アンブロシアステルfl. c. 366–384

Commentaria in Epistolam ad Timotheum primam › 全文

Commentaria in Epistolam ad Timotheum primam 全文

Ambrosiaster · PL 17, 461B–484D

Prooemium

冒頭 (Prooemium)PL 17, 461B
1

Timotheus filius fuit mulieris Judaeae fidelis, patre Graeco, cujus causa parvulus circumcidi non potuit. Qui studio matris suae sacras litteras didicit, quibus operam dans, bonam sibi vitam instituit (Act. XVI, 5) .

PL 17, 461B

〔序〕テモテは、ユダヤ人の信者の女を母とし、ギリシア人を父とする子であった。そのため、幼いときに割礼を受けることができなかった。彼は母の熱心により聖なる書物を学び、それに励んで、自らのために善い生活を築いた(使徒言行録16:5)〔引かれた句は使徒言行録16:1–3〕。

2

Hunc Apostolus cum voluisset assumere, sciens idoneum fore dispensatorem evangelicae veritatis, causa Judaeorum compulsus est circumcidere eum, instantibus eis, ut qui matre Judaea natus esset, incircumcisus assumi non deberet ad magisterium propter testimonium generis.

PL 17, 461B

使徒は、彼が福音の真理の適任の管理者となることを知って、彼を伴いたいと思ったとき、ユダヤ人たちのために、彼らが迫るので、彼に割礼を施さざるをえなかった。ユダヤ人の母から生まれた者は、血筋の証しのゆえに、割礼を受けないまま教える務めに迎えられてはならない、と彼らが主張したからである。

3

Hunc ergo jam creatum episcopum instruit per epistolam quomodo deberet Ecclesiam ordinare.

PL 17, 461B

こうして使徒は、すでに司教に立てられた彼に、教会をどのように整えるべきかを、手紙によって教える。

Caput I

第I章PL 17, 461B
1

(Vers. 1, 2.) Paulus apostolus Christi Jesu secundum imperium Dei Salvatoris nostri, et Christi Jesu spei nostrae, Timotheo germano filio in fide. Gratia, misericordia, et pax a Deo Patre nostro, et Christo Jesu Domino nostro.

PL 17, 461B

(第1・2節)「パウロ、我々の救い主である神と、我々の希望であるキリスト・イエスの命令による、キリスト・イエスの使徒が、信仰における真の子テモテへ。恩寵、慈しみ、平和が、我々の父である神と、我々の主キリスト・イエスから〔あるように〕」。

2

Patris et Filii imperio apostolum se factum ostendit, ut in Deo Patre salutem, et Christo Filio ejus spem praedicaret; ut quia nemo negat salutem esse in Deo, nec quisquam dubitaret spem esse in Christo Jesu, quem a mortuis excitatum, exemplum hujus spei dedisse cognosceret.

PL 17, 461C

父と子の命令によって使徒とされたことを、彼は示している。父なる神においては救いを、その子キリストにおいては希望を宣べ伝えるためである。救いが神のうちにあることを誰も否定しない以上、死者の中から起こされてこの希望の範を示したことを知る者は、希望がキリスト・イエスのうちにあることをも疑わないであろう。

3

Hoc modo scribit Timotheo, ut securus esset de sua ordinatione; quia imperio Patris et Filii electus est ad docendum. Quem verum filium appellat, sed in fide, sicut dicit ad Corinthios: In Christo Jesu, inquit, per Evangelium ego vos genui (I Cor. IV, 15) .

PL 17, 461C

このように彼はテモテに書き送り、テモテが自らの叙階について安心していられるようにする。父と子の命令によって、教えるために選ばれたからである。使徒は彼を真の子と呼ぶが、それは信仰においてである。コリントの人々に「キリスト・イエスにおいて、福音を通して、私が汝らを生んだ」と言うとおりである(一コリント4:15)。

4

Haec vera et firma generatio est, quae nescit occasum, nescit morbos et pestilentiam, et quae ignorat famem et sitim: didicit autem in regno Dei nullius egere; quia futura est dono Dei immortalitas gloriosa in regno Dei et Christi, quorum gratiam, misericordiam, et pacem exoptat cum isto manere.

PL 17, 461C

この生まれこそ真実で堅固な生まれであり、没落を知らず、病と疫病を知らず、飢えと渇きを知らない。神の国では何ものにも欠けないことを学んだのである。神の賜物によって、神とキリストの国での栄光ある不死が与えられることになっているからである。使徒は、その二者の恩寵、慈しみ、平和が、この者とともにとどまることを切に願っている。

5

(Vers. 3, 4.) Sicut rogavi te subremanere Ephesi, cum irem in Macedoniam, ut denunties quibusdam, ne aliter docerent, neve intendant fabulis et genealogiis infinitis, quae quaestiones praestant magis, quam aedificationem Dei, quae est in fide; ita facito.

PL 17, 461D

(第3・4節)「私がマケドニアへ行くとき、エフェソにとどまるよう汝に頼んだとおり、ある者たちに命じよ。異なる教えをしないように、また作り話や果てしない系図に心を向けないように、と。それらは、信仰にある神の造り上げよりも、むしろ論議を生むものだからである。そのようにせよ」。

6

Filius a patre rogari non debuit; sed propter charitatis affectum, et ut illi formam humilitatis ostenderet, obsecrat episcopus coepiscopum suum, ne pateretur Judaeos aliter populum, quam ab Apostolo tradebatur, docere; ne oblectarentur fabulis, quas narrare consueti sunt Judaei de generatione suarum originum, de Abraham, et Isaac, et caeteris patriarchis, et de circumcisione, et his quae postea tradita sunt a Moyse; ne circumvenirentur ad haec colenda, quae carnaliter data fuerant.

PL 17, 461D

子は父から頼まれるべきではなかった。しかし、愛の情により、また彼に謙遜の範を示すために、司教が同僚の司教に懇願しているのである。ユダヤ人たちが、使徒によって伝えられたのとは異なる仕方で民を教えるのを許さないように、また、ユダヤ人が自分たちの出自の系譜について、アブラハム、イサク、ほかの族長たちについて、割礼について、のちにモーセによって伝えられたことについて語り慣れている作り話に、民が楽しまされないように。肉的に与えられていたこれらのものを守るよう、欺かれないようにである。

7

Quid enim opus est generationum, quas constat esse infinitas per traducem, facere mentionem, et quid et quatenus factum est sub unoquoque eorum; et non potius compendio per fidem salutem quaerere?

PL 17, 462B

無数であることが知られている世代を、血筋の伝達に従って数え上げ、それぞれの時代に何がどこまでなされたかを語る必要が、いったいあろうか。むしろ近道によって、信仰を通して救いを求めるべきではないか。

8

Inde enim quaestiones oriuntur, cum quid, et quando, et quomodo, et quare factum est, tractatur: quae res impedit salutem.

PL 17, 462B

何が、いつ、どのように、なぜなされたかが論じられるとき、そこから論議が生じるからである。この事柄が救いを妨げる。

9

(Vers. 5, 6, 7.) Nam finis praecepti est charitas de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta, a quibus quidam aberrantes, conversi sunt in vaniloquium, volentes esse Legis doctores, non intelligentes neque quae dicunt, neque de quibus affirmant.

PL 17, 462B

(第5・6・7節)「戒めの目的は、清い心からの愛と、良い良心と、偽りのない信仰である。ある者たちはそれらから外れて、むだ話に転じ、律法の教師になろうとするが、自分の言っていることも、断言していることも理解していない」。

10

Quoniam omnium major est charitas, hanc finem esse dixit, id est, perfectionis consummationem, omnium praeceptorum; si tamen ex corde puro sit et bona conscientia.

PL 17, 462C

愛はすべてのものにまさって大きいので、使徒は、愛がすべての戒めの目的、すなわち完全さの成就であると言った。ただし、それが清い心と良い良心から出ているかぎりにおいてである。

11

Vera enim charitas non potest malam vitam, nec simulatam fidem habere, in quibus omnis Lex impletur et Prophetae (Matth. VII, 12) .

PL 17, 462C

真の愛は、悪い生活も、偽りの信仰も持つことができないからである。これら〔愛と良い良心と偽りのない信仰〕において〔in quibus の係りは定かでない。前の節の三つと取った〕、律法の全体と預言者が成就する(マタイ7:12)。

12

Quidam autem Judaeorum mysterium Legis ignorantes et prophetarum, quia usque ad Christum servanda sunt tradita; erraverunt putantes, praedicato Christo, etiam Legem factorum in neomeniis, et circumcisione et escis discernendis servari debere. Idcirco in vaniloquium dicit eos conversos; quia volebant docere, quae ignorabant.

PL 17, 462C

ところが、ユダヤ人のある者たちは、律法と預言者たちの奥義を知らず、それらがキリストまで守るべきものとして伝えられたことを知らなかった。そのため、キリストが宣べ伝えられた後にも、業の法が、新月の祭りと割礼と食物の区別において守られるべきだと考えて、誤ったのである。それゆえ使徒は、彼らがむだ話に転じたと言う。自分たちの知らないことを教えようとしたからである。

13

(Vers. 8-11.) Scimus autem quia bona est Lex; si quis ea legitime utatur, certum habens hoc quod justo lex non est posita, sed injustis et inobsequentibus, impiis et peccatoribus, scelestis et profanis, parricidis et matricidis, fornicatoribus, homicidis, masculorum concubitoribus, plagiariis, mendacibus, perjuris: et si quid aliud sanae doctrinae adversatur, quae est secundum Evangelium gloriae beati Dei, quod creditum est mihi.

PL 17, 462C

(第8–11節)「だが我々は、律法が善いものであることを知っている。ただし、誰かがそれを正しく用いるならばである。すなわち、義人のために律法は定められていないと確信している。律法は、不義な者と従順でない者、不敬虔な者と罪人、凶悪な者と俗悪な者、父を殺す者と母を殺す者、不品行の者、人殺し、男と寝る者、人さらい、偽る者、偽りの誓いを立てる者のために、またそのほか、健全な教えに逆らうもののために〔定められている〕。この教えは、祝福された神の栄光の福音に従うものであり、私に委ねられたものである」。

14

Bonam esse legem, quae per Moysen data est, non negat; ita tamen, ut sensus ejus sciatur, et quomodo data est, accipiatur.

PL 17, 462D

モーセを通して与えられた律法が善いことを、彼は否定しない。ただし、その意味が知られ、与えられた仕方に即して受け取られるかぎりにおいてである。

15

Hic enim scit Legem, et qua causa data sit, qui, praedicato Christo, deserit illam ex parte, qua lex factorum appellatur: circa dilectionem autem Dei utitur ea, asserens et affirmans quae a Salvatore dicta sunt in Lege et prophetis.

PL 17, 462D

というのも、キリストが宣べ伝えられた後に、業の法と呼ばれる部分については律法を離れ、しかし神への愛に関しては律法を用いる者、救い主が律法と預言者たちにおいて語ったことを主張し確証する者こそが、律法とそれが与えられた理由を知っているからである。

16

Hic enim legitime utitur Lege, qui potest discernere ea, quae ad tempus data sunt, ab iis quae perpetua sunt: et quae ad Christi pertinent sacramentum, servari jam in futurum non oportere, quasi venturus credatur, qui jam venit.

PL 17, 462D

実に、一時のために与えられたものと永続するものとを見分けることのできる者が、律法を正しく用いる。また、キリストの秘義に関わるものは、すでに来た者がまだ来ようとしているかのように信じられることのないよう、今後はもう守られるべきではない。

17

Si ergo omnia locis suis accipiantur, bona sunt: si quominus, mala erunt perverse asserenti; peccare est enim, unaquaeque minime locis suis exponere.

PL 17, 463A

したがって、すべてのものをそれぞれの場所において受け取るなら、それらは善い。そうでなければ、誤って主張する者にとっては悪いものとなる。それぞれのものをその場所に応じて説明しないことは、罪だからである。

18

Praeterea quia justis lege non opus est, id est, iis qui accepta remissione peccatorum justificati sunt; ne jam vivant sub Lege, a qua liberati sunt dono Dei per fidem Christi; ut de caetero servata lege naturae, quae Creatoris cognitionem recipit, et non peccare hortatur; judicii diem exspectent, in quo justi remunerandi sunt, custodientes legem naturalem, quam si humanum genus ducem sibi habuisset, lex in litteris per Moysen data non esset.

PL 17, 463A

さらに、義人には律法は必要ない。すなわち、罪の赦しを受けて義とされた者たちには必要ない。彼らが、神の賜物により、キリストへの信仰によって解放された律法の下で、もはや生きることのないためである。今後は、創造主の認識を受け入れ、罪を犯さぬよう勧める自然の法を守りつつ、裁きの日を待つがよい。その日に、自然の法を守る義人たちは報われる。もし人類がこの法を導き手としていたなら、文字による律法がモーセを通して与えられることはなかったであろう。

19

Sed quia contemptui ducta est, quasi nullius esset auctoritatis, Scriptura firmata est; ut sciretur quod servanda esset, et propter tempus praesens, et quia requisiturus est in futurum, qui illam firmavit, a quibus neglecta, et a quibus servata est.

PL 17, 463A

しかし、この法が、あたかも何の権威もないかのように軽んじられたので、文書〔Scriptura〕として確立された。それは、現在のためにも守るべきものであると知られるためであり、またそれを確立した者が、将来、誰によって怠られ、誰によって守られたかを問うからである。

20

Itaque non solum propter malos actus et vitia corporis, Legem datam dicit, sed et propter perfidiam, qua spernebant Creatorem; ut bene vivere addiscerent et gratias agerent Conditori.

PL 17, 463B

したがって、律法が与えられたと使徒が言うのは、悪い行いと体の悪徳のためだけではなく、創造主を侮った背信のためでもある。善く生きることを学び、造り主に感謝するようにするためである。

21

(Vers. 12, 13, 14.) Et gratias ago ei, qui me confortavit in Christo Jesu Domino nostro, quia fidelem me aestimavit, ponens me in ministerium, quia prius eram blasphemus, et persecutor, et contumeliosus, sed misericordiam consecutus sum; quia ignorans feci nondum credens.

PL 17, 463B

(第12・13・14節)「そして私は、我々の主キリスト・イエスにおいて私を強めた者に感謝する。彼は私を信実であるとみなし、私を務めに就けた。私はかつて冒瀆する者、迫害する者、侮辱する者であったが、慈しみを得た。信じていないときに、知らずに行ったからである」。

22

Superabundavit autem gratia Domini nostri cum fide et dilectione, quae est in Christo Jesu.

PL 17, 463B

「だが、我々の主の恩寵は、キリスト・イエスにある信仰と愛とともに、あふれるほど豊かになった」。

23

Propter quod omnis incredulus infirmitatem animi patitur, constrictus carnali ratione, ne credat spiritali; idcirco se Christo gratias dicit agere, quia apparentia majestatis suae imbecillitatem mentis ejus roboravit; quia impossibile putabat esse, quod de Domini potestate, et gemina nativitate, et resurrectione, et spe praedicabatur.

PL 17, 463C

そのため、信じない者はみな、心の弱さを患い、肉的な理屈に縛られて、霊的なものを信じない。それゆえ使徒は、自分がキリストに感謝していると言う。キリストが、その威光の顕現によって、自分の精神の弱さを強めたからである。主の権能、二つの生まれ、復活、希望について宣べ伝えられていたことを、彼は不可能だと考えていた。

24

Confirmatus autem talis visus est, qui dignus esset ac posset esse dispensator sacramenti Dominici; ut ea vera per Legem firmaret, quae prius amore Legis incredibilia judicabat, et in persecutionibus gauderet, quas prius quasi juste credentibus inferebat, dolens quia fecerat, laetus quia patiebatur.

PL 17, 463C

強められた彼は、主の秘義の管理者となるにふさわしく、また管理者となりうる者と見られた。以前は律法への愛ゆえに信じがたいと判断していたことを、律法を通して真実と確証し、また、以前は信じる者たちにあたかも正当であるかのように加えていた迫害を〔今度は自ら受けて〕、その迫害の中で喜ぶためである。行ったことを悲しみ、受けることを喜びながらである。

25

Tantam enim spem didicerat in eo, quem ante negabat; ut plus gauderet in patiendo, quam prius exsultaverat in persequendo. Non enim malitia hoc agebat, sed errore, cui facile potest, cum resipiscit, ignosci.

PL 17, 463C

彼は、かつて否定していた者のうちに、これほど大きな希望を学んだので、かつて迫害して喜んだときよりも、迫害を受けて喜ぶことのほうが大きかった。彼がそうしたのは悪意からではなく、誤りからであって、誤りは、我に返ったときには容易に赦されうる。

26

Qui autem scit vera esse, quae negat; hic non errore hoc agit, sed malevolentia, hujus incurabile vulnus est; invidia enim compellitur falsum appellare, quod scit verum.

PL 17, 463D

しかし、自分の否定していることが真実だと知っている者が、そうするなら、それは誤りからではなく、悪意からである。この者の傷は治しようがない。妬みに駆られて、真実と知っていることを偽りと呼ばざるをえないからである。

27

(Vers. 15, 16.) Humanus sermo, et omni acceptione dignus, quia Christus Jesus venit in hunc mundum peccatores salvos facere, quorum primus sum ego.

PL 17, 463D

(第15・16節)「これは人の言葉であり、あらゆる受け入れに値する。キリスト・イエスは、罪人たちを救うためにこの世に来た。その罪人たちの第一の者が私である」。

28

Sed ideo misericordiam consecutus sum, ut in me primo ostenderet Christus Jesus omnem magnanimitatem et patientiam ad exemplum eorum, qui credituri sunt illi, in vitam aeternam. Quid tam gratum, tamque jucundum, quam peccatoribus indulgentiam praedicare?

PL 17, 463D

「だが私が慈しみを得たのは、まず私において、キリスト・イエスがあらゆる寛大さと忍耐を、彼を信じて永遠の生命に至る者たちの範として示すためである」。罪人たちに赦しを告げることほど、ありがたく喜ばしいことがあろうか。

29

Quis enim sine peccato est, ut hoc munus non cum omni gratiarum actione suscipiat, Deum auctorem hujus praeferens, et collaudans in Christo: qui ut hominem peccatis ablueret, de coelestibus ad terrena descendens, carnem peccati accepit: terrenis se admiscuit, ut eum coelestem efficeret: mori se passus est, ut illum morti erutum paradiso redderet immortalem?

PL 17, 464A

罪のない者が誰かいて、この賜物を、あらゆる感謝をもって受け取らず、その創始者である神を第一に掲げ、キリストにおいてほめたたえずにいられようか。キリストは、人を罪から洗うために、天から地へ降り、罪の肉を受けた。地上のものと交わって、人を天のものとし、死ぬことを忍んで、人を死から救い出し、不死の者として楽園に返したのである。

30

Quis haec beneficia non in infinitum extollat, quae Deus praestitit homini, Dominus servo, Conditor creaturae; ut plus esset adhuc in beneficiis humanis, quam cum fecit, quae non erant, posteaquam fecit.

PL 17, 464A

神が人に、主が僕に、造り主が被造物に与えたこれらの恩恵を、限りなく称えない者がいようか。それは、神が、無かったものを造ったときよりも、造った後の、人々への恩恵のほうが、さらに大きくなるためである〔ut plus esset … の係りは定かでない。造った後の、人々への恩恵のほうが大きいと取った〕。

31

Etenim derelictus ab his, et contemptus, et contumeliis appetitus, addidit ad beneficia non requisitus, ut gratior esset, et plus praeferendus, dum reparat, quam cum fecit; ut ostenderet unum se esse, qui haec omnia possit.

