesum Christum, et per charitatem Spiritus sancti; ut sollicitudinem impartiamini mihi in orationibus pro me ad Dominum, ut liberer ab infidelibus, qui sunt in Judaea.

PL 17, 177C

(第30・31節)「それゆえ兄弟たちよ、私は我々の主イエス・キリストにより、また聖なる霊の愛により、汝らに願う。私のために主への祈りにおいて、私に配慮を分かち、私がユダヤにいる不信仰な者たちから救い出されるように」。

66

Dehinc orat ut adjuvetur in orationibus, ut evaderet manus Judaeorum infidelium: non quia ipse minus mereatur; sed ordinem sequitur, ut ab Ecclesia fiat oratio pro rectore suo.

PL 17, 177C

続いて彼は、祈りによって助けられるように、不信仰なユダヤ人たちの手を逃れるようにと願う。自分が功に劣るからではなく、秩序に従って、教会が自らの指導者のために祈るためである。

67

Multi enim minimi dum congregantur unanimes, fiunt magni: et multorum preces impossibile est ut non impetrent. Si ergo et ipsi cupidi sint videndi Apostolum, impensius orent; ut inde liberatum possint suscipere illum in gaudio charitatis.

PL 17, 177D

実に、多くの最も小さい者たちが心を一つにして集まるとき、大きな者となり、多くの者の祈りが聞き入れられないことはありえない。ゆえに、彼らも使徒に会うことを切望するのなら、いっそう熱心に祈るべきである。そこから救い出された使徒を、愛の喜びのうちに迎えることができるためである。

68

(Vers. 32.) Ut et munerum meorum ministratio accepta fiat in Hierosolyma sanctis; ut veniam ad vos cum gaudio per voluntatem Jesu Christi, et refrigerer vobiscum.

PL 17, 177D

(第32節)「また、私の贈り物の奉仕が、エルサレムで聖なる者たちに受け入れられるように。そして、私がイエス・キリストの意志によって、喜びをもって汝らのもとに行き、汝らとともに憩うように」。

69

Etiam hoc orandum dicit, ut ministratio munerum ejus accepta fiat sanctis in Hierusalem, et omnia cum voluntate Dei facere se ostendat; ut quia devotus est animus ejus ad ferenda munera, etiam illorum animum Dei judicio respondere sibi vult; ut intellecta charitate illius erga se, cum illo unanimes Deo gratias agant. Magnus enim profectus est ei, cujus ministerio laeti effecti, Deum laudibus prosequuntur.

PL 17, 177D

これをも祈るべきだと彼は言う。すなわち、自分の贈り物の奉仕がエルサレムの聖なる者たちに受け入れられ、自分があらゆることを神の意志に従って行っていることを示すように、というのである。自分の心が贈り物を携えることに専心しているので、彼らの心もまた、神の裁きによって自分に応えることを望む。それは、自分の彼らへの愛が理解され、彼とともに心を一つにして神に感謝するためである。実に、人々がある者の奉仕によって喜ばされ、神を賛美し続けるなら、それはその者にとって大きな進歩である。

70

(Vers. 33.) Deus autem pacis sit cum omnibus vobis. Amen. Deus pacis Christus est, qui ait: Pacem meam do vobis, pacem relinquo vobis (Joan. XIV, 17) , quem optat esse cum his, sciens dixisse Dominum: Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi (Matth. XXVIII, 20) .

PL 17, 178A

(第33節)「平和の神が、汝らすべてとともにあるように。アーメン」。平和の神とはキリストであり、キリストは言う。「私は私の平和を汝らに与える。私は汝らに平和を残す」(ヨハネ14:17)〔引かれた句はヨハネ14:27〕。使徒は、主が「見よ、私はすべての日々、世の終わりまで汝らとともにいる」(マタイ28:20)と言ったことを知っており、キリストがこの人々とともにいることを願う。

71

Tales ergo istos cupit esse, ut sit cum illis Dominus Christus Jesus, qui amputata omni discordia erroris humani, dedit ac ostendit quid sit verum; ut in ipsa veritate maneant pacifici.

PL 17, 178A

こうして使徒は、彼らがそのようであることを望む。人間の誤りのあらゆる不和を断ち切り、何が真理であるかを与えて示した主キリスト・イエスが、彼らとともにあるように、と。彼らが平和のうちに、その真理そのものにとどまるためである。

Caput XVI

第XVI章PL 17, 178B
1

(Vers. 1, 2.) Commendo autem vobis Phoeben sororem nostram, quae est ministra Ecclesiae apud Cenchres; ut eam suscipiatis in Domino digne sanctis: et assistatis illi, in quibuscumque desideraverit vestri; etenim ipsa quoque astitit multis, et mihi.

