Prooemium
冒頭 (Prooemium)PL 17, 403BPhilippensibus verbum fidei Apostolus tradidit; somnio enim monitus est, sicut continetur in Actis apostolorum (Act. XVI, 9) , ut accederet ad eos, et aperiret aures eorum ad recipiendum sermonem Domini.
PL 17, 403B〔序〕使徒はフィリピの人々に信仰の言葉を伝えた。使徒言行録に記されているとおり(使徒言行録16:9)、彼らのもとへ赴き、主の言葉を受け入れるよう彼らの耳を開くことを、夢によって促されたのである。
Multis ergo diebus commoratus apud eos, instruxit eosdem in doctrina Domini. Et quia post discessum ejus non sunt translati ad aliud, sicut Galatae: sed permanserunt in fide, non recipientes pseudoapostolos; per epistolam collaudat eos, gaudens in proposito cordis eorum.
PL 17, 403Bそこで、多くの日々彼らのもとにとどまり、主の教えのうちに彼らを教え導いた。彼が去ったのちも、彼らはガラテヤの人々のように別のものへ移らず、信仰にとどまり、偽使徒たちを受け入れなかった。それゆえ使徒は手紙によって彼らをたたえ、彼らの心の決意を喜んでいる。
In horum laude aliorum vituperatio continetur: Corinthii enim multo tempore audientes Apostolum, recedente eo, a diversis pseudoapostolis fuerant eversi: unde isti jure laudantur.
PL 17, 403Bこの人々への称賛のうちに、ほかの人々への非難が含まれている。コリントの人々は長い間使徒の教えを聞いていたのに、彼が去ると、さまざまな偽使徒たちによって打ち倒されていたからである。それゆえ、この人々が称賛されるのは当然である。
Caput I
第I章PL 17, 403C(Vers. 1.) Paulus et Timotheus servi Jesu Christi. Apostolum se tacet, quia iis scribit, qui de illo recta sentirent; ideo dignitatem suam supprimit, erat enim his manifesta: conditionem vero fatetur; quia qui Christum confitetur dominum, his magis liber est, et habet salutem.
PL 17, 403C(第1節)「パウロとテモテ、イエス・キリストの僕たち」。彼は自分が使徒であることには触れない。自分について正しく思う人々に書き送るからである。それゆえ自分の地位は控えている。それは彼らには明らかだったからである。だが身分は告白する。キリストを主と告白する者は、これによって〔his の係りは定かでない。「これによって」と取った〕いっそう自由であり、救いを有するからである。
Omnibus sanctis in Christo Jesu. Sanctis scribit more suo, sed qui in Christo Jesu sancti sunt, id est, qui Deum et hominem Christum fatentur; Photinus enim Christum Deum negat, et Manichaeus hominem: ideoque immundi sunt.
PL 17, 403C「キリスト・イエスにあるすべての聖なる者たちへ」。彼はいつもの習いのとおり聖なる者たちに書き送るが、それはキリスト・イエスにあって聖なる者たち、すなわちキリストを神にして人であると告白する者たちである。フォティヌスはキリストが神であることを否定し、マニは人であることを否定するからである。それゆえ、彼らは汚れている。
Non ergo iis scribit, qui mendaciis propriis supprimunt veritatem. Qui sunt Philippis. Quibus scribat, significat. Cum episcopis et diaconibus: hoc est, cum Paulo et Timotheo, qui utique episcopi erant; simul significavit et diaconos, qui ministrabant ei.
PL 17, 403Cしたがって彼は、自分自身の偽りによって真理を抑える者たちには書き送らない。「フィリピにいる者たちへ」。誰に書き送るかを示している。「司教たちと助祭たちとともに」。すなわちパウロとテモテとともにであり、この二人は確かに司教であった。同時に彼は、彼に仕えていた助祭たちをも示した。
Ad plebem enim scribit; nam si episcopis scriberet, et diaconibus, ad personas eorum scriberet, et loci ipsius episcopo scribendum erat, non duobus, vel tribus, sicut et ad Titum et Timotheum.
PL 17, 403D実際、彼は民に書き送っているのである。もし司教たちと助祭たちに書き送るのなら、彼らその人に宛てて書き送ることになる。そうであれば、その土地の司教に書き送らねばならず、二人や三人に書き送るはずはない。テトスやテモテに宛てた場合のようにである。
(Vers. 2.) Gratia vobis et pax a Deo Patre nostro, et Domino Jesu Christo. Manifestum est Deum patrem esse, Christum vero Jesum Dominum nostrum. Numquid non videtur plus dominus esse, quam pater?
PL 17, 403D(第2節)「恩寵と平和が、我々の父なる神と主イエス・キリストから、汝らにあるように」。神が父であり、キリスト・イエスが我々の主であることは明らかである。主であることは、父であることよりも勝っているように見えはしないか。
Sed inter homines in mundo: apud Deum vero Patrem, et apud Christum dominum concordia est.
PL 17, 403Dだが、それは世にある人々のあいだでのことである。父なる神とキリストなる主のもとでは、一致がある。
Hic enim, hoc est, in mundo, ideo plus est dominus, quam pater; quia aut et ipsius patris dominus est, aut pater filium non suae conditionis generat, sed alienae: Deus autem sic genuit, ut in potestate ejus sint, quos genuit; ut nati ingenui, servi tamen ejus sint: cum hos tradit proprio Filio, facit illos etiam servos Filii sui; ut sit dominus eorum, sicut dicit: Pater, quos dedisti mihi, tui erant, et mihi eos dedisti; ut in Patre et Filio servi sint Dei unius (Joan. XVII, 9) .
PL 17, 403D実に、ここ、すなわちこの世においては、主であることが父であることよりも勝る。主は父自身の主でもあるか、さもなければ、父が自分の身分のではなく他人の身分の子を生むからである。しかし神は、生んだ者たちが自分の権能のもとにあるように生んだ。生まれた者たちは自由人でありながら、なお神の僕なのである。この者たちを固有の子に引き渡すとき、神は彼らを自分の子の僕ともする。それは、子が彼らの主となるためである。子は言う。「父よ、汝が私に与えた者たちは汝のものであり、汝は彼らを私に与えた」。それは、父と子において彼らが唯一の神の僕であるためである(ヨハネ17:9)。
(Vers. 3, 4, 5.) Ego quidem gratias ago Domino super omni memoria vestri, semper in omni oratione mea pro omnibus vobis cum gaudio orationem faciens, super communicatione vestra in Evangelio.
PL 17, 404B(第3・4・5節)「私は、汝らをあらゆる折に思い起こして主に感謝し、私のあらゆる祈りのたびに、汝らすべてのために喜びをもって祈りを捧げている。福音における汝らの交わりのゆえにである」。
Primum quidem Domino gratias agit, cujus nutu prospera omnia cedunt fidelibus. In omni oratione sua memor eorum cum exsultatione, quod participes facti sint Evangelii, sicut Petrus apostolus, inter caetera dicens: Ut sitis, inquit, consortes divinae naturae (II Petr. I, 4) .
PL 17, 404Bまず彼は主に感謝する。主の意向によって、あらゆる幸いが信じる者たちにもたらされるからである。自分のあらゆる祈りのなかで、彼らが福音にあずかる者とされたことを喜びをもって覚えている。使徒ペトロも、ほかのことの中でこう言っているとおりである。「汝らが神の本性にあずかる者となるように」と彼は言う(二ペトロ1:4)。
A prima die usque nunc. Praevidit enim Apostolus devotionem illorum, et fidem ratam ex ipsis principiis, et gavisus est in eis, semper sciens eos multis exemplo esse futuros.
PL 17, 404C「最初の日から今に至るまで」。使徒は、彼らの献身と、まさに初めから確かな信仰とを見通して彼らのうちに喜び、彼らが多くの人々にとって手本となるであろうことを、つねに知っていたのである。
(Vers. 6, 7.) Confidens in hoc ipsum, quod qui inchoavit in vobis opus bonum, perficiet usque in diem Christi Jesu, sicut est justum mihi haec sentire pro omnibus vobis; eo quod habeam vos in corde et in vinculis meis, et in defensione et confirmatione Evangelii; quoniam omnes mihi participes gaudii estis.
PL 17, 404C(第6・7節)「まさにこのことを確信している。汝らのうちに善い業を始めた者は、キリスト・イエスの日に至るまでそれを成し遂げる。私が汝らすべてについてこう思うのは正しい。汝らを私の心の中に、また私の鎖のうちに、福音の弁護と確証のうちに抱いているからである。汝らはみな、私の喜びにあずかる者だからである」。
Securus de bonitate et justitia Dei, et de horum fide non ambigens, confidit quod Dei auxiliis adjuti, perseveraturi sint in fide usque ad diem Domini, in quo remunerandi sunt persistentes in fide.
PL 17, 404C神の善性と正義に安んじ、この人々の信仰を疑わず、彼らは神の助けに支えられて、主の日に至るまで信仰にとどまり続けるであろうと確信している。その日に、信仰にとどまる者たちは報いを受けることになっているのである。
Nec aliud debuit de his sentire, quos semper inflexibiles in devotione Dei expertus est, tam directum et infatigabilem cursum eorum videns; ut cogitaret dignos hos sibi participes gaudii esse. Unius enim fidei homines congaudere oportet de spe futurae immortalitatis et gloriae.
PL 17, 404D彼は、神への献身において常に揺るがないと確かめてきたこの人々について、ほかのことを思うべきではなかった。彼らの歩みがかくもまっすぐで疲れを知らないのを見て、この者たちが自分の喜びにあずかるにふさわしいと考えたのである。実に、同じ信仰の人々は、将来の不死と栄光の希望について、ともに喜ぶべきだからである。
(Vers. 8.) Testis enim mihi est Deus, quemadmodum desiderem omnes vos in visceribus Jesu Christi.
PL 17, 404D(第8節)「神が私の証人である。私がイエス・キリストの心の奥底において、汝らすべてをどれほど慕っているかについて」。
Deum testatur, ut affectum commendet justi; qui enim multum de aliquo sentit, ut credibile hoc faciat, testificatur: per quod et provocat desiderium illorum erga se, ut desiderati desiderent.
PL 17, 404D彼は神を証人に立てて、正しい者の情愛〔justi の係りは定かでない。「正しい者の」と取った〕を認めさせる。ある人について大きく思う者は、それを信じられるものにするために証言するからである。それによって彼は、彼らの自分に対する慕わしさをも呼び起こし、慕われた者が慕い返すようにする。
Desiderat ergo omnes hos non humana cupiditate, sed in amore Christi: non carnis affectu, sed spiritus; ut participes hos habeat et in sensu mysterii divinitatis, et incarnationis Domini nostri Jesu Christi.
PL 17, 404Dしたがって彼は、この人々すべてを、人間的な欲念からではなく、キリストの愛において慕っている。肉の情愛によってではなく、霊の情愛によってである。それは、神性の奥義と我々の主イエス・キリストの受肉についての思いにおいても、彼らをあずかる者として得るためである。
(Vers. 9, 10, 11.) Et hoc oro ut charitas vestra magis magisque abundet in agnitione et omni sensu, ut probetis quae sunt utilia; ut sitis sinceri et inoffensi in diem Christi, repleti fructu justitiae per Jesum Christum in gloriam et laudem Dei.
PL 17, 405A(第9・10・11節)「そしてこのことを私は祈る。汝らの愛が、認識とあらゆる感覚においてますます豊かになり、有益なものを吟味するように。また、キリストの日に至るまで純粋でつまずきのない者となり、イエス・キリストを通じて正義の実に満たされ、神の栄光と賛美へと至るように」。
Deo adjutore, ordinem disciplinae christianae vult eos imbuere; ut quia firmati in fide sunt, non sint nescii sacramenti credulitatis suae: et scientes discernere utilia a contrariis, justitiae operibus ornent doctrinam Domini, fructum facientes immortalitatis ad abundantiam omnium bonorum, ut gloriosus in his apparet magister gentium.
PL 17, 405A神を助け手として、彼はキリスト教の教えの秩序を彼らに授けようと望む。信仰において堅くされたのだから、自分たちの信じることの秘義を知らない者であってはならない。有益なものを反対のものから見分けることを知って、正義の業によって主の教えを飾り、不死の実を結んで、あらゆる善の豊かさに至るようにである。こうして、異邦人の教師は、これらの者たちのうちに栄光ある者として現れる。
(Vers. 12-17.) Scire autem vos volo, fratres, quod quae ad me pertinent, ad profectum Evangelii venerunt; ita ut vincula mea manifesta in Christo facta sint in omni praetorio, et in caeteris omnibus: utque plures ex fratribus in Domino confidentes vinculis meis, coeperint magis audere sine timore verbum Dei loqui.
PL 17, 405A(第12–17節)「兄弟たちよ、私に関わることが福音の進展に至ったことを、汝らに知ってほしい。その結果、キリストにある私の鎖は、あらゆる親衛隊のうちでも、ほかのすべての人々のあいだでも、明らかになった。また、兄弟たちの多くが主にあって私の鎖に確信を得て、いっそう恐れることなく神の言葉を語ろうと、大胆になり始めた」。
Alii quidem et propter invidiam et contentionem: quidam vero et propter bonam voluntatem Christum praedicant.
PL 17, 405B「ある者たちは妬みと争いのためにも、またある者たちは善意のためにも、キリストを宣べ伝える」。
Alii quidem ex charitate, scientes quod in defensionem Evangelii positus sum: aliqui vero ex contentione Christum annuntiant, non simpliciter existimantes quod pressuram suscitent vinculis meis.
PL 17, 405B「ある者たちは愛から、私が福音の弁護のために置かれていると知って〔宣べ伝える〕。またある者たちは争いからキリストを告げ知らせる、純粋にではなく、私の鎖に苦難を引き起こしうると考えて」。
Haec explanatione non indigent; tamen, propter sollicitudinem nostram, ne qua in dubium veniant, per ordinem ea apertius prosequamur.
PL 17, 405Bこれらは説明を要しない。しかし、我々の配慮から、疑いの生じることのないよう、順を追ってさらに明らかに述べておこう。
Quoniam superius participes hos gaudii sui pronuntiavit, ideo quid profecerit praedicatio ejus insinuat, quasi charis; ita ut omnibus innotuerint passiones ejus pro Christo.
PL 17, 405C彼は先に、この人々を自分の喜びにあずかる者と告げた。それゆえ、愛する者たちに対するように、自分の宣教が何をもたらしたかを知らせる。キリストのための自分の苦しみが、すべての人に知れわたったほどにである。
Per hanc humilitatem gloriosum se indicat, ut habeant occasionem gaudendi amatores ejus; quia cujus vincula in Christo manifestantur, dignitas ejus crebrescit.