PL 17, 464A

実に、彼らに見捨てられ、軽んじられ、侮辱で攻撃されながら、求められてもいないのに恩恵を加えた。それは、回復させるときのほうが、造ったときよりも、いっそうありがたく、いっそう優先されるべき者となるためであり、これらすべてをなしうるのは自分ひとりであることを示すためである。

32

Igitur sic Christus praesidium tulit homini, ut puritatem suam non violaret, nec amitteret potestatem.

PL 17, 464B

こうしてキリストは、自らの清さを損なわず、権能を失うこともなく、人に守りをもたらした。

33

Hominem enim se nasci voluit, pro certo habens carnis contactu se minime violari: conversationi humanae se miscuit, sciens peccatis se corrumpi non posse: occidi se passus est, non nescius mortem sibi dominari non posse, sed eam sua opprimere potestate.

PL 17, 464B

人として生まれることを望んだのは、肉に触れても自分は決して損なわれないと確信していたからであり、人々の交わりに身を混じえたのは、罪によって自分が堕落させられえないと知っていたからであり、殺されることを忍んだのは、死が自分を支配しえず、むしろ自分がその権能で死を押さえ込むことを知らなかったわけではないからである。

34

Haec ergo gessit, ut omnia se posse doceret. Humilitas enim ista non ad diminutionem ejus proficit, sed ad gloriam: et non solum ejus, verum etiam in ipsum credentium; dignitas est enim servum esse potentis.

PL 17, 464B

したがって、彼はこれらのことを行って、自分がすべてをなしうることを教えた。この謙遜は彼の減少に資するのではなく、栄光に資する。それは彼の栄光だけでなく、彼を信じる者たちの栄光にもなる。力ある者の僕であることは、尊厳だからである。

35

Cum ante Apostolum multi utique credidissent Judaeorum ex iis, qui ipsum Dominum occiderunt; Apostolus tamen ut se humiliet, adhuc dolens de sua incredulitate, primum se omnium peccantium vocat.

PL 17, 464B

使徒より前に、主自身を殺した者たちの中から、ユダヤ人の多くがすでに信じていたのに、使徒は自らを低くするため、自分の不信仰をなお嘆きながら、自分を罪を犯すすべての者の第一の者と呼ぶ。

36

Quoniam enim prae caeteris sacramento se imbuit Salvatoris, propius ad cognoscendam magnificentiam ejus accedens, accusat se magis, qui tantum boni tarde agnovit, nec ultro, sed misericordia ejus praeventus, ut ipse testis esset divinitatis ejus, quem prius ut hominem mortuum aestimabat.

PL 17, 464C

実に彼は、ほかの者たちにまさって救い主の秘義に染み込み、その偉大さを知ることにより近づいたので、これほどの善を知るのが遅かった自分を、いっそう責める。しかも自ら進んでではなく、救い主の慈しみに先んじられてである。かつて死んだ人間とみなしていた者の神性の、自らが証人となるためである。

37

Haec accusatio ejus est, laus vero Salvatoris, qui ad exemplum caeterorum credentium persequentem se vocavit ad gratiam; ut per patientiam suam et magnanimitatem in eo ostenderet caeteris, qui inimico tam benevolus exstiterit, qualis esset futurus ad se decurrentibus.

PL 17, 464C

これは彼自身への責めであるが、救い主への賛美である。救い主は、ほかの信じる者たちの範として、自分を迫害する者を恩寵へと召した。その忍耐と寛大さによって、彼において、ほかの者たちに示すためである。敵にこれほど好意を示した者が、自分のもとに駆け寄る者たちに対して、どのような者となるかをである。

38

(Vers. 17.) Regi autem saeculorum immortali et invisibili, soli Deo honor et gloria in saecula saeculorum, amen.

PL 17, 464C

(第17節)「世々の王、不滅で見えない唯一の神に、誉れと栄光が世々限りなくあるように。アーメン」。

39

Haec ad Dei Patris personam pertinent, quem immortalem ideo solum et invisibilem appellat, quia omnis immortalitas ab ipso est, ut ipsi soli magis competat in veritate; quia quisquis immortalis est, non a se hanc habet, sed ab illo.

PL 17, 464D

これらは父なる神のペルソナに関わる。使徒が父を、不滅で唯一であり見えない者と呼ぶのは、あらゆる不滅は父から出ており、それゆえ真実には父ひとりにふさわしいからである。不滅である者は誰でも、それを自分自身からではなく、父から得ているのである。

40

Simili modo et in Evangelio legitur, dicente Domino: Quia nemo est bonus, nisi unus Deus (Marc. X, 18) . Et iterum ipse dicit: Bonus homo de bono thesauro profert bona (Matth. XII, 35) .

PL 17, 464D

福音書にも、これと同じように、主が言うのが読まれる。「神ひとりのほかに、善い者はいない」と(マルコ10:18)。また主自身が、「善い人は、善い宝から善いものを取り出す」と言う(マタイ12:35)。

41

Nemo tamen nisi unus Deus bonus est; quia ipse fons bonitatis est, ex quo caeteri potantur, ut boni sint.

PL 17, 464D

それでも、善い者は神ひとりのほかにはいない。神自身が善の泉であり、ほかの者たちはそこから飲んで、善い者となるからである。

42

Ipse est et invisibilis solus Deus, quia nulli umquam visus est; omnia enim agit per Filium, quem idcirco visum dicimus; ut licet aliter quam est, apparuisse tamen illum significemus.

PL 17, 464D

神は、見えない唯一の神でもある。誰にも見られたことがないからである。神はすべてを子を通して行い、それゆえ我々は子が見られたと言う。実際の姿とは異なる仕方であっても、彼が現れたことを我々が意味するためである。

43

Honorificentiam ergo et gloriam Deo Patri in veritate pronuntiat, cujus pietate et providentia Christus liberavit peccatores ex morte.

PL 17, 465A

したがって使徒は、誉れと栄光を、真実に父なる神に帰して宣言する。その慈しみと摂理によって、キリストは罪人たちを死から解放したからである。

44

(Vers. 18, 19, 20.) Hoc praeceptum commendo tibi, fili Timothee, secundum praecedentes super te prophetias, ut milites in illis bonam militiam, habens fidem et puram conscientiam, quam quidam repellentes, circa fidem naufragaverunt: ex quibus est Hymenaeus et Alexander, quos tradidi Satanae, ut discant non blasphemare.

PL 17, 465A

(第18・19・20節)「子テモテよ、この命令を汝に託す。汝について先立って語られた預言に従って、それらにより汝が良い戦いを戦うようにである。信仰と清い良心を保て。ある者たちはこれを退けて、信仰の面で難破した。その中にヒメナイとアレクサンドロがいる。私は彼らをサタンに引き渡した。彼らが冒瀆しないことを学ぶためである」。

45

Postquam Dei Patris et Christi Filii ejus quae et quanta beneficia sint circa peccatores homines memoravit, qui cum essent puniendi, non solum ignovit eis; sed et justificavit, et in filios sibi adoptavit: quo ordine populum disciplina ecclesiastica imbueret, in subjectis ostendit, commonens ut memor electionis suae sanctus Timotheus, id ad quod praedestinatus est, impleat.

PL 17, 465A

父なる神とその子キリストが、罪人である人々にどれほど大きな、どのような恩恵を与えたかを述べた。人々は罰せられるはずであったのに、神は彼らを赦しただけでなく、義とし、自分の子として迎えた。使徒はそのあと、教会の規律によって民をどのような順序で教え導くべきかを、以下に示す。聖なるテモテが自分の選びを心に留めて、予定されたことを成し遂げるよう促しながらである。

46

Praedestinatus est enim, quando ad hoc ab Apostolo assumptus est, ut ordinaretur, dignus judicatus futurus episcopus, ut impleret militiam evangelicam in fide et pura conscientia; qui enim fideliter docet, non potest malam habere conscientiam.

PL 17, 465B

彼が予定されたのは、使徒によってこのために迎えられ、叙階されるに至ったときである。将来の司教としてふさわしいと判断され、福音の戦いを、信仰と清い良心において成し遂げるためである。忠実に教える者は、悪い良心を持つことができないからである。

47

Tunc enim fidem exhibet praedicationis suae, si se abstineat a contrariis omnibus; quia exemplo bonorum operum multos lacessit ad credulitatem, fidentes de spe praedicationis; nam qui fidem spernit, procul dubio malae est conscientiae.

PL 17, 465B

実に、教える者が自らの宣教への信頼を示すのは、あらゆる反対のものから身を慎むときである。善い行いの手本によって多くの者を信じることへと促し、宣教の希望に信頼を寄せる者とするからである。信仰を軽んじる者は、疑いなく悪い良心を持っている。

48

Aut enim hypocrita praedicatur, aut apertus blasphemus, sicut erant Hymenaeus et Alexander, qui deserentes fidem naufragi facti sunt, id est, nudi veritate, aut privati vita. Quid est enim veritas, nisi vita?

PL 17, 465B

その者は、偽善者と宣告されるか、あからさまな冒瀆者であるかのどちらかだからである。ヒメナイとアレクサンドロがそうであった。信仰を捨てて難破者となった、すなわち真理を剥ぎ取られ、あるいは生命を奪われたのである。真理とは、生命でなくて何であろうか。

49

Quos tradidisse se dicit Satanae, ut emendarentur causa blasphemiae. Traditio autem haec est, quia commotus Apostolus blasphemiis eorum, sententiam protulit in eos: diabolus autem qui ad hoc paratus est, ut adversos a Deo accipiat in potestatem, audita sententia, corripit eos; ut intelligerent hac causa se poenis astringi, quia blasphemaverant.

PL 17, 465C

使徒は、彼らを冒瀆のゆえに改めさせるためにサタンに引き渡したと言う。この引き渡しとは、使徒が彼らの冒瀆に心を動かされて、彼らに判決を下したことである。悪魔は、神に背く者を自分の支配下に受け取るために備えられているので、その判決を聞いて彼らを責める。彼らが、冒瀆したために自分が刑罰に縛られているのだと悟るためである。

50

Hinc est, unde in Evangelio dictum est inter caetera: jam noli peccare, ne quid tibi deterius contingat (Joan. V, 14) , ostendens causa peccati aliquando infirmitates inferri corporibus.

PL 17, 465C

福音書でも、ほかの言葉の中で、「もう罪を犯すな。もっと悪いことが汝に起こらないように」と言われているのは、このことによる(ヨハネ5:14)。罪のゆえに、ときに病が体に加えられることを示しているのである。

51

Et quia ministro diabolo fiunt, declaravit Dominus, dicens inter multa: Haec autem cum sit filia Abrahae, quam alligaverat Satanas decem et octo annis, non oportuit solvi a vinculo die sabbati (Luc. XIII, 16) ?

PL 17, 465C

これらが悪魔を執行者として起こることを、主は多くの言葉の中で言って明らかにした。「この女は、アブラハムの娘であり、サタンが十八年間縛っていたのに、安息日にその縄目から解かれるべきではなかったのか」(ルカ13:16)。

Caput II

第II章PL 17, 465D
1

(Vers. 1-4.) Exhortare ergo primum omnium fieri deprecationes, orationes, postulationes, gratiarum actiones pro omnibus hominibus, pro regibus, et pro omnibus qui in sublimiori loco positi sunt; ut placidam et quietam vitam degamus in omni pietate et castitate.

PL 17, 465D

(第1–4節)「それゆえ、何よりもまず、すべての人のため、王たちのため、また高い地位に置かれたすべての人のために、嘆願と祈りと願いと感謝がなされるよう勧めよ。我々が、すべての敬虔と貞潔のうちに、穏やかで静かな生活を送るためである」。

2

Hoc enim bonum est et acceptum coram salutari nostro Deo, qui omnes homines vult salvos fieri, et in agnitionem veritatis venire.

PL 17, 465D

「これは善いことであり、我々の救い主である神の前に受け入れられる。神は、すべての人が救われ、真理の認識に至ることを望んでいる」。

3

Haec regula ecclesiastica est, tradita a magistro gentium, qua utuntur sacerdotes nostri, ut pro omnibus supplicent, deprecantes pro regibus hujus saeculi; ut subjectas habeant gentes, ut in pace positi, in tranquillitate mentis et quiete Deo nostro servire possimus.

PL 17, 466A

これは教会の規範であり、異邦人の教師から伝えられたもので、我々の祭司〔sacerdos〕たちはこれに従って、すべての人のために祈り、この世の王たちのために嘆願する。王たちが諸国民を服従させておくことができ、我々が平和のうちに置かれ、精神の静けさと安らぎのうちに我々の神に仕えることができるようにである。

4

Orantes etiam pro iis, quibus sublimis potestas est credita; ut in justitia et veritate gubernent rempublicam, suppeditante rerum abundantia, ut amota perturbatione seditionis, succedat laetitia; panis enim confirmat cor, et vinum laetificat mentem (Psal. CIII, 16) .

PL 17, 466A

また、高い権力を委ねられた人々のためにも祈る。彼らが正義と真理において国を治め、物資の豊かさが供給され、騒乱の動揺が取り除かれて、喜びが続くようにである。「パンは心を強め、ぶどう酒は精神を喜ばせる」からである(詩篇103:16)〔引かれた句は詩篇103:15〕。

5

Postulantes vero pro iis, qui in necessitate varia sunt; ut eruti et liberati, Deum collaudent incolumitatis auctorem.

PL 17, 466A

さらに、さまざまな窮乏にある人々のために願う。彼らが救い出され解放されて、無事の創始者である神をほめたたえるようにである。

6

Referentes quoque gratiarum actiones pro iis, quae nobis quotidie Dei providentia praestantur ad vitam; ut in his omnibus Pater collaudetur Deus, ex quo sunt omnia (I Cor. VIII, 6) : et Filius ejus, per quem sunt omnia, ut sopitis omnibus, quae huic imperio infesta et inimica sunt, in affectu pietatis et castitatis Deo servire possimus; perturbatio enim et captivitas nec pietatem servat, nec castitatem.

PL 17, 466A

また、神の摂理によって日々我々に生のために与えられるもののために、感謝を捧げる。これらすべてにおいて、万物がそれから出る父なる神(一コリント8:6)と、万物がそれによって存在する彼の子がほめたたえられるようにである。この帝国に害をなし敵対するものがすべて鎮められて、我々が敬虔と貞潔の思いをもって神に仕えることができるようにするためである。騒乱と捕囚は、敬虔も貞潔も守らせないからである。

7

Unde enim pius, qui nudus est? et unde castus, ubi potestatis suae non est? Ut haec ergo servari possint, quies necessaria est; ut placita Deo reddantur obsequia, qui omnes homines salvos vult fieri, et cognoscere veritatem.

PL 17, 466B

裸にされた者が、どうして敬虔でありえようか。自分の権能の下にいない者が、どうして貞潔でありえようか。したがって、これらが守られうるためには、静けさが必要である。人々が神に喜ばれる奉仕を捧げうるためである。神はすべての人が救われ、真理を知ることを望んでいる。

8

Haec est, inquit, vita aeterna, ut cognoscant te solum verum Deum, et quem misisti Jesum Christum (Joan. XVII, 3) . Si Deus utique, qui omnipotens dicitur, omnes homines salvos vult fieri, non impletur ejus voluntas?

PL 17, 466B

「永遠の生命とは、唯一の真の神である汝と、汝が遣わしたイエス・キリストを知ることである」と彼は言う(ヨハネ17:3)。全能と呼ばれる神が、すべての人が救われることを望むのなら、その意志は満たされないのか。

9

Sed in omni locutione sensus et conditio latet; unde dicit Petrus apostolus: Omnis Scriptura indiget interpretatione (II Petr. II, 20) .

PL 17, 466C

しかし、あらゆる言い方には、意味と条件が潜んでいる。それゆえ使徒ペトロは言う。「すべての聖書は解釈を必要とする」(二ペトロ2:20)〔引かれた句に近いのは二ペトロ1:20〕。

10

Vult enim Deus omnes homines salvos fieri, sed si accedant ad eum; non enim sic vul, ut nolentes salventur: sed vult illos salvari, si et ipsi velint. Nam utique qui legem omnibus dedit, nullum excepit a salute.

PL 17, 466C

実に、神はすべての人が救われることを望む。ただし、その人々が神に近づくならばである。神は、望まない者までが救われるようには望まない〔底本は vul。vult と読む〕。彼ら自身も望むなら、救われることを望むのである。法をすべての人に与えた者は、救いから誰をも除外しなかった。

11

Numquid medicus non idcirco proponit in publico, ut omnes se ostendat velle salvare; si tamen ab aegris requiratur?

PL 17, 466C

医者は、すべての人を救いたいと示すために、公の場に身を出すのではないか。ただし、病人たちから求められればのことである。

12

Non est enim vera salus, si nolenti tribuatur: nec gaudere potest in percepta salute, qui invitus, si tamen potest fieri, accepit medicinam; ut non dicam quia medicinae effectum habere non potest, nisi ad illam aeger animum commodaverit; quia haec medicina non est corporalis, sed spiritalis, quae neque dubiis proficit, neque invitis.

PL 17, 466C

望まない者に与えられるなら、それは真の救いではない。嫌々ながら薬を受けた者は(そのようなことが可能ならばだが)、受けた救いを喜ぶことができない。言うまでもなく、病人がその薬に心を向けないかぎり、薬は効果を持ちえない。この薬は体のものではなく霊のものであり、疑う者にも、嫌々の者にも益しないからである。

13

Fides est enim, quae dat salutem, quam nisi mens tota susceperit voluntate, non solum nihil proderit, sed et oberit. Fidei etenim gratia hanc habet potestatem; ut devotis sibi divinam infundat medelam; indevotis vero conferat morbum, per quem totus homo intereat.

PL 17, 466D

救いを与えるのは信仰であり、精神が全き意志で受け入れなければ、何の益にもならないばかりか、害にもなる。信仰の恩寵はこの力を持つからである。自らに身を捧げる者には神の薬を注ぎ、身を捧げない者には病をもたらし、その病によって人全体が滅びる。

14

(Vers. 5.) Unus enim Deus, et unus mediator Dei et hominum homo Christus Jesus. Dei et Christi unam significat esse voluntatem in salvandis hominibus, unde Deum Patrem, quia ab ipso est omnis auctoritas, unum esse fatetur, et unum mediatorem Dei et hominum Christum Jesum.

PL 17, 466D

(第5節)「神は唯一であり、神と人との仲介者も唯一、人であるキリスト・イエスである」。使徒は、人々を救うことにおいて、神とキリストの意志は一つであると示している。それゆえ、すべての権威は父から出るので、父なる神が唯一であり、神と人との唯一の仲介者がキリスト・イエスであると告白する。

15

Missus enim a Patre factus arbiter reconciliavit Deum et homines, reformando eos ad agnitionem ejus; quia enim unus est Pater et Filius, non persona, sed indifferentia naturae; ut arbiter esset Dei et hominum Filius Dei, assumpta carne, homo natus est; ut mediator Dei et hominum esset homo Christus Jesus, id est, non sine divinitate; quia in Deo homo erat, et Deus in homine: et ut ex utroque esset mediator, et ut utrumque reconciliaret, in se primum hoc fecit.