PL 17, 178B

(第1・2節)「私は汝らに、我々の姉妹フェベを推薦する。彼女はケンクレアイの教会の奉仕者である。汝らが彼女を主において聖なる者たちにふさわしく受け入れ、彼女が汝らに求めるどんなことにおいても助けるように。彼女自身も、多くの人々を、また私をも助けたのである」。

2

Phoeben venientem commendat sororem communem, id est, de Lege: quam ut merito commendet, ait hanc ministram esse Ecclesiae Cenchris; et quia multis adjutorio fuit, digne ipsam dicit adjuvandam peregrinationis causa.

PL 17, 178B

使徒は、来るフェベを、共通の姉妹、すなわち律法に由来する者として推薦する。彼女を正当に推薦するために、彼女がケンクレアイの教会の奉仕者であると言い、また多くの人の助けとなったので、旅のゆえに彼女は助けられるにふさわしいと言う。

3

Ut autem sine intermissione excipiendam illam et assistendum illi in necessitate, si pervenisset, suaderet, etiam sibi illam adfuisse testatur; ut quanto sublimior persona ejus caeteris sit, tanto magis reddi huic debitum obsequium per charitatem ostenderet.

PL 17, 178B

彼女を絶え間なく迎え、彼女が着いたなら必要のときに助けるよう勧めるために、彼は、彼女が自分にも助力したと証言する。彼女の立場がほかの人々より高いほど、いっそう愛による当然の奉仕を彼女に返すべきだと示すためである。

4

(Vers. 3-6.) Salutate Aquilam et Priscillam adjutores meos in Christo Jesu, qui pro anima mea suas cervices supposuerunt, quibus non solum ego gratias ago, sed et cunctae Ecclesiae gentium, et domesticam eorum Ecclesiam.

PL 17, 178C

(第3–6節)「キリスト・イエスにおける私の協力者、アキラとプリスカ〔ラテン語では Priscilla〕に挨拶せよ。彼らは私の魂のために自分の首を差し出した。私だけでなく、異邦人のすべての教会も彼らに感謝している。また、彼らの家の教会にも〔挨拶せよ〕」。

5

Hi ex Judaeis fuerunt, qui credentes facti sunt socii laboris Apostoli; qui ita recte crediderant, ut etiam ipsi exhortarentur caeteros ad fidem rectam.

PL 17, 178C

この人たちはユダヤ人の出で、信じて使徒の労苦の仲間となった。彼らは正しく信じていたので、ほかの者をも正しい信仰へと励ましたほどである。

6

Denique Apollo quamvis fuerit exercitatus in Scripturis, ab his tamen viam Domini diligentius instructus est: ideo socios laboris sui dicit eos, sed in Christo Jesu; cooperarii enim ejus fuerunt in Evangelio Dei.

PL 17, 178C

実に、アポロは聖書に通じた人であったが、それでもこの人たちから主の道をいっそう詳しく教えられた。ゆえに使徒は彼らを自分の労苦の仲間と言うが、それはキリスト・イエスにおいてである。彼らは神の福音において彼の協力者だったからである。

7

Aquila vir Pricillae est, quos non otiose Romam venisse manifestum est; propensiores enim erant in Dei devotione: nam ad confirmationem Romanorum ii omnes, quos salutat, ex his fuisse intelliguntur.

PL 17, 178C

アキラはプリスカ〔底本は Pricillae。Priscillae と読む。ミーニュの脚注が「誤り」として挙げる写本の異読 Aquila viri et Priscilla sunt も、Priscilla と綴る〕の夫であり、彼らが無為にローマへ来たのではないことは明らかである。彼らは神への献身にいっそう傾いていたからである。実に、ローマ人を堅固にするために、彼が挨拶するこれらの者たちはみな、彼らの仲間であったと理解される。

8

Unde dicit non solum se, sed et omnes gentium Ecclesias gratias his referre, tangens et Romanos, ut his obediant, quos ad profectum gentium audiunt laborare ad exhortandam fidem in Christo.

PL 17, 178D

それゆえ彼は、自分だけでなく、異邦人のすべての教会が彼らに感謝していると言う。ローマ人にも触れ、キリストにおける信仰を励ますために異邦人の進歩のために労していると聞く彼らに従うようにと言う。

9

Quos in tantum laudat, ut pericula pati pro eo non abnuerent; inimicitias enim et Judaeorum et falsorum fratrum subire non aspernati sunt, dummodo Apostolum obsequiis et charitate juvarent.

PL 17, 178D

彼らをこれほど称賛するのは、彼らが彼のために危険を忍ぶことを拒まなかったからである。彼らは、ユダヤ人と偽兄弟たち双方の敵意を、使徒を奉仕と愛で助けるかぎり、退けず引き受けた。

10

Falsi fratres ii erant, qui credentes in Christum; Legem tamen servandam dicebant, non sufficere ad plenum salutis effectum Christum putantes: quod Apostolus destruebat, quare et persecutiones ab his perpetiebatur.

