Prooemium
冒頭 (Prooemium)PL 17, 441CUt horum, id est, Thessalonicensium exemplo alios exhortetur ad fidei incrementa, istos laudat, eo quod in accepta gratia permanentes, ad profectum praemii aucti sunt, meliora sectando: hortatur vero ut ad perfectum tenderent, ut eorum virtutibus quaesita dignitas caeteros provocaret.
PL 17, 441C〔序〕この者たち、すなわちテサロニケの人々の模範によって他の人々を信仰の成長へ励ますために、使徒は彼らを称賛する。というのは、彼らは受けた恩寵のうちにとどまり、より良いものを追い求めて、報賞に向かう進歩へと伸びたからである。また彼は、完全へと向かって進むよう勧める。彼らの徳によって獲得された品位が、他の人々を奮い立たせるためである。
Tantae enim fidei imbiberant spiritum, ut spe futurorum, etiam civium suorum Macedonum persecutiones illatas pro nomine Christi devoto animo paterentur. Ut horum ergo meritum, et suam ex eorum profectu laetitiam litteris signet, ita scribit ad eos:
PL 17, 441C実に彼らは、将来のものへの望みをもって、同国人であるマケドニア人たちから、キリストの名のゆえに加えられた迫害をも、献身の心で耐え忍ぶほどの信仰の霊を深く吸い込んでいた。そこで使徒は、彼らの功績と、彼らの進歩から生じる自らの喜びとを書き記すために、このように彼らへ書き送る。
Caput I
第I章PL 17, 441C(Vers. 1.) Paulus, et Silvanus, et Timotheus Ecclesiae Thessalonicensium in Deo Patre nostro, et in Domino Jesu Christo, gratia vobis et pax. Trium quidem episcoporum nomina litterae continent, sed sensus et verba solius Apostoli sunt.
PL 17, 441C(第1節)「パウロ、またシルワノ、またテモテより、我々の父なる神のうちに、また主イエス・キリストのうちにある、テサロニケの人々の教会へ。汝らに恩寵と平和があるように」。手紙は三人の司教の名を記しているが、意味も言葉も使徒一人のものである。
Quia enim communi gaudio exsultant in profectu illorum, ex consensu ad plebem epistola scribitur in exaltatione Dei Patris, et Domini Jesu Christi pacem et gratiam his exoptans.
PL 17, 441D実に彼らは、あの者たちの進歩を共通の喜びとして歓び躍っているので、一致のうえで、民に宛てて手紙が書かれる。そこでは父なる神と主イエス・キリストを称えて、彼らに平和と恩寵を願っている。
(Vers. 2, 3.) Gratias agimus Deo semper pro omnibus vobis, memoriam vestri facientes in orationibus nostris, sine intermissione, memores operis fidei vestrae et laborum charitatis, et exspectationis Domini nostri Jesu Christi, coram Deo et Patre nostro.
PL 17, 441D(第2・3節)「我々は汝ら皆のために、いつも神に感謝する。絶え間なく我々の祈りの中で汝らを思い起こし、汝らの信仰の業と愛の労苦と、我々の主イエス・キリストへの待望を、我々の父なる神の前で覚えている」。
Quoniam omnia bona a Deo sunt, idcirco ei primum gratias referunt in profectu illorum, qui dignatus est non solum donum suum dare hominibus sub peccato constitutis, sed in filios hos adoptare, simul adjuvans eos ad omnia exitia toleranda, ut digniores fiant.
PL 17, 442Cすべての良いものは神からのものであるから、彼らの進歩について、まず神に感謝を捧げる。神は、罪の下に置かれた人々に自らの賜物を与えるだけでなく、この者たちを子として迎え入れ、さらに、より相応しい者となるように、あらゆる破滅に耐えることを助けたのである。
Quamobrem meminisse horum dicunt se in orationibus suis, eo quod crebrescerent in opere fidei caeteris Ecclesiis; ut nutu Dei perficerent opus coeptum, prompti in studio charitatis, et patientiae, et spei adventus Domini ante Deum, qui dignatus est Filium suum incarnare pro salute humana. Placitum enim Dei est, si proficiatur in Christo.
PL 17, 442Cそれゆえ彼らは、祈りの中でこの者たちを思い起こしていると言う。彼らが信仰の業において、他の諸教会に〔知られるほど〕盛んに伸びていたからである〔caeteris Ecclesiis(他の諸教会に)の係りは定かでない。「他の諸教会にまさって」の意とも取れる〕。それは、彼らが神の意向によって始めた業を成し遂げ、愛と忍耐と、人間の救いのために自らの子を受肉させることをよしとした神の前での、主の到来への望みとの熱意において敏速であるように、ということである。実に、キリストにおいて進歩するなら、それは神の喜びである。
(Vers. 4, 5.) Scientes, fratres dilecti a Deo, electionem vestram; quia Evangelium nostrum non fuit ad vos in verbo solum, sed et in virtute, et in Spiritu sancto, et in plenitudine multa, sicut scitis quales fuerimus in vobis vestri causa.