PL 17, 467A

父から遣わされて調停者となった彼は、神と人々を和解させ、人々を神の認識へと造り直した。父と子は、ペルソナにおいてではなく、本性の差異のなさにおいて一つだからである。神の子が神と人々の調停者となるために、肉を取り、人として生まれた。人であるキリスト・イエスが神と人との仲介者となるためであり、すなわち神性を欠いてではない。神のうちに人があり、人のうちに神があったからである。両者から成る仲介者となるため、また両者を和解させるために、彼はまず自分自身においてこれを行った。

16

Non enim poterat unitatem Dei custodiens, mediator Dei et hominum vocari, quasi alius esset Deus, qui dissidentem hominem a Deo in gratiam revocaret: sed homo qui legem datam non praeteriret, factus est arbiter inter eum qui peccavit, et inter illum qui peccare ignorabat; ut hic ignosceret, et homo de caetero in Dei fide maneret.

PL 17, 467A

神の唯一性を守る以上、彼は、神と人との仲介者と呼ばれることはできなかった。神から離れた人を恩寵へと呼び戻す、別の神がいるかのようになってしまうからである。そうではなく、与えられた律法を踏み越えない人として、罪を犯した者と、罪を犯すことを知らなかった者との間の調停者となった。後者〔罪を知らない者〕が赦し、人が今後、神への信仰にとどまるようにである。

17

(Vers. 6, 7.) Qui dedit semetipsum redemptionem pro omnibus, cujus testimonium temporibus suis datum est, in quo positus sum ego praedicator et apostolus (veritatem dico, non mentior), magister gentium in fide et veritate.

PL 17, 467B

(第6・7節)「彼は、すべての人のための贖いとして自らを与えた。その証しは、定められた時に与えられた。その証しのために、私は宣教者、使徒として立てられた(私は真実を言う、偽りは言わない)。信仰と真理における異邦人の教師としてである」。

18

Quoniam homo reconciliatus Deo, jam obnoxius erat morti infernae; ut ad Deum cui reconciliatus erat, posset ascendere, Salvator ut arbitrium suum ad effectum perduceret, mori se passus est contra jus; ut descendens ad inferos, mortem de impietate quam in eo gesserat, damnaret, auferens eis quos tenebat; ut de caetero quisquis signum ejus haberet, ab ea teneri non posset.

PL 17, 467B

神と和解した人は、すでに冥界の死に服していた。そこで救い主は、人が和解した神のもとへ昇ることができるように、自らの裁定を実現に至らせるため、権利に反して死ぬことを忍んだ。冥界に降り、死が彼に対して行った不敬虔のゆえに死を断罪し、死が捕らえていた者たちを、冥界の者たちから奪い取るためである。今後は、彼の印を持つ者は誰も、死に捕らえられえない。

19

Cujus rei testimonium tempore quo resurrexit, ostendit; destructio enim mortis resurrectio mortuorum est.

PL 17, 467C

このことの証しを、彼は復活したときに示した。死の破壊とは、死者の復活だからである。

20

Quam spem missus est hic Apostolus gentium praedicare, ut ab eo discerent quae spes esset in Christo; hinc enim dictus est magister, ut fidem doceret et veritatem.

PL 17, 467C

この異邦人の使徒は、この希望を宣べ伝えるために遣わされた。キリストにどのような希望があるかを、人々が彼から学ぶためである。彼が教師と呼ばれたのは、信仰と真理を教えるためである。

21

(Vers. 8.) Volo itaque orare viros in omni loco, levantes sanctas manus sine ira et disceptatione. Pacificum animum monet in oratione esse debere; ut ad effectum deducatur oratio; sanctae enim manus sunt, quando cor mundum est.

PL 17, 467C

(第8節)「それゆえ私は、男たちがあらゆる場所で、怒りと論争なしに、聖なる手を上げて祈ることを望む」。使徒は、祈りにおいては平和な心でいなければならないと戒める。祈りが実現に導かれるためである。手が聖なるものであるのは、心が清いときだからである。

22

Sic tamen in omni loco orandum praecipit, ut competens locus intelligatur, non utique importuno aut sordido loco; quippe cum prohibeat Dominus vulgo orare: sed hoc monet, ne in sola Ecclesia putarent orandum (Matth. VI, 5, 6.)

PL 17, 467C

ただし、あらゆる場所で祈るべきだと命じるのは、ふさわしい場所が意味されているのであって、不適切な場所や汚れた場所では決してない。主が、世間の目の前で祈ることを禁じているからである。むしろ使徒は、教会の中でだけ祈るべきだと考えないよう戒めているのである(マタイ6:5–6)。

23

(Vers. 9, 10.) Similiter et mulieres in habitu ordinato, cum verecundia et pudicitia, ornantes semetipsas non tortis crinibus, aut auro, aut margaritis, aut veste pretiosa: sed, quod decet mulieres profitentes pietatem, per opera bona.

PL 17, 467D

(第9・10節)「同じように、女たちも整った装いで、慎みと貞淑をもって、編んだ髪や、金や、真珠や、高価な衣で自らを飾らず、神への敬虔を告白する女たちにふさわしく、良い行いによって〔飾れ〕」。

24

Humili habitu mulieres orare debere monet, non in jactantia; qui enim vult audiri, inclinare se debet, amota a se pompa; ut misericordiam Dei provocet. Habitus enim superbus nec impetrat, nec recta de se facit credi.

PL 17, 467D

使徒は、女たちが謙遜な装いで祈るべきであり、見栄を張って祈ってはならないと戒める。聞き入れられたい者は、見せびらかしを自分から取り除いて、身をかがめるべきだからである。神の慈しみを引き出すためである。高ぶった装いは、聞き入れられることもなく、その人について正しいことを信じさせることもない。

25

Quis enim prudentium jactanter ornatam mulierem non horreat? quanto magis auctor Deus, qui corpus a se liberum factum, obligatum metallis videt!

PL 17, 467D

分別ある者のうち、誰が、これ見よがしに飾った女を嫌悪しないであろうか。まして、創始者である神は、自分によって自由に造られた体が金属に縛られているのを見るのだから、なおさらである。

26

Nam humilis habitus bonae professioni congruit, ut possit non aliud aestimari, quam cernitur: quae autem in domo Dei cum pompa se mavult videri, non utique propter Deum, sed propter homines consequitur quod vult, ut gloriosa videatur, nihil consecutura a Deo, nisi maculam. Quanto enim hominibus splendida videtur, tanto magis despicitur a Deo.

PL 17, 468A

謙遜な装いは善い信仰告白にふさわしく、見えるものと異なるものと評価されることがない。だが、神の家で見せびらかしを伴って自分を見られたがる女は、神のためではなく人々のために、望むもの、すなわち華やかに見られることを得るが、神からは汚れのほか何も得ないであろう。人々に輝いて見えるほど、神にはいっそう蔑まれるからである。

27

(Vers. 11, 12.) Mulier in silentio discat cum omni subjectione. Nam docere mulieri non permittitur, neque dominari in virum, sed esse in silentio.

PL 17, 468A

(第11・12節)「女は、すべての服従をもって、沈黙のうちに学べ。女が教えること、男を支配することは許されておらず、沈黙のうちにいるべきである」。

28

Non solum habitum humilem habere debere mulierem, verum etiam auctoritatem ei denegandam, et subjiciendam praecipit viro; ut tam habitu, quam obsequiis sub potestate sit viri, ex quo trahit originem.

PL 17, 468A

使徒は、女が謙遜な装いをもつべきであるばかりでなく、女には権威も与えられるべきではなく、男に従わされるべきだと命じる。装いにおいても従順においても、自分がそこから起源を引く男の権能の下にあるためである。

29

(Vers. 13, 14, 15.) Adam enim primus creatus est, deinde Eva: et Adam non est seductus, mulier autem seducta facta est in praevaricatione (Gen. I, 27) .

PL 17, 468B

(第13・14・15節)「アダムが最初に造られ、次いでエバが造られたからである。アダムは惑わされず、女が惑わされて背反に陥った」(創世記1:27)〔引照は刷りのまま写した。ミーニュはこの (Gen. I, 27) を背反の句の後に、(Gen. III, 6) を続く第15節の句の後に刷っており、二つの引照の位置がずれているらしい。創造については創世記1:27、女が惑わされた箇所は創世記3:6に当たる〕。

30

Salva autem erit per filiorum generationem, si manserit in fide et dilectione, et sanctimonia cum pudicitia (Gen. III, 6) . Praefert virum mulieri, propter quod primus creatus est; ut inferior sit mulier, quia post virum et ex viro creata est.

PL 17, 468B

「だが女は、信仰と愛と、貞淑を伴う聖潔にとどまるなら、子を産むことによって救われる」(創世記3:6)〔引かれた句は、この句ではなくエバが惑わされた箇所に当たる〕。使徒は男を女より優先させる。男が最初に造られたからである。女は男の後に、男から造られたので、劣る者となる。

31

Adjicit et aliud, quia diabolus non virum seduxit, sed mulierem; vir autem per mulierem deceptus est: ac per hoc nulla illi concedenda audacia est, sed esse debet in humilitate; quia per illam mors intravit in mundum.

PL 17, 468B

使徒はさらに別のことを加える。悪魔が惑わしたのは男ではなく女であり、男は女を通して欺かれた。したがって、女にはいかなる大胆さも認められるべきではなく、謙遜のうちにいるべきである。彼女を通して死が世に入ったからである。

32

Salva erit, inquit, per filiorum generationem; si tamen in fide manserit, et charitate, et pura vita.

PL 17, 468B

「子を産むことによって救われる」と彼は言う。ただし、信仰と愛と清い生活にとどまるならばである。

33

Hos enim filios dicit, qui regenerantur per fidem Christi; quia si in generatione sua hi perseveraverint, cum his liberabitur mulier resurgens ex mortuis, non quod ab illis liberabitur, sed per illorum generationem; nam cum credunt, qui destinati sunt in vitam aeternam, pervenitur ad resurrectionem ex mortuis, et fiet salva, credentibus illis, et vitam castam agentibus. Tamdiu enim resurrectio suspensa est, quamdiu omnes credant praedestinati ad salutem.

PL 17, 468B

彼が子らと呼ぶのは、キリストへの信仰によって新たに生まれる者たちである。もし彼らが自分たちの生まれにとどまり続けるなら、死者の中から復活する女は彼らとともに解放される。彼らから解放されるのではなく、彼らが生まれることによってである。永遠の生命に定められた者たちが信じるとき、死者からの復活に至り、彼らが信じ、貞潔な生活を送ることによって、女は救われるからである。救いに予定されたすべての人が信じるまで、復活は保留されている。

Caput III

第III章PL 17, 468C
1

(Vers. 1.) Humanus sermo: si quis episcopatum desiderat, bonum opus desiderat. Quoniam episcopum bonae vitae esse oportet, idcirco qui episcopatum cupit, bonum opus desiderat.

PL 17, 468C

(第1節)「人の言葉である。もし誰かが司教職を望むなら、善い業を望んでいる」。司教は善い生き方をする者でなければならないから、司教職を求める者は善い業を望んでいるのである。

2

Hoc enim cupiens, bonam vitam appetere videtur; si tamen non ab iis declinet, quae in subjectis habentur, ne ambitione, aut desiderio pecuniae hoc egisse videatur.

PL 17, 468C

実に、これを望む者は善い生き方を求めているように見える。ただし、以下に挙げられている事柄から外れないならばである。野心や金銭への欲からこれをしたと見られないためである。

3

(Vers. 2.) Oportet enim episcopum irreprehensibilem esse. Qualis episcopus debeat esse, describit; ut nemo episcopatum appetat nisi fuerit fidus, et qui ab omnibus contrariis abstinere se possit; ut non indignus sit sua professione. Unius uxoris virum.

PL 17, 468D

(第2節)「というのは、司教は非難されるところのない者でなければならないからである」。司教がどのような者であるべきかを描いている。信頼できる者、あらゆる反対のものから身を慎むことのできる者でなければ、誰も司教職を求めてはならず、自らの公言にふさわしくない者であってはならないということである。「一人の妻の夫」。

4

Quamvis secundam numero uxorem non sit habere prohibitum; ut tamen quis dignus ad episcopatum sit, etiam licita debet spernere propter sublimitatem ipsius ordinis; quia caeteris melior debet esse, qui cupidus est sedis illius.

PL 17, 468D

二番目の妻を持つことは、数のうえでは禁じられていない。しかし、司教職にふさわしい者となるには、その位そのものの崇高さのゆえに、許されていることをも退けねばならない。その座を望む者は、ほかの者より優れていなければならないからである。

5

(Vers. 3, 4.) Sobrium, pudicum, ornatum, hospitalem, docibilem, non obnoxium vino; non verberatorem, sed modestum; non litigiosum, non asperum; sed domum suam bene regentem, filios habentem subditos cum omni castitate.

PL 17, 468D

(第3・4節)「節度のある者、慎み深い者、端正な者、客をもてなす者、教える力のある者、酒に溺れない者。人を打たず、穏やかな者、争いを好まず、粗暴でない者。自分の家をよく治め、子らをあらゆる貞潔をもって従わせている者」。

6

Talem hominem qui haec custodiat, quae enumerat bona, creari dicit debere episcopum. Haec enim signa sunt dignitatis episcopalis. Si autem quis potiora sectatus, et corpus et animam suam Deo dicaverit, ne se copulet matrimonio; tanto magis dignior fiet. Ideo enim inferiorem posuit, ut de potiore nemo dubitaret.

PL 17, 469A

このような人、すなわち彼の挙げるこれらの善を守る者が、司教に立てられるべきだと彼は言う。これらは司教の尊厳のしるしだからである。さらに、もしある者がより優れたものを追い求め、体も魂も神に献げて、結婚に身を結ばないなら、それだけいっそうふさわしい者となる。実に、彼が低いほうのもの〔一人の妻〕を定めたのは、より優れたものについて誰も疑わないようにするためである。

7

(Vers. 5.) Si quis autem domui suae praeesse nescit, quomodo Ecclesiae Dei diligentiam adhibebit?

PL 17, 469A

(第5節)「しかし、自分の家を治めることを知らない者が、どうして神の教会に心を配るだろうか」。

8

Manifestum est quia tunc potest idoneus rector futurus probari, si prius domum suam recte gubernaverit; qui enim in minimis fidelis est, et in magnis fidelis est (Luc. XVI, 10.)

PL 17, 469A

明らかなことに、まず自分の家を正しく治めたなら、そのときに適格な指導者となりうると認められる。「最も小さなことに忠実な者は、大きなことにも忠実である」からである(ルカ16:10)。

9

(Vers. 6.) Non neophytum, ne in superbiam elatus, in judicium incidat diaboli. Verum est quia rudes in fide solent extolli superbia, maxime si accipiant ordinem; novitate enim et potestate inflatur, arbitrans se prae caeteris digniorem.

PL 17, 469B

(第6節)「新参者であってはならない。思い上がって悪魔の裁きに陥ることのないためである」。信仰に未熟な者は、思い上がりによって高ぶりがちであるというのは本当である。位を受けるなら、とりわけそうである。新しさと権限によって膨れ上がり、自分はほかの者よりふさわしいと考えるからである。

10

Videns enim primo anno nativitatis collatum in se honorem, putat non magis ad suum, sed ad aliorum profectum se vocatum, quasi beneficium religioni det magis, quam accipiat ab ea; per quam rem elatus, incurrit laqueum diaboli.

PL 17, 469B

実に、生まれて最初の年に〔新たに生まれた、すなわち洗礼を受けて最初の年の意と取れる〕自分に授けられた栄誉を見て、自分は自分の益というより、むしろ他の者たちの益のために召されたのだと思い、あたかも宗教に恩恵を与える側であって、そこから受ける側ではないかのように考える。そのことで高ぶり、悪魔の罠にかかる。

11

Inventa enim occasione superbiae illius, Satanas praecipitat eum. Ideoque in Salomone legitur: Superbis Deus resistit (Prov. III, 34) . Unde et in alia epistola idem Apostolus ait: Qui se putat esse aliquid, cum nihil sit, se ipsum seducit (Galat. VI, 3) . Et Dominus: Qui se, inquit, exaltaverit, humiliabitur (Luc. XIV, 11) .

PL 17, 469B

実に、その高ぶりの機会を見つけて、サタンが彼を突き落とすのである。それゆえ、ソロモンにおいて「神は高ぶる者に逆らう」と読まれる(箴言3:34)。また、別の手紙でも同じ使徒が言う。「何者かであると思う者は、何者でもないのに、自分自身を惑わす」(ガラテヤ6:3)。また主は言う。「自分を高める者は低くされる」(ルカ14:11)。

12

(Vers. 7.) Oportet autem et illum testimonium habere bonum ab iis, qui foris sunt. Sensum Dominicum secutus, ait oportere futurum episcopum testimonium bonum habere ab extraneis; quia qui in minimis fidelis est, et in magnis, sicut dicit Dominus.

PL 17, 469C

(第7節)「しかし彼は、外にいる者たちからも良い証しを得ていなければならない」。主の思いに従って、司教となる者は外部の者たちからも良い証しを得ていなければならないと彼は言う。主が言っているとおり、最も小さなことに忠実な者は、大きなことにも〔忠実だからである〕。

13

Et si in alieno mammona fideles non fuistis, quod vestrum est, quis dabit vobis? Ut hic qui in mundanis rebus et conversatione humana fidelis minime invenitur, dubium non sit quia et in divinis idoneus non erit: si autem hominibus fidem exhibuerit, multo magis Deo.

PL 17, 469C

「また、もし他人のマモンに忠実でなかったなら、汝らのものを誰が汝らに与えるだろうか」。これは、この世の事柄と人間の交わりにおいて忠実であると全く認められない者が、神のことにおいても適格でないであろうことに疑いがないようにするためである。人々に信義を示したなら、まして神にはそうである。

14

Ne in opprobrium incidat, et laqueum diaboli. Si timorem Dei ante oculos non habuerit episcopus, tempori magis se commodans, hunc quasi infidelem et pseudoprophetam deserit Deus, et deformis videbitur omnibus et maculosus; quia aliter facit, quam praedicat, verbis suis ipse se accusans, qui deputatus est gregi Satanae; tunc enim vera se probat praedicare, si ea conetur et gerere.

PL 17, 469C

「非難と悪魔の罠に陥ることのないためである」。もし司教が神への畏れを目の前に置かず、むしろ時流に身を合わせるなら、神は彼を不信仰の者、偽預言者のようにして見捨て、彼はすべての人に醜く汚れた者と見えるであろう。説くことと違うことを行い、自分の言葉で自分を告発することになるからであり、そのような者はサタンの群れに割り当てられた者である。実に、自分が真理を説いていると証明するのは、それを行おうとも努めるときである。

15

Magna ergo cura eligendus est, qui domum Dei regendam accipit; si enim terrestrium rerum dispensatores idonei quaerendi sunt, quanto magis coelestium!

PL 17, 469D

それゆえ、神の家を治める務めを受ける者は、大いに注意して選ばれねばならない。地上のことの管理者にも適格な者が求められるのなら、天上のことの管理者はなおさらである。

16

(Vers. 8, 9, 10.) Diaconos pari modo pudicos, non bilingues, non vino multo deditos, non turpibus lucris vacantes, habentes mysterium fidei in conscientia pura. Et hi autem probentur primum, et sic ministrent sine crimine.