PL 17, 405Cこのへりくだりによって、彼は自分が栄光ある者であることを示し、彼を愛する者たちに喜ぶ機縁を与える。キリストにあって鎖につながれていることが明らかにされる者は、その地位が高まるからである。
In omni praetorio, et in caeteris omnibus, id est, in omni Judaismo, et per universas Ecclesias gentium; praeest enim Judaismus, quia ipsi facta promissio est, sicut dicitur: Quia salus ex Judaeis est (Joan. IV, 22) .
PL 17, 405C「あらゆる親衛隊のうちでも、ほかのすべての人々のあいだでも」とは、すなわちユダヤ教のすべてにおいて、また異邦人の諸教会のすべてを通じて、という意味である。ユダヤ教が先立つのは、それに約束がなされたからであり、「救いはユダヤ人から来る」と言われるとおりである(ヨハネ4:22)。
Ideoque plures ex fratribus exemplum suum secutos, ausos dicit fuisse loqui verbum Dei cum fiducia; constantia enim ejus multos animavit, ut non praeterirent evangelizare, comperto exemplo Apostoli, quod Deus adest, ut tueatur diligentes se; sed et alios falsos fratres, non fiducia, neque dilectione Dei, sed contentione zeli incitatos, Dei verbum dicit praedicare, quasi invidos.
PL 17, 405Cそれゆえ彼は、兄弟たちの多くが自分の手本に従い、確信をもって神の言葉を語る大胆さを得たと言う。彼の不屈さが多くの者を奮い立たせ、使徒の手本から、神が居合わせて自分を愛する者たちを守ると悟って、福音を告げることを怠らなくなったからである。しかしまた、ほかの偽りの兄弟たちは、確信からでも神への愛からでもなく、妬みの争いに駆り立てられて、妬む者のように神の言葉を宣べ伝えていると言う。
Plures ergo e fratribus sincera quidem, sed diversa voluntate Christum annuntiabant; alii enim bona voluntate hoc agebant ad gloriam Dei solius; alii vero charitate incitati apostoli, certi de tuitione Dei.
PL 17, 405Dしたがって、兄弟たちの多くは、純粋ではあるが、異なる意向でキリストを告げ知らせていた。ある者たちは善意から、ただ神の栄光のためにそれを行い、ある者たちは使徒への愛に駆り立てられ、神の守りを確信してそれを行ったのである。
Sic iterum e contra alia duo genera ponit, quae non sincero animo praedicabant; quidam enim invidentes Apostolo, contentione hoc agebant: alii vero astutia simulationis Christum annuntiabant; ut possent seditiones excitare Apostolo, quasi auctori hujus sectae, qui multos aggregaverat suae conspirationi. Major enim invidia crescebat Apostolo, quando ex latere ejus multi videbantur docere.
PL 17, 405D同じように、これと逆に、純粋でない心で宣べ伝えていたもう二つの種類を挙げる。ある者たちは使徒を妬み、争いからそれを行っていた。ある者たちは偽装の狡知をもってキリストを告げ知らせていた。それは、この党派の創始者であり、多くの者を自分の結社に集めた者として、使徒に対して騒乱を起こしうるようにするためであった。実に、多くの者が彼の側から教えているように見えるとき、使徒に対する妬みはいっそう大きく募ったのである。
(Vers. 18-21.) Quid enim? Dum tamen quovis modo, sive occasione, sive veritate Christus annuntietur: et in hoc gaudeo, sed etiam et gaudebo.
PL 17, 406A(第18–21節)「では、どうなのか。ただ、いかなる仕方であれ、口実としてであれ真実としてであれ、キリストが告げ知らされるなら、私はこのことを喜び、これからも喜ぶであろう」。
Scio enim quod hoc mihi procedet ad salutem per vestram precem, et subministrationem spiritus Jesu Christi secundum contemplationem et spem meam; quia in nullo confundar, sed in omni exerta fiducia, sicut semper, et nunc magnificabitur Christus in corpore meo, sive per vitam, sive per mortem; mihi enim vivere Christus est, et mori lucrum.
PL 17, 406A「実に、汝らの祈りと、イエス・キリストの霊の支えによって、このことは私にとって救いに至ると、私は知っている。私の切なる待望と希望のとおり、私はいかなることにも恥じることなく、つねにそうであったように、あらゆる確信をあらわにして、いまもキリストは私の体において大いなるものとされるであろう、生によってであれ死によってであれ。私にとって生きることはキリストであり、死ぬことは益だからである」。
Primum gaudium ejus est in fratribus, qui bona voluntate Christum annuntiant: deinde etiam in eo se dicit gaudere, quod fallacia hominum adversus eum compositum erat, ut ad invidiam et pressuram ejus Christus praedicaretur.
PL 17, 406A彼の第一の喜びは、善意をもってキリストを告げ知らせる兄弟たちにある。次に、人々の欺きが彼に対してたくらまれ、彼への妬みと苦難のためにキリストが宣べ伝えられるということについても、自分は喜んでいると言う。
Hoc enim dicit sibi ad vitam proficere, quod illi paraverant ad mortem; hanc enim vitam suam dicit esse, si Christus omnibus praedicetur, et se etiam mori paratum, ut hoc possit impleri, sciens magnam sibi pro hoc voto et efficacia dari posse mercedem: imperita enim malitia adversum se semper machinatur, dum nescit.
PL 17, 406B実際、他の者たちが死のために備えたものが、自分にとっては生に役立つと彼は言う。キリストがすべての人に宣べ伝えられるなら、それこそが自分の命であると言い、自分はそれが成就するためなら死ぬ覚悟さえあると言う。この願いと働きのゆえに、大きな報いが自分に与えられうると知っているのである。拙い悪意は、気づかぬうちに、つねに自分自身に対して策を弄するからである。
Ad calcandam ergo horum malevolentiam, qui recti fallacia insidias vitae ejus tendebant, Dei praesidiis se muniri testatur, iis quos utique socios gaudii sui dicit, adjuvantibus oratione propter communem alacritatem, et sancti Spiritus subministrationem, qui contra voluntatem illorum et vias aperiret praedicanti, dans gratiam et fiduciam verbis ejus, ut ortas seditiones compesceret.
PL 17, 406Bそれゆえ彼は、正しさを装う欺きによって自分の命に罠を張っていた者たちの悪意を踏みにじるために、自分は神の守りによって固められていると証言する。その守りとは、彼が自分の喜びの仲間と呼ぶ者たちが共通の熱意のゆえに祈りで助けることであり、また聖なる霊の支えである。この霊は、彼らの意志に逆らって、宣べ伝える者に道を開き、彼の言葉に恩寵と確信を与えて、起こった騒乱を鎮めるのである。
In nullo ergo se dicit confundi in doctrina Christi; quia et spes magna promissionis est, et quia nihil in ea turpe, inhonestum, aut fallax est, sicut apud paganos, sed aperta simplicitas.
PL 17, 406Cそれゆえ彼は、キリストの教えにおいては、いかなることにも恥じないと言う。そこには約束の大きな希望があり、そこには、異教徒のもとにあるような、恥ずべきこと、品位を欠くこと、偽りが何一つなく、あるのは明らかな純真さだからである。
Hinc est enim unde cum omni constantia non cedit adversis, ut magnificetur Christus in corpore ejus, sive occidatur, sive caesus evadat. Ex eo enim quae et quanta spes in Christo est, consideratur; quando non solum caedi et affligi pro eo, sed et mori paratus est.
PL 17, 406C実にこれが、彼があらゆる不屈さをもって逆境に屈しない理由である。キリストが自分の体において大いなるものとされるためであり、殺されるにせよ、打たれて生き延びるにせよ、変わりはない。キリストにある希望がどのようなもので、どれほど大きいかは、そこから見てとれる。彼はキリストのために打たれ、苦しめられるだけでなく、死ぬ覚悟さえできているのだから。
Vitam enim suam sive in praesenti, sive in futuro Christum esse dicit, sicut et evangelista Joannes testatur, dicens: Quod factum est, in ipso vita erat, et vita erat lux hominum (Joan. I, 3, 4) .
PL 17, 406C実に彼は、現在においても将来においても、自分の命はキリストであると言う。福音書記者ヨハネも証言して、こう言っているとおりである。「作られたものは、彼のうちで命であり、その命は人々の光であった」(ヨハネ1:3, 4)。
Pro hac vita mortale corpus tradit, ut id recipiat in aeternum: ac per hoc lucrum cumputat mori pro Christo.
PL 17, 406Dこの命のために彼は死ぬべき体を差し出す。それを永遠に受け戻すためである。それゆえ、キリストのために死ぬことを益と数える〔底本は cumputat。computat と読む〕。
(Vers. 22-26.) Si ergo vivere in carne, hic mihi fructus est operis: et quid eligam ignoro. Coarctor autem in his duobus, desiderium habens dissolvi, et cum Christo esse, multo enim melius: remanere autem in carne valde necessarium propter vos.
PL 17, 406D(第22–26節)「それゆえ、肉において生きることが私にとって働きの実であるなら、何を選ぶべきか私は知らない。私はこの二つのあいだで板挟みになっている。解き放たれてキリストとともにいることを望む、その方がはるかに良いからである。しかし、肉にとどまることは、汝らのためにはなはだ必要である」。
Et hoc certum habens, scio quia manebo et permanebo omnibus vobis in vestrum profectum et gaudium fidei; ut gloria vestra abundet per Christum Jesum in me, per meum adventum iterum ad vos.
PL 17, 406D「そして、これを確信して、私は知っている。私はとどまり、汝らすべてのためになおとどまるであろう、汝らの進歩と信仰の喜びのために。汝らの栄光が、キリスト・イエスを通じて、私において満ちあふれるように、私が再び汝らのもとへ来ることによって」。
Manifestum est quod dicit, quia si in carne positus non otiosum est, quod vivit; habet enim fructum operis sui. Quid eligam, inquit, ignoro.
PL 17, 407A彼の言うことは明らかである。すなわち、肉に置かれていても、彼が生きていることは無益ではない。自分の働きの実があるからである。「何を選ぶべきか私は知らない」と彼は言う。
Duabus enim ex causis urgetur; habet enim desiderium excedere, et cum Christo esse multo melius aestimans; ut jam praesens sit apud Deum, ut exoptatis et promissis fruatur; in carne vero ut sit adhuc, necessarium dicit propter instructionem credentium.
PL 17, 407A実に彼は二つの理由から迫られている。去って、キリストとともにいることをはるかに良いと考えて望み、すでに神のもとに現前して、望んだものと約束されたものを享受したいと思う。一方、なお肉にとどまることは、信じる者たちを教え導くために必要だと言うのである。
Et cum dissolvi et cum Christo esse multo melius ducat; certum tamen hoc scire se protestatur, quia manebit in carne ad profectum fidelium; ut gloria eorum abundet in Domino, proficiens ad laudem Apostoli, cum iterum viderint eum.
PL 17, 407A解き放たれてキリストとともにいるほうがはるかに良いと考えていても、それでも彼は、信じる者たちの進歩のために自分は肉にとどまると確かに知っていると公言する。彼らの栄光が主において満ちあふれ、彼らが再び彼を見るとき、それが使徒への称賛にもなるようにである。
Crementum enim faciunt scientiae, et plenius fundantur in fide. Quantum affectum habuit circa credentes, ut hoc quod multo melius sibi esse dicit, non eligat: sed hoc velit, quod expediat multis, certus etiam Domino hoc placere, quod pro multorum salute proficiat.
PL 17, 407A実際、彼らは知識を増し、信仰にいっそう十全に基礎づけられる。彼は信じる者たちに対してどれほどの情愛を抱いていたことか。自分にとってはるかに良いと言うものを選ばず、多くの者の益になることを望むほどに。しかも、多くの者の救いに役立つことは主を喜ばせると、確信してもいるのである。
Quis non tertii coeli cupidus sperneret omnem curam praesentem? quis non paradisi superioris desiderio omnia haec postponeret? quis non verborum arcanorum memor humana eloquia devitaret? quis non post tanta exitia eligeret requiem? Sed quia charitatem omnibus anteposuit, hoc secutus est, quod proficeret fratribus.
PL 17, 407B第三の天を慕う者で、現在のあらゆる憂いを退けない者があろうか。上なる楽園への慕わしさゆえに、これらすべてを後回しにしない者があろうか。秘められた言葉を思い起こす者で、人間の言葉を避けない者があろうか。かくも多くの破滅のあとで、安息を選ばない者があろうか。しかし、彼は愛をすべてに優先させたので、兄弟たちの益となることを追い求めたのである。
(Vers. 27, 28.) Tantum digne Evangelio Christi conversamini. Dignam conversationem vult eos exhibere disciplinae Dominicae; ut non poeniteat eum voluisse remanere in carne.
PL 17, 407B(第27・28節)「ただ、キリストの福音にふさわしく振る舞え」。彼は、彼らが主の教えにふさわしい振る舞いを示すことを望む。肉にとどまろうと望んだことを、悔いることがないようにである。
Ut sive cum venero et videro vos, sive absens audiam de vobis quod stetis in uno spiritu, unanimes, pariter cum fide Evangelii certantes, et non pavescentes in quoquam ab adversariis, quae est illis ostentatio interitus, vobis autem salutis.
PL 17, 407C「私が行って汝らを見るにせよ、離れていて汝らについて聞くにせよ、汝らが一つの霊に立ち、心を一つにし、福音の信仰とともに一致して闘い、何事においても敵対者たちを恐れないでいると。それは彼らにとっては滅びのしるしであり、汝らにとっては救いのしるしである」。
Unanimes vult eos esse in fide et devotione contra adversarios, ut eadem audiat de illis absens, quae vidit et praesens; ut in nullo paventes minas aut terrores adversariorum, custodiant fidem, scientes quia eis qui pro Christo tribulantur, ad salutem proficit: illis vero qui tribulant, ad perditionem.
PL 17, 407C彼は、敵対者たちに対して、信仰と献身において彼らが心を一つにするよう望む。離れていても、居合わせて見たのと同じことを彼らについて聞くためである。敵対者たちの脅しや恐れに、いかなる点でも怯えず、信仰を守るようにということであり、キリストのために苦難にあう者たちにはそれが救いに役立ち、苦難を与える者たちには滅びに役立つと、知っているのだから。
(Vers. 29, 30.) Et hoc a Deo donatum est vobis pro Christo, non solum ut in eum credatis, sed etiam ut pro illo patiamini, idem certamen habentes, quale et vidistis in me, et nunc auditis de me.
PL 17, 407C(第29・30節)「またこのことは、キリストのために神によって汝らに与えられたものである。彼を信じることだけでなく、彼のために苦しむことをも。汝らは、私のうちに見て、いま私について聞いているのと同じ闘いを持っている」。
Quamquam Dei gratiam extollat in omnibus, ad laudem tamen illorum proficit, quod dicit quia Deus illis concessit pati pro Christo; non enim concedit vel donat nisi amatoribus Christi.