PL 17, 178D

偽兄弟とは、キリストを信じていながら、律法を守らねばならないと言い、救いが完全に成就するにはキリストでは足りないと考える者たちであった。使徒はこれを論破しており、そのため彼らから迫害を受けていた。

11

Horum etiam domesticos et vernaculos salutat, quos Ecclesiam appellat; quia sanctorum virorum erant discipuli circa fidem.

PL 17, 179A

彼は彼らの家の者たちと家で生まれた奴隷たちにも挨拶し、彼らを教会と呼ぶ。信仰については、聖なる人々の弟子であったからである。

12

Salutate Epaenetum dilectum mihi, qui est primitivus Asiae in Christo. Hujus Epaeneti etiam praesentem dignitatem non tacet, ut ostendat et dignitatis viros credere, et invitet primos Romanorum ad fidem, aut certe ut humiles crescerent.

PL 17, 179A

「私の愛するエパイネトに挨拶せよ。彼はキリストにおけるアジアの初穂である」。彼は、このエパイネトの現在の地位をも黙さない。それは、地位ある人々も信じていることを示し、ローマ人の第一人者たちを信仰へと招き、あるいはせめて低い者たちが成長するようにするためである。

13

Salutate Mariam, quae multum laboravit in vobis. Commonet hos nomine Mariae, quam intelligimus ad exhortationem illorum impensius laborasse, ut gratias illi agant.

PL 17, 179A

「汝らのために多く労したマリアに挨拶せよ」。彼はマリアの名によって彼らに促す。我々は、マリアが彼らを励ますためにいっそう労したと理解するのであり、彼らが彼女に感謝するようにである。

14

(Vers. 7.) Salutate Andronicum et Juliam cognatos et concaptivos meos, qui sunt insignes in apostolis, qui ante me fuerunt in Christo Jesu.

PL 17, 179A

(第7節)「私の親族であり、ともに捕らわれた者である、アンドロニコとユニアス〔ラテン語では Julia〕に挨拶せよ。彼らは使徒たちのなかで著名であり、私より先にキリスト・イエスにあった」。

15

Hos cognatos et juxta carnem et secundum spiritum, quomodo et Angelus dixit ad Mariam: Ecce Elizabeth cognata tua, etc. (Luc. I, 36) , quos etiam apostolis prioribus obsecutos cum testimonio sui declarat, et secum parem captivitatem passos fidei causa; ideoque istos plenius honorandos.

PL 17, 179B

彼は、彼らを、肉においても霊においても親族と呼ぶ。天使がマリアに、「見よ、汝の親族エリサベトは」云々と言ったのと同じである(ルカ1:36)。また彼は、自らの証言をもって、彼らが先の使徒たちにも従ったこと、また信仰のゆえに自分と同じ捕囚を受けたことを明らかにし、それゆえこの人たちがいっそう十分に敬われるべきであると〔示す〕。

16

(Vers. 8.) Salutate Ampliatum dilectum meum in Christo. Hunc quasi amicum salutat, sed in Domino amicum; non tamen qui interfuerit labori ejus aut captivitati.

PL 17, 179B

(第8節)「キリストにおける私の愛するアンプリアトに挨拶せよ」。彼は彼を友として挨拶するが、それは主における友としてである。ただし、自分の労苦や捕囚をともにした者ではない。

17

(Vers. 9.) Salutate Urbanum adjutorem meum in Christo. Non solum istum suum adjutorem dicit, sed et caeterorum fuisse socium in exhortatione credulitatis. Stachyn quoque dilectum meum.

PL 17, 179B

(第9節)「キリストにおける私の協力者ウルバノに挨拶せよ」。彼は、この人を自分の協力者と言うだけでなく、信じることの励ましにおいて、ほかの者たちの仲間でもあったと言う。「また、私の愛するスタキスにも〔挨拶せよ〕」。

18

Hunc Stachyn quamvis dilectum vocet, tamen subjicit illum Urbano participi operis evangelici.

PL 17, 179C

彼はこのスタキスを愛する者と呼ぶが、福音の業の仲間であるウルバノの下に置いている。

19

(Vers. 10.) Salutate Appellem probatum in Christo. Hunc Appellem non quasi amicum suum, aut participem operis salutat: sed propter quod tentationibus probatus est, et in Christo fidelis inventus.

PL 17, 179C

(第10節)「キリストにおいて試されたアペレに挨拶せよ」。彼はこのアペレを、自分の友として、あるいは業の仲間として挨拶するのではなく、試練によって試され、キリストにおいて忠実と認められたからである。

20

(Vers. 11.) Salutate eos, qui sunt ex Aristobuli domo. Aristobulus iste congregator fuisse intelligitur fratrum in Christo: cujus factum sic probat, ut eos quos congregabat, dignos salutatione sua designet.