PL 17, 469D

(第8・9・10節)「助祭たちも同様に、慎み深く、二枚舌でなく、多くのぶどう酒に身を委ねず、恥ずべき利得にかまけず、清い良心のうちに信仰の奥義を保つ者であれ。この者たちもまず試され、そのうえで罪過なく奉仕せよ」。

17

Qui tanta circa diaconos eligendos praecipit, quos constat ministros esse sacerdotum; quales vult esse episcopos, nisi sicut ipse ait, irreprehensibiles, negotia publica, turpia et vilia lucra non habentes?

PL 17, 470A

助祭を選ぶことについてこれほどのことを命じる者が、彼らは祭司〔sacerdos〕の奉仕者であると周知されているのだから、司教にはどのような者であることを望むだろうか。自ら言うとおり、非難されるところなく、公の仕事や恥ずべき卑しい利得を持たない者でなければ何であろうか。

18

Scit enim ideo negotiari, ut capiant lucra, nec aliud profitentur quam gerunt. Turpia autem lucra haec dicit esse, si sub pia professione quaestibus studeatur; turpis enim deprehenditur, cum se purum ostentet. Post episcopum tamen diaconatus ordinationem subjecit.

PL 17, 470A

実に彼は、人が商売をするのは利得を得るためであり、しかも自分が行うこと以外を公言してはいないことを知っている。彼が恥ずべき利得と言うのは、敬虔な公言のもとで利得に励む場合である。純粋であると見せつけながら、その実、恥ずべき者と見破られるからである。それでも彼は、司教の次に助祭の叙階を続けて置いた。

19

Quare, nisi quia episcopi et presbyteri una ordinatio est? Uterque enim sacerdos est, sed episcopus primus est; ut omnis episcopus presbyter sit, non tamen omnis presbyter episcopus; hic enim episcopus est, qui inter presbyteros primus est.

PL 17, 470A

なぜか。司教と司祭の叙階が一つだからではないか。どちらも祭司〔sacerdos〕であるが、司教が第一の者である。すべての司教は司祭であるが、すべての司祭が司教であるわけではない。司祭たちの中で第一の者が、司教だからである。

20

Denique Timotheum presbyterum ordinatum significat: sed quia ante se alterum non habebat, episcopus erat. Unde et quemadmodum episcopum ordinet, ostendit; neque enim fas erat aut licebat, ut inferior ordinaret majorem; nemo enim tribuit, quod non accepit.

PL 17, 470B

実に彼は、テモテが司祭として叙階されたことを示している。しかし、自分より前に他の者がいなかったので、司教であった。それゆえ、司教をどのように叙階するかをも示している。下位の者が上位の者を叙階することは、許されも認められもしなかったからである。誰も、受けていないものを与えることはできない。

21

(Vers. 11.) Mulieres similiter pudicas, non studentes discordiae, sed sobrias, fideles in omnibus.

PL 17, 470B

(第11節)「女たちも同様に、慎み深く、不和に熱心にならず、節度があり、すべてにおいて忠実であれ」。

22

Quia sanctum praecipit creari episcopum, adaeque et diaconum, non utique disparem vult esse plebem; quippe cum dicat Dominus: Sancti estote; quia et ego sanctus sum (Levit. XIX, 2) .

PL 17, 470B

司教が聖なる者に立てられるよう命じ、同様に助祭にもそう命じているのだから、彼は民がそれと異なる者であることを決して望んでいない。主が「聖なる者であれ。私もまた聖なる者だからである」と言っているとおりである(レビ記19:2)。

23

Ideoque etiam mulieres, quae inferiores videntur, sine crimine vult esse; ut munda sit Ecclesia Dei.

PL 17, 470C

それゆえ彼は、より下位に見える女たちにも、罪過がないことを望む。神の教会が清くあるためである。

24

Sed Cataphrygae erroris occasionem captantes, propter quod post diaconos mulieres alloquitur, etiam ipsas diaconas ordinari debere vana praesumptione defendunt; cum sciant apostolos septem diaconos elegisse.

PL 17, 470C

しかしカタフリュギア派は、誤りの機会を捉え、使徒が助祭たちの次に女たちに語りかけているからといって、彼女たち自身も女性助祭として叙階されるべきだと、空しい思い込みで主張する。使徒たちが七人の助祭を選んだことを知っているのに。

25

Numquid nulla mulier tunc idonea inventa est, cum inter undecim apostolos sanctas mulieres fuisse legamus?

PL 17, 470C

そのとき、一人の女も適格と認められなかったのだろうか。十一人の使徒たちのうちに聖なる女たちがいたことを、我々は読んでいるというのに。

26

Sed ut haeretici animum suum verbis, non sensu legis astruere videantur, Apostoli verbis contra sensum nituntur Apostoli; ut cum ille mulierem in Ecclesia in silentio esse debere praecipiat, illi e contra etiam auctoritatem in Ecclesia vindicent ministerii.

PL 17, 470C

しかし、異端者たちは、自分たちの心を、律法〔lex〕の意味ではなく言葉によって裏づけているかのように見せようとして、使徒の言葉に頼り、使徒の意味に逆らう。その結果、彼が女は教会で沈黙しているべきだと命じているのに、彼らは逆に、教会での奉仕の権威をも〔女に〕要求するのである。

27

(Vers. 12, 13.) Diacones sint unius uxoris viri, filios bene regentes, et domos proprias; qui enim bene ministraverint, gradum bonum sibi acquirunt, et multam fiduciam in fide, quae est in Christo Jesu.

PL 17, 470C

(第12・13節)「助祭たちは一人の妻の夫であり、子らと自分の家をよく治める者であれ。よく奉仕した者たちは、自らに良い地位と、キリスト・イエスにある信仰における大きな確信を得るからである」。

28

Ea quae minus dixerat de ordinatione diaconatus, nunc subjecit. Ostendit etiam ipsos unius uxoris viros esse debere; ut hi ad ministerium Dei eligantur, qui non sunt egressi constitutum Dei.

PL 17, 470D

助祭の叙階について先に十分には述べていなかったことを、今、付け加えた。彼らも一人の妻の夫でなければならないと示している。神の定めから外れていない者たちが、神への奉仕に選ばれるためである。

29

Homini enim unam uxorem decrevit Deus, cum qua benedicatur; nemo enim cum secunda benedicitur.

PL 17, 470D

神は人に、それとともに祝福される一人の妻を定めた。二番目の妻とともに祝福される者はいないからである。

30

Qui si filios bene gubernaverint, et domos suas, id est, vernaculos aut domesticos, poterunt digni fieri sacerdotio, et fiduciam habere apud Deum; ut sciant se posse impetrare, quod postulant, jam de caetero se ab usu feminae cohibentes.

PL 17, 470D

彼らが子らと自分の家、すなわち家生まれの奴隷や家人をよく治めるなら、祭司職〔sacerdotium〕にふさわしい者となり、神の前での確信を持つことができる。願うものを得られると知るためであり、以後は女との交わりを断つ者としてである。

31

Veteribus enim idcirco concessum est levitis aut sacerdotibus uxores ad usum habere; quia multum tempus otio vacabant a ministerio aut sacerdotio (multitudo enim erat sacerdotum, et magna copia levitarum, et unusquisque certo tempore serviebat divinis ceremoniis secundum institutum David (I Par. VI, 31, 32) ; hic enim viginti et quatuor classes constituit sacerdotum, ut vicibus deservirent: unde Abia octavam classem habuit, cujus vice Zacharias fungebatur sacerdotio, sicut continetur in libro Paralipomenon (I Par. XXIII, 4 et seq.) , ita ut tempore quo non illos contingebat deservire altari, domorum suarum agerent curam: at ubi vero tempus imminebat ministerii, purificati aliquantis diebus, accedebant ad templum offerre Deo.

PL 17, 471A

昔のレビ人や祭司に、妻を持って交わることが許されていたのは、奉仕あるいは祭司の務めから離れて暇な時間が長かったからである。(祭司は多数おり、レビ人も大勢いて、各人が定められた時にダビデの定めに従って神聖な儀式に仕えたからである(歴代誌上6:31–32)。彼は二十四の組を祭司たちのために定め、交代で仕えるようにしたのである。それでアビアは第八の組を持ち、その順番にザカリアが祭司職を務めた。歴代誌に記されているとおりである(歴代誌上23:4以下)〔祭司の二十四の組とアビアの第八の組は歴代誌上24章に記される。ザカリアの務めはルカ1:5–9 に出て、歴代誌には無い〕。こうして、祭壇に仕える番に当たらない期間には、自分たちの家の世話をしたのである。しかし奉仕の時が迫ると、数日間身を清めたうえで、神に献げるために神殿に近づいた。〔底本は丸括弧を閉じていない。ここで閉じると解した〕)

32

Nunc autem septem diaconos esse oportet, et aliquantos presbyteros, ut bini sint per Ecclesias, et unus in civitate episcopus: ac per hoc omnes a conventu feminae abstinere debere; quia necesse est eos quotidie praesto esse in Ecclesia, nec habere dilationem, ut post conventum legitime purificentur, sicut veteres.

PL 17, 471B

今は、七人の助祭と若干の司祭がいなければならず、諸教会ごとに二人ずつ、都市には一人の司教がいなければならない。そしてそれゆえ、皆が女との交わりを断たねばならない〔debere は前の oportet の構文に続く不定詞で、文の係りがやや崩れている。「断たねばならない」と解した〕。毎日教会に待機している必要があり、昔の人々のように、交わりの後に規定どおり清められるための猶予を持てないからである。

33

Omni enim hebdomada offerendum est, etiam si non quotidie peregrinis, incolis tamen vel bis in hebdomada; etsi non desint, qui prope quotidie baptizentur aegri. Nam veteribus ideo concessum est, quia multo tempore in templo non videbantur, sed erant privati.

PL 17, 471B

実に、毎週、献げねばならない。旅人のためには毎日でなくとも、少なくとも住人のためには週に二度は。病人で、ほとんど毎日洗礼を受ける者がいないわけでもない。昔の人々に許されたのは、長い間神殿に姿を見せず、私人であったからである。

34

Si enim plebeiis hominibus orationis causa ad tempus abstinere se praecipit, ut vacent orationi; quanto magis levitis aut sacerdotibus, quos die nocteque pro plebe sibi commissa oportet orare! Mundiores ergo esse debent caeteris; quia actores Dei sunt.

PL 17, 471B

もし彼が一般の人々にさえ、祈りのためにしばらく〔交わりを〕慎み、祈りに専念するよう命じるのなら、昼も夜も、委ねられた民のために祈らねばならないレビ人や祭司〔sacerdos〕にはなおさらである。それゆえ、ほかの者より清くなければならない。神の業を担う者だからである。

35

(Vers. 14, 15.) Haec tibi scribo, fili Timothee, sperans cito me venire ad te: si autem tardavero, ut scias quemadmodum oporteat te in domo Dei conversari, quae est Ecclesia Dei vivi, columna et firmamentum veritatis.

PL 17, 471C

(第14・15節)「これらのことを、子テモテよ、私は汝に書く。すぐに汝のもとへ行けることを望んでいるが、もし遅れるなら、汝が神の家でどのように振る舞うべきかを知るためである。それは生ける神の教会であり、真理の柱、支えである」。

36

Quantum ad scientiam ejus pertinebat, hoc erat in eo quod citius illum visurus esset: sed quia solet aliud placere Deo, cujus providentia ipsi soli cognita est; idcirco ne forte, inquit, tardem, scribo tibi, ut scias quomodo Ecclesiam ordines, quae est domus Dei; ut cum totus mundus Dei sit, Ecclesia tamen domus ejus dicatur, cujus hodie rector est Damasus.

PL 17, 471C

彼の知るかぎりでは、すぐにテモテに会うつもりであった。しかし、神には別のことがよしとされるのが常であり、その摂理は神自身だけに知られている。それゆえ、「もし遅れることになってはいけないので、私は汝に書く。教会をどのように整えるべきかを汝が知るためである」と彼は言う。教会は神の家である。全世界が神のものであるにもかかわらず、教会がその家と呼ばれるのであり、今日ダマススがその指導者である。

37

Mundus enim in praevaricatione est, diverso turbatus errore; ideo illic necesse est dicatur esse domus Dei, et veritas, ubi secundum voluntatem suam timetur.

PL 17, 471D

実に、世界は背反のうちにあり、さまざまな誤りに掻き乱されている。それゆえ、神の家であり真理であると言われるのは、神がその意志に従って畏れられている場所でなければならない。

38

Hoc profitentibus de eo servis, quod ipse dignatus est docere, ne forte verba ejus negarentur esse, virtutibus haec signavit, quae a nullo alio fieri possunt; ut his infidelitas accusata inexcusabilis pereat. Firmamentum enim veritatis hujus signa sunt et prodigia.

PL 17, 471D

神が自ら教えることをよしとしたことを、その僕たちが神について公言していたので、その言葉が神のものでないと否定されることのないように、神は他の誰にもなしえない力ある業によってこれらに証印を押した。これらによって不信仰が告発され、弁解できないまま滅びるためである。実に、この真理の支えは、しるしと不思議である。

39

(Vers. 16.) Et quidem omnium confessione magnum est hujus pietatis mysterium. Nullum fidelium admirari negat sacramentum veritatis in Ecclesia praedicatae, quam pietatem appellat; magnanimitatem enim et clementiam suam cognoscentibus aeterna et divina tribuit dona, excepta remissione peccatorum, quam hic in praesenti largitur.

PL 17, 471D

(第16節)「そして実に、万人の告白によって、この慈しみ〔pietas〕の奥義は大きい」。信じる者のうち誰一人として、教会で宣べ伝えられる真理の秘義に驚かないことはないと彼は言い、これを慈しみ〔pietas〕と呼ぶ〔pietas は人の敬虔とも取れるが、注解者は続けて神の寛大さと寛容を説くので、神の慈しみと取った〕。実際、神は自らの寛大さと寛容を知る者たちに、永遠の神的な賜物を与える。ただし罪の赦しは別で、これはここ、現在において与える。

40

Quod declaratum est in carne, justificatum est in spiritu, visum est angelis, praedicatum est gentibus, creditum est in hoc mundo, assumptum est in gloria. Sacramentum mysterii Dei, quod est Christus in carne, dicit manifestatum, quod latebat in spiritu.

PL 17, 472A

「肉において明らかにされ、霊において義とされ、天使たちに見られ、異邦人に宣べ伝えられ、この世で信じられ、栄光のうちに上げられた」。神の奥義〔mysterium〕という秘義〔sacramentum〕、すなわち肉におけるキリストについて、霊において隠れていたものが顕れたと彼は言う。

41

Natus enim homo Filius Dei, qui in secreto erat apud Deum, opere et praedicatione declaravit se creaturae, et hoc est justificatum esse in Spiritu, operibus et virtute claruisse eum, qui erat in carne, quis esset: deinde apparuisse angelis, non jam in forma humilitatis, sed in potestate.

PL 17, 472A

実に、神の子は人として生まれ、神のもとで隠れていたが、業と宣教によって被造物に自らを明らかにした。「霊において義とされた」とは、肉にあった者が誰であるかが、業と力によって明らかになったということである。次に、天使たちに現れた。もはや卑しさの形においてではなく、権能においてである。

42

Tamdiu enim aspectu humilis visus est per carnem, quam diu devicta morte, resurgeret a mortuis, et videretur majestas ejus, qui natus ut homo, non erat totus homo; ut agnoscentes angeli mysterium, quod prius latuit, declaratum in carne, genu illi flectentes quasi Deo, gratias agant; quia didicerunt veritatem, quae gentibus praedicata est, ut ab errore liberarentur; in quo mundus proficit, ut non damnetur.

PL 17, 472A

実に、死に打ち勝って死者の中から復活し、その威光が見られるまでの間は、肉を通して見かけが卑しい者として見られた。その者は人として生まれたが、全くの人ではなかった。それは、天使たちが、以前は隠れていて肉において明らかにされた奥義を認め、神に対するように彼にひざまずいて感謝するためである。彼らは、異邦人に宣べ伝えられた真理を学んだ。異邦人が誤りから解放されるためである。この真理において世は進み、罪に定められることがない。

43

Creditum est mundo. Ideo enim creditum est mundo Dei sacramentum, ut perfidia ejus veniam erroris mereri non possit, sicut dicit Dominus de Judaeis: Si non venissem et locutus eis fuissem, peccatum non haberent: nunc autem excusationem non habebunt de peccato suo (Joan. XV, 22) .

PL 17, 472B

「世に信じられた」。実に、神の秘義が世に信じられたのは、その背信が誤りの赦しを受けるに値しえないようにするためである。主がユダヤ人について言うとおりである。「もし私が来て彼らに語らなかったなら、彼らは罪を持たなかっただろう。しかし今や彼らは、その罪について弁解を持たない」(ヨハネ15:22)。

44

Assumptum est in gloria. Quia quod velut infirmum et deforme contempserunt, assumptum est in gloria; post crucem enim manifestata persona et virtute sua Salvator palam, famulantibus nubibus, ascendit gloriosus in coelos.

PL 17, 472B

「栄光のうちに上げられた」。彼らが弱く醜いものとして軽んじたものが、栄光のうちに上げられたからである。実に十字架の後、救い主は自らのペルソナと力を顕し、雲が仕える中、公然と栄光に満ちて天に昇った。

Caput IV

第IV章PL 17, 472C
1

(Vers. 1-5.) Spiritus autem manifesto dicit quia in novissimis temporibus recedent quidam a fide, attendentes spiritus fallaces, ac doctrinas daemoniorum in simulatione falsiloquorum, cauteriatam habentium conscientiam, prohibentium nubere et abstinere a cibis, quos Deus creavit ad percipiendum cum gratiarum actione fidelibus, et iis qui cognoverunt veritatem; quia omnis creatura Dei bona est, et nihil rejiciendum, quod cum gratiarum actione percipitur.

PL 17, 472C

(第1–5節)「しかし霊は明らかに言う。終わりの時に、ある者たちが信仰から離れ、惑わす霊と悪霊どもの教えに心を向けるであろう。それは、偽りを語る者たちの偽善のうちにあり、その良心は焼き印を押され、彼らは婚姻を禁じ、食物を断つことを命じる。神はそれらを、信じる者たちと真理を知った者たちが感謝をもって受けるために造った。神の被造物はすべて善いものであり、感謝をもって受けるものは何ひとつ退けてはならないからである」。

2

Sanctificatur enim per verbum Dei, et orationem. Quae sibi Spiritus sanctus futura revelaverit ad instructionem Ecclesiarum et cautelam, non tacet; ut praemonitae Ecclesiae, sollicitae sint, ne ab hujusmodi possint circumveniri hominibus.

PL 17, 472C

「神の言葉と祈りによって聖とされるからである」。聖なる霊が自分に啓示した将来のことを、〔使徒は〕諸教会の教育と用心のために黙っていない〔sibi と non tacet の主語は使徒と取った〕。あらかじめ警告された諸教会が、このような人々に欺かれることのないよう、注意深くあるためである。

3

Quid enim tam clarum, tamque apertum ad evitandos aut magis condemnandos doctrinae hujus pestiferae viros potuit manifesta voce praefari, nisi ut asseverationem eorum fallacem, ac simulatam doctrinam daemoniorum nuncuparet; ut cum hujus asseverationis sermones audiuntur, a diabolo composita esse doctrina haec sciretur, quam praedixerat Spiritus sanctus quae de incarnatione Salvatoris asserit falsa, quae nunc in Marcionitis, quamvis pene defecerint, Patricianis, aut maxime in Manichaeis denotatur (De Patricianis Philastrius, et Augustinus haeresi, 61)?