PL 17, 407C彼はあらゆることにおいて神の恩寵を称揚しているが、キリストのために苦しむことを神が彼らに許したと言うのは、彼らの称賛に役立つ。神は、キリストを愛する者にしか、許しも与えもしないからである。
Ideo dicit: Pro Christo donatum est vobis; ut a Patre Deo donatum sit diligentibus Christum, ut ad argumentum meritorum suorum patiantur pro Christo, et sequentes exempla doctoris sui, omni confidentia certent ad triumphandos, infideles.
PL 17, 407Dそれゆえ彼は、「キリストのために汝らに与えられた」と言う。すなわち、父なる神によって、キリストを愛する者たちに与えられているということである。彼らは、自分たちの功の証として、キリストのために苦しみ、自分たちの教師の手本に従い、あらゆる確信をもって、不信仰の者たちに勝利するために闘うのである。
Caput II
第II章PL 17, 407D(Vers. 1-4.) Si qua ergo exhortatio in Christo, si quod solatium charitatis, si qua participatio spiritus, si qua sunt viscera et miserationes, implete gaudium meum, ut idem sapientes, eamdem charitatem habentes, unanimes, unum sentientes, nihil fiat secundum irritationem, neque secundum inanem gloriam, sed in humilitate mentis alius alium existimantes superiorem sibi: non quae sua sunt unusquisque contemplantes, sed quae aliorum sunt.
PL 17, 407D(第1–4節)「それゆえ、キリストにある何らかの勧めが、愛の何らかの慰めが、霊の何らかの交わりが、何らかの心の奥底と憐れみがあるなら、汝らは私の喜びを満たせ。すなわち、同じ思いを抱き、同じ愛を持ち、心を一つにし、一つのことを思い、何事も挑発の心から、また空しい栄光から行わず、むしろ精神のへりくだりにおいて、互いに相手を自分より上の者と考え、おのおの自分のことではなく、他の人々のことに目を向けよ」。
Hoc dicit, quia si est vera exhortatio spei in Christo apud vos, qua vos invicem consolamur, si solatium charitatis communis, si participatio Spiritus sancti, per quam jungimur in uno corpore novo, si qua sunt viscera, id est, si in animo vestro sum, sicut et vos in meo, si miserationes, hoc est, si affectus pietatis in amore est, implete gaudium meum.
PL 17, 408A彼が言うのはこうである。もし諸君のもとに、キリストにある希望の真の勧めがあり、それによって我々が代わる代わる諸君を慰めるのであり、共通の愛の慰めがあり、聖なる霊の交わりがあり、それによって我々が一つの新しい体に結ばれるなら、もし何らかの心の奥底があるなら、すなわち、諸君が私の心にいるように私も諸君の心にいるなら、もし憐れみがあるなら、すなわち、情愛の気持ちが愛のうちにあるなら、「私の喜びを満たせ」。
Haec quae enumerat, tunc vera probanda significat, si ista quae subter mandat, fuerint servata; ut unanimes sint, et spiritu humiles, non se invicem provocantes, sed in charitate gaudentes; ut gaudium Apostoli plenum sit in eis.
PL 17, 408A彼が列挙するこれらのものは、のちに命じることが守られたときに、真実であると認められることを示している。すなわち、心を一つにし、霊においてへりくだり、互いを挑発せず、愛のうちに喜び合うことである。使徒の喜びが彼らにおいて満ちるようにである。
Sic ergo eos constringit, ut si haec non custodierint, nec in caeteris probati videantur; ut quia in aliis nolunt se improbatos videri, ista quoque servent, ut perfecti sint.
PL 17, 408Bこうして彼は彼らを追い込む。もしこれらを守らなければ、ほかの点でも認められないと見えるようにである。ほかの点では認められない者と見られたくない以上、これらをも守って、完全な者となるようにというのである。
Sine dubio enim erant inter eos dissentientes et inquieti, et qui inani gloriae studerent, contendere et vincere volentes cum animi atrocitate, ubi praemium non est: sed parit lites, et rumpit charitatem.
PL 17, 408B疑いなく彼らのうちには、意見を異にする者、落ち着きのない者、空しい栄光に熱心な者がいた。そうした者は、心の荒々しさをもって争い、勝とうとするが、そこに報いはなく、ただ争いを生み、愛を断ち切るのである。
Quae enim potest esse plebs, in qua vasa aurea est argentea tantum sint, non et lignea et fictilia? Sed possunt exercitio boni immutata fieri aurea et argentea; quia non naturae vitium est, sed voluntatis.
PL 17, 408B実際、金の器と銀の器だけがあって、木の器や土の器がない民などありえようか〔底本は est。et と読む〕。しかし、善の鍛錬によって、変えられて金や銀となりうる。それは本性の欠陥ではなく、意志の欠陥だからである。
(Vers. 5, 6.) Hoc enim sentite in vobis, quod et in Christo Jesu, qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se parem Deo. Christus semper in forma Dei erat, quia imago est invisibilis Dei.
PL 17, 408B(第5・6節)「実に、汝ら、キリスト・イエスにもあったこの思いを自分たちのうちに抱け。彼は神の形であったのに、神と等しくあることを奪い取るものとは考えなかった」。キリストは常に神の形であった。見えない神の像だからである。
Sed Apostolus de Dei Filio, cum incarnatus homo factus est, tractat dicens: Hoc sentite in vobis, quod et in Christo Jesu, id est, Deo et homine. Qui cum in forma Dei esset, inter homines utique conversatus, verbis et operibus apparebat esse Deus.
PL 17, 408Cだが使徒は、神の子が受肉して人となったときのことについて論じて、こう言っている。「汝ら、キリスト・イエスにもあったこの思いを自分たちのうちに抱け」、すなわち神にして人であるキリスト・イエスに、と。「彼は神の形であったのに」、人々のあいだで過ごしつつ、言葉と業によって神であると現れていたのである。
Forma enim Dei nihil differt a Deo; ideo enim forma et imago Dei appellatus est, ut intelligeretur non ipse Pater esse Deus: sed hoc esse, quod Deus est.
PL 17, 408C実に、神の形は神と何ら異ならない。彼が「神の形」また「像」と呼ばれたのは、彼が父自身である神だということではなく、神であるところのものであると理解されるためである。
Hic ergo non rapinam arbitratus est esse se parem Deo; sciens enim in forma Dei se esse, non furatus est, ut diceret: Ego et Pater unum sumus (Joan. X, 30) .
PL 17, 408Cそれゆえこの者は、神と等しくあることを奪い取るものとは考えなかった。自分が神の形にあると知っていたので、盗んだのではなく、「私と父は一つである」と言ったのである(ヨハネ10:30)。
Et alibi in Joannis Evangelio: Propterea, inquit, persequebantur Judaei Jesum, quia non solum solvebat sabbatum, sed et Patrem sibi proprium dicebat Deum, aequalem se faciens Deo (Joan. V, 18) .
PL 17, 408Cまたヨハネによる福音書の別の箇所で、彼はこう言う。「それゆえユダヤ人たちはイエスを迫害した。彼が安息日を破っただけでなく、神を自分の固有の父と呼び、自分を神と等しくしたからである」(ヨハネ5:18)。
Jure ergo exaequavit se Deo; ille enim arbitratur rapinam facere, qui se parem facit ei quo inferior est.
PL 17, 408Dそれゆえ、彼が自分を神と等しくしたのは当然である。奪い取りをしていると考えるのは、自分が劣っている相手と自分を等しくする者だからである。
Sed semetipsum exinanivit, formam servi accipiens in similitudinem hominum factus, et habitu repertus ut homo. Humiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis.
PL 17, 408D「しかし彼は自らを空しくし、僕の形を取り、人々の似姿となり、姿において人として見いだされた。彼は自らを低くし、死に至るまで、しかも十字架の死に至るまで従順となった」。
Christum igitur sciens in forma Dei se esse, aequalem se ostendit Deo: sed ut humilitatis legem doceret, Judaeis se comprehendentibus non solum non repugnavit: Sed semetipsum exinanivit; hoc est, potestatem suam ab opere retraxit; ut humiliatus otiosa virtute infirmari videretur.
PL 17, 408Dキリスト〔底本は Christum。Christus と読む〕は、神の形にあることを知りながら、自分を神と等しい者として示した。しかし、へりくだりの法を教えるために、ユダヤ人たちが彼を捕らえたとき、抵抗しなかっただけでなく、「自らを空しくした」。すなわち、自分の権能を働きから引き戻した。こうして、へりくだって力を働かせずにいたので、弱くなったように見えたのである。
Formam servi accipiens, dum tenetur et ligatur, et verberibus agitur, usque ad crucem factus obediens Patri, cui se aequalem sciebat, non sibi defendit aequalitatem, sed subjecit se.
PL 17, 409A僕の形を取って、捕らえられ、縛られ、鞭で打たれながら、十字架に至るまで、自分が等しいと知っている父に従順となり、自分のために等しさを守らず、むしろ自らを服させたのである。
Hanc patientiam et humilitatem imitari nos docet, ut non solum coaequalibus non nos anteponamus; verumetiam inclinemus nos, auctoris nostri secuti exemplum.
PL 17, 409Aこの忍耐とへりくだりに倣うよう、彼は我々に教える。同等の者たちに対して自分を上に置かないだけでなく、むしろ自らを低くするようにである、我々の創始者の手本に従って。
Formam tamen Dei non accepisse dicitur, sed esse in forma Dei: servi autem formam accepisse, dum quasi peccator humiliatur. Servi autem ex peccato fiunt, sicut Cham filius Noe, qui primus merito nomen servi accepit (Gen. IX, 25) .
PL 17, 409Aただし、神の形は「受けた」とは言われず、神の形に「ある」と言われる。一方、僕の形を受けたというのは、罪人のようにへりくだらされるときである。僕は罪から生じる。ノアの子ハムが、最初に当然にも僕の名を受けたとおりである(創世記9:25)。
Non enim mihi, sicut quibusdam, videtur sic formam servi accepisse, dum homo natus est. Vide enim quid dicat: Hoc sentite in vobis, quod et in Christo Jesu, id est, Deo et homine.
PL 17, 409A実際私には、ある人々が言うように、人として生まれたときに僕の形を受けたとは思われない。彼の言うことを見よ。「汝ら、キリスト・イエスにもあったこの思いを自分たちのうちに抱け」、すなわち神にして人である者に、と。
Ante incarnationem enim aut Christus potest dici, aut Jesus; quia simul ambo nomina et hominis filium, et Dei Filium significant. Nam ante nativitatem quid dicit inter caetera?
PL 17, 409A受肉の前にも、キリストとも、イエスとも言いうる。両方の名が、人の子をも神の子をも同時に意味するからである。実に、生まれる前のことについて、彼はほかの箇所で何と言っているか。
Petra autem erat Christus, et non tentemus Christum, sicut quidam eorum tentaverunt (I Cor. X, 4) . Ubi ergo aut Deum, aut hominem vult significare Scriptura, unum e duobus ponit: aut Jesum, aut Christum.
PL 17, 409B「岩はキリストであった。そして、彼らのうちのある者たちが試みたように、我々はキリストを試みてはならない」(一コリント10:4)〔引かれた句の後半は10:9〕。それゆえ聖書は、神か人かを示そうとするとき、二つのうち一方を置く。イエスかキリストかである。
Dei enim Filius cum homo natus sit, in forma Dei erat; quia cum homo videretur, opera Dei faciebat; ut in gestis rebus appareret Deus esse, qui tantum homo esse putabatur.
PL 17, 409B実に、神の子は人として生まれたとき、神の形にあった。人と見えながら神の業を行っていたからである。人にすぎないと思われていた者が、成し遂げた事柄において神であると現れるためである。
Opera enim formam significabant, ut quia opera ejus, non utique hominis opera sunt, hic qui in opere vel forma Dei erat, Deus intelligeretur.
PL 17, 409B実際、業が形を示していた。彼の業は決して人の業ではないのだから、業において、すなわち神の形において存在したこの者が、神であると理解されるようにである。
Forma enim Dei quid est, nisi exemplum quo Deus apparet, dum mortuos excitat, surdis reddit auditum, leprosos mundat, et alia?
PL 17, 409B神の形とは、神が現れる実例でなくて何であろうか。死者を起こし、耳の聞こえない者に聴力を返し、重い皮膚病の者を清め、そのほかのことをするときに、神が現れるのである。
Quomodo autem homini similis factus dicitur, si homo tantum erat: et qua ratione habitu repertus ut homo est, si non esset et Deus; nisi quia cum antequam se inclinari permitteret, semper in Dei virtute visus sit, postea infirmatus in habitu hominis repertus est?
PL 17, 409C人にすぎなかったのなら、どうして人に似た者となったと言われるのか。また、神でもなかったのなら、どんな根拠で姿において人として見いだされたというのか。ただし、彼は自分が低くされることを許す前はつねに神の力のうちに見られ、のちに弱くなって人の姿において見いだされた、ということでなければ。
Nam in monte utique, quasi Deus apparuit (Matth. XVII, 2) : et in mari pedibus ambulans, non solum homo, sed et Deus visus et intellectus est. Denique qui erant in navi, quid dicunt? Vere Filius Dei est hic (Matth. XIV, 33) .
PL 17, 409C実際、山の上で彼は確かに神のように現れた(マタイ17:2)。海の上を歩いたときも、人としてだけでなく神としても見られ、悟られた。実に、舟にいた者たちは何と言ったか。「まことに、この者は神の子である」(マタイ14:33)。
Ista ergo virtute cessante, velut homo visus est; ideo enim dicit quasi ut illud significet, quia et Deus est. Infirmitatis enim causa Deum dicit similem factum hominibus.
PL 17, 409Cこの力が働かなくなったとき、彼は人のように見られた。彼が「ように」と言うのは、神でもあることを示すためである。弱さのゆえに、神が人々に似た者となったと言うのである。
Quod in subjectis aperit, dicens: Humiliavit semetipsum factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis. Hinc est unde habitu repertus ut homo est; retinens enim virtutem suam, ne appareret in eo, ut homo visus est et occisus, qui mori nescit.
PL 17, 409Cそのことを彼は続く言葉で明らかにして言う。「彼は自らを低くし、死に至るまで、しかも十字架の死に至るまで従順となった」。ここから、姿において人として見いだされた、ということになる。自分の力を抑えて、それが彼に現れないようにしたので、死ぬことを知らない者が、人として見られ、殺されたのである。
(Vers. 10, 11, 12.) Propter quod et Deus superexaltavit eum, et donavit ei nomen, quod est super omne nomen; ut in nomine Jesu omne genu flectatur, coelestium, terrestrium, et infernorum: et omnis lingua confiteatur quia Dominus Jesus Christus in gloria est Dei Patris.