PL 17, 179C

(第11節)「アリストブロの家の者たちに挨拶せよ」。このアリストブロは、キリストにおける兄弟たちを集める者であったと理解される。その行いを彼は、集めていた者たちを自分の挨拶にふさわしい者として名指すほどに是認している。

21

Salutate Herodionem cognatum nostrum. Hunc quem cognatum tantum vocat, ostendit devotum in charitate renascibilitatis; non tamen vigilantiam illius designavit.

PL 17, 179C

「我々の親族ヘロディオンに挨拶せよ」。彼は彼を親族とだけ呼んでいるが、これは、彼が再び生まれる者としての愛〔renascibilitas は稀な語で、再生にあずかる身分を言うと解した〕において献身していることを示す。ただし、その勤勉さは示さなかった。

22

Salutate eos, qui sunt ex Narcissi domo, qui sunt in Domino. Narcissus hic illo tempore presbyter dicitur fuisse, sicut legitur in aliis codicibus. Et quia praesens non erat, videtis qua causa eos in Domino salutet ut sanctos, qui ex ejus erant domo.

PL 17, 179D

「ナルキソの家の者で、主にある者たちに挨拶せよ」。このナルキソは、ほかの写本に読まれるとおり、当時、司祭であったと言われる。そして彼がその場にいなかったので、ナルキソの家に属した者たちを、いかなる理由で主において聖なる者として挨拶するのかを、諸君は見るのである。

23

Hic autem Narcissus presbyter officio peregrini fungebatur, exhortationibus firmans credentes; et quoniam non sciebat Apostolus merita illorum, qui cum illo fuerant, sic dixit: Salutate eos, qui sunt ex Narcissi domo in Domino; hoc est, quos scitis esse dignos ex his salutatione mea, qui in Domino posuerunt spem suam, illos salutate nomine meo.

PL 17, 179D

このナルキソ司祭は、旅人〔peregrini の意は定かでない。他所から来た者と取った〕の務めを果たし、勧めによって信じる者たちを堅固にしていた。使徒は、彼とともにいた者たちの功を知らなかったので、こう言った。「ナルキソの家の者で、主にある者たちに挨拶せよ」。すなわち、彼らのうちで主に望みを置いた者たち、私の挨拶にふさわしいと諸君が知っている者たちに、私の名で挨拶せよ、ということである。

24

(Vers. 12.) Salutate Tryphaenam et Tryphosam, quae laborant in Domino. Has uno honore dignas declarat in Christo.

PL 17, 180A

(第12節)「主において労しているトリファイナとトリフォサに挨拶せよ」。彼は、この二人がキリストにおいて同じ栄誉に値すると宣言している。

25

Salutate Persidem charissimam, quae multum laboravit in Domino. Ista anteposita videtur supradictis; quia multum laboravit in Domino.

PL 17, 180A

「主において多く労した、最愛のペルシスに挨拶せよ」。この女性は、主において多く労したので、上に挙げた者たちより上に置かれたと見える。

26

Labor hic in exhortatione est, et in ministerio sanctorum, et in pressura, et in egestate propter Christum; quia domos suas relinquebant fugati, et opprobrio erant infidis.

PL 17, 180A

ここでの労苦とは、勧めにおいて、聖なる者たちへの奉仕において、圧迫において、またキリストのゆえの貧窮において労することである。彼らは追われて自分の家を離れ、不信の者たちにとって侮辱の的だったからである。

27

(Vers. 13.) Salutate Rufum electum in Domino, et matrem ejus et meam. Ideo istum Rufum praeposuit matri propter electionem administrationis gratiae Dei, in qua mulier locum non habet; electus enim erat, id est, promotus a Domino ad res ejus agendas. Matrem tamen tam sanctam habuit, ut Apostolus suam quoque matrem hanc vocaret.

PL 17, 180B

(第13節)「主において選ばれたルフォスと、その母であり私の母でもある人に挨拶せよ」。彼がこのルフォスを母より先に挙げたのは、神の恩寵の管理への選びのためであり、その務めに女は場を持たないからである。ルフォスは選ばれていた、すなわち主の事柄を行うために主によって引き上げられていたからである。ただし、彼は非常に聖なる母を持っていたので、使徒は彼女を自分の母とも呼んだのである。

28

(Vers. 14.) Salutate Asyncletum, Phlegontem, Herman, Patrobam, Hermen, et qui cum eis sunt, fratres. Hos simul salutat; quia sciebat eos esse concordes in Christo, hoc est, junctos in amicitiam Christianam. Salutat simul et fratres, qui erant cum eis, quorum nomina praetermisit.