PL 17, 472D

実に、この害毒をもたらす教えの人々を避けさせ、いっそう断罪させるために、これほど明らかで、これほどあからさまなことを、明白な声で前もって語りえたのは、その主張を偽りと呼び、悪霊どもの偽装された教えと呼ぶこと以外に何があっただろうか。この主張の言葉が聞かれるとき、聖なる霊があらかじめ語ったこの教えが、悪魔によって組み立てられたものだと知られるようにするためである。それは救い主の受肉について偽りを主張する教えであり、今ではマルキオン派(ほとんど絶えたが)、パトリキウス派、とりわけマニ教徒において指摘されるものである(パトリキウス派については、フィラストリウスと、アウグスティヌス、異端61)〔アウグスティヌスが数え上げる異端の第61項を指す〕。

4

Hi enim et Christum natum negant, et nuptias prohibent, et abstinendum a cibis tradunt. Quorum cauteriatam dicit conscientiam, hoc est, simulatione corruptam; quia sicut cauterium corium corrumpit, et notam infligit: ita et fallacia conscientiam, quae dolo malevolentiae aliud scit, et aliud profitetur, denotat ad perditionem.

PL 17, 473A

実に、彼らはキリストが生まれたことをも否定し、婚姻を禁じ、食物を断つべきだと教える。その良心を彼が「焼き印を押された」と言うのは、偽善によって損なわれたという意味である。焼き鏝が皮膚を損ない、烙印を押すように、悪意の欺きによって、一つのことを知りながら別のことを公言する良心を、偽りが滅びへと烙印づけるからである。

5

Jam enim hos immutari negat, ut salventur; quia sicut cauterium immutari non potest, ita nec eorum animus emendari; nihil enim pejus simulatione.

PL 17, 473A

実に、今や彼は、この者たちが救われるために変えられることはないと否定している。焼き印が変えられえないように、彼らの心も正されえないからである。偽善にまさる悪はない。

6

Tales enim ii sunt, quales et Judaei, illi qui intelligentes Christum Dei virtute operari, in Beelzebub haec ab eo fieri dicebant.

PL 17, 473A

実に、彼らはユダヤ人と同類である。そのユダヤ人は、キリストが神の力によって働いていることを理解しながら、これらをベルゼブルによって行っていると言った。

7

Ut enim fabricatorem hominis male tractent, cum natos se non doleant, nuptias tamen prohibent, et Christo carnem subtrahunt: et ut ad ejus injuriam proficiant, ab iis quae usibus nostris instituit, abstinendum docent; ut per id quod despiciuntur, mala esse, et a malo auctore inventa videantur.

PL 17, 473A

実に、人間の造り主を悪く扱おうとして、自分が生まれたことは嘆かないのに、婚姻を禁じ、キリストから肉を取り去る。そして彼への侮辱が成り立つよう、彼が我々の用のために定めたものから身を断つべきだと教える。それらが退けられることで、悪いものと見え、悪しき作り手によって考案されたものと見えるようにするためである。

8

Hinc est unde Apostolus omnia a Deo bona facta ostendit, si tamen cum gratiarum actione sumantur; immunda enim erunt ei, qui non laudat in his Creatorem. Nec enim possunt bene illi proficere, qui sic illa sumit, ut male tractet auctorem eorum.

PL 17, 473B

ここから使徒は、すべてのものが神によって善く造られたことを示す。ただし、感謝をもって受けるならばである。これらにおいて創造主を賛美しない者にとっては、それらは汚れたものとなるからである。実際、それらを受けながら、その造り主を悪く扱う者には、それらが益となることもありえない。

9

(Vers. 6.) Haec igitur proponens fratribus, bonus eris minister Jesu Christi, enutritus verbis fidei, et bonae doctrinae, quam assecutus es.

PL 17, 473B

(第6節)「これらのことを兄弟たちに示すなら、汝は、イエス・キリストに仕える善い者となり、信仰の言葉と、汝が身につけた善い教えによって養われた者となる」。

10

Quid tam verum, quid tam clarum et providum, nisi ut disciplina christiana incorrupte tradatur, ut fructus ejus in area Dominica fertilis ac firmus collaudetur; hoc est, ut in die judicii non reprobus et igni comburendus censeatur.

PL 17, 473B

これほど真実で、これほど明らかで先見に富むことが、キリスト教の訓育が損なわれずに伝えられ、その実りが主の脱穀場で豊かで堅固なものとして称えられること以外に何があろうか。すなわち、裁きの日に、退けられた者として、火で焼かれるべき者と見なされることのないようにである。

11

Hoc boni doctoris est atque idonei ministri Domini nostri Jesu Christi; quippe cum enutritum hunc dicat verbis fidei et bonae doctrinae, quam ab infantia hunc assecutum asserit.

PL 17, 473C

これは善い教師、我々の主イエス・キリストに仕える適格な者のすることである。実に彼は、この者が信仰の言葉と善い教えによって養われたと言い、幼いころからそれを身につけたと断言している。

12

Qui enim integre omnibus Hebraeorum libris imbutus erat, accepta fide, perfectum fecit doctorem.

PL 17, 473C

実に、ヘブライ人のあらゆる書物に余すところなく染まっていた者を、信仰を受け入れた後、〔使徒は〕完全な教師に仕立てたのである〔fecit の主語は刷りに無く定かでない。使徒と取った〕。

13

(Vers. 7, 8.) Profanas autem et aniles fabulas abnue, exercens temetipsum ad pietatem. Corporalis enim exercitatio ad modicum, pietas vero ad omnia utilis est, promissionem habens vitae praesentis et futurae.

PL 17, 473C

(第7・8節)「俗悪で老婆じみた作り話は拒め。汝自身を敬虔へと鍛えよ。体の鍛錬は少しの間であるが、敬虔はすべてに有益であり、現在と将来の生の約束を持っているからである」。

14

Profana verba adversa intelliguntur; aniles autem fabulae deliramenta quaedam sunt. Haec quorumdam perstrepentium vocibus solent in contentionem deduci; ut quasi tractatus habeatur rei inanis, cujus effectus nullus est, nisi vanitatis.

PL 17, 473C

「俗悪な言葉」は、〔信仰に〕敵対するものと解される。「老婆じみた作り話」は、ある種の妄言である。これらは、騒ぎ立てる者たちの声によって、論争へと引きずり込まれがちである。そうして、空しさ以外に何の成果もない無益な事柄の論議のようなものが行われる。

15

Ab iis ergo quae contraria sunt, declinandum monet, simili modo et ab illis quae anilia sunt, vanitate quadam composita; sunt enim aliqui, qui calore animi mittunt se in disputationes hujusmodi. Pietati autem operam dandam commonet, quia grandem habet profectum.

PL 17, 473D

それゆえ彼は、敵対するものから離れねばならないと勧め、同様に、ある種の空しさで組み立てられた老婆じみたものからも離れねばならないと勧める。実際、熱くなった心でこうした論争に身を投げる者たちがいるからである。また、敬虔に力を注ぐべきだと戒める。大きな進歩があるからである。

16

Qui enim misericordiae student, senioribus vicem reddentes parentibus: et in praesenti vita auxilia Dei non deerunt illis, et in futuro immortalitatem habebunt cum gloria.

PL 17, 473D

実に、慈しみ〔misericordia〕に励み〔注解者は見出し語の「敬虔」(pietas)を、慈しみの業と親への恩返しとして説いている〕、年老いた親たちに恩返しをする者たちには、現在の生においても神の助けが欠けず、将来においては栄光とともに不死を得る。

17

Exercitium autem corporale ad modicum utile dicit; jejunare enim et abstinere a cibis, manente auctoritate Creatoris, non multum prodest, nisi addatur huic pietas, cujus opera multorum precibus adjuvatur ad Dominum promerendum.

PL 17, 473D

「体の鍛錬は少しの間有益である」と彼が言うのは、断食し食物を断つことは、創造主の権威を損なわずに行うとしても、大して益にならないからである。ただし、これに敬虔が加わるなら別であり、その敬虔の業は、多くの人の祈りによって、主に嘉されるよう助けられる。

18

Denique illos qui fratribus largi sunt, et variis titulis obsequentes, in vitam aeternam proficere Evangelicus sermo testatur (Matth. XXV, 41) : dissentientes autem ab hoc opere, in aeternum ignem. Corporis autem exercitium nihil aliud quam carnis frena sunt.

PL 17, 474A

実に、兄弟たちに惜しまず与え、さまざまな名目で仕える者たちが、永遠の生命へと進むことを、福音の言葉が証ししている(マタイ25:41)。この業に背く者たちは、永遠の火へ〔進む〕と。体の鍛錬とは、肉の手綱にほかならない。

19

Si quis ergo, quia misericordia magna res est, lubricum tamen carnis patiatur, hujusmodi quid fiet? Sine dubio vapulabit; quia illud oportuit fieri, et hoc minime praetermitti (Luc. XI, 42) .

PL 17, 474A

ゆえに、もしある者が、慈しみ〔misericordia〕は大いなる事柄だからといって、それでも肉の滑りやすさに身を任せるなら、そのような者はどうなるか。疑いなく鞭打たれる。あのことはなされるべきであり、このことは決しておろそかにされてはならなかったからである(ルカ11:42)。

20

Si autem solum corporis habuit exercitium, perennes poenas patietur, sicut in Evangelio Dominus repromisit (Matth. XXV, 41) ; omnis enim summa disciplinae nostrae in misericordia et pietate est.

PL 17, 474A

しかし、もし体の鍛錬しか持たなかったなら、永続する刑罰を受けるであろう。主が福音書で重ねて約束したとおりである(マタイ25:41)。我々の教えの要は、すべて慈しみと敬虔にあるからである。

21

Aliud tamen exercitium corporis habent carnales, et aliud spiritales; carnales enim sagina et dapibus nutriunt corpora sua; ut celeri motu proficiant ad perditionem: spiritales autem jejuniis et abstinentia temperant corpora sua; ut pigra facta circa desideria, possint digna esse futura resurrectione.

PL 17, 474B

とはいえ、肉的な者たちと霊的な者たちとでは、体の鍛錬が異なる。肉的な者たちは、飽食と饗宴で自らの体を養い、素早い動きで滅びへと進む。霊的な者たちは、断食と禁欲で自らの体を節する。体が欲望に対して鈍くなり、将来の復活にふさわしいものとなりうるためである。

22

Hic enim propter spem futuram castigat corpus: ille vero propter futuri desperationem fovet, curam ejus agens ad tempus; ut moveatur citius ad peccandum.

PL 17, 474B

実に、後者は将来の希望のために体を打ち懲らし、前者は将来への絶望のために、一時のあいだ体の世話をして甘やかす。いっそう早く罪を犯すように動かされるためである。

23

(Vers. 9, 10.) Fidelis sermo, et omni acceptione dignus. Ad hoc enim laboramus, et persecutiones patimur; quia speramus in Deum vivum, qui est salutaris omnium hominum, maxime fidelium.

PL 17, 474B

(第9・10節)「この言葉は信ずべきものであり、あらゆる受け入れに値する。このために我々は労苦し、迫害を受ける。我々は、すべての人の、とりわけ信じる者たちの救い主である生ける神に望みを置いているからである」。

24

Dignum est plane et accepto ferendum pro spe, quae est in Deum, pati persecutiones; quia in praesenti vita spes caduca est, in promissione autem Dei firma atque stabilis.

PL 17, 474B

神に向かう希望のために迫害を受けることは、まことにふさわしく、嘉されることである。現在の生における希望ははかないが、神の約束における希望は堅く確かだからである。

25

Ipse est enim salus omnium; quia ex ipso et per ipsum vivunt, quantum ad praesentem vitam pertinet, omnes; quantum vero ad promissam salutem, fideles. Cognoscentibus enim se post hanc vitam, quae morte finitur, aliam se daturum promisit, quae immortalitate vigebit. Ideo ergo ait: Maxime fidelium.

PL 17, 474C

実に、彼自身がすべての人の救いである。現在の生に関するかぎりではすべての人が、約束された救いに関するかぎりでは信じる者たちが、彼から、彼によって生きるからである。彼を知る者たちには、死で終わるこの生の後に、不死のうちに栄える別の生を与えると約束した。ゆえに彼は「とりわけ信じる者たちの」と言う。

26

(Vers. 11, 12.) Praecipe haec, et doce. Nemo juventutem tuam contemnat, sed forma esto fidelium in verbo, in conversatione, in charitate, in fide, et castitate.

PL 17, 474C

(第11・12節)「これらのことを命じ、教えよ。誰にも汝の若さを軽んじさせるな。むしろ、言葉において、振る舞いにおいて、愛において、信仰において、貞潔において、信じる者たちの模範となれ」。

27

Timotheus quantum ad aetatem pertinet, juvenis erat: quantum ad mores et conversationem, senior et gravis.

PL 17, 474C

テモテは、年齢に関するかぎりは若者であったが、品行と振る舞いに関するかぎりは、年長者のように重みのある者であった。

28

Quem ideo sic monet, ut profectus ejus per omnia exemplum esset bonorum operum; ut in adolescente mirabilis videretur et gravis disciplina, ut actus ejus excusarent aetatem: et non quasi juvenis, sed quasi senior haberetur; et erubescerent majores natu, nisi se exhibuissent juxta formam hujus, conversatione et moribus graves: juvenes autem coaevum suum haberent magistrum.

PL 17, 474D

使徒が彼をこのように勧めるのは、彼の進歩があらゆる点で善い業の模範となり、若者に驚くべき重厚な規律が見られ、その行いが年齢の弁明となり、若者としてではなく年長者のように見なされ、年長の者たちは、彼の模範にならって、振る舞いと品行において重みのある者として身を示さなければ恥じ入り、若者たちは同年輩の者を教師とするようにするためである。

29

Mirabilis adolescens sanctissimus Timotheus, cujus exemplo indisciplinata coercenda juventus est, et seniorum irreverentia punienda.

PL 17, 474D

驚くべき若者、いとも聖なるテモテ。その模範によって、規律のない若者は抑えられ、年長者たちの敬意の欠如は罰せられねばならない。

30

(Vers. 13, 14.) Dum venio, attende lectionem, exhortationem, ac doctrinam. Noli negligere gratiam, quae est in te, quae data est tibi per prophetiam, cum impositione manuum presbyterii.

PL 17, 474D

(第13・14節)「私が行くまで、朗読と勧めと教えに心を留めよ。汝のうちにある恩寵、司祭団の按手とともに預言によって汝に与えられたものを、おろそかにするな」。

31

Intentum vult hunc esse et deditum exercitio lectionis, ut omni cura diligentiaque hoc enitatur, ut exhortetur et doceat. Exhortatio est, cum miti verbo aliquos provocamus ad opus bonum: docere vero, quando ea quae latent, intimamus mentibus audientium.

PL 17, 475A

彼は、テモテがこれに専念し、朗読の鍛錬に打ち込む者であって、あらゆる配慮と注意をもって勧め教えるよう努めることを望んでいる。勧めとは、穏やかな言葉で人々を善い業へと促すときであり、教えとは、隠れている事柄を聞く者たちの精神に深く刻むときである。

32

Si enim rector populi ab his dissimulat, negligit gratiam datam sibi; ad hoc enim creatur dux populo, ut hujus salutis sollicitudinem gerat, admonendo, docendo, ut fructum habeat ordinatio: quem ad hoc utique Deus constituit, ut proficiat saluti plebis suae.

PL 17, 475A

民の指導者がこれらをなおざりにするなら、自分に与えられた恩寵を軽んじているのである。民に導き手が立てられるのは、勧め教えることによって、民の救いへの配慮を担うためであり、叙階が実りを持つためである。神は彼を、自らの民の救いに資するよう定めたのである。

33

Qui ergo in hac auctoritate positus indiligens fuerit, Dei contemptor habebitur, minimus in regno coelorum vocatus; neque enim poterit facere, qui nec docere dignatur (Matth. V, 19) . Gratiam tamen dari ordinatoris significat per prophetiam, et manuum impositionem.

PL 17, 475A

ゆえに、この権威に置かれながら怠った者は、神を侮る者と見なされ、天の国で最も小さい者と呼ばれる。教えることをよしとしない者は、行うこともできないからである(マタイ5:19)。ところで彼は、叙階する者の恩寵〔ordinatoris の係りは定かでない。叙階する者を通して与えられる恩寵の意と取れる〕が、預言と按手によって与えられることを示している。

34

Prophetia est, qua eligitur quasi doctor futurus idoneus; manus vero impositiones verba sunt mystica, quibus confirmatur ad hoc opus electus, accipiens auctoritatem, teste conscientia sua; ut audeat vice Domini sacrificium Deo offerre.

PL 17, 475B

預言とは、それによって、将来の適格な教師として選ばれるものである。按手とは奥義の言葉であり、それによって、選ばれた者はこの務めに向けて堅くされ、自らの良心を証人として権威を受け、主に代わって神に犠牲を献げる大胆さを得る。

35

(Vers. 15, 16.) Haec meditare, in his esto; ut profectus tuus manifestus sit omnibus. Attende tibi et doctrinae, insta in illis. Hoc enim faciendo, et te ipsum salvum facies, et eos qui te audiunt.

PL 17, 475B

(第15・16節)「これらのことを思い巡らし、これらに身を置け。汝の進歩がすべての人に明らかになるためである。汝自身と教えに心を留め、これらに励め。そうすることで、汝自身も、汝の言葉を聞く者たちも救うからである」。

36

Ut forma sit omnibus non solum in bonis operibus, verum etiam in doctrinae exercitio, admonet.

PL 17, 475B

善い業においてだけでなく、教えの鍛錬においても、すべての人の模範であるようにと勧めている。

37

Apparere enim debere significat exercitii profectum, non in doctrina dumtaxat, sed et in gestis; bona enim arbor bonos facit fructus (Matth. XII, 17) : similiter et bona doctrina mala opera habere non potest; ut cum visa fuerint bona opera, divini magisterii fructus esse intelligantur, et auditores possint proficere.

PL 17, 475B

実際、鍛錬の進歩は、教えにおいてだけでなく、行いにおいても現れねばならないと示している。「善い木は善い実を結ぶ」(マタイ12:17)〔引かれた句はマタイ7:17に当たる〕。同様に、善い教えが悪い業を持つこともありえない。善い業が見られるとき、それが神的な教導の実りであると理解され、聞く者たちも進歩しうるようにである。

38

Tum enim vera et metuenda esse intelligunt, quae dicuntur, quando ab eo ipso qui docet, magna veneratione observari videntur.

PL 17, 475C

実に、語られることが真実で畏るべきものであると人が悟るのは、教える当の者が、それらを大いなる畏敬をもって守っていると見えるときである。

39

Quod rectori plebis duobus proficit modis: et suorum enim bonorum operum, et audientium mercedem accipiet; quomodo si negligens fuerit, tam pro se, quam pro eis redditurus est rationem.

PL 17, 475C

これは民の指導者にとって二重の益がある。自分自身の善い業の報いと、聞く者たちの報いを受けるからである。同様に、怠るならば、自分についてだけでなく、彼らについても申し開きをしなければならない。

Caput V

第V章PL 17, 475D
1

(Vers. 1, 2.) Seniorem ne increpaveris, sed exhortare ut patrem, juniores ut fratres, anus ut matres, adolescentulas ut sorores in omni castitate.