PL 17, 409D(第10・11・12節)〔札は刷りのまま。引かれた句は第9–11節に当たる〕「そのゆえに、神は彼を高く挙げ、あらゆる名にまさる名を彼に与えた。それは、イエスの名において、天上のもの、地上のもの、冥界のものすべての膝がかがめられ、あらゆる舌が、主イエス・キリストは父なる神の栄光の中にあると告白するためである」。
Quid et quantum humilitas mereatur, ostendit; ut magis hanc appeteremus, calcata jactantia. Unde dicit Salomon: Superbis Deus resistit, humilibus autem dat gratiam (Prov. III, 34) .
PL 17, 409Dへりくだりがどれほどの、またどのようなものに値するかを、彼は示している。我々が、思い上がりを踏みにじって、いっそうこれを求めるようにである。それゆえソロモンは言う。「神は高ぶる者に逆らい、へりくだる者に恩寵を与える」(箴言3:34)。
Quare et Dominus: Qui se, inquit, exaltaverit, humiliabitur; et qui se humiliaverit, exaltabitur (Luc. XIV, 11) . Haec est ergo humilitas, si sibi quis nec quod deberi novit, defendat.
PL 17, 410Aそれゆえ主もこう言う。「自らを高くする者は低くされ、自らを低くする者は高くされる」(ルカ14:11)。したがって、へりくだりとは、自分に当然与えられるべきと知っていることさえ、自分のために主張しないことである。
Denique Pharisaeus ille (Luc. XVIII, 11 et seq.) , vera de se dicens, exaltasse se dictus est; ac per hoc humiliatus est: Christus autem plus fecit, qui cum Deus sit, caro factus hominibus se inclinavit.
PL 17, 410A実に、あのファリサイ派の人(ルカ18:11以下)は、自分について真実を語りながらも、自らを高めたと言われ、それゆえに低くされた。だがキリストはそれ以上のことをした。神であるのに、肉となって、人々に身をかがめたのである。
Nunc videamus quomodo donatum est Christo nomen, quod est super omne nomen, quasi eguerit Filius Dei, aut imperfectus fuerit; qui enim eget, imperfectus est. Si enim in forma Dei erat, erat par et aequalis Deo; quomodo donatum est illi?
PL 17, 410A今や、神の子が何かに欠けていたかのように、あるいは不完全であったかのように、あらゆる名にまさる名がキリストにどのようにして与えられたのかを見よう。欠ける者は不完全だからである。実に、もし彼が「神の形にあった」のなら、神と対等で等しかった。ならば、どうして彼に与えられたのか。
Et enim donatum dicit, qui se humiliavit, et quasi homo apparuit, exinaniens se, factus obediens usque ad mortem. Si ergo perfectus natus est, quomodo eguit?
PL 17, 410A実に、「与えられた」と使徒が言うのは、自らを低くし、人のように現れ、「自らを空しくし」、「死に至るまで従順となった」者についてである。それなら、完全なものとして生まれたのに、どうして欠けることがあったのか。
Perfectum Dei Filium natum de Deo Patre qui negat, Arianus est; nam ante passionem, aequalem se Deo Patri ostendit, sicut et supra memoravi. Unde constat hunc natum esse perfectum; in nativitate enim sua omnia consecutus videtur.
PL 17, 410B神なる父から生まれた神の子が完全であることを否定する者は、アレイオス派である。実に、〔子は〕受難の前に、自分が神なる父と等しいことを示したのであり、それは先にも述べたとおりである。ここから、彼が完全なものとして生まれたことは明らかである。実に、その生まれにおいてすべてを得ていたと見えるからである。
In plenitudine enim divinitatis est natus ad omnia agenda, quae gessit; ut prius donum accepisset, quam gereret, ad quae agenda natus est.
PL 17, 410B実に、神性の満ちあふれの中に彼は生まれたのであり、それは、自らが成し遂げたすべてのことを行うためである。したがって、行うために生まれたそのことを行う前に、すでに賜物を受けていたのである。
Videtur ergo donum Patris, hoc est, esse Filium, et nomen ejus super omne nomen sit, hoc est, esse Deum; nomen enim Dei sed per naturam, non per solam appellationem, super omne nomen est.
PL 17, 410Bそれゆえ、父の賜物とは子であることだと見える。そして「その名があらゆる名にまさる」とは、神であることである。実に神の名は、単なる呼称によってではなく本性によって、あらゆる名にまさるのである。
Hinc est, ut in nomine Jesu omne genu flectatur, coelestium, terrestrium, et infernorum; sicut ad Romanos significat, inter caetera dicens: Et ex quibus Christus secundum carnem, qui est super omnia Deus benedictus in saecula (Rom. IX, 5) .
PL 17, 410Bここから、「イエスの名において、天上のもの、地上のもの、冥界のものすべての膝がかがめられる」ということになる。使徒はローマの人々への手紙で、ほかのことの中でも次のように言って示している。「彼らからキリストは肉によって出た。彼は万物の上にある神であり、世々にわたって祝福されている」(ローマ9:5)。
Quae sint autem haec omnia in epistola ista aperit dicens, coelestia et terrestria et inferna: alia enim nulla sunt. Quibusdam tamen videtur homini donatum esse nomen, quod est super omne nomen, quod nullo genere, nulla ratione convenit.
PL 17, 410Cこれらすべてが何であるかを、使徒はこの手紙の中で、天上のもの、地上のもの、冥界のものと言って明らかにしている。ほかのものは存在しないからである。ところが、あらゆる名にまさる名が人に与えられたと見る者たちがいるが、これはいかなる仕方でも、いかなる道理にも合わない。
Si enim Christus Dei Filius idem ipse et homo est, non poterat Deus homo factus, sed manens Deus, his egere quae habebat: aut si secundum quod homo erat, his egebat, quae Dei sunt, ipse sibi Dei Filius Deus dedisset, quae deerant ei juxta quod homo erat.
PL 17, 410C実に、もしキリストが神の子であり、同じ者が人でもあるなら、神は人となったのであるから、神にとどまりつつ、自らが持っていたものに欠けることはあり得なかった。あるいは、人である限りにおいて、神に属するものに欠けていたのだとすれば、神の子なる神自身が、人である限りで自分に欠けていたものを、自分自身に与えたことになろう。
Quod quidem ab insipientia dicitur. Et quare Pater dicitur dedisse, cum ipse qui homo factus erat, nihil dehaberet? aut non poterat Filii divinitas corpori suo et animae praestare, quae deerant? Sed forte quia a Deo Patre sunt omnia, ideo ipse dicitur dedisse.
PL 17, 410Cこれは愚かさから言われることである。それに、人となったその者自身には何も欠けていなかったのに、なぜ父が与えたと言われるのか。あるいは、子の神性は、自分の体と魂に、欠けていたものを与えることができなかったのか。だがおそらく、万物は神なる父からあるゆえに、父自身が与えたと言われるのであろう。
Si ergo a Patre omnia, quare non dicatur cuncta Filio suo per generationem dedisse? Et quamvis aequalem sibi genuerit Filium, ordo tamen exigit ut in nomine Patris agantur omnia. Hoc Pater concessit Filio post crucem, ut omnia in nomine Filii salventur.
PL 17, 410Dそれなら、万物が父からあるのに、なぜ父が、生まれによってすべてを自分の子に与えたと言われないのか。そして、自分と等しい子を生んだとはいえ、万物が父の名において行われるよう、秩序が求める。父は十字架ののち、万物が子の名によって救われるよう、これを子に許した。
Denique dicit Dominus de discipulis ad Patrem: Pater, quos dedisti mihi, custodivi; tui enim erant, et mihi eos dedisti (Joan. XVII, 12) . Et ad discipulos ait: Usque modo nihil petistis in nomine meo; petite, et accipietis (Joan. XVI, 24) .
PL 17, 410D実に、主は弟子たちについて父に向かって言う。「父よ、汝が私に与えた者たちを、私は守った。彼らは汝のものであり、汝が彼らを私に与えたからである」(ヨハネ17:12)。また弟子たちに言う。「今まで、汝らは私の名において何も求めなかった。求めよ、そうすれば受けるであろう」(ヨハネ16:24)。
Hoc ergo natus accepit, ut post crucem manifestaretur, quid a Patre dum generaretur, acceperit. Nomen enim tunc accepit a Patre, cum a creatura coepit sciri; cognoscitur enim quid propter haec quae gessit, antequam gereret, acceperit.
PL 17, 410Dしたがって、生まれた者はこれを受けたのであり、それは、十字架ののちに、生み出されるときに父から何を受けたかが明らかにされるためである。実に、その名を父から受けたのは、被造物に知られ始めたときである。というのも、彼が成し遂げたこれらのことのゆえに、それを成し遂げる前に何を受けていたかが知られるからである。
Denique ante crucem dixit: Omnia mihi tradita sunt a Patre meo (Matth. XI, 27) . Quomodo ergo hoc ad corpus potest referri, ut Dei nomen corpori sit donatum; cum constet Christum hominem esse et Deum; quia nec dignum est, ut Deus immutetur in carnem, neque caro hoc possit effici, quod est Deus?
PL 17, 411A実に、十字架の前に彼は言った。「すべては私の父から私に渡された」(マタイ11:27)。ならば、どうしてこれを体に当てはめることができようか、神の名が体に与えられたと。キリストが人であり神であることは確かなのに。神が肉へと変えられることはふさわしくなく、肉が神であるものになることもできないからである。
Sed forte ut adoptione Deus esset, et hic color est; incipiet enim ex parte Deus verus esse Christus, et ex parte adoptivus, aut duo dii.
PL 17, 411Aだがおそらく、養子縁組によって神となったのだと言うのであろうが、これも口実である。そうなればキリストは、一部は真の神であり、一部は養子の神である者として始まることになり、あるいは神が二つになるからである。
Sed aliud Scriptura significat: illi enim donatum significat, qui se exinanivit, qui formam servi accepit, qui in similitudinem hominis factus est homo, qui Patri obedivit. Si homo Deo Patri obedivit, quid magnum est, quod dixit Apostolus?
PL 17, 411Aしかし聖書が意味しているのは別のことである。すなわち、与えられたというのは、自らを空しくした者、「僕の形を取った」者、「人の似姿となって人となった」者、父に従った者についてだと、聖書は意味している。もし人が神なる父に従ったのなら、使徒の言ったことのどこが大きいというのか。
Sed hoc magnum est, quia cum aequalis esset, obedivit. Et quid laudis est, si in similitudinem hominis factus est homo; ut homini similis homo factus dicatur?
PL 17, 411Bだが大きいのは、等しくありながら従ったということである。それに、人の似姿となって人となったのなら、何の称賛に値しようか。人が人に似たものとなったと言われるのだから。
Sed non potest fieri; nemo enim in similitudinem fit alicujus, nisi alius sit, antequam fiat in similitudinem cujus vult; per causam enim similis factus est, non per substantiam. Et quis est, qui se exinanivit? Homo. Ergo habebat. Et quomodo accepit?
PL 17, 411Bしかし、そうはなり得ない。誰も、似たものとなろうとする相手の似姿になる前に、それとは別の者でなければ、その似姿にはなれないからである。〔彼は〕実体によってではなく、ある事情によって似たものとなったのである。では、自らを空しくしたのは誰か。人である。ゆえに、〔空しくするだけのものを〕持っていたことになる。ではどのようにして受けたのか。
Sed quid poterat se exinanire homo res infirma? Et in forma Dei numquid homo erat? Sed forte homo in forma Dei Filius erat. Age, Filius Dei in cujus forma erat? Et si jam homo in forma Dei, hoc est, Filius Dei erat, jam ante passionem perfectus erat.
PL 17, 411Bしかし、人という弱いものが、何を空しくできたというのか。また、神の形に人がいたとでもいうのか。だがおそらく、神の形にある人こそ子であったというのだろう。さあ、神の子は誰の形にあったのか。そしてもし、すでに神の形にある人、すなわち神の子がいたのなら、すでに受難の前に完全であったことになる。
Non ergo post passionem aliquid accepit. Sed videamus, quid de eo scriptum sit: Propter quod superexaltavit eum Deus, et donavit ei nomen, quod est super omne nomen; ut in nomine Jesu omne genu flectatur, coelestium, terrestrium, et infernorum: et omnis lingua confiteatur, quia Dominus Jesus Christus in gloria est Dei Patris.
PL 17, 411Bゆえに、受難のあとに何かを受けたのではない。だが、彼について何と書かれているかを見よう。「そのゆえに、神は彼を高く挙げ、あらゆる名にまさる名を彼に与えた。それは、イエスの名において、天上のもの、地上のもの、冥界のものすべての膝がかがめられ、あらゆる舌が、主イエス・キリストは父なる神の栄光の中にあると告白するためである」。
Consideremus nunc dicta, et sic advertamus vim locutionis. Certe nomen, quod super omne nomen est, Dei nomen est.
PL 17, 411Cでは今、語られたことを考察し、そうして言い方の力を見極めよう。確かに、あらゆる名にまさる名とは、神の名である。
Sed si per naturam non constat hoc nomen non est super omne nomen; appellativum enim nomen in solo vocabulo est, non in nobilitate naturae: et adoptivo Deo non flectit creatura genu, sed vero, non concreaturae.
PL 17, 411Cだが、もしこの名が本性によって〔神に〕備わるのでないなら、この名はあらゆる名にまさるものではない。呼称としての名は、語にあるだけで、本性の高貴さにあるのではないからである。被造物が膝をかがめるのは、養子の神にではなく、真の神に対してであって、同じ被造物に対してではない。
Et quomodo fieri potest, ut homo sit in gloria Dei Patris? Etiamsi adoptivus Deus sit homo, in gloria Dei Patris non potest esse; nam ei hoc competit, qui natus est de Deo.
PL 17, 411Cそして、人が父なる神の栄光の中にいるなど、どうしてあり得ようか。たとえ人が養子の神であっても、父なる神の栄光の中にいることはできない。それは、神から生まれた者にふさわしいことだからである。
In gloria enim Dei Patris esse, nihil differre a Deo est; ut una gloria sit Patris et Filii per communem substantiam et virtutem; est enim haec unitas naturae.
PL 17, 411D実に、父なる神の栄光の中にいるとは、神と何も異ならないことである。それゆえ、父と子の栄光は、共通の実体と力によって一つである。これが本性の一体性だからである。
Quid, rogo, contrarium est, si Filius donum a Patre accepisse dicatur; cum omnia Filii a Patre sint, a quo et cuncta esse creduntur? Substantiam autem Dei idcirco naturam dicimus; quia natus de illa Christus est.
PL 17, 411D私は問う、子が父から賜物を受けたと言われることの何が矛盾するのか。子のものはすべて父からあり、万物もまた父からあると信じられているのだから。我々が神の実体を本性と呼ぶのは、キリストがそれから生まれたからである。
(Vers. 12, 13.) Itaque, dilectissimi mihi, sicut semper obedistis, non in praesentia mei tantummodo, sed multo magis nunc in absentia, cum timore et tremore vestram ipsorum operamini salutem; Deus est enim, qui operatur in vobis, et velle et operari pro bona voluntate.