PL 17, 180B

(第14節)「アシンクリト〔ラテン語では Asyncletus〕、フレゴン、ヘルマス、パトロバ、ヘルメス、またその人たちとともにいる兄弟たちに挨拶せよ」。彼は彼らにまとめて挨拶する。彼らがキリストにおいて一致していることを知っていたからである。すなわち、キリスト教的な友情に結ばれていた。また彼は、彼らとともにいる兄弟たちにも合わせて挨拶するが、その名は省いた。

29

(Vers. 15.) Salutate Philologum, et Juliam, et Nereum, et sororem ejus Olympiadem, et omnes qui cum eis sunt, sanctos.

PL 17, 180B

(第15節)「フィロロゴ、ユリア、ネレウス、その姉妹オリンパ〔ラテン語では Olympias〕、またその人たちとともにいるすべての聖なる者たちに挨拶せよ」。

30

Hi omnes unanimes intelliguntur fuisse, quos hac causa simul salutat, quorum meritum ex iis, qui simul cum eis erant, dignoscitur; sanctos enim nuncupat eos, ut merito illos salutare videatur.

PL 17, 180B

これらの者はみな心を一つにしていたと理解され、その理由で彼は彼らにまとめて挨拶する。その功は、彼らとともにいた者たちからも見分けられる。彼が彼らを聖なる者と呼ぶのは、彼らに挨拶することが正当に見えるようにするためである。

31

(Vers. 16.) Salutate invicem in osculo sancto. Omnes quibus scribit, et quos nominat, jubet salutare se invicem in osculo sancto, id est, in pace Christi, non in desiderio carnis, sed in Spiritu sancto; ut religiosa sint oscula, non carnalia.

PL 17, 180B

(第16節)「聖なる口づけをもって互いに挨拶せよ」。彼は、自分が書き送るすべての者、また名を挙げた者に、聖なる口づけをもって、すなわちキリストの平和において、肉の欲望によってではなく聖なる霊において、互いに挨拶するよう命じる。口づけが、肉的ではなく敬虔なものとなるためである。

32

Salutant vos omnes Ecclesiae Christi. Per hoc intelligitur dici Ecclesiam, quae non sit Christi. Unde et David conspirationem iniquorum Ecclesiam malignantium vocat (Psal. XXV, 5) . Omnium ergo locorum illorum Ecclesias dicit eos salutare, ut crescant in fide.

PL 17, 180B

「キリストのすべての教会が汝らに挨拶している」。このことによって、キリストのものではない教会も〔教会と〕言われることが理解される。それゆえダビデも、不法な者たちの結託を、悪意ある者たちの教会と呼ぶ(詩篇25:5)。したがって彼は、それらすべての地方の教会が挨拶していると言い、彼らが信仰において成長するようにするのである。

33

Hoc ergo ad superiorem sensum retulit; ut ostendat Christum esse, in quo salus est, et hunc esse cujus populus fidelis est, et cujus nutu vivit cuncta creatura.

PL 17, 180D

だから彼は、これをより高い意味に結びつけた。救いがその内にあるのはキリストであり、信仰の民はキリストの民であり、すべての被造物はキリストの意向によって生きることを示すためである。

34

Auctor enim vitae hic est, sicut dicit Petrus apostolus (Actor. III, 15) , non Lex in qua quidam illorum putabant sperare debere.

PL 17, 180D

キリストこそ命の創始者だからである――使徒ペトロが言うとおりである(使徒言行録3:15)――。彼らのうちのある者たちが望みを置くべきだと考えていた律法ではない。

35

(Vers. 17-19) . Oro autem vos, fratres, ut observetis eos, qui dissensiones et offendicula praeter disciplinam, quam vos didicistis, faciunt; et declinate ab illis.

PL 17, 181A

(第17–19節)「兄弟たちよ、私は汝らに願う。汝らが学んだ教えに反して分裂とつまずきを起こす者たちに注意し、彼らから遠ざかれ」。

36

Hi enim tales Christo Domino Jesu non serviunt, sed suo ventri: et per illecebras ac blandimenta sermonum depravant corda innocentium. Vestra enim obedientia in omni loco divulgata est.

PL 17, 181A

「そのような者たちは、主キリスト・イエスに仕えず、自分の腹に仕え、言葉の誘惑と甘言によって、無垢な者たちの心を堕落させる。汝らの従順は、あらゆる場所に知れ渡っているからである」。

37

Hoc loco de personis prorupit pseudoapostolorum, quos in tota epistola cavendos monuit, sicut et nunc: sed sine manifestatione traditionem illorum compressit.