PL 17, 475D

(第1・2節)「年長の者を叱ってはならない。むしろ父として勧めよ。年下の者は兄弟として、年老いた女は母として、若い娘たちはあらゆる貞潔をもって姉妹として」。

2

Propter honorificentiam aetatis majorem natu cum mansuetudine ad bonum opus docet provocandum, ut facilius suscipiat admonitionem; potest enim vereri commonitus, ne postea corripiatur, quod turpe est seniori.

PL 17, 475D

年齢への敬意のゆえに、年長者を穏やかさをもって善い業へと促すべきだと彼は教える。それによって、〔年長者が〕勧告をより容易に受け入れるようになる。戒められた者は、後に叱責されることを恐れうるが、それは年長者にとって恥だからである。

3

Nam apud omnes utique gentes honorabilis est senectus: unde et Synagoga, et postea Ecclesia seniores habuit, quorum sine consilio nihil agebatur in Ecclesia.

PL 17, 475D

実にあらゆる国民のもとで、老年は尊ばれる。それゆえ会堂も、のちには教会も、年長者たちを持ち、その助言なしには教会で何も行われなかった。

4

Quod qua negligentia obsoleverit, nescio; nisi forte doctorum desidia, aut magis superbia, dum soli volunt aliquid videri.

PL 17, 475D

これがどんな怠慢によって廃れたのか、私は知らない。もしかすると教師たちの怠惰、あるいはむしろ高慢のせいかもしれない。自分たちだけが何者かに見られたいからである。

5

Juniores quasi fratres censet admonendos cum dilectionis affectu; ut videntes amoris causa se commoneri, facilius se corrigant, quippe cum videant non discrepare opera ejus a praedicatione.

PL 17, 476A

年下の者は兄弟のように、愛情をもって諭すべきだと彼は判断する。自分が愛のゆえに諭されていると見て、より容易に自分を正すようにするためである。彼の業が宣べる言葉と食い違わないことを見るのだから。

6

Anus vero quasi matres; ut dum miti sermone doceri se vident, non aspere accipiant, quia honorifice proficiunt: asperum est enim senioribus, cum corripiuntur a junioribus. Quod temperamento quodam leniri vult, ut profectus sit et dicenti et audienti.

PL 17, 476A

年老いた女は母のように〔諭す〕。穏やかな言葉で教えられていると見るとき、尊ばれつつ進歩しているのだから、荒々しく受け取らないようにするためである。年長者にとっては、年下の者に叱られるのは辛いことだからである。これは、ある種の加減によって和らげられるべきだと彼は望む。語る者にも聞く者にも益となるようにである。

7

Adolescentulas ut sorores admonet edocendas; ut prompte possint bonae conversationis suscipere disciplinam. Quando enim non cum imperio insinuari sibi videt, quae ad bonam pertinent vitam, consentit, humilem se praebens admonenti.

PL 17, 476A

若い娘たちは姉妹のように諭して教えるべきだと彼は勧める。よい振る舞いの訓育を、すぐに受け入れられるようにするためである。実に彼女は、善い生き方に属することが命令的にではなく自分に染み込まされていると見るとき、同意し、諭す者に対して謙虚な態度を取る。

8

Blanditiis enim solent obtineri, quae auctoritate non possunt; nam animalia quando membra sua zelantur, blanditiis tamen cedunt.

PL 17, 476B

実に、権威では得られないものも、甘言によって得られるのが常である。動物でさえ、自分の肢体を守ろうと熱くなっているときでも、甘言には屈する。〔zelantur の意味は定かでない。「守ろうと熱くなる」と取った〕

9

(Vers. 3.) Viduas honora, quae vere viduae sunt. Has viduas dicit honorandas, quae data opera viduae sunt: quae cum possent nubere, ut meliores essent, et dignae Deo, secundas nuptias respuerunt, scientes semel benedici conjugium, aemulae sanctissimae Annae, quae jejuniis et obsecrationibus Deo serviebat nocte dieque, unius viri experta concubitum (Luc. II, 36) .

PL 17, 476B

(第3節)「やもめを敬え。真にやもめである者たちを」。彼は、意図してやもめでいる者たちを敬うべきだと言う。結婚することもできたのに、より善い者となり神にふさわしい者となるために、二度目の婚姻を拒んだ者たちである。結婚が一度だけ祝福されることを知っていて、いとも聖なるアンナに倣う者たちである。アンナは断食と祈願によって夜も昼も神に仕え、一人の夫との床だけを経験した(ルカ2:36)。

10

(Vers. 4.) Si qua autem vidua filios vel nepotes habet, discat primum domum suam pie tractare, et mutuam vicem gratiarum reddere parentibus; hoc enim acceptum est coram Deo.

PL 17, 476B

(第4節)「しかし、もしやもめに子や孫がいるなら、彼女はまず自分の家を情愛をもって扱い、親たちに互いの好意への返礼をすることを学べ。これは神の前に受け入れられることだからである」。

11

Viduam prius in hac vita et conversatione dicit probandam, ut tunc demum digna sit vidua Ecclesiae nuncupari, quae non quaestus causa magis, quam defensionis, ecclesiasticae succumbat disciplinae.

PL 17, 476B

彼は、やもめがまずこの生き方と振る舞いにおいて試されるべきだと言う。そうして初めて、利得のためというより保護のために教会の規律に従う者が、教会のやもめと呼ばれるにふさわしい者となる。

12

Praeire enim debent merita, ut accedenti debitus honor tribui videatur; quae enim affectus suos pie tractavit, et domum bene gubernavit, Dei legem servavit, digna effecta remuneratione Ecclesiae.

PL 17, 476C

実に、功績が先行すべきであり、そうすれば近づく者に正当な栄誉が授けられると見られる。自分の身内を情愛をもって扱い、家をよく治めた者は、神の法を守ったのであり、教会の報いにふさわしい者となったからである。

13

(Vers. 5.) Nam quae vere vidua est et desolata, sperat in Deo, et instat orationibus noctu dieque.

PL 17, 476C

(第5節)「実に、真にやもめであって見捨てられた者は、神に望みを置き、夜も昼も祈りに励む」。

14

Viduam filios aut nepotes habentem non facile admittendam ad stipendia Ecclesiae; quia si pie et sollicite domum suam gubernavit, necesse est reddi illi vicem a suis, sicut et illa reddidit propinquis: si autem, ut adsolet, impietas fuerit operata, ut anus despiciatur a suis, quos pie tractavit, dignum esse hanc suscipi ab Ecclesia; quia in Domini lege fideliter conversata est.

PL 17, 476C

子や孫のいるやもめは、容易には教会の扶助に受け入れるべきでないと〔彼は言う〕。情愛をもって、また心を配って自分の家を治めたなら、自分の者たちから返礼を受けることが必要であり、それは彼女が近親者に返礼したのと同様だからである。しかし、よくあるように不敬虔が働いて、彼女が情愛をもって扱った自分の者たちから年老いた女が見下されるなら、この者が教会に受け入れられるのはふさわしい。主の法に忠実に生きたからである。

15

Vidua igitur desolata, et a suis contempta, sperat in Deo; videns enim ex nulla parte se habere suffragium, toto animo devota est Deo, de quo solo auxilium vitae salutisque exspectat.

PL 17, 476D

ゆえに、見捨てられ、自分の者たちから軽んじられたやもめは、神に望みを置く。どこからも助けがないと見て、心を尽くして神に身を献げ、命と救いの助けを神だけに期待するからである。

16

(Vers. 6.) Nam quae in deliciis est vidua, vivens mortua est. Viduam, propter quod vidua dicitur, talem esse debere significat, ut ad Dominum promerendum orationibus vacet, Deo serviens nocte dieque; ut ostendat se idcirco nuptias secundas contempsisse, ut instaret disciplinae Dominicae.

PL 17, 476D

(第6節)「しかし、享楽のうちにいるやもめは、生きながら死んでいる」。やもめは、やもめと呼ばれる以上、主に嘉されるため、夜も昼も神に仕えて、祈りに専念する者でなければならないと彼は示す。二度目の婚姻を軽んじたのは、主の訓育に励むためであったと示すべきなのである。

17

Si enim sub nomine viduae deliciis vacet aut luxuriae, vivens mortua habenda est; quia imposturae genus est, aliud agere, et aliud profiteri: non obsequia et devotionem Dei, sed honorem viduae volentes habere; cum nominis ipsius professio hoc indicet; quia spreto viro, Deum elegit, cui serviat tota mente, propter vitam promissam.

PL 17, 477A

実に、もしやもめの名のもとに享楽や放縦にふけるなら、生きながら死んだ者と見なすべきである。一つのことを行い、別のことを公言するのは、欺きの一種だからである。彼女たちは神への奉仕と献身ではなく、やもめの栄誉を得ようとしている。しかし、その名の公言そのものが、夫を退けて〔再婚を拒んだことを言う〕神を選んだのだと示している。約束された命のために、心を尽くして神に仕えるのである。

18

(Vers. 7.) Et haec praecipe, ut irreprehensibiles sint. Tantam diligentiam actuum ac morum viduam vult habere, ut reprehendi non possit; amota enim a spe mundanae conversationis, et corporis curandi officio, propter hoc se ad Deum contulit, ut probabilem agat vitam.

PL 17, 477A

(第7節)「これらのこともまた命じよ。彼女たちが非難されるところのない者であるように」。使徒は、やもめが行いと品行において非難されえないほどの注意を持つことを望む。世俗的な暮らしへの望みと、体の世話という務めとから遠ざけられた者として、この目的のために神に身を寄せ、称賛に値する生を送るのだからである。

19

Sublatis enim occasionibus, quae aditus solent aperire peccatis, potest bona conversatio incolumis permanere.

PL 17, 477A

実に、罪への入口を開くのが常である機会が取り除かれるなら、善い振る舞いは無事にとどまることができる。

20

(Vers. 8.) Si quis autem suorum, et maxime domesticorum curam non habet, fidem negavit, et est infideli deterior.

PL 17, 477B

(第8節)「もし誰かが、自分の者たち、とりわけ家の者への配慮を持たないなら、信仰を否定したのであり、不信仰者よりも悪い」。

21

Hanc viduam quae negligens fuit circa suos affectus, ut educaret eos in disciplina et correctione Domini, inhonorandam dicit; quia sicut perfidi, legi Domini non obedivit, ut pejor habeatur.

PL 17, 477B

彼は、自分の子らを主の訓育と矯正のうちに育てることを怠ったこのやもめを、敬われるべきでないと言う。背信の者たちのように、主の法に従わず、いっそう悪い者と見なされるからである。

22

Necesse est enim ut deterior sit, qui sub lege et timore Dei agens contemptor est, quam qui non subjectus est legi; hic enim nescit, ille autem sciens contemnit.

PL 17, 477B

実に、法と神への畏れのもとで生きながら侮る者は、法に従っていない者よりも、必然的に悪い。後者は知らず、前者は知りながら侮るからである。

23

(Vers. 9, 10.) Vidua eligatur annorum non minus sexaginta, quae fuerit unius viri uxor, in operibus bonis testimonium habens, si filios enutrivit, si hospitio recepit, si sanctorum pedes lavit, si pressuram patientibus subministravit, si omne opus bonum subsecuta est.

PL 17, 477B

(第9・10節)「やもめは、年が六十歳以上の者が選ばれよ。一人の夫の妻であった者、善い業において証しを得ている者、子らを育て、客として迎え入れ、聖なる者たちの足を洗い、苦難にある者たちに仕え、あらゆる善い業に従った者である」。

24

Si praerogativa praeteritorum operum vidua commendatur, eligendam hanc docet; Domini enim judicio adscribitur nomen ejus ecclesiasticis monimentis, quam dignam vetus vita declarat.

PL 17, 477B

先立つ業の功績によって推奨されるやもめは、選ばれるべきだと彼は教える。主の裁きによって、昔からの生が相応しいと示す者の名は、教会の記録に記されるのである。

25

Imbuta enim divinis obsequiis, et in his vitam atterens, suscipienda est in sinu Ecclesiae, cui olim se vovit legitimis servitiis.

PL 17, 477C

実に、神への奉仕に慣れ、それに生涯をすり減らす者は、かつて正当な奉仕によって自らを献げた教会のふところに受け入れられるべきである。

26

(Vers. 11.) Adolescentulas vero viduas devita; cum enim vitam in deliciis egerint, in Christo nubere volunt.

PL 17, 477C

(第11節)「しかし、若いやもめは避けよ。享楽のうちに生を送ったあげく、キリストにあって結婚しようとするからである」。

27

Prohibet adolescentulas viduas in hac suscipi professione, lubricae enim aetati fides facile haberi non debet; quippe cum quarumdam exempla praecedant, quae post professionem vitae deliciarum oblectatione nomen, non opera viduitatis habent, et conversae nuptiis sollicitantur.

PL 17, 477C

彼は、若いやもめがこの公言に受け入れられるのを禁じる。滑りやすい年齢に、容易に信を置いてはならないからである。公言の後に、享楽の楽しみのために、やもめの身の実ではなく名だけを持ち、翻って婚姻に誘われる者たちの例が、先にあるからである。

28

Qui enim putat se in Christo vitam deliciis agere, minime innocens perseverat; luxuria enim trahit illum ad sua membra, ut subjiciatur peccato; deliciae enim januae sunt peccati. Non enim quo tendat, ignoratur, qui fluidam amat vitam.

PL 17, 477C

実に、キリストにあって享楽に生きていると考える者は、決して無垢にとどまらない。放縦は彼を自らの肢体へと引き、罪に服させるからである。享楽は罪の門である。浮ついた生を愛する者が、どこへ向かうかは知られていないわけではない。

29

(Vers. 12.) Habentes damnationem; quia primam fidem irritam fecerunt. Quid maneat tales, ostendit; ne facile audeant, quod implere difficile est: aut si animus est huic devotioni deditus, apud se interim teneat; quia didicit temerarium esse profiteri, quod adhuc juvenili aetati credi non debet.

PL 17, 477D

(第12節)「断罪を負う。最初の信仰を無にしたからである」。彼は、そのような者に何が待っているかを示す。果たしにくいことを軽々しく敢えてしないように。あるいは、心がこの献身に向かっているなら、さしあたり自分のうちにとどめるべきである。若い年頃にはまだ信じられるべきでないことを公言するのは無謀だと、学んだからである。

30

Damnationi enim fit obnoxius, qui ab hoc declinat quod recte fecerat. Quantum enim laudabile est, si impleat quod ultra vires ejus creditur; tanto magis puniendus erit, si hoc audeat sibi imponere praesumptione temeritatis, quod ferre non possit: nec ad veniam debet pertinere, qui est a primordio infidelis inventus.

PL 17, 478A

実に、正しく行ったことから外れる者は、断罪を受けるべき者となる。力を超えると信じられることを成し遂げるなら、それだけ称賛に値するが、担いきれないことを、無謀な思い上がりで自らに課そうとするなら、それだけいっそう罰せられるであろう。初めから不信仰と認められた者は、赦しに与るべきではない。

31

(Vers. 13.) Simul autem et otiosae discunt circuire: non solum autem otiosae, sed et verbosae, et curiosae, loquentes quae non oportet.

PL 17, 478A

(第13節)「同時にまた、怠惰な者として、歩き回ることを覚える。怠惰なだけでなく、おしゃべりで詮索好きで、言うべきでないことを語る」。

32

Quaedam virgines vel viduae, commendante professione (gloriosum est enim hujus rei vocabulum) acceptabiles sunt domibus divitum, quae id agunt; ut pareant voluntatibus eorum, ambulantes et quaerentes quae perferant ad illos, quibus delectentur, ut otiosae muneribus afficiantur: et malo more plus quaerant fabulis, quam quae operantur manibus; ut elatae procedant et compositae, contra professionem suam agentes.

PL 17, 478A

あるおとめたちややもめたちは、公言に推されて(この名は栄えあるものである)、これを行うことで富める者たちの家で歓迎される。その人々の意に従い、彼らが喜ぶものを持って行こうと歩き回り探し、暇なまま贈り物に与るためである。悪習により、手で働いて得るものよりも、作り話によって多くを求め、高ぶり、飾り立てて歩く。自らの公言に反することを行っているのである。

33

Quae res solet illis etiam in hac vita esse contraria; revelatur enim id, quod semper occultum putant. Quid est enim, ut ea loquantur, quae non oportet? Nuptiarum enim sunt proximae, multorum secretorum participes, adulatrices, servorum querulae.

PL 17, 478B

このことは、彼女たちにとってこの世の生でも不利になるのが常である。常に隠れていると思っていたことが明るみに出るからである。実に、なぜ彼女たちは言うべきでないことを語るのか。彼女たちは婚姻に近い者〔nuptiarum proximae の意は定かでない。再婚に傾いているとも、婚姻の取り持ちに関わるとも読める〕であり、多くの秘密に与る者、追従者、奴隷たちについて不平を言う者だからである。

34

(Vers. 14, 15.) Volo itaque juniores nubere, filios procreare, matres familias esse, nullam occasionem dare adversario maledicti gratia. Jam enim quaedam deerraverunt post Satanam.

PL 17, 478B

(第14・15節)「それゆえ私は、若い者たちが結婚し、子をもうけ、家の母となり、敵対者に悪口の機会を与えないことを望む。すでにある者たちは、サタンの後を追って迷い出たからである」。

35

Quoniam quae supra dixit de hujusmodi, contraria et illicita sunt, perducent eas ad mortem; idcirco consilium dat, et praecipit ea fieri, quae licita sunt.

PL 17, 478B

彼が先にこのような者たちについて述べた事柄は、〔その公言に〕反し、許されないものであって、彼女たちを死に至らせるであろう。それゆえ彼は忠告を与え、許されていることを行うよう命じるのである。

36

Melius est enim domus curam suae gerere, quam in aliena domo adulterari: et multum expedit nubere, quam sub bona et pia professione notabiliter in malo incedere: plus autem est cum pudore manibus victum quaerere, quam inverecunde cum otio aliena utensilia exspectare.

PL 17, 478C

実に、他人の家で姦淫に陥るよりは、自分の家の世話をするほうがよい。善い敬虔な公言のもとで人目につくほど悪に歩むよりは、結婚するほうがはるかに益がある。恥じらいをもって手で糧を求めるほうが、恥知らずに怠惰のまま他人の持ち物を待つよりもまさる。

37

Sic enim invenit occasionem Satanas, quomodo subvertat animas inconsultas, cum pia profitentes injuste versantur; nihil enim tam periculosum est, quam si professioni gesta repugnent.

PL 17, 478C

こうしてサタンは、敬虔を公言する者たちが不正に振る舞うとき、思慮のない魂を覆す機会を見つける。公言に行いが反するほど危険なものはないからである。

38

Apertum enim malum non zelatur Satanas; quia gaudet in illo: istum vero quem videt fallere, id agit, ut manifestet illum suum filium esse, non Dei: quod factum non displicet Deo.

PL 17, 478C

実に、サタンは明らかな悪を妬まない。それを喜ぶからである。しかし、欺いていると見るこの者については、その者が自分の子であり神の子でないことを明らかにしようとする。その行いは、神にとって不快ではない。

39

(Vers. 16.) Si quis fidelis, vel si qua fidelis habet viduas, sufficienter subministret illis; ut eorum alimoniis non gravetur Ecclesia, ut veris viduis sufficiat. Quid mirum si Apostolica potestas futura potuit praevidere?