PL 17, 411D(第12・13節)「それゆえ、私にとってこの上なく愛する人たちよ、汝らはいつも従順であったように、私がいるときだけでなく、私のいない今はなおさら、恐れおののきつつ汝ら自身の救いを成し遂げよ。願うことも行うことも、善き意志に従って汝らのうちに働くのは、神だからである」。
Deum bonos conatus adjuvare testatur; omnem enim gratiam semper reportat ad Deum; ut nostrum sit velle, perficere vero Dei.
PL 17, 412A神は善い努力を助けると、使徒は証言している。実に、あらゆる恩寵をつねに神に帰すからである。願うことは我々のもの、成し遂げることは神のものとなるように。
Nam quis vinceret Principes ac Potestates, rectores tenebrarum harum, spiritalia nequitiae in coelestibus, nisi solus Deus, quos causa invidiae inimicos habemus? Indignantur enim nos dici filios Dei.
PL 17, 412A実に、この闇の指導者たち、天上にある悪の霊的なものである支配と権能に、神のほかに誰が勝てようか。我々は彼らの妬みのゆえに、彼らを敵としている。彼らは、我々が神の子と呼ばれることに憤るからである。
Non ergo novum est, quod hortatur: sed ut more solito subditi sint Evangelio, curam propriae conversationis habentes; bona enim conversatio salutem operatur.
PL 17, 412Aゆえに、使徒が勧めていることは新しいことではない。そうではなく、いつもどおり福音に服し、自分自身の生き方に気を配れということである。善い生き方は救いを成し遂げるからである。
(Vers. 14-18.) Omnia facite sine murmurationibus et haesitationibus, ut sitis irreprehensibiles et simplices, sicut filii Dei, immaculati in medio nationis pravae et perversae: inter quos lucetis sicut luminaria in mundo, verbum vitae continentes ad gloriam mihi in die Christi; quia non in vacuum cucurri, nec in irritum laboravi.
PL 17, 412A(第14–18節)「すべてを、つぶやきも疑いもなく行え。汝らが非難されるところなき素朴な者となり、神の子として、邪で曲がった民族の只中にあって汚れなき者となるためである。彼らの中で汝らは、世にあって光のように輝き、命の言葉を保って、キリストの日に私の栄光となる。私は空しく走ったのでも、無駄に労したのでもないからである」。
Sed etsi immolor super sacrificium et ministerium fidei vestrae, gaudeo et gratulor omnibus vobis. Ob idipsum autem et vos gaudete et congratulamini mihi.
PL 17, 412B「たとえ私が、汝らの信仰の犠牲と奉仕の上に献げられるとしても、私は喜び、汝ら皆とともに喜ぶ。同じことのゆえに、汝らも喜び、私とともに喜べ」。
Ut fidei et operum suorum fructus possint habere, commonet ut omnia, quae ad disciplinam pertinent christianam, sine haesitationibus faciant et murmurationibus; quia si negligenter et indevote aliquid agitur, ad effectum non pervenit, quia in reprehensionem cadit: sed ut omni simplicitate operentur, quasi filii Dei immaculati, ut memores professionis suae respondeant; ut inter diffidentes tam clari appareant vita, conversatione, moribus, quemadmodum sol et luna inter stellas splendore sublimes sunt.
PL 17, 412B信仰とその業の実を持てるようにと、使徒は、キリスト教の訓育に関わるすべてのことを、ためらいやつぶやきなしに行うよう諭す。何かが怠慢に、熱意なく行われるなら、成果に至らず、非難に陥るからである。そうではなく、あらゆる素朴さをもって、汚れなき神の子として行い、自分の告白を思い起こしてそれに応えるように。それは、太陽と月が星々の中で輝きにおいて高いように、不信仰の者たちの中にあって、生活、生き方、習いにおいてかくも明らかに現れるためである。
Sicut enim stellae, apparente sole, obscurantur; ita injusti et infidi praesentibus fidelibus et justis, turpes et deformati videntur; ut gloria sit Apostoli in adventu Filii Dei, cujus plantatio tales edidit fructus.
PL 17, 412B実に、太陽が現れると星々が見えなくなるように、不義の者、信なき者は、信ある者、正しい者がそこにいると、醜く見苦しく見える。それは、使徒の栄光が神の子の到来のときにあるためであり、その〔使徒の〕植え付けたものがこのような実を結んだからである。
Labor enim et efficacia ejus tunc probabitur non esse inanis. Itaque etsi immolor, ait, super sacrificium et ministerium fidei vestrae, gaudeo.
PL 17, 412C実に、そのときこそ、彼の労苦と働きが空しくなかったことが証明される。それゆえ、「たとえ私が、汝らの信仰の犠牲と奉仕の上に献げられるとしても、私は喜ぶ」と彼は言う。
Si enim oppressus fuerit a perfidis, cur eos aggregaverit suae conspirationi, gratulandum sibi significat; scit enim effectum habere mortem suam. Magna enim moestitia est, si patitur quis pro eis, in quibus nihil proficit.
PL 17, 412C実に、もし、なぜ彼らを自分の結社に加えたのかと〔咎められて〕、背信の者たちに圧迫されることがあっても、自分は祝われるべきだと示している〔cur 以下の係りは定かでない。迫害者が使徒を咎める理由と取った(1.28 の注解の同じ句を参照)〕。自分の死に効果があることを知っているからである。実に、何の益も与えられない人々のために苦しむなら、それは大きな悲しみである。
Quamobrem gaudere se in illis, et eos congratulari sibi debere testatur; ut invicem participes sint gaudii communis et plebs et magister idoneus.
PL 17, 412Cそれゆえ、自分は彼らの中で喜んでいること、彼らも自分とともに喜ぶべきことを証言している。それは、民と、適格な教師とが、互いに共通の喜びにあずかる者となるためである。
(Vers. 19-24.) Spero autem in Domino Jesu Timotheum in brevi me mittere ad vos; ut et ego bono animo sim, certior de vobis factus.
PL 17, 412C(第19–24節)「私は主イエスにあって、まもなくテモテを汝らのもとに遣わすことを望んでいる。私もまた、汝らについて確かな知らせを得て、心強くなるためである」。
Neminem enim habeo tam unanimem, et qui sinceram circa vos sollicitudinem gerat; nam omnes quae sua sunt, quaerunt, non quae Jesu Christi. Probationem autem ejus nostis, quod ut filius cum patre mecum servivit in Evangelio.
PL 17, 412D「実に、私には、これほど心を一つにし、汝らへの純粋な心遣いを持つ者は誰もいない。皆、自分のことを求め、イエス・キリストのことを求めないからである。彼の試された人柄を汝らは知っている。子が父とともにあるように、彼は私とともに福音に仕えた」。
Hunc ergo spero me missurum confestim, ut videro quae circa me sunt. Confido autem in Domino, quod et ipse cito ad vos veniam.
PL 17, 412D「ゆえに、私に関することを見届け次第、ただちに彼を遣わすことを望んでいる。また私自身も、まもなく汝らのもとに行くことを、主にあって確信している」。
Absoluta sunt haec, nec interpretatione egent; post epistolam enim istam Timotheum se missurum significat, per quem ad fidem agnoscat, quae circa hos agantur.
PL 17, 412Dこれは明快であり、解釈を要しない。実に、この手紙ののちにテモテを遣わすと示しているのであり、使徒は彼を通して、彼らのもとで行われていることを確かに知るというのである。
Erat enim Apostolo unanimis; quare et circa eos sollicitior signatur, non sicut quidam, qui dum semetipsos commendare volebant, negligentes erant de disciplina et conversatione fratrum. Non enim devoto animo praedicabant, sed propter propria lucra.
PL 17, 412D実に、彼は使徒と心を一つにしていた。それゆえ、彼らについてもいっそう心を配っていると示される。自分自身を推薦しようとして、兄弟たちの訓育と生き方に無頓着であった者たちのようにではない。彼らは献身の心で宣べ伝えたのではなく、自分の利得のために宣べ伝えたからである。
Et quia Timotheus vir erat egregius, dicit quia probatum hunc habebat; qui erat cum eo ut filius charissimus, deserviens Evangelio Christi. Ideo hunc Filium dicit, quia ab ipso fuerat ordinatus: hunc se praemittere, se quoque in brevi iturum ad eos.
PL 17, 413Aそしてテモテは優れた人物であったので、使徒は、彼が試されていたと言う。彼は愛する子のように使徒とともにあり、キリストの福音に仕えていた。使徒が彼を子と言うのは、彼自身によって叙階されたからである。使徒は彼を先に遣わし、自分自身もまもなく彼らのもとへ行くと言うのである。
(Vers. 25, 26, 27.) Necessarium vero arbitratus sum Epaphroditum fratrem et commilitonem meum, vestrum autem apostolum, et ministrum operis mei, mittere ad vos; quandoquidem desiderabat vos omnes, et impatienter sollicitus erat, eo quod audieratis illum infirmatum fuisse.
PL 17, 413A(第25・26・27節)「だが私は、私の兄弟であり戦友であり、汝らの使徒であり、わが働きに仕える者であるエパフロディトを、汝らのもとに遣わすことが必要だと考えた。彼は汝ら皆を慕っており、汝らが彼の病気を聞いたことで、気が気でなく心を痛めていたからである」。
Etenim infirmatus est prope mortem: sed Deus misertus est illius, non solum autem ejus, sed et mei; ne tristitiam super tristitiam haberem. Omnia haec manifesta sunt; Epaphroditum enim significat se missurum cum ista epistola ad eos.
PL 17, 413A「実に、彼は死に近いほど病んだ。だが神は彼を憐れんだ。彼だけでなく私をも憐れみ、私が悲しみに悲しみを重ねることのないようにした」。これらはすべて明らかである。実に、使徒は、この手紙とともにエパフロディトを彼らのもとへ遣わすと示しているのである。
Invicem enim desiderio sui moesti erant infirmitatis ejus causa, et populus et Epaphroditus; ut viso eo, recrearentur de recuperata salute ejus, et ille careret sollicitudine, quam videndi eos gerebat.
PL 17, 413B実に、互いに慕い合っており、彼の病のゆえに、民もエパフロディトも悲しんでいた。それは、彼に会って、彼の健康が回復したことで元気づけられ、また彼が、彼らに会おうとして抱いていた心配から解かれるためである。
Erat enim eorum apostolus ab Apostolo factus, dum illum ad exhortationem eorum mittebat ad eos: et quia vir erat bonus, desiderabatur a plebe. Quid ergo est ut praesente Apostolo, qui mortuos suscitabat, hic Epaphroditus infirmaretur usque ad mortem?
PL 17, 413B実に、彼は使徒によって彼らの使徒とされたのであり、彼らを励ますために使徒が彼を遣わしたのである。そして彼が善い人であったので、民に慕われていた。では、死者を甦らせていた使徒がそこにいたのに、このエパフロディトが死に至るまで病んだのはなぜか。
Numquid non oravit pro illo Apostolus, et non impetravit, ut citius sanaretur? Sed signa infidelium causa fiunt; nam huic non ad detrimentum contigit aegritudo, sed ad augmentum.
PL 17, 413B使徒は彼のために祈らなかったのだろうか。〔いや祈ったのに〕早く癒されることを得なかったのである。しかし、しるしは不信仰の者たちのために起こるのであり、実際この人には、病は損失ではなく、増し加えとなったのである。
Probationes enim diversae sunt credentium; alius enim per aegritudinem, alius amissione charorum, alius per damnum pecuniae, alius per tribulationes probatur, si in necessitate stabilis inveniatur, auxilium a diversa parte non quaerens, ut augmentum faciat meritorum.
PL 17, 413C実に、信じる者たちの試練はさまざまである。ある者は病によって、ある者は愛する者たちを失うことによって、ある者は金銭の損失によって、ある者は苦難によって試される。必要のうちにあって堅く立つ者と認められるなら、別の側に助けを求めることなく、功績の増し加えをなすのである。
Non ergo contempta est postulatio Apostoli, sed melius provisum ei, pro quo petebat. Quid autem illud est, ut cum de excessu fratrum in alia epistola non contristari debere admoneat: in hac autem contristandum se, si exisset Epaphroditus a corpore, significat?
PL 17, 413Cゆえに、使徒の願いは退けられたのではなく、彼が願っていた当人にとって、より善いことが備えられたのである。ではこれはどうしたことか。別の手紙では、兄弟たちの死について悲しんではならないと戒めているのに、この手紙では、エパフロディトが体を離れたなら自分は悲しむことになると示しているのは。
Tristitiam se, si exisset, habiturum dixerat super tristitiam, quam habebat de infirmitate ejus; erat enim necessarius Ecclesiis. Nam ad Thessalonicenses: Videte, ait, ne contristemini de dormientibus, sicut et caeteri qui non habent spem (I Thess. IV, 12) .
PL 17, 413C彼が死んだなら、彼の病について抱いていた悲しみの上に、さらに悲しみを抱くことになると、使徒は言っていたのである。エパフロディトは諸教会にとって必要だったからである。実に、テサロニケの人々には、こう言う。「気をつけよ、眠っている者たちについて悲しむな、望みを持たない他の人々のように」(一テサロニケ4:12)〔引かれた句は4:13〕。
Se autem sic tristem futurum dixerat de excessu Epaphroditi, quia solatium ejus et auxilium requirebat; non tamen ut quasi perditum lugeret.
PL 17, 413Dところが、エパフロディトの死についてこのように悲しむと使徒が言ったのは、彼の慰めと助けを必要としていたからであり、失われた者として嘆くためではない。
(Vers. 28.) Sollicitus itaque misi eum, ut cum illum videritis, iterum gaudeatis, et ego meliore animo sim.
PL 17, 413D(第28節)「それゆえ私は、心を砕いて彼を遣わした。汝らが彼に会って再び喜び、私も心安らぐためである」。
Affectionem mutuam habuisse Epaphroditum et plebem Philippensium significat, quem videntes iterum in laetitiam se excitarent, et Apostoli animus laetaretur; quia meliori animo fit, qui ad charos suos mittit revisendos.
PL 17, 413Dエパフロディトとフィリピの民とが互いに情愛を抱いていたことを、使徒は示している。民は彼を見て再び喜びに奮い立ち、使徒の心も喜ぶであろう。愛する者たちを再び見るために人を遣わす者は、心がいっそう安らぐからである。
(Vers. 29, 30.) Excipite ergo illum in Domino cum omni gaudio, et hujusmodi in honore habete; quia propter opus Christi usque ad mortem accessit, in interitum tradens animam suam; ut suppleret id quod vobis deerat circa meum officium.