PL 17, 181A

この箇所で彼は偽使徒たちの人物について語り出した。手紙全体で彼らを警戒すべきだと戒めてきたが、今もそうしている。ただし、その伝承は明示せずに抑えた。

38

Hi enim cogebant credentes Judaizare, ut Dei beneficium circa se inanirent, sicut supra memoravi; compositis enim genealogiae verbis, tractatus sibi coaptabant ad commendationem traditionis suae, per quos simplicium corda deciperent.

PL 17, 181A

彼らは、信じる者たちにユダヤ人のように生きることを強い、神が自分たちに与えた恩恵を空しくさせたからである。先に述べたとおりである。系図の言葉を組み立て、自分たちの伝承を推奨するための論を自ら作り上げ、それによって素朴な者たちの心を欺いたのである。

39

Vestra enim obedientia, inquit, in omnem locum divulgata est. Hoc est quod in primordio epistolae dicit (Rom. I, 8) , quia fides vestra praedicatur in universo mundo, hoc significat, quod securus sit de obedientia eorum.

PL 17, 181A

「汝らの従順は、あらゆる場所に知れ渡っている」と彼は言う。これは手紙の冒頭で彼が言うこと(ローマ1:8)、すなわち「汝らの信仰は全世界で告げ知らされている」ということであり、彼が彼らの従順について確信していることを示す。

40

Erat enim incredulum quod se subjicerent post cognitam veritatem rei stultae quasi prudentes.

PL 17, 181B

実際、真理を知ったのちに、賢い者である彼らが愚かな事柄に服するとは、信じがたかったのである。

41

Gaudeo igitur in vobis. Et hic sensus de superiore parte epistolae est; gaudet enim quia Romani, qui regnum habere videntur, subjecerunt se fidei christianae.

PL 17, 181B

「それゆえ私は汝らのことを喜ぶ」。この意味も手紙の上の部分に由来する。支配権を持つと見えるローマ人が、キリスト教の信仰に服したので、彼は喜ぶのである。

42

Volo vos proficere, ut eruditi sitis in bonum, rudes vero in malum. Eruditus in bono hic est, qui bona operatur: rudes autem in malo ii sunt, qui ignorant opera mala, id est, usum malitiae nesciunt.

PL 17, 181B

「私は、汝らが進歩して、善に向けては練達し、悪に向けては未熟であることを望む」。ここで善に練達した者とは、善を行う者であり、悪に未熟な者とは、悪い業を知らない者、すなわち悪意の使い方を知らない者である。

43

(Vers. 20.) Deus autem pacis conteret satanam sub pedibus vestris velociter; id est brevi.

PL 17, 181B

(第20節)「平和の神は、サタンを汝らの足の下に速やかに砕く」。すなわち、まもなく、である。

44

Hoc de adventu suo dicit, quia adventus ejus opprimeret diabolum ob hoc, quod isti spiritalem gratiam accepturi erant; cui rei invidet satanas, quia vult homines permanere in errore; caetera ut discrepent, cum sint unius professionis.

PL 17, 181C

これは自分の到来について言う。自分の到来が悪魔を抑えつけるからである。彼らが霊的な恩寵を受けようとしていたからであり、サタンはそのことを妬む。人々が誤りにとどまり、そのほかの点では〔caetera の係りは定かでない。「そのほかの点で」と取った〕、同じ一つの告白に立っているのに互いに食い違うことを望むからである。

45

Gratia Domini nostri Jesu Christi vobiscum. Gratiam quam promisit illis in adventu suo, jam optat esse cum illis; si enim merentur accipere, jam cum illis est in spe.

PL 17, 181C

「我々の主イエス・キリストの恩寵が汝らとともにあるように」。自分の到来において彼らに約束した恩寵が、すでに彼らとともにあるよう願う。受けるにふさわしいなら、その恩寵はすでに希望のうちに彼らとともにあるからである。

46

(Vers. 21.) Salutat vos Timotheus consors laborum meorum, et Lucius, et Jason, et Sosipater cognati mei.

PL 17, 181C

(第21節)「私の労苦をともにするテモテと、ルキオ、ヤソン、ソシパトロ、私の親族たちが、汝らに挨拶している」。

47

Timotheus consors laborum ejus est quasi coepiscopus, qui cum magna sollicitudine Ecclesiam gubernabat, positus in invidiam Judaeorum usque adeo, ut inter initia circumcideretur propter scandalum Judaeorum; ut quia matre Judaea erat, doctor esse non posset incircumcisus. Illos vero cognatos dicit, partim generis, partim fidei causa.