PL 17, 442D(第4・5節)「神に愛された兄弟たちよ、汝らの選びを知っている。我々の福音は汝らのもとで、言葉だけにおいてではなく、力においても、聖なる霊においても、豊かな満ちあふれにおいても行われたからである。汝らも知るとおり、我々は汝らのために、汝らのもとでどのような者であったか」。
Humiles se fuisse inter eos significant, ut illis formam darent mansuetudinis, non quod defuerint, quae ad fidem illos hortarentur, magnalia; quia doctrinae evangelicae robur virtus praestabat signorum et prodigiorum, in Spiritu sancto, id est, non in phantasia, sed in veritate plenitudinis; ut nulli necessitati deesset auxilium; sed superabundans gratia videretur et in doctrina, et in conversatione, et in aegris curandis; ut perfectum opus Spiritus sancti appareret in Thessalonicensium Ecclesiis, ut in nullo se minores videntes Judaeorum Ecclesiis, gauderent in dono Dei, qui participes illos facere dignatus est promissionis Abrahae.
PL 17, 442D彼らは、自分たちが彼らのうちで謙遜であったことを示す。それは柔和の模範を彼らに与えるためであった。信仰へと励ますような偉大な業が欠けていたからではない。というのは、しるしと不思議の力が、福音の教えの強さを支えていたからである。聖なる霊において、すなわち幻影においてではなく、満ちあふれの真実において、である。それは、どんな必要にも助けが欠けることがなく、教えにおいても、生き方においても、病人を癒すことにおいても、あふれるほどの恩寵が見えるようにするためであった。また、聖なる霊の業がテサロニケの人々の諸教会において完全に現れ、彼らがユダヤ人の諸教会に何ごとにおいても劣らないと見て、神の賜物を喜ぶためであった。神は、彼らをアブラハムへの約束に与る者とした。
(Vers. 6, 7.) Et vos imitatores nostri facti estis, et ipsius Domini, suscipientes verbum in pressura multa cum gaudio Spiritus sancti, ita ut fueritis vos exemplum omnibus credentibus in Macedonia et in Achaia.
PL 17, 443A(第6・7節)「また汝らは、我々と主自身とに倣う者となった。多くの苦難の中で、聖なる霊の喜びをもって言葉を受け入れ、その結果、マケドニアとアカイアにおいて、信じるすべての者に対する模範となった」。
Cupidi credulitatis, probra et injurias a civibus suis passi tolerarunt fiducia futurorum.
PL 17, 443B彼らは信じることを熱望して、同国人から受ける辱めと侮辱を、将来のものへの確信をもって耐え忍んだ。
Unde aemuli dicuntur apostolorum, et ipsius Domini; quia et Dominus eadem passus est a Judaeis, et apostoli sequentes fidem Dei, persecutiones passi sunt, gaudentes quia digni habiti sunt pro nomine Domini contumelias pati (Act. V, 21) , scientes pro his magna fore praemia repromissa; idoneus enim servus probatur, quando pro amore domini sui inimicos ejus offendit.
PL 17, 443Bそれゆえ彼らは、使徒たちと主自身との熱心な倣い手と呼ばれる。主も同じことをユダヤ人から被ったからであり、使徒たちも、神への信仰に従って迫害を受け、主の名のために辱めを受けるにふさわしい者とされたことを喜んだ(使徒言行録5:21)〔引かれた句は使徒言行録5:41〕。彼らはそのために大きな報賞が約束されていると知っていたのである。実に、奴隷が相応しい者と認められるのは、主人への愛のゆえにその敵の不興を買うときである。
Cujus rei memores, gavisi sunt spe promissionis in pressura. Itaque magna exhortatio est ad profectum, cum similes illos factos dicit et Christi et apostolorum ad formam praebendam caeteris credentibus illis in locis, quibus fama illorum ambulabat.
PL 17, 443Bこの事を覚えて、彼らは苦難の中で約束への望みを喜んだ。こうして、彼らがキリストと使徒たちの双方に似た者となったと言うことは、進歩への大きな励ましである。それは、評判が行き渡っていたその土地で信じている他の人々に、模範を示すためである。
(Vers. 8.) A vobis enim diffamatus est sermo Domini non solum in Macedonia et in Achaia, sed et in omnem locum fides vestra, quae est ad Deum, processit.
PL 17, 443C(第8節)「汝らから主の言葉が広まった。マケドニアとアカイアにおいてだけでなく、あらゆる所へ、神へと向かう汝らの信仰が進み出た」。
Tale est hoc, quale et illud ad Romanos, cum dicit: Quia fides vestra praedicatur in universo mundo (Rom. I, 8) . Sed in his amplius; quia non solum fides, sed opus fidei illorum pervenit in omnem locum.
PL 17, 443Cこれは、ローマの人々に宛てて「汝らの信仰は全世界に宣べ伝えられている」(ローマ1:8)と言う、あの箇所と同じである。しかしこの者たちにおいては、それ以上である。信仰だけでなく