PL 17, 414A(第29・30節)「ゆえに、主にあって、あらゆる喜びをもって彼を迎え、このような者を尊べ。彼はキリストの働きのために、死に至るまで近づき、自らの命を滅びにゆだね、わが務めについて汝らに欠けていたところを補ったからである」。
Quamquam individua esset charitas Epaphroditi et plebis; tamen etiam ab Apostolo commendatur, ut amplius chariorem illum faciat: maxime propter hos, qui forte tam chari non essent circa ejus affectum; in omni enim plebe diversitas est.
PL 17, 414Aエパフロディトと民との愛は分かたれぬものであったが、それでも使徒によって推薦されている。彼をいっそう愛される者とするためである。とりわけ、おそらく彼に対する情愛において、それほど愛を持たない者たちのためである。どの民にも相違があるからである。
Hinc est unde et praelium ejus memorat, quod non dubitavit propter opus Evangelii emori: hoc est, non deterritus est minis et pressuris infidelium, sed perstitit in exhortatione fidelium; ut impleret quod deerat plebi in traditione juxta dispensationem Apostoli.
PL 17, 414Aここから、使徒は彼の戦いを記しているのである。福音の働きのために死ぬことをためらわなかったことを。すなわち、不信仰の者たちの脅しと苦難に怯まず、信じる者たちを励ますことにとどまり、使徒の経綸に従って、民に欠けていたものを〔使徒への〕伝達において〔in traditione の意味は定かでない。民からの贈り物を使徒に届けることと取った〕満たしたというのである。
Qui ergo a morte non retrahit animam suam in interitum, hanc tradit juxta vitam praesentem, sicut et Dominus dicit: Qui enim voluerit animam suam salvam facere, perdet eam (Matth. XVI, 2) .
PL 17, 414Bそれゆえ、死から自分の命を引き戻さず、滅びにゆだねる者は、それを現在の生に即してゆだねるのである。主も言うとおりである。「自分の命を救おうと望む者は、それを失う」(マタイ16:2)〔引かれた句は16:25〕。
Perditio haec interitus est; quia secundum mundum qui animam suam tradit pro Christo, amittit eam; in futurum tamen conservabit eam.
PL 17, 414Bこの滅びとは破滅である。世に従えば、キリストのために自分の命を渡す者は、それを失う。だが来るべき世においては、それを保つであろう。
Caput III
第III章PL 17, 414B(Vers. 1.) De reliquo, fratres mei, gaudete in Domino. Eadem scribere vobis mihi quidem non est pigrum, vobis autem necessarium.
PL 17, 414B(第1節)「なお、私の兄弟たちよ、主にあって喜べ。同じことを汝らに書くのは、私にとっては億劫ではなく、汝らにとっては必要なことである」。
Ostendit sollicitudinem suam, quam gerit circa profectum illorum; quia impiger est ad scribendum eis, quae necessaria sunt utilitati illorum.
PL 17, 414B使徒は、彼らの進歩について抱いている心遣いを示している。彼らの益に必要なことを彼らに書くのに、労を惜しまないからである。
(Vers. 2.) Videte canes, videte malos operarios, videte concisionem. Hos designat, qui invidentes gentibus pravitate colloquiorum suorum everterant Galatas, suadentes eis ut circumciderentur.
PL 17, 414B(第2節)「犬どもに気をつけよ、悪い働き手どもに気をつけよ、切り刻みに気をつけよ」。これらは、異邦人をねたみ、語らいの邪さによってガラテヤの人々を覆し、割礼を受けるよう説いた者たちを指している。
Quos omni genere vitandos et spernendos, docet, quasi canes qui primum oblatrant, dehinc morsu saevo male operantur in carnem.
PL 17, 414C使徒は、彼らがあらゆる点で避けられ、退けられるべきだと教える。それは、犬のように、まず吠えかかり、次いで激しく噛んで肉に害を及ぼすからである。
(Vers. 3, 4.) Nos enim sumus circumcisio, qui spiritu Deo servimus: et gloriamur in Christo Jesu, et non in carne fiduciam habemus; quamquam ego habeam fiduciam et in carne.
PL 17, 414C(第3・4節)「実に、霊によって神に仕える我々こそ割礼であり、キリスト・イエスにあって誇り、肉に頼みを置かない。もっとも私は、肉にも頼みを持っている」。
Manifestum est quia credentes ipsi circumcidunt cor suum; ut amputata erroris nebula, aspiciant et agnoscant Dominum creaturae.
PL 17, 414C信じる者たちは、自分たち自身の心に割礼を施す、ということは明らかである。それは、誤りの霧が断ち切られて、被造物の主を仰ぎ見て認めるためである。
Hoc est spiritu Deo servire, et gloriari in Domino Jesu Christo, qui legem spiritus dedit, ut carnis gloria exinaniretur; Apostolus tamen etiam hanc fiduciam habebat, ut si, vellet, gloriaretur de carnis circumcisione: sed sciens vacuam esse hanc gloriam, repudiavit eam.
PL 17, 414C霊によって神に仕え、主イエス・キリストにあって誇るとは、このことである。彼は、肉の誇りが空しくされるように、霊の法を与えた。しかし使徒は、望むなら肉の割礼を誇ることができるという頼みさえ持っていた。だが、この誇りが空しいと知って、それを退けたのである。
(Vers. 5, 6, 7.) Si quis videtur confidere in carne, ego magis, circumcisus octava die, ex genere Israel, de tribu Benjamin, Hebraeus ex Hebraeis, secundum Legem pharisaeus, secundum aemulationem persequens Ecclesiam Dei, secundum justitiam quae ex Lege est, conversatus sine querela.
PL 17, 414D(第5・6・7節)「もし誰かが肉に頼むと見えるなら、私はそれ以上である。八日目に割礼を受け、イスラエルの血筋で、ベニヤミン族の者、ヘブライ人の中のヘブライ人、律法によればファリサイ派の人、熱心によれば神の教会を迫害する者、律法からの正義によれば、非難されるところなく生きた者」。
Sed quae mihi lucra fuerant, haec arbitratus sum propter Christum damna. Quantum ad Legis culturam pertinet, et ad ejus justitiam servandam, et ad studium haeresis Pharisaeorum, et juxta zelum traditionis paternae in persequendo Ecclesiam, hic parem non habuit; in caeteris enim erant consortes ejus, qui similiter essent natura Judaei.
PL 17, 414D「だが、私に益であったものを、キリストのゆえに損失と考えた」。律法の遵守、その正義を守ること、ファリサイ派の一派〔haeresis〕への傾倒、そして教会を迫害することにおける父祖の言い伝えへの熱心に関して、この人には並ぶ者がいなかった。その他の点では、生まれながらのユダヤ人である者たちが彼の仲間であった。
Sed quae lucra videbantur juxta humanum sensum, comparatione Christi inventa sunt damna. Quare damna, nisi quia jam tempus non erat, ut Lex servaretur? inania enim erant haec omnia, et impedimenta, ne accederetur ad gratiam; et quia haec sunt carnalia, nostra vero spiritalia.
PL 17, 415Aだが、人の思いからすれば益と見えたものは、キリストと比べれば損失と分かった。なぜ損失か。もはや律法が守られるべき時ではなかったからではないか。これらはすべて空しく、恩寵に近づくことの妨げであった。またそれらは肉的なものであり、我々のものは霊的だからである。
Ideo autem de tribu se dicit Benjamin, ut genus suum extolleret super hos, qui de patriarchis concubinarum Jacob filiis ducunt originem, aut propter illos, qui erant proselyti.
PL 17, 415A彼がベニヤミン族の者と言うのは、ヤコブの側女たちの子である族長たちに起源をたどる者たちよりも自らの血筋を高めるためであり、あるいは改宗者であった者たちよりも〔高めるため〕である。
Unde dicit: Ego magis, circumcisione octavi diei, ex genere Israel; ut ostenderet primum se esse inter Judaeos: sed hoc se contemnere propter spem promissam a Christo.
PL 17, 415Aそれゆえ彼は言う。「私はそれ以上である、八日目の割礼、イスラエルの血筋」。ユダヤ人の中で自分が第一であることを示すためである。しかしこれを、キリストによって約束された望みのゆえに軽んじているのである。
Hebraei tamen propter Abraham dicti sunt; immutata est enim littera propter sonum, ut non vocarentur Abraei, sed Hebraei: ut apud veteres cum diceretur medidie, et esset absurdum, immutata est littera, ut diceretur meridie.
PL 17, 415Bとはいえ、ヘブライ人はアブラハムにちなんで名づけられたのである。響きのために文字が変えられ、アブライ人〔Abraei〕ではなくヘブライ人〔Hebraei〕と呼ばれるようになった。それは、古い人々のあいだで medidie〔正午〕と言われていたが、それが耳障りであったので文字が変えられ、meridie と言われるようになったのと同じである。
Si enim origo ex Abraham est, ex ipso trahi debet et nomen, non ex Heber, qui sexta generatione est super Abraham (Gen. XI, 14) . Si enim in Abraham reformari coepit genus hominum, et ipse est pater fidei, ex ipso et nomen et lingua Hebraea.
PL 17, 415B実に、もし起源がアブラハムにあるなら、名もまた彼から引かれるべきであり、アブラハムより六世代上のエベル〔ラテン語では Heber〕からではない(創世記11:14)。もし人類がアブラハムにおいて新しくされ始め、彼自身が信仰の父であるなら、彼からその名も、ヘブライ語も出たのである。
Prima enim lingua, quae erat sine nomine, cum huic redditur, ex eo nomen accipit. Nam nulla causa est, ut ex Heber trahat nomen; Abraham enim Chaldaeus fuit, non tamen Hebraei Chaldaeam linguam habent.
PL 17, 415B実に、名の無かった最初の言語は、この者に帰せられるとき、彼から名を受ける。エベルから名を引く理由は何もない。アブラハムはカルデア人であったが、ヘブライ人はカルデア人の言語を持っていないからである。
(Vers. 8-11.) Verum quidem omnia arbitror damna esse propter eminentiam scientiae Christi Jesu Domini mei, propter quem omnia damna duxi, et arbitror stercora; ut Christum lucrifaciam, et ut inveniar in illo non habens meam justitiam, quae ex Lege est: sed eam quae est per fidem Christi, quae ex Deo est, justitiam super fidem ad cognoscendum eum, et virtutem resurrectionis ejus, et communicationem passionum ejus, conformans me morti ipsius; si quo modo occurram ad resurrectionem, quae est ex mortuis.
PL 17, 415B(第8–11節)「いや、確かに、すべてを損失と考える。私の主キリスト・イエスの知識の卓越のゆえである。彼のゆえに私はすべてを損失とみなし、糞土と考える。それは、キリストを得、彼のうちに見いだされるためである。律法からの私の正義を持つ者としてではなく、キリストへの信仰を通しての正義、神からの、信仰に基づく正義を持つ者として、彼を知り、その復活の力と、その受難へのあずかりとを知るためであり、彼の死に似た者とされつつ、何とかして死者のうちからの復活に至ろうとするのである」。
Cum superius de genere Abrahae, et de Lege, et de justitiis ejus, et meritis observantium loqueretur, haec omnia detrimentum deputans ad comparationem promissionum Salvatoris, nunc addit non solum haec: Sed et omnia damnum esse propter eminentiam, inquit, scientiae Christi Jesu Domini mei.
PL 17, 415C上で使徒は、アブラハムの血筋、律法、その正義、それを守る者たちの功績について語り、これらすべてを救い主の約束と比べて損失と見なしていたが、今やこれらだけでなく、さらに次のように加える。「さらに、すべてもまた損失である。私の主キリスト・イエスの知識の卓越のゆえに」と彼は言う。
Post legem et justitias ejus, quae erunt haec omnia; nisi ut ipsi vitae corporis animaeque anteponatur agnitio Christi?
PL 17, 415D律法とその正義のあとに来るこの「すべて」とは何であろうか。キリストを知ることが、体と魂の命そのものよりも重んじられる、ということでなければ。
Si enim, ut dicit ad Colossenses, in Christo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi (Coloss. II, 3) ; cuncta quaecumque sunt, nullius momenti ducenda sunt, ut ad excellentiam sapientiae et scientiae hujus pervenire contingat.
PL 17, 415D実に、使徒がコロサイの人々に宛てて「キリストのうちに、知恵と知識の宝がすべて隠されている」(コロサイ2:3)と言うとおりなら、存在するものはすべて、取るに足りないものと見なされねばならず、この知恵と知識のすぐれたものに至ることができるようにすべきである。
Sufficit ergo, immo exuberat justitia, quae ex fide est, non ex Lege ad salutem, quae ex cognitione Christi gratia Dei indulta est.
PL 17, 415Dそれゆえ、律法からではなく信仰からの正義は、救いに十分であり、いやあふれるほどである。その救いは、キリストを知ることから、神の恩寵によって与えられたものである〔quae は「救い」とも「正義」とも取れる。近い方の「救い」と取った〕。
Cognitio enim mysterii incarnationis, et passionis, et resurrectionis ejus perfectio vitae est, et thesaurus sapientiae; ubi enim sapientia, ibi est et vita; quia vita non est, ubi stultitia est. Denique Salomon: Stultus, ait, per risum agit mala (Prov. X, 23) .
PL 17, 416A実に、〔神の子の〕受肉と受難と復活の奥義を知ることは、命の完成であり、知恵の宝である。知恵のあるところには命もあるからである。愚かさのあるところには命はないからである。実に、ソロモンは言う。「愚かな者は笑いながら悪を行う」(箴言10:23)。
Qui enim intelligit sui causa Christum hominem factum et passum, et victa morte resurrexisse, contemptis et spretis omnibus, hunc sequitur, cujus praesidio videt se a morte liberatum, quaerens causas ad promerendum eum; ut vel in aliquo illi vicem possit reddere, ut adhuc majora consequi mereatur promissa in resurrectione.
PL 17, 416A実に、自分のためにキリストが人となって受難し、死に勝って復活したことを理解する者は、すべてを軽んじ退けて、彼に従う。その守りによって自分が死から解放されたと見るからである。そして彼にふさわしくなる手立てを求め、せめて何かで彼に報いることができるようにし、復活において約束された、いっそう大いなるものを得るにふさわしくされるようにする。
(Vers. 12.) Non quod jam acceperim, aut jam justificatus sim, aut jam perfectus sim: sequor autem, si comprehendam, in quo et comprehensus sum a Christo Jesu.
PL 17, 416A(第12節)「すでに得たというのでも、すでに義とされたというのでも、すでに完全にされたというのでもない。だが私は、捕らえようと追い求める。そのために私もキリスト・イエスに捕らえられたのである」。
Quoniam in tota epistola gaudere se testatur in eis, et laudat obedientiam eorum et fidem; ne forte quasi homines inflatione, eo quod jam digni essent, extollerentur: nunc per suam personam adhuc deesse sibi ad justificationem implendam aperta voce declarat, ut contendant addere in operibus bonis.