PL 17, 478C

(第16節)「もし信者の男、あるいは信者の女がやもめたちを抱えているなら、彼女たちに十分に与えよ。教会がその扶養〔eorum。男性形の代名詞だが、やもめたちを指すと取った〕に負担を負わず、真のやもめたちに足りるようにするためである」。使徒の権威が将来のことを予見できたとして、何の不思議があろうか。

40

Nam apparet quod dixit, quia fidelium viduae nunc multum gravant Ecclesiam, et eorum qui locupletes videntur mundi; quia per senectutis causa desistentes eas ab opere lanificii, retrahunt eis et vestimentum et victum, non totum tamen, sed ex parte; ut illae ipsa inopia ad Ecclesiam convertantur, ut vivant: quos oportebat non solum suis indigentibus largiri, verum etiam alias inopes pascere et contegere.

PL 17, 478D

実際、彼の語ったことは明らかである。今、信者のやもめたちは教会に大きな負担をかけており、この世の富める者と見える者たちのやもめもそうである。老年のために毛織の仕事をやめた彼女たちから、衣服と食糧を取り上げるからである。ただし全部ではなく一部であり、彼女たちが、その窮乏のゆえに生きるべく教会へ向かうようになる。彼らは、自分たちの窮乏する者に与えるだけでなく、ほかの貧しい者にも食べ物と衣服を与えるべきであった。

41

Quod multum obest; cum enim his datur, caeteris aut minus, aut non datur, quibus magis dandum est, quae dignae sunt Ecclesiae sumptibus ministrari.

PL 17, 479A

これは大きな害となる。これらの者に与えられるとき、ほかの者には少ししか、あるいは全く与えられないが、そちらにこそ多く与えられるべきであり、教会の費用で仕えられるにふさわしいからである。

42

Sic autem gravatur, cum cogitur vestire multos, quae deberet vestire paucos: et plebs quae libenter et frequenter possit ministrare paucis, cogitur plures dimittere; ut aut murmuret, aut tardius eis occurrat.

PL 17, 479A

こうして教会は、少数に着せるべきところを多数に着せなければならなくなるとき、負担を負う。少数に喜んで頻繁に仕えられるはずの民が、より多くを断らねばならなくなり、不平を言うか、彼らへの対応が遅くなる。

43

Nam cum praecipiat unius viri uxorem eligi viduam, nunc inveniuntur inter eas non tantum duum aut trium maritorum uxores, sed et quae turpius vixerint: quod aliquando per negligentiam fit, aliquando potentatu insinuantis.

PL 17, 479A

実に、一人の夫の妻であるやもめが選ばれるよう彼が命じているのに、今や彼女たちの中には、二人、三人の夫の妻であった者だけでなく、さらに恥ずべき暮らしをした者までいる。これは、ときには怠慢によって起こり、ときには、推薦する者の権勢によって起こる。

44

(Vers. 17.) Qui bene praesunt presbyteri, duplici honore habeantur digni: maxime qui laborant in verbo et doctrina.

PL 17, 479A

(第17節)「よく治める司祭たちは、二重の栄誉にふさわしい者とされよ。とりわけ、言葉と教えに労苦する者たちは」。

45

Boni dispensatores ac fideles non solum honore sublimi debent digni judicari, sed et terreno; ut non contristentur indigentia sumptuum, sed magis gaudeant fide sua et doctrina.

PL 17, 479B

善い忠実な管理者は、高い栄誉だけでなく、地上の栄誉にもふさわしいと判断されるべきである。費用の不足に悲しむことなく、むしろ自らの信仰と教えを喜ぶためである。

46

Instantior enim fit, si non humilietur inopia: et crescit in illo auctoritas, cum videt se etiam in praesenti laboris sui fructum percipere; non ut abundet, sed ut non deficiat.

PL 17, 479B

実に、彼は窮乏に卑しめられないなら、いっそう熱心になる。また、現在においても自分の労苦の実りを受けていると見るなら、その者の権威は増す。余るほどではなく、不足しないためである。

47

(Vers. 18.) Dicit enim Scriptura: Non infrenabis bovem triturantem (Deut. XXV, 4) ; et: Dignus est operarius mercede sua (Luc. X, 7) . Tanta merces debet esset evangelizanti regnum Dei, qua neque contristetur, neque extollatur.

PL 17, 479B

(第18節)「実に聖書は言う。『脱穀する牛にくつわをはめてはならない』(申命記25:4)。また、『働く者はその報酬にふさわしい』(ルカ10:7)」。神の国の福音を告げる者には、悲しむことも高ぶることもない程度の報酬がなければならない〔底本は debet esset。debet esse と読む〕。

48

(Vers. 19.) Adversum presbyterum accusationem ne receperis. Quoniam hujus ordinis sublimis honor est (hujusmodi enim vicarii Christi sunt), idcirco non facile de hac persona accusatio debet admitti.

PL 17, 479B

(第19節)「司祭に対する告発を受け入れてはならない」。この位の栄誉は高く(このような者たちはキリストの代理者だからである)、それゆえ、この人物についての告発は、安易に受け入れられるべきではない。

49

Incredibile enim debet videri istum, qui Dei antistes est, criminose versatum, sicut credibile est scenicum esse turpissimum.

PL 17, 479C

実に、役者が最も恥ずべき者であることが信じられるのと同様に、神の祭司〔antistes〕であるこの者が罪過に満ちて生きたことは、信じがたく見えるはずである。

50

(Vers. 20.) Delinquentes autem coram omnibus argue, ut caeteri metum habeant. Quomodo non facile credi debet de presbytero crimen; si probetur tamen, aut sit manifestum quia irreverenter versatus est, publice praecipit arguendum, ut et caeteri terreantur, quod non solum ordinatis proficit, sed et plebi; quando enim vident dignitosum virum erroris causa corripi, necesse est ut sibi caveant.

PL 17, 479C

(第20節)「罪を犯す者たちは、すべての人の前で責めよ。ほかの者たちが恐れを持つためである」。司祭に対する罪過は容易に信じられるべきでないが、それでも立証されるか、不敬な振る舞いが明らかであるなら、公に責めるよう彼は命じる。ほかの者たちも恐れるためであり、これは叙階された者たちだけでなく、民にも益となる。品位ある人が誤りのゆえに叱責されるのを見るとき、必然的に自分を警戒するからである。

51

(Vers. 21, 22) . Testor coram Deo, et Christo Jesu, et electis angelis; ut haec custodias, sine praejudicio nihil faciens in partem aliam declinans. Manus cito nemini imposueris, neque communicaveris peccatis alienis. Temet ipsum castum custodi.

PL 17, 479C

(第21・22節)「私は神と、キリスト・イエスと、選ばれた天使たちの前で証言する。汝がこれらを守り、事前の判断なしに何事も行わず〔praejudicium は「予断」の意にもなるが、注解者は叙階の前の吟味と解する(5.53)ので「事前の判断」とした〕、他方へ傾くことのないように。手を軽々しく誰にも置いてはならず、他人の罪にあずかってはならない。汝自身を清く保て」。

52

Contestationem deponit apud Deum Patrem, et Christum filium ejus et electos ejus angelos, quos Dominus in Evangelio sanctos appellat (Marc., VIII, 38) . Hi ergo electi sunt, quia sunt alii reprobi, qui sunt non Dei angeli, sed diaboli, assentientes apostasiae ejus.

PL 17, 479D

彼は、父なる神と、その子キリストと、その選ばれた天使たちのもとで証言を行う。主は福音書で彼らを聖なる者と呼んでいる(マルコ8:38)。ゆえに、彼らが選ばれたというのは、ほかに退けられた者たちがいるからであり、それは神の天使ではなく悪魔の天使であって、その背教に同意した者たちである。

53

Sub testatione ergo ea, quae ad ordinationem Ecclesiae mandat custodiri, praecipit nihil fieri sine praejudicio; ne facile aliquis accipiat ecclesiasticam dignitatem, nisi prius de vita ejus et moribus fuerit disputatum; ut dignus approbatus, minister aut sacerdos constituatur, ut non postea si reprehensibilis videatur, poeniteat forte principem populi non ad liquidum praejudicasse quid mereretur, quem improbabiliter ordinavit; nec illum cujus peccata ad suspicionem veniunt, ordinandum, ne commaculetur ordinator vitiis et delictis ejus.

PL 17, 479D

ゆえに、教会の叙階に関して守るよう命じる事柄を証言のもとに置いて、事前の判断なしには何も行わないよう命じる。まずその生と品行について吟味されたうえでなければ、誰も教会の位を安易に受けてはならない。適格と認められた者が、奉仕者あるいは祭司〔sacerdos〕に立てられるため、そして後にその者が非難されるべき者と見えても、民の長が、不当に叙階した者にどれほどのものが値するかを明らかに事前に判断しなかったことを、悔やむことのないためである。また、罪が疑いにかかる者は叙階すべきでない。叙階する者がその悪徳と罪〔delictum〕で汚されないためである。

54

Si ergo omnino latentia sunt delicta, immunis erit rector; quia conscientia ejus libera est. Suspicio enim trepidum facit; peccat enim si non probat, et sic ordinat.

PL 17, 480A

ゆえに、もし罪が全く隠れているなら、指導者に責めはない。その良心は自由だからである。疑いがあると、人は不安になるからである。確かめずにそう叙階するなら、罪を犯すことになる。

55

Melior enim caeteris debet probari, qui ordinandus est; non enim sufficit, si sine crimine sit; quia merita ejus debent praeire bonorum operum, ut dignus habeatur ad ordinationem.

PL 17, 480A

実に、叙階される者は、ほかの者より優れていると認められねばならない。罪過がないだけでは十分でない。その者の善い業の功績が先立ち、叙階にふさわしいと見られねばならないからである。

56

Haec episcopus custodiens, castum se exhibebit religioni: cujus rei in futuro praemium consequetur.

PL 17, 480B

これらを守る司教は、自らを宗教に対して清い者として示すであろう。その報いを将来において受ける。

57

(Vers. 23.) Noli adhuc bibere aquam, sed vino modico utere propter stomachum tuum, et crebras tuas infirmitates.

PL 17, 480B

(第23節)「なおも水〔だけ〕を飲むな。汝の胃のため、また汝のたびたびの病弱のために、少量のぶどう酒を用いよ」。

58

Nunc speciale consilium dat, ut se ipsum salubri regat doctrina; prudenter enim Deus sibi serviri vult, non ut nimietate sua debiles fiant, et postea medicorum suffragia requirant.

PL 17, 480B

今、彼は特別な忠告を与える。自らを健全な教えによって律するようにである。神は、思慮をもって自分に仕えられることを望み、過度のために弱くなり、のちに医者の助けを求めるようになることを望まないからである。

59

Temperandum enim est, ut si fieri potest, coeptum obsequium gradatim provehatur, quam per inconsiderantiam minuatur. Intemperantia enim ipsam animam inquietam facit, ut cum de infirmitate sollicita est, non tantum dedita sit divinis servitiis.

PL 17, 480B

実に、できるなら、始めた奉仕が無思慮によって減らされるよりも、段階的に進められるよう、節制せねばならない。無節制は魂そのものを落ち着かなくし、病弱を気にかけるとき、神への奉仕にそれほど身を献げていられなくなるからである。

60

Damnum enim affert improvidentia; anima in tranquillitate posita, totum cor extollit ad Deum, integro consilio obsecrans, quae petenda sunt.

PL 17, 480C

実に、無思慮は損害をもたらす。静けさの中に置かれた魂は、心全体を神へと高め、揺らぎのない考えで、求めるべきことを願うのである。

61

(Vers. 24, 25.) Quorumdam hominum peccata manifesta sunt, praecedentia ad judicium, quosdam vero et subsequuntur. Pari modo et opera bona manifesta sunt: et quae aliter se habent, abscondi non possunt.

PL 17, 480C

(第24・25節)「ある人々の罪は明白で、裁きに先立つ。ある人々の罪は、後から続く。同様に、善い業も明白であり、そうでないものも隠されることはできない」。

62

Nullam excusationem vult intelligi fore eorum, qui his adhaerent, quorum peccata pro palam sunt; ut cum evitandi sint, magis honori sint.

PL 17, 480C

彼は、公に罪のある者たちに身を寄せる者たちには、いかなる弁解もないと理解されることを望む。そうして、避けるべき者たちが、かえって重んじられることになるからである。

63

Hoc ergo significat, ut homo Dei ab his secernatur, maxime dispensator Christi, qui etiam corripiendi eos habet auctoritatem; qui si se emendare promittunt, retinendi sunt.

PL 17, 480C

ゆえにこれは、神の人が彼らから分けられるべきことを意味する。とりわけ、彼らを叱責する権威を持つキリストの管理者はそうである。彼らが自らを正すと約束するなら、引き止めるべきである。

64

Alios vero subsequi mala opera illorum ostendit; quia cum viventes aestimantur boni, mortui deteguntur; ut qui prius ostendebant se idoneos, postmodum declarentur impostores.

PL 17, 480C

一方、ほかの者たちには、彼らの悪い業が後から続くと示している。生きている間は善い者と思われていても、死んでから暴かれ、以前は適任だと示していた者たちが、のちに詐欺師と宣告されるからである。

65

Superiori ratione sicut mala, ita et facta bona manifesta sunt; bona enim vita et actus modesti abscondi non possunt, quae adhibita pietate, faciunt perfectos: sed sicut quaedam mala occulta ad praesens sunt, ita et bona; nemo enim omnia in hominibus potest scire: sed ex iis quae videt et audit, probat et judicat.

PL 17, 480D

先の理由により、悪い行いが明白であるように、善い行いも明白である。善い生き方と慎み深い行いは隠されることができず、敬虔が加わると、人を完全にする。しかし、ある悪が今のところ隠れているように、善もそうである。人は他人のすべてを知ることはできず、見聞きすることから吟味し判断するからである。

66

Perpendit enim an ea quae dicuntur, conveniant ei, de quo dicuntur, sive bona, sive mala: quae autem occulta fuerint hominibus, in die judicii palam fient. Propter hoc ergo dicta sunt, ut sciant hujusmodi graviorem se causam habere prae caeteris. Pejor est enim qui se, cum sit malus, bonum ostendit, quam ille qui aperte est malus.

PL 17, 480D

実に、人は、語られていることが、それについて語られる者に合っているかどうかを、善いことであれ悪いことであれ、吟味する。人々に隠れていたことは、裁きの日に明らかになる。このゆえにこれらは語られたのであり、このような者がほかの者たちより重い立場にあることを知らせるためである。悪い者でありながら自分を善い者として示す者は、あからさまに悪い者よりも悪いからである。

Caput VI

第VI章PL 17, 481A
1

(Vers. 1.) Quotquot sub jugo sunt servi, dominos suos omni honore dignos arbitrentur; ne nomen Domini et doctrina blasphemetur.

PL 17, 481A

(第1節)「軛の下にある奴隷はすべて、自分の主人たちをあらゆる敬意に値する者と考えよ。主の名と教えが冒瀆されることのないためである」。

2

Servorum obsequiis dominos Deo gratias vult referre; cum enim per Dei disciplinam fidelia illis exhibuerint servitia, forte huic etiam ipsi se subjicient disciplinae.

PL 17, 481A

奴隷たちの従順によって、主人たちが神に感謝するようになることを〔使徒は〕望んでいる。実に、神の規律によって忠実な奉仕を彼らに示したならば、おそらく主人たち自身もこの規律に服するようになるからである。

3

(Vers. 2.) Qui vero fideles habent dominos, non contemnant; quia fratres sunt: sed magis serviant; quia fideles sunt et dilecti; qui beneficia percipiunt. Si profanis dominis serviendum tota sollicitudine imperat, quanto magis fidelibus!

PL 17, 481A

(第2節)「信仰ある主人を持つ者たちは、彼らを軽んじてはならない。彼らは兄弟だからである。むしろ、いっそう仕えよ。彼らは信仰ある者であり、愛される者であって、恩恵にあずかる者だからである」。信仰を持たない主人たちにさえ全き心づかいをもって仕えよと命じるのなら、信仰ある主人たちには、なおさらではないか。

4

Tunc enim probat se timori Dei subjectum, si fideli et temporali domino toto animo fuerit obsecutus. Ne contemnendum putet, quia frater dicitur causa communis fidei; quia magis corripiendus erit, qui fidelem dominum contemnendum putaverit.

PL 17, 481B

実に、信仰ある、しかも地上の主人に心を尽くして従うなら、そのとき初めて、神への畏れに服していることを示すのである。〔奴隷は主人を〕、共通の信仰のゆえに兄弟と呼ばれているからといって、軽んじてよいと考えてはならない。信仰ある主人を軽んじてよいと考えた者は、いっそう厳しく戒められねばならないからである。

5

(Vers. 3.) Haec doce et exhortare. Doctrinam Dominicam manifestari vult, ut obtrectatores videant; quia non est quod reprehendantur, in ea: considerantes pariter quae in sacris eorum sint occulta turpia, et erubescant per quod inexcusabiles erunt.

PL 17, 481B

(第3節)「これらのことを教え、勧めよ」。主の教えが明らかにされることを〔使徒は〕望んでいる。中傷する者たちが、その教えに非難すべき点はないと見るためである。同時に、彼ら自身の祭儀のうちにどれほど隠れた恥ずべきことがあるかを考えて、恥じ入るためでもある。それによって彼らは弁解できなくなる。

6

(Vers. 4, 5.) Si quis aliter docet, et non acquiescit sanis sermonibus Domini nostri Jesu Christi, et ei quae secundum pietatem est, doctrinae: superbit autem nihil sciens, sed languens circa quaestiones et pugnas verborum, ex quibus fiunt invidiae, contentiones, blasphemiae, suspiciones malae, conflictationes hominum, qui corrupti sunt mente, et qui veritate caruerunt, existimantes quaestum esse pietatem, et Dei culturam; discede ab hujusmodi.

PL 17, 481B

(第4・5節)「もし誰かが異なる教えを説き、我々の主イエス・キリストの健全な言葉と、敬虔にかなう教えに従わないなら、その者は何も知らずに思い上がり、問答と言葉の争いに病んでいる。そこから妬み、争い、冒瀆、悪い疑い、人々の衝突が生じる。彼らは精神が腐り、真理を欠いた者たちであり、敬虔を利得と考え、神への崇拝をも利得と考えている。そのような者から離れよ」。

7

Discrepantes a disciplina catholica spernendos praecipit, maxime qui convicti et correcti acquiescere nolunt perturbatione mentis pravae, qui contentionibus delectantur et pascuntur.

PL 17, 481C

公同の規律から外れる者たちは軽蔑せよと〔使徒は〕命じる。とりわけ、論破され、正されても、邪な精神の混乱のゆえに従おうとせず、争いを喜び、それを糧としている者たちである。

8

Elatus enim vinci se non patitur, quippe cum ad favorem quaerendum in conflictum prorumpat, quod a mansuetis et bonis viris vitandum est.

PL 17, 481C

実に、思い上がった者は負けることに耐えられない。人気を求めて争いに突き進むほどであるが、これは温和で善良な人々が避けるべきことである。

9

Contentio enim numquam est sine lite, et parum esset si lis sola oriretur, sed blasphemiae et inimicitiae, quod a Dei servis alienum est.

PL 17, 481C

実に、争いは口論を伴わずにはありえない。口論だけが生じるのであれば、まだ軽いほうであるが、そこには冒瀆と敵意までが生じる。これは神の僕たちにふさわしくないことである。

10

Ab his autem qui corrupti mente, veritate privati sunt, utile judicatur; Dei enim culturam et pietatem quaestum existimant, non de futuro aliquid sperantes; sed quomodo in praesenti se transigant providentes, sicut et mundanae sectae, quas constat propter praesentia lucra inventas; non nescii quosdam hoc libenter audire, quod in hac vita florendum sit; ideoque desistendum ab hujusmodi.