PL 17, 181C

労苦をともにするテモテは、いわば同僚の司教であり、大きな配慮をもって教会を治め、ユダヤ人の憎しみにさらされて、初めのうちはユダヤ人のつまずきのために割礼を受けたほどであった。母がユダヤ人であったので、無割礼のままでは教師になれなかったからである。ほかの者たち〔ルキオ、ヤソン、ソシパトロ〕を彼が親族と言うのは、一部は血筋のため、一部は信仰のためである。

48

(Vers. 22.) Saluto vos ego Tertius, qui hanc epistolam scripsi in Domino. Tertius nomine, non numero: hic est scriba epistolae, cui concessit suo nomine salutare plebem Romanam, ad quam scribit; ut caeteros salutent, quos nominat. Adhuc enim rectores Ecclesiis paucis erant in locis.

PL 17, 181D

(第22節)「この手紙を主において書いた私テルティオが、汝らに挨拶する」。テルティオは名であって数ではない。彼は手紙の書記であり、使徒は彼に、自分の名で、書き送るローマの民に挨拶することを許した。それは、彼らが、名を挙げられたほかの者たちに挨拶するためである。当時、教会の指導者は、まだ少数の場所にしかいなかったからである。

49

(Vers. 23) . Salutat vos Caius hospes meus; et universae Ecclesiae. Hic est Caius, ut arbitror, ad quem scribit Joannes apostolus (III Joan. 1) , exsultans in charitate ejus, quam exhibebat fraternitati, praebens sumptus illis necessarios.

PL 17, 181D

(第23節)「私をもてなすガイオと、すべての教会が、汝らに挨拶している」。このガイオは、私の考えでは、使徒ヨハネが書き送った相手であり(三ヨハネ1)、ヨハネは、ガイオが兄弟たちに示していた愛を喜んでいる。ガイオは彼らに必要な費用を提供していたのである。

50

Et cum superius dicat: Salutant vos omnes Ecclesiae Christi; nunc iterat dicens: Salutant vos universae Ecclesiae, quod non puto otiose iteratum; nihil enim tantus vir et tam tractabilis superfluum ponebat.

PL 17, 182A

彼が上で「キリストのすべての教会が汝らに挨拶している」と言いながら、今また「すべての教会が汝らに挨拶している」と繰り返すのは、無意味に繰り返されたとは私は思わない。これほどの人物で、これほど思慮深い〔tractabilis の意は定かでない。「事を扱うのに巧みな」と解した〕人が、余計なことを置くことはなかったからである。

51

Sed quia salutant vos, inquit, omnes Ecclesiae Christi, id est, omnes sancti, sicut alio loco dicit: Qui autem sunt Christi, carnem suam crucifixerunt (Gal. V, 24) ; nunc subjecit etiam hos salutare, qui sequentes sunt; ut benedictum populum significet Ecclesiae, quia in omni Ecclesia duo sunt populi.

PL 17, 182A

しかし、「キリストのすべての教会が汝らに挨拶している」と彼は言った。すなわち、すべての聖なる者たちである。別の箇所で彼が「キリストに属する者は、自分の肉を十字架につけた」と言うとおりである(ガラテヤ5:24)。今は、後に続く者たちもまた挨拶していると付け加えた。それは、教会の祝福された民を示すためである。あらゆる教会には二つの民があるからである。

52

Potest et duarum provinciarum nominasse Ecclesias, ut primum unius, deinde alterius loci dixisset omnes Ecclesias, aut certe Judaeorum et gentilium.

PL 17, 182A

また、二つの地方の教会を挙げた可能性もある。まず一方の場所の、次に他方の場所のすべての教会と言ったのである。あるいは、ユダヤ人と異邦人の〔教会〕を言ったのである。

53

(Vers. 24.) Salutat vos Erastus dispensator civitatis, et Quartus frater. Dispensator civitatis est quasi curator, qui, dictante justitia, gubernabat civitatem, maxime in pretiis moderandis.

PL 17, 182B

(第24節)「町の管理者エラストと、兄弟クアルトが、汝らに挨拶している」。町の管理者とは、いわば管理官であり、正義の命ずるところに従って町を治め、特に物価の調整にあたる者である。

54

Hos omnes ideo nominatim enumerat in salutatione Romanorum, ut scirent quales et quanti congauderent bono coepto illorum.

PL 17, 182B

使徒がこれらの者をみな、ローマ人への挨拶において名を挙げて数え上げたのは、彼らの良い始まりをともに喜んでいる者たちが、どのような人々であり、どれほどの数かを、彼らが知るためである。

55

(Vers. 25-27.) Ei autem qui potest vos stabilire secundum Evangelium meum, et praedicationem Jesu Christi, secundum revelationem mysterii, quod temporibus aeternis in silentio fuit, manifestum est autem nunc per scripturas propheticas secundum imperium aeterni Dei ad obedientiam fidei in omnes gentes, cognitum soli sapienti Deo per Jesum Christum, cui gloria in saecula saeculorum.