PL 17, 416B使徒は手紙全体で、彼らのうちに喜んでいることを証言し、その従順と信仰を称えているので、人間である彼らが、すでにふさわしい者となったとして、思い上がりによって高ぶることのないように、今度は自分の立場について、義とされることを満たすにはなお自分に欠けるものがあると、はっきりした言葉で明言し、善い業において加えることに努めさせるのである。
Si enim hic qui tanta praeditus dignitate est, adhuc deesse sibi perfectionem confitetur; quanto magis hi intelligerent elaborandum sibi esse, ut justificationum merita adipiscerentur!
PL 17, 416B実に、これほどの尊厳を備えたこの人が、なお自分には完全さが欠けていると告白するなら、彼らはなおさら、義とされることの功績に達するために努めねばならないと悟るはずである。
Ideo subjecit: Sequor autem, inquit, ut comprehendam, in quo et ut comprehensus sum a Christo.
PL 17, 416Bそれゆえ彼は付け加えた。「だが私は追い求める、捕らえるために。そのために私もキリストに捕らえられた」と彼は言う〔底本は ut comprehensus sum。ut は訳さず、第12節の句と同じと取った〕。
Dum enim errore et aestu mentis fluctuaret, de via Domini diffidens, misericordia Dei quasi fugientem gratiam Christi comprehendit eum in via, euntem ad conturbandam et affligendam Ecclesiam, ad hoc ut donum Dei addisceret, et gratiam quam refutabat, et sciret pro hac etiam mori lucrum esse: ideoque non se posse obesse credentibus, sed sibi, si non crederet, qui rem salutarem per ignorantiam insequebatur.
PL 17, 416B実に、彼が誤りと精神の熱のゆえに揺れ動き、主の道を疑っていたとき、神の慈しみは、キリストの恩寵から逃げる者のようであった彼を、道で捕らえた。彼は教会をかき乱し苦しめに行く途上にあった。それは、神の賜物と、それまで拒んでいた恩寵とを学び、これのために死ぬことさえ益であると知るためであった。したがって、自分は信じる者たちに害を与えることはできず、もし信じなければ自分自身に〔害がある〕と知るためであった。彼は無知のゆえに、救いのことがらを迫害していたからである。
Ad hoc ergo comprehensus est, id est, a praescientia Dei requisitus inventus est, et didicit mysterium Christi; ut in omni vita sua augmentum faciens meritorum, comprehendat destinatum praemium, promeritus eum, quem didicit sui causa occisum.
PL 17, 416Cゆえに彼はそのために捕らえられた。すなわち、神の予知によって求められて見いだされ、キリストの奥義を学んだのである。それは、全生涯において功績を増し加えつつ、定められた賞を捕らえるためであり、自分のために殺されたと学んだ者にふさわしくなって、そうするのである。
(Vers. 13, 14.) Fratres, ego me non arbitror adhuc comprehendisse. Unum autem, quae quidem retro sunt obliviscens, ad ea autem quae ante sunt, extendens me, secundum destinatum insequor ad palmam supernae Dei vocationis.
PL 17, 416C(第13・14節)「兄弟たちよ、私は自分がすでに捕らえたとは思っていない。ただ一つのこと、後ろにあるものは忘れ、前にあるものに向かって身を伸ばし、定められたところに従って、神が上へと召す勝利の賞を目指して追い求める」。
Hoc est quod supra dixit, quia ideo laborare se significat, ut quotidie in melius proficiat, semper extendens se ad potiora; ut illa quae retroacta sunt obliviscens, meliora sectetur: non quia mala sunt, sed quia parva sunt ad meritum collocandum: in melius autem proficiendum, ut ad destinatum coeleste praemium occurratur; causa enim tam admirabilis et invisibilis praemii non leviter utique certandum esse pronuntiat.
PL 17, 416Dこれは使徒が先に言ったことである。彼が日々よりよい方へ進み、いつもよりすぐれたものに向かって身を伸ばすために労していると示している。過ぎ去ったものを忘れ、よりよいものを追うとは、それらが悪いからではなく、功績を積むには小さいからである。よりよいものへ進むのは、定められた天の賞に至るためである。実に、このように驚くべき見えない賞のために、軽々しくではなく争わねばならないと、使徒は宣言している。
(Vers. 15.) Quotquot ergo perfecti sumus, hoc sentiamus. Superius perfectum esse se negat, sed juxta promissum, ut adhuc addatur ad meritum: ad comparationem autem caeterorum, qui res divinas negligentius curant, perfecti dicendi sunt, qui adhibita solertia, perfectionis iter ambulant.
PL 17, 416D(第15節)「ゆえに、完全な者である我々すべては、このことを思おう」。使徒は先に、自分が完全であることを否定している。それは約束に照らして、功績にさらに加えられるべきだからである。だが、神のことをより怠慢に扱う他の人々と比べれば、注意深さを尽くして完全さの道を歩む者たちは、完全と呼ばれるべきである。
Hoc ergo sentiendum est, ut in melius proficiant. Et si quid aliter sentitis, id quoque vobis Deus revelabit. Hoc dicit, ut si quid amplius ad culturam melioratae conversationis excogitaverint, Dei existiment donum esse, ne per hoc inflarentur.
PL 17, 417Aゆえに、これを思うべきである、すなわち、よりよい方へ進むようにと。「また、もし汝らが別様に思うことがあれば、それも神が汝らに示すであろう」。これは、もし彼らが、改善された生き方の修養のために何かをいっそう考え出すなら、それを神の賜物と見なすように、そしてこのことによって思い上がらないように、という意味である。
(Vers. 16.) Verumtamen ad quod pervenimus, ut idem sapiamus, et in eo ambulemus. Ne qua hinc oriretur praesumptio, et putaretur quod a Deo non erat revelatum; ideo subjecit dicens: Ad quod pervenimus, ut idem sapiamus; hoc est, non extra regulam disciplinae sapere in conversatione fidei: sed hoc sapere, quod commune sit et modestum in evangelica veritate.
PL 17, 417A(第16節)「ただ、我々が至ったところで、同じことを思い、そこを歩もう」。ここから何らかの僭越が生じ、神によって示されていないことが示されたと思われることのないように、使徒は付け加えて言った。「我々が至ったところで、同じことを思おう」。すなわち、信仰の生き方において、訓育の規範の外に思うのではなく、福音の真理において共通で、慎ましいことを思うということである。
(Vers. 17, 18, 19.) Imitatores mihi estote, fratres, et considerate eos, qui sic ambulant, sicut habetis formam nostram.
PL 17, 417B(第17・18・19節)「兄弟たちよ、私にならう者となれ。また、我々を手本としているとおりに歩む者たちに目を留めよ」。
Vult illos sollicitos esse, ne pravorum hominum subtilitate capiantur, et notare unumquemque qualiter et conversetur et doceat; ut his jungantur, in quibus sensum magistri sui agnoverint.
PL 17, 417B使徒は、彼らが警戒して、邪な人々の巧妙さに捕らえられないように、また一人一人がどのように生き、どのように教えるかを見定めるように、そして、師の思いを認めた人々に結びつくようにと望んでいる。
Multi enim ambulant, quos saepe dicebam vobis, nunc vero et flens dico, inimicos crucis Christi: quorum finis est interitus, quorum Deus venter est, et gloria in confusione illorum, qui terrena sapiunt.
PL 17, 417B「実に、多くの者が歩んでいる。私は汝らにしばしば言ってきたが、今は泣きながら言う。彼らはキリストの十字架の敵である。その行き着く先は滅びであり、その神は腹であり、その栄光は恥にある。彼らは地上のことを思う」。
Hi quos significat, e numero eorum sunt, qui Galatas everterant. Cum dolo enim ambulantes, Ecclesias Dei subvertebant, sub nomine Christi judaismum colendum praedicantes, quasi sibi Christus promissus sit.
PL 17, 417Bここで示されているこの者たちは、ガラテヤの人々を覆した者たちの数に入る。実に、欺きをもって歩み、キリストの名のもとにユダヤ教を守るべきだと宣べ伝えて、神の諸教会を覆していた。あたかもキリストが自分たちに約束されたかのようにである。
Quos cum dolore et lacrymis memorat; quia saluti credentium obsistebant, de cibis edendis, et non edendis quaestiones moventes, quasi salus in esca sit, aut venter Deus, quem juxta legem mundis escis delectari putabant, gloriantes in pudendis circumcisis; hoc est, terrena sapere: qui autem spiritalia sapit, in fide, in spe, in charitate gloriatur.
PL 17, 417C使徒は彼らを悲しみと涙をもって記している。彼らは信じる者たちの救いに立ちはだかり、食べるべき食物と食べざるべき食物について問題を持ち出していたからである。あたかも救いが食物にあるかのように、あるいは、律法に従って清い食物を喜ぶと彼らが考えた腹が神であるかのように。また彼らは、恥ずべき部位に施された割礼を誇っていた。これが地上のことを思うことである。だが霊的なことを思う者は、信仰、望み、愛において誇る。
Ad locum autem hunc non pertinet, ut quaestus causa aut gulae dixerit: Quorum Deus venter est.
PL 17, 417Cだが、使徒が「その神は腹である」と言ったのは、利得のためや食欲のためだという解釈は、この箇所には当たらない。
(Vers. 20, 21.) Nostra autem conversatio in coelis est; unde et Salvatorem exspectamus Dominum nostrum Jesum Christum, qui transfigurabit corpus humilitatis nostrae conforme corpori gloriae suae, secundum operationem suam, qua possit etiam subjicere sibi omnia.
PL 17, 417C(第20・21節)「だが我々の生き方は天にある。そこから我々は、救い主である我々の主イエス・キリストを待ち望む。彼は我々の卑しさの体を、自らの栄光の体と同じ形に変えるであろう。万物を自分に服させることのできる、その働きによって」。
Spiritalia curantes in coelis agere dicuntur, cum ipsi adhuc sint in terris; quomodo mali Principes et Potestates, cum sint adhuc ipsi in firmamento, conversatione tamen in terris sunt.
PL 17, 417D霊的なことに心を配る者たちは、自らはなお地上にありながら、天で営んでいると言われる。それは、悪しき支配と権能が、自らはなお大空にありながら、その生き方においては地上にあるのと同じである。
Christianorum ergo actus in coelis sunt, ubi et spes salutis eorum est, qui est Christus, quem omnis fidus exspectat ad transfigurationem corporis carnis; ut quod ex humo est, indutum spiritali veste, conforme efficiat adventu majestatis suae corpori gloriae suae, juxta operationem suam, id est secundum virtutem suam, qua possit subjicere sibi omnia: hoc est, quia per resurrectionem mortuorum et immutationem in gloria apparebit virtus Domini manifestata, comprimens omnes Principes et Potestates; ut manifestetur ipse Deus et Dominus esse omnium.
PL 17, 417Dゆえにキリスト教徒たちの営みは天にあり、そこには彼らの救いの望みもある。それはキリストであり、あらゆる信ある者が、肉の体の変容のために彼を待ち望む。それは、土から出たものが、霊の衣を着せられ、その威光の到来によって自らの栄光の体と同じ形にされるためであり、彼の働きに従って、すなわち、万物を自らに服させることのできる力に従ってである。すなわち、死者の復活と栄光への変化によって、主の現された力が、すべての支配と権能を押さえつけ、主自身が万物の神であり主であると明らかにされるのである。
Caput IV
第IV章PL 17, 418A(Vers. 1.) Itaque, fratres mei charissimi et desideratissimi, gaudium meum et corona, sic state in Domino, dilectissimi. Commonet ut in eadem fide perseverent; gaudium enim ejus ad praesens constantia illorum est, et in futurum corona. Discipulis enim in agone victoribus, dignus erit corona magister.
PL 17, 418A(第1節)「それゆえ、私の愛する、慕わしい兄弟たちよ、私の喜び、冠よ、このように主にあって堅く立て、愛する人たちよ」。使徒は、同じ信仰にとどまるよう戒める。彼の喜びは、今は彼らの堅固さであり、将来は冠だからである。実に、競技で弟子たちが勝利者であるなら、師は冠にふさわしいであろう。
(Vers. 2, 3.) Evodiam rogo, et Syntychen obsecro idem sapere in Domino. Et te rogo etiam, germane compar, adjuva illas, quae laboraverunt mecum in Evangelio cum Clemente, et caeteris, qui sunt mihi participes operum, quorum nomina sunt in libro vitae.
PL 17, 418B(第2・3節)「私はエボディアに願い、シンティケに勧める。主にあって同じことを思え。また汝にも願う、真の仲間よ、クレメンスと、私の働きにあずかるほかの者たちとともに、福音において私とともに労した彼女たちを助けよ。彼らの名は命の書にある」。
Evodiam et Syntychen ad prudentiam amplificandam hortatur, adjuvantibus quos memorat, ut sicut in operibus Evangelii profecerant, proficerent et in scientia et sapientia Dei, quos omnes merito fidei in libro vitae haberi pronuntiat.
PL 17, 418B使徒はエボディアとシンティケに、思慮を広げるよう勧める。彼が名を記した人々が助けることによって、福音の業において進んだように、神の知識と知恵においても進むようにと。使徒は、彼ら皆が信仰の功績のゆえに命の書に記されていると宣言する。
(Vers. 4.) Gaudete in Domino semper, iterum dico, gaudete. Laetus Apostolus in operibus et fide eorum, ad cumulandam alacritatem suam exoptat illos in hoc studio proficientes, in Domino semper gaudere; hoc est enim quod iterat, ut se vera affectione gaudere in illis ostendat.
PL 17, 418B(第4節)「主にあっていつも喜べ。もう一度言う、喜べ」。使徒は彼らの業と信仰を喜び、自分の快活さを増し加えるために、この熱意において進む彼らが、主にあっていつも喜ぶことを願っている。彼が繰り返すのは、彼らのうちにまことの情愛をもって喜んでいることを示すためである。
(Vers. 5, 6, 7.) Modestia vestra nola sit omnibus hominibus, Dominus prope est. In nullo solliciti sitis: sed per omnia oratione et prece, cum gratiarum actione postulationes vestrae innotescant apud Deum.
PL 17, 418C(第5・6・7節)「汝らの穏やかさがすべての人に知られよ〔底本は nola。nota(知られた〔もの〕)と読む〕。主は近い。何事も思い煩うな。ただあらゆる場合に、祈りと嘆願によって、感謝とともに、汝らの求めを神のもとに知らせよ」。
Et pax Dei, quae exsuperat omnem mentem, custodiat corda vestra, et sensus vestros in Christo Jesu.
PL 17, 418C「そして、あらゆる精神にまさる神の平和が、キリスト・イエスにあって、汝らの心と思いを守るように」。
Nunc exemplo eorum alios vult lucrari; cum enim modestia eorum manifestata fuerit, id est, rationabilis conversatio, lucebunt opera eorum, et non deerunt, qui imitentur bonum illorum; ut non solum propriorum gestorum, sed et aliorum augmentum consequantur; ut sicut dictum est (Psal. CXXVII, 2) , labores fructuum suorum edant.