PL 17, 481D

ところが、精神が腐り、真理を奪われた者たちによっては、〔敬虔は〕有益なものと判断される。彼らは神への崇拝と敬虔を利得と見なし、来るべきことには何も望みをかけず、現在をどう過ごすかだけを考えているからである。この世の学派もまた同じであり、それらが目先の利益のために考え出されたものであることは知られている。この世で栄えねばならないと聞くことを喜ぶ者がいるのを、彼らは知らないわけではない。それゆえ、そのような者からは離れねばならない。

11

(Vers. 6.) Est autem quaestus magnus pietas cum sufficientia. Magnas divitias et acquisitionem in eo dicit, si quis fidelis suo contentus sit; plus enim et in semetipso et in caeteris est, qui misericordia Dei acquisitus ad futuram vitam, ad praesens sufficere sibi putat, quod habet, non dubitans ex eo ipso largiri. Omnis enim avarus impius est, et sibi et caeteris nocens.

PL 17, 481D

(第6節)「足ることを知る敬虔は、大きな利得である」。大きな富と獲得とは、信仰ある者が自分のものに満足している点にあると〔使徒は〕言う。神の慈しみによって来るべき生命のために獲得された者は、自分自身においても他の人々においても、より豊かだからである。その者は、現に持っているもので自分には足りると考え、まさにそこから惜しまず分け与えることをためらわない。強欲な者はみな不敬虔であり、自分にも他の人々にも害をなす。

12

(Vers. 7, 8.) Nihil enim intulimus in mundum, verum quia nec auferre possumus quidquam; habentes autem alimentum, et quibus tegamur, his contenti simus.

PL 17, 482A

(第7・8節)「我々は世に何も持ち込まなかったし、まことに何も持ち出すこともできない。食べ物と身を覆うものがあれば、それで満足しよう」。

13

Frustra mortales homines copiae studere, et locupletes fieri velle aperta voce declarat, cum sciant nihil se proprium habere in mundo. Cui rei proficit humana cupiditas, nisi quia ipsa sibi inimica exsistit? Nihil enim intulit mundo, nihil auferre poterit.

PL 17, 482A

死すべき人間が財貨に熱中し、富もうと望むことは空しいと、〔使徒は〕はっきりした声で宣言している。世において何も自分のものを持たないと知っているのにである。人間の欲望は何の役に立つのか。自分自身の敵となるだけではないか。人は世に何も持ち込まなかったし、何も持ち出せないであろうからである。

14

Quid sibi incutit sollicitudinem, et quaerit congregare? Talis hinc exiet, qualis venit. Quod etiam scribit Job, et in sua passione fatetur, dicens: Nudus exivi de utero matris meae, nudus revertar in terram . . . . sit nomen Domini benedictum (Job I, 21) .

PL 17, 482A

なぜ自分に心労を与え、集めようとするのか。ここから出て行くとき、人は来たときと同じ姿である。ヨブもこのことを書き、自らの苦しみのなかで告白して言う。「裸で私は母の胎から出た、裸で私は地へ帰るであろう……主の名は祝福されよ」(ヨブ記1:21)。

15

Quod si avari non retinerent in perniciem suam, pauci conderent quod pluribus posset proficere cum eorum ipsorum emolumento.

PL 17, 482B

強欲な者たちが自らの破滅のために〔財を〕握りしめていなければ、少数の者が、当人たち自身の利益とともに、多くの人々に益となりうるものを蓄えたであろう〔意味の取りにくい文。pauci を「少数の者が」、conderent の目的語を quod pluribus posset proficere と取った〕。

16

(Vers. 9, 10.) Nam qui volunt divites fieri, incidunt in tentationem et laqueum, et desideria multa inutilia et nociva, quae demergunt homines in exitium et interitum.

PL 17, 482B

(第9・10節)「富もうと望む者たちは、誘惑と罠に陥り、また多くの無益で有害な欲望に陥る。それらは人を滅びと破滅に沈める」。

17

Radix enim omnium malorum est avaritia, quam quidam appetentes, erraverunt a fide, et inseruerunt se doloribus multis.

PL 17, 482B

「強欲はあらゆる悪の根である。それを求めた者たちのなかには、信仰から迷い出て、自らを多くの苦痛に巻き込んだ者がいる」。

18

Nihil tam asperum, tamque perniciosum est, quam si ecclesiasticus, maxime qui in sublimi loco est, divitiis hujus saeculi studeat; quia non solum sibi ipsi, sed et caeteris obest.

PL 17, 482B

教会に属する者、とりわけ高い地位にある者がこの世の富に熱を上げることほど、厳しく有害なことはない。自分自身だけでなく、他の人々にも害を及ぼすからである。

19

Contrariam enim formam dat hominibus; necesse est enim multos imitatores ejus existere ad perditionem.

PL 17, 482C

実に、人々に反対の模範を与えるのであり、多くの者がその者に倣って滅びに至ることは避けられない。

20

Quanto enim honorificentior ordine est, tanto magis suadet imitandum se, maxime in hac re, quae in ista vita proclivis est; avaritia enim omnia mala potest admittere.

PL 17, 482C

位において尊ばれるほど、とりわけ、この世で陥りやすいこの事柄において、自分に倣うよう、いっそう強く促すことになる。強欲はあらゆる悪を犯しうるからである。

21

Ideo radix omnium malorum est, quia ut desideria sua expleat, quod impossibile est, et maleficia, et homicidia, et obscenitatem, et quidquid sceleris est, perpetrat; nec ad praesens secura, quia semper cupida; et in futuro damnata.

PL 17, 482C

だから強欲はあらゆる悪の根なのである。自分の欲望を満たそうとして——それは不可能なことであるが——悪行も、殺人も、淫らな行いも、その他およそ罪悪であるものをすべて行う。現在においても安心できず——常に貪欲だからである——将来においては断罪される。

22

(Vers. 11.) Tu autem, homo Dei, haec fuge. Abscindere se hominem Dei ab hac hortatur et praecipit, ut et hic securus sit, et in futuro praemiis remuneretur divinis. Non enim immerito coronandus est, qui hanc spernit, quae multis suadet.

PL 17, 482C

(第11節)「しかし汝、神の人よ、これらのことから逃れよ」。神の人がこれから身を断つよう、〔使徒は〕促し命じる。ここでも安心でき、将来には神からの報いで報われるためである。多くの者を説き伏せるこれを退ける者が冠を受けるのは、当然だからである。

23

(Vers. 12.) Sequere autem justitiam, pietatem, fidem, charitatem, patientiam, tranquillitatem animi. Certa bonum certamen fidei, aprehende vitam aeternam, ad quam et vocatus es, et confessus es bonam confessionem coram multis testibus.

PL 17, 482D

(第12節)「正義、敬虔、信仰、愛、忍耐、心の平静を追い求めよ。信仰の善き戦いを戦え。永遠の生命をつかめ。汝はそのために召され、多くの証人の前で善き告白を告白したのである」。

24

Quoniam avaritia res iniqua est, hominem Dei, ut ab hac dissentiat, justitiam sequi jubet atque pietatem, et alia quae memorat; non enim poterit hanc evitare, nisi his adhaeserit, quae avaritiae adversa sunt.

PL 17, 482D

強欲は不法なものであるから、神の人がそれと相容れないよう、〔使徒は〕正義と敬虔、また挙げているその他のものを追い求めるよう命じる。強欲に反するこれらにつき従わなければ、強欲を避けることはできないからである。

25

Quomodo autem fieri potest ut avarus fidelis sit, qui operibus negat, quod verbis fateri videtur?

PL 17, 482D

行いでは否定していながら、言葉では告白していると見える強欲な者が、どうして信仰ある者でありえようか。

26

Unde autem amator fraternitatis, cujus manus sunt aridae? quomodo vero patiens, qui semper ad aliena se tendit? aut quatenus quietem animi possit habere, qui die nocteque aviditate cupiditatis incenditur?

PL 17, 483A

手が干からびている者が、どうして兄弟を愛する者でありえようか。常に他人のものへ手を伸ばす者が、どうして忍耐強くありえようか。昼も夜も貪欲の渇望に燃やされている者が、どうして心の安らぎを持ちえようか。

27

Sed quia ab homine Dei Timotheo iniquitas haec aliena erat, bonum certamen fidei aggredi jubetur.

PL 17, 483A

しかし、神の人テモテにはこの不法はなじまなかったので、〔彼は〕信仰の善き戦いに取りかかるよう命じられる。

28

Fidei enim victoria est, cum omnia vitia et crimina subjugantur; ut ad aeternae vitae praemia veniatur: cujus confessio inter ipsa rudimenta fidei, teste interrogante et respondente monimentis ecclesiasticis continetur.

PL 17, 483A

実に、信仰の勝利とは、あらゆる悪徳と罪過が服従させられることであり、それによって永遠の生命の報いに至るのである。その信仰の告白は、信仰の初歩そのものにおいて、問う者と答える者を証人として、教会の記録に収められている。

29

(Vers. 13-16.) Praecipio tibi in conspectu Dei, qui vivificat omnia, et Christo Jesu qui testatus est sub Pontio Pilato bonam confessionem: ut serves mandatum immaculatum, irreprehensibile usque in adventum Domini nostri Jesu Christi: quem suis temporibus ostendet beatus ille et solus potens, Rex regum, et Dominus dominantium, qui solus habet immortalitatem, et lumen habitat inaccessibile, quem vidit nemo hominum, nec videre potest, cui honor et potestas aeterna, amen.

PL 17, 483A

(第13–16節)「万物を生かす神の前と、ポンティオ・ピラトのもとで善き告白を証ししたキリスト・イエスの前で、私は汝に命じる。汝は、我々の主イエス・キリストの到来の時まで、汚れなく非の打ちどころのない戒めを守れ。その到来を、あの祝福された唯一の力ある者、王たちの王、支配する者たちの主が、定められた時に示すであろう。この者のみが不死を有し、近づきえない光に住み、人間のうち誰も見たことがなく、見ることもできない。この者に栄誉と永遠の権能があるように、アーメン」。

30

Magna vigilantia atque providentia praecepta dat rectori Ecclesiae; in hujus enim persona totius populi salus consistit.

PL 17, 483B

大いなる警戒と先見をもって、〔使徒は〕教会の指導者に教えを与える。この者の立場に民全体の救いがかかっているからである。

31

Non sollicitus de cura Timothei, tam circumspectus est, sed propter successores ejus, ut exemplo Timothei Ecclesiae ordinationem custodirent; ipsi quoque futuris formam tradentes a semetipsis inciperent.

PL 17, 483B

使徒がこれほど慎重なのは、テモテの務めを案じてのことではなく、その後継者たちのためである。彼らがテモテの模範にならって教会の秩序を守り、彼ら自身もまた、のちの者たちに模範を伝えるものとして、まず自分たちから始めるためである。

32

Denique ut serves, inquit, mandatum immaculatum usque ad adventum Domini nostri Jesu Christi.

PL 17, 483B

実に、「我々の主イエス・キリストの到来まで、汝が汚れのない戒めを守るように」と彼は言う。

33

Quod sic astringit, ut coram Deo et Christo hoc se mandare testetur; et ut terrorem incutiat, passionem Christi memorat, cujus passionis reus necesse est fiat, qui hoc spernit propter quod passus est Christus.

PL 17, 483B

彼はこれに強く念を押して、神とキリストの前でこの戒めを命じると証言する。さらに恐れを与えるために、キリストの受難に言及する。キリストがそのために受難したもの〔戒め〕を退ける者は、この受難の罪責を負わざるをえない。

34

Nec diem judicii tacuit, quod praedestinato tempore futurum est Dei nutu, quem solum beatum et potentem et Regem regum et Dominum pronuntiat: solus est enim ipse qui propriam et a nullo habet acceptam beatitudinem atque potentiam, dominatum et regnum, nec non immortalitatem.

PL 17, 483C

裁きの日についても黙してはいない。それは定められた時に神の意によって来るであろう。彼はこの神を、ただ一人祝福され力ある者、王たちの王であり主であると宣言する。実に、この者のみが、自分固有の祝福と力、主権と王権、また不死を持っており、それは何者からも受けたものではないからである。

35

Haec omnia habet Pater, similiter et Filius a Patre: lumen autem inaccessibile solius Patris est; quia nulli umquam apparuit. Denique subjecit: Quem vidit nemo hominum, nec videre potest.

PL 17, 483C

これらすべてを父が持ち、子も同じく父から持つ。しかし近づきえない光は父のみのものである。いまだかつて誰にも現れたことがないからである。実に彼は付け加えた。「人間のうち誰も見たことがなく、見ることもできない」。

36

Non quia aliud lumen Filii sit; quippe cum in psalmo scriptum sit: Et in lumine tuo videbimus lumen. (Psal. XXXIII, 10) , hoc est, lumen Patris esse in Filio: sed quia nemo vidit Patrem, ac per hoc inaccessibile habitat lumen.

PL 17, 483C

子の光が別のものだからではない。詩篇に「汝の光のうちに、我々は光を見るであろう」(詩篇33:10)〔引かれた句は詩篇35:10にある〕と書かれているとおり、父の光が子のうちにあるのである。そうではなく、誰も父を見たことがなく、それゆえ〔父は〕近づきえない光に住む、ということである。

37

Non est enim ordo alicui videndi Deum Patrem, nisi Christo: qui de Deo est, hic vidit Deum: Filius autem quia omnia ipse agit, et apparere dicitur et videri. Illud ergo peculiare Patris est, quod supra dictum est: Cui honor et potestas aeterna, amen; hoc est verum.

PL 17, 483D

実に、父なる神を見る道筋は、キリストを除いて誰にもない。「神から出た者が、この者が神を見た」。子はあらゆることをみずから行うので、現れるとも見られるとも言われる。それゆえ、先に述べた「この者に栄誉と永遠の権能があるように、アーメン」は父に固有のことであり、これが真実である〔hoc est verum は、「アーメン」を「すなわち真実である」と言い換えたものとも読める〕。

38

(Vers. 17, 18, 19.) Divitibus hujus saeculi praecipe non superbe sapere, neque sperare in incerto divitiarum, sed in Deo vivo, qui praestat nobis omnia abundanter ad fruendum in voluntate operum bonorum; divites esse factis bonis, faciles ad impertiendum, et libenter communicatores, thesaurizare sibi fundamentum bonum in futurum, ut apprehendant veram vitam.

PL 17, 484A

(第17・18・19節)「この世の富める者たちに命じよ。高ぶった思いを抱かず、不確かな富に望みを置かず、むしろ、我々にすべてを豊かに与えて、善き業を望む心において楽しませる生ける神に望みを置くように。善き行いによって富む者となり、分け与えるのに寛大で、喜んで共に分かつ者となり、自分のために将来への善き基を蓄えて、まことの生命をつかむように」。

39

Vera vita illa est, quam speramus futuram, quae non occasu, neque temporibus terminatur; aeterna est enim, et ideo merito vera appellatur: haec enim praesens imago vitae est, non veritas.

PL 17, 484A

まことの生命とは、我々が将来のものと望むそれであり、日没によっても時によっても終わらない。永遠だからであり、それゆえにまことと呼ばれるにふさわしい。現在の生命は生命の像であって、真理ではないからである。

40

Et quia imago non omnino inanitas est, in hac vita illa acquiritur: et ut ad illam festinaretur, ex imagine quam praecellat veritas, addiscitur, quae neque superbia, neque spe divitiarum attingitur; sed humilitate, et spe Dei, qui hanc promisit.

PL 17, 484A

そして、像はまったくの空虚ではないので、まことの生命はこの生命のうちで獲得される。また、そこへ急ぐように、真理がどれほど優れているかが像から学ばれる。それは高慢によっても富への望みによっても得られず、謙遜と、これを約束した神への望みによって得られる。

41

In ipso enim sperandum est, quia ipse praestat quae usibus sunt necessaria, non in ipsis copiis, sed in auctore earum.

PL 17, 484B

実に、望みを置くべきは神にである。必要なものを与えるのは神自身だからである。財貨そのものにではなく、その源である神に望みを置くべきである。

42

Quae enim spes videtur in re caduca atque incerta? quippe cum aliquanti ex his discedant: qui autem in his manere videntur, nullum lucrum ex his capiunt in futurum, sed damnum; nisi cum indigentibus partiantur: neque enim aeternae sunt, ut futurae vitae praeponantur.

PL 17, 484B

はかなく不確かなものに、どんな望みが見えるだろうか。実際、そこから離れ去る者もいる。そこにとどまっているように見える者も、将来にわたってそこから何の益も得ず、かえって損をする。乏しい者たちと分かち合うのでなければ、そうである。それらは永遠ではなく、将来の生命より優先されるべきものではないからである。

43

Sic superbos faciunt, quasi immortalitatem polliceantur. Resurrectionis exemplum habemus in Christo; et a multis non sic diligitur Christus, sicut divitiae, quarum nullum exemplum videtur, quod aliquem a morte liberarint.

PL 17, 484B

富は、不死を約束するかのように、人を高慢にする。復活の模範を我々はキリストにおいて持つ。しかし多くの人々によって、キリストは富ほどには愛されていない。その富には、誰かを死から解放した例が一つも見られないのにである。

44

Christus nos redemit, non divitiae; ipse enim futurae vitae instar ostendit, ut his omnibus spretis, ipsum sequamur; ut ad immortales et coelestes divitias veniamus.

PL 17, 484C

我々を贖ったのはキリストであって、富ではない。キリストこそ将来の生命の似姿を示した。それは、我々がこれらすべてを退けて彼に従い、不死にして天の富に至るためである。

45

Quare hoc eniti debemus, ut bonis factis divites simus, et his terrenis copiis spiritales divitias acquiramus; seminemus in terra, ut metamus in coelis, ubi thesaurus collocatur aeternus.

PL 17, 484C

だから我々は、善き行いによって富む者となり、この地上の財貨によって霊的な富を獲得するよう努めねばならない。地に蒔くのは、天で刈り取るためであり、そこには永遠の宝が置かれている。

46

(Vers. 20, 21.) Timothee, commendatum custodi, devitans profanas vocum novitates, et oppositiones fallacis nominis scientiae, quam quidam promittentes, circa fidem exciderunt. Gratia tecum.

PL 17, 484C

(第20・21節)「テモテよ、預けられたものを守れ。俗悪な言葉の新奇さと、偽りの名の知識の反論を避けよ。それを標榜した者たちのなかには、信仰に関して脱落した者がいる。恩寵が汝とともにあるように」。

47

Eadem admonet, ut ea quae supra dicta sunt, serventur; contraria autem religioni evitanda, quae nomen tantum scientiae usurpant, fallaces in professione, ut decipiant simplices, fidem enim simulant, a qua exciderunt, ut perfidiam inferant. Et manu propria subscripsit, dicens: Gratia tecum.

PL 17, 484C

同じことを〔使徒は〕勧める。先に述べたことが守られるように、また宗教に反するものは避けるように、ということである。それらは知識という名だけを僭称し、その標榜において偽りであり、素朴な者たちを欺こうとして、自分たちが脱落した信仰を装い、背信を持ち込む。そして自らの手で署名して言った。「恩寵が汝とともにあるように」。