PL 17, 182B

(第25–27節)「汝らを堅固にすることのできる者に――私の福音とイエス・キリストの宣教に従い、奥義の啓示に従って。その奥義は、永遠の時代には沈黙のうちにあったが、今や預言の書によって、永遠の神の命令に従い、信仰への従順のためにすべての異邦人に明らかにされた。ただ知恵ある神にのみ、イエス・キリストを通して知られている――その者に、栄光が世々限りなくあるように」。

56

Amen. Deo Patri ex quo sunt omnia, dat gloriam; ut coeptum Romanorum, quia potens est, dignetur implere, confirmando in fide animos eorum ad profectum Evangelii, et revelationem mysterii absconditi a saeculis, manifestati autem per Christum, vel in Christo (Ephes. III, 9) .

PL 17, 182C

「アーメン」。彼は、万物がそこから出る父なる神に栄光を帰す。神が、力があるのだから、ローマ人の始めたことを完成させてくれるように、というのである。すなわち、福音の進歩と、世々の初めから隠されていたが、キリストによって、あるいはキリストにおいて明らかにされた奥義の啓示とに向けて、彼らの心を信仰において堅固にすることによって〔完成させるように〕(エフェソ3:9)。

57

Sacramentum enim quod latuit semper in Deo, temporibus Christi declaratum est; quia non singularis est Deus, quia est apud illum ex aeternis et Paraclitus, in qua veritate omnem creaturam decrevit salvam fieri per agnitionem.

PL 17, 182C

実に、神のうちに常に隠れていた秘義は、キリストの時代に明らかにされた。神は単独ではなく、永遠の昔から神のもとにパラクレートスもいるからである。この真理〔in qua veritate の係りは定かでない。直前に述べた、神が単独でないという真理と取った〕のうちに神は、すべての被造物が認識によって救われることを定めた。

58

Cujus quidem sacramenti veritas per prophetas fuerat designata figuris quibusdam, soli Deo cognitum sapienti: cujus gratiae participes voluit esse gentes, quod latuit genus hominum.

PL 17, 182C

この秘義の真理は、預言者たちによってある象りをもって示されており、知恵ある唯一の神にのみ知られていた。神は、異邦人をその恩寵にあずかる者とすることを望んだが、このことは人類に隠されていた。

59

Solus ergo est sapiens; quia ab ipso est omnis sapientia, sicut dicit Salomon: Omnis sapientia a Domino Deo est, et cum ipso fuit semper (Eccles. I, 1) .

PL 17, 182C

ゆえに、神だけが知恵ある者である。すべての知恵は彼から出るからである。ソロモンが言うとおりである。「すべての知恵は主なる神から出て、常に彼とともにあった」(コヘレトの言葉1:1)〔引かれた句は集会の書1:1〕。

60

Sapientia ista Christus est, quia de ipso est, et cum illo erat semper, per quem ipsi gloria in saecula saeculorum. Amen.

PL 17, 182D

この知恵とはキリストである。キリストは神から出、神とともに常にあったからである。キリストを通して、神に栄光が世々限りなくあるように。アーメン。

61

Ideo nihil sine Christo plenum; quia per ipsum omnia: qui cum agnoscitur, datur Deo Patri laus per ipsum; quia intelligitur per Christum, quasi per sapientiam suam, in qua salvos fecit credentes.

PL 17, 182D

ゆえに、キリストなしには何も完全でない。万物は彼を通して存在するからである。彼が認められるとき、彼を通して父なる神に賛美が捧げられる。神は、キリストを通して、いわば自らの知恵を通して理解されるからであり、その知恵のうちに、信じる者たちを救ったのである。

62

Gloria ergo Patri per Filium, hoc est, ambobus gloria in Spiritu sancto; quia uterque in una gloria est.

PL 17, 182D

ゆえに、栄光は子を通して父に、すなわち聖なる霊において両者にある。両者は一つの栄光のうちにあるからである。

63

(Vers. 28.) Gratia Domini nostri Jesu Christi cum omnibus vobis. In conclusione Christum ponit, per quem facti, et iterum reformati sumus gratia ejus, ut mentibus nostris haereat; quia si beneficiorum ejus memores simus, semper nos tuebitur, sicut dixit: Et ecce, inquit (Matth. XXVIII, 20) , ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi. Amen.

PL 17, 182D

(第28節)「我々の主イエス・キリストの恩寵が、汝らすべてとともにあるように」。結びにおいて彼はキリストを置く。我々は、キリストによって造られ、またその恩寵によって再び作り直されたからである。それは、キリストが我々の精神にとどまるためである。その恩恵を覚えているなら、キリストは常に我々を守るからである。彼がこう言ったとおりである。「そして見よ」と彼は言う(マタイ28:20)、「私はすべての日々、世の終わりまで汝らとともにいる」。アーメン。