PL 17, 418C今や使徒は、彼らの模範によって他の人々を得ようとしている。実に、彼らの穏やかさ、すなわち理にかなった生き方が明らかにされるなら、彼らの業は輝き、彼らの善を見ならう者が欠けることはない。そうして彼らは、自分自身の行いの増し加えだけでなく、他の人々の増し加えをも得る。それは、言われているとおり(詩篇127:2)、自分たちの実りの労苦を食べるようになるためである。
Quando enim fructus operum suorum alios acquirit ad opus bonum, labores eorum qui acquisiti sunt, proficient eis, quorum exemplo bona opera imitari coeperunt. Dominus, ait, prope est.
PL 17, 418C実に、自らの業の実が他の人々を善い業へと得るとき、得られた人々の労苦は、その模範によって善い業を見ならい始めた当の人々の益となる。「主は近い」と使徒は言う。
In nullo solliciti sitis: hoc est, praeparatos esse debere, et vigilare in oratione et prece, Deo gratias agentes, seposita mundi sollicitudine, illud sperare, et ante oculos habere, quod Dominus repromisit, unde et gratias ei agendas docet; Domino enim imminente, sollicitudo saeculi cessat.
PL 17, 418D「何事も思い煩うな」とは、備えているべきであり、祈りと嘆願によって目を覚まして、神に感謝しつつ、世の思い煩いを脇に置いて、主が約束したことを望み、目の前に置いていよ、ということである。それゆえ、感謝すべきことも教えるのである。主が迫っているとき、世の思い煩いはやむからである。
Ut quid enim solliciti sint de re cito peritura? Ac per hoc, postulationes vestrae notae, inquit, fiant apud Deum. Quae notitia assiduitate fit, et vigilantia orationis.
PL 17, 418D実に、すぐに過ぎ去るもののために、なぜ思い煩うのか。それゆえ、「汝らの求めが神のもとに知られよ」と使徒は言う。この知らせは、祈りの絶え間なさと目覚めによって成る。
Tunc demum munitionibus pacis suae, quae omnem exsuperat mentem, custodiat corda vestra in Christo Jesu. Hoc ideo dixit, quia cum Deo qui habet pacem, non timet omnem mentem adversam; tutus enim est pace Dei omnis diligens Deum in Christo Jesu. Quis enim non metuat eum, quem scit Dei esse amicum?
PL 17, 419Aそうして初めて、神は「あらゆる精神にまさる」自らの平和の守りによって、「キリスト・イエスにあって、汝らの心を守る」ように。これを使徒が言ったのは、神とともに平和を持つ者は、あらゆる敵対する精神を恐れないからである。実に、キリスト・イエスにあって神を愛する者は皆、神の平和によって安全である。神の友であると知っている者を、誰が恐れずにいられようか。
(Vers. 8, 9.) Quod reliquum est, fratres, quaecumque sunt vera, quaecumque magnifica, quaecumque justa, quaecumque sancta, quaecumque amabilia, quaecumque laudabilia, si qua virtus, si qua laus disciplinae: haec cogitate.
PL 17, 419A(第8・9節)「残るところ、兄弟たちよ、およそ真実なこと、およそ尊いこと、およそ正しいこと、およそ聖なること、およそ愛すべきこと、およそ称賛すべきこと、何か徳があり、何か訓育の称賛があるなら、これらを心に留めよ」。
Quae et didicistis, et accepistis, et audistis, et vidistis in me; haec agite, et Deus pacis erit vobiscum.
PL 17, 419A「汝らが私に学び、受け、聞き、見たこと、これらを行え。そうすれば平和の神が汝らとともにいる」。
In conclusione, quae reliqua erant, ad imitationem perfectionis exponit; ut ea quae non solum in vituperationem non cadunt, verum etiam laude digna sunt, et cogitantes et agentes, secuti formam Apostoli, Deum pacis habeant secum.
PL 17, 419A結びにあたり、使徒は残りのことを、完全さの見ならいのために述べる。非難に陥らないだけでなく称賛に値することをも、思い、行い、使徒の手本に従う者たちが、平和の神を自分たちとともに持つためである。
Deus noster vere Deus pacis est, qui non rogatus quasi potens, non timidus quasi infirmus ad pacem hortatur, in tantum ut et peccata in se commissa concedat; cum possit utique terrore manifestatae potentiae, et ineffabilis magnitudinis suae etiam invitos non ad pacem cogere, sed ad subjectionem. Sed hujusmodi pax mundi est, non Dei, cujus ipsa natura pax est.
PL 17, 419B我々の神は真に平和の神である。神は、求められずして力ある者として、恐れる弱い者としてではなく、平和へと促し、自分に対して犯された罪さえ赦すほどである。現された力と言い表せぬ偉大さの恐れによって、望まない者たちをさえ、平和へではなく服従へと強いることもできるのに。だがそのような平和は世のものであって、神のものではない。神の本性そのものが平和だからである。
(Vers. 10.) Gavisus sum autem in Domino magnifice, quod tamdem aliquando refloruistis ad hoc, ut pro me sentiatis, in quo et sentiebatis; occupati enim eratis.
PL 17, 419B(第10節)「私は主にあって大いに喜んだ。汝らがついに再び花開き、私のことを思ってくれるようになったからである。実際、汝らは思ってはいたが、手がふさがっていたのである」。
Nunc alacritatem suam propensiorem factum ostendit; quia in quo negligentiores facti fuerant, adhibita solertia, opus pristinum iterarunt, memores facti Apostoli sui; ut fructus suos ad eum mitterent condendos in horreo coelesti, ubi neque tinea, neque rubigo exterminant (Matth. VI, 19) .
PL 17, 419B今や使徒は、自分の快活さがいっそう増したことを示している。彼らは、怠りがちになっていた点で、注意深さを尽くして以前の業を繰り返し、自分たちの使徒を思い起こして、自分たちの実りを使徒のもとへ送り、虫も錆も損なわない天の倉に収められるようにしたからである(マタイ6:19)。
(Vers. 11, 12, 13.) Non quasi propter penuriam dico; ego enim cognovi in quibus sum sufficiens esse. Scio et abundare, scio et humiliari (ubique et in omnibus imbutus sum) et saturari, et esurire, et abundare, et penuriam pati: omnia possum in eo, qui me confortat.
PL 17, 419C(第11・12・13節)「欠乏のゆえに言うのではない。私は、自分のいる状況で満ち足りることを知った。豊かになることも知り、低くされることも知っている(いたるところ、すべてのことに私は習熟した)。満腹することも、飢えることも、豊かになることも、欠乏に耐えることも。私を強める者にあって、私はすべてをなしうる」。
Non se sui causa in hoc eorum opere gaudere, sed in profectu eorum ipsorum se ante omnia contentum, Deo adjuvante, testatur; ut neque de penuria contristaretur, neque de abundantia exsultaret, sciens quia et abundantia frequenter extollit, et tolerata penuria divitias coelestes acquirit. Horum tamen opera in se benigna declarat; multorum enim necessitatibus profuit.
PL 17, 419C使徒は、彼らのこの業を自分のために喜んでいるのではなく、神が助けて、彼ら自身の進歩においてすべてに先んじて満ち足りていると証言する。それは、欠乏を悲しまず、豊かさを喜び誇らず、豊かさがしばしば人を高ぶらせ、耐え忍んだ欠乏が天の富を得させると知っているからである。それでも、彼らの業が自分に親切であったと明言する。実際それは、多くの人々の窮乏の助けとなったからである〔profuit の主語は定かでない。彼らの業と取ったが、動詞は単数なので「使徒は(その贈り物で)多くの人々の窮乏を助けた」とも読める〕。
(Vers. 15, 16, 17.) Scitis autem et vos, Philippenses, quia in principio Evangelii, cum profectus sum a Macedonia, nulla mihi Ecclesia communicaverit in ratione dandi et accipiendi, nisi vos soli; quia in Thessalonica cum essem, semel et iterum usibus meis misistis: non quia munus quaeram, sed requiro fructum crescentem in rationem vestram.
PL 17, 419D(第15・16・17節)「フィリピの人々よ、汝らも知っている。福音の初め、私がマケドニアを出たとき、与えることと受けることの勘定において私と分かち合った教会は、汝らのほかにはなかった。私がテサロニケにいたとき、汝らは一度ならず二度までも私の必要のために送ってくれた。贈り物を求めているのではなく、汝らの勘定に増し加わる実りを求めているのである」。
Haec idcirco commemorat, ut audientes in memoria et laude esse opera sua, non dubitent illa accepto ferri apud Deum, sed magis studium fidei adhibeant.
PL 17, 420A使徒がこれを思い起こさせるのは、自分たちの業が記憶され称えられていると聞いて、それが神のもとで受け入れられたと疑うことなく、むしろいっそう信仰への熱意を尽くすようにするためである。
(Vers. 18.) Percepi tamen omnia, et abundo: repletus sum acceptis ab Epaphrodito, quae a vobis missa sunt in odorem bonae suavitatis, hostiam acceptabilem, placentem Deo.
PL 17, 420A(第18節)「だが私はすべてを受け取り、あり余っている。エパフロディトから、汝らが送ったものを受けて満たされた。それはかぐわしい香りとして、神に喜ばれる、受け入れられる献げ物である」。
Non otiose commonet debere fieri, nec aliunde hortatur, quod factum profitetur; nisi quia aut negligentius, aut minus copiose, sicut solitum erat ab eis fieri, factum videbatur; ut reminiscentes priorum operum, scirent se minus fecisse, quam coeperant.
PL 17, 420A使徒が、すでに為されたと明言することを、さらに為すべきだと戒めるのは、無意味にではなく、別の理由から促すのでもない。それはただ、彼らから常に為されていた仕方よりも、いくらか怠慢に、あるいは乏しく為されたと見えたからであり、以前の業を思い起こして、始めたときより少なく為したと悟るためである。
Licet enim non improbet factum, sed significet devotiores illos ante in opere hoc fuisse; tamen gratum esse, et accepto ferre Deum, quasi sacrificium placitum. Denique Dominus ait: Facite eleemosynam, et ecce omnia munda vobis sunt (Luc. XI, 41) . Quam gratum ergo opus est, ut omnem maculam hominis et sordes emundet!
PL 17, 420A実に、使徒は為されたことを咎めはしないが、彼らがそれ以前にはこの業にいっそう献身的であったことを示している。それでも、それは喜ばれ、神は喜ばしい犠牲のように受け入れる。実に主は言う。「施しをせよ。そうすれば見よ、汝らにとってすべては清い」(ルカ11:41)。この業は、人のあらゆる汚点と汚れを清めるのだから、なんと喜ばしいことか。
(Vers. 19.) Deus vero meus impleat omne desiderium vestrum secundum divitias suas in gloria in Christo Jesu.
PL 17, 420B(第19節)「私の神は、キリスト・イエスにあって栄光のうちに、その富に従って、汝らのあらゆる望みを満たすように」。
Ideo discrevit, dicens: Deus meus; ut secundum ea quae praestabat meritis ejus, auxilia adessent, et desideriis eorum, in copia magnitudinis bonitatis suae in gloria Christi Jesu.
PL 17, 420Bそれゆえ使徒は「私の神」と言って区別した。それは、神が使徒の功績に与えていたものに応じて、助けが彼らの望みにも備わるためであり、その善意の偉大な豊かさのうちに、キリスト・イエスの栄光においてである。
Gloria est Christi Jesu, cum Dei nutu christianorum implentur desideria secundum evangelicam disciplinam.
PL 17, 420Bキリスト・イエスの栄光とは、神の意志により、キリスト教徒たちの望みが、福音の訓育に従って満たされることである。
(Vers. 20.) Deo autem et Patri nostro gloria in saecula saeculorum, amen. Hic non discrevit, sed generaliter ait: Deo et Patri nostro gloria.
PL 17, 420B(第20節)「我々の神であり父に、世々限りなく栄光がある。アーメン」。ここで使徒は区別せず、一般に次のように言う。「我々の神であり父に栄光」。
Deus est propter timorem, Pater autem honoris causa, et quia ab ipso est omnis origo; ipse enim dixit in Malachia propheta: Si Deus ego sum, ubi est timor meus? et si Pater ego sum, ubi est honor meus (Malach. I, 6) ?
PL 17, 420C神というのは畏れのゆえであり、父というのは尊敬のゆえ、またすべての起源が彼にあるからである。実に彼自身が預言者マラキにおいて言った。「もし私が神であるなら、私への畏れはどこにあるか。もし私が父であるなら、私への尊敬はどこにあるか」(マラキ1:6)。
(Vers. 21.) Salutate omnem sanctum in Christo Jesu. Hunc salutate in Christo Jesu, qui se sanctificat; ut Christo dignus habeatur, qui dixit: Sancti estote; quoniam ego sanctus sum, Dominus Deus vester (Levit. XIX, 2) .
PL 17, 420C(第21節)「キリスト・イエスにあって、すべての聖なる者に挨拶せよ」。自らを聖とする者に、キリスト・イエスにあって挨拶せよ。それは、その者がキリストにふさわしい者とされるためである。キリストは言った。「聖なる者となれ。私、汝らの神なる主が、聖なる者だからである」(レビ記19:2)。
(Vers. 22.) Salutant vos qui mecum sunt fratres. Salutatio fratrum solatium invicem praestat, quasi imagines enim exhibet divulsorum. Salutant vos omnes sancti, maxime qui de Caesaris domo sunt.
PL 17, 420C(第22節)「私とともにいる兄弟たちが汝らに挨拶する」。兄弟たちの挨拶は、互いに慰めを与える。引き離された者たちの像を、いわば示してくれるからである。「すべての聖なる者たちが汝らに挨拶する。とりわけ皇帝の家の者たちが」。
Hos significat propensiorem affectum habere circa eos, qui de domo Caesaris sunt, istos et potiores supra memoratis ostendit fratribus; quia hos et sanctos appellat.
PL 17, 420C使徒は、この者たち〔使徒とともにいる兄弟たち〕が、皇帝の家の者たちにいっそう深い情愛を抱いていると示し〔Hos の指す者と係りは定かでない。使徒とともにいる兄弟たちと取った〕、また皇帝の家の者たちを、先に記した兄弟たちよりもすぐれた者と示している。彼らを「聖なる者たち」とも呼んでいるからである。
(Vers. 23.) Gratia Domini nostri Jesu Christi cum spiritu vestro, amen. Quoniam de Salvatoris persona quaestiones oriuntur, hic ut soliditatem in eo divinitatis approbet, tuitionem gratiae ejus spiritui nostro exoptat.
PL 17, 420D(第23節)「我々の主イエス・キリストの恩寵が、汝らの霊とともにあるように。アーメン」。救い主のペルソナについて問いが起こるので、使徒はここで、彼における神性の堅固さを確証するために、その恩寵の守りが我々の霊にあるよう願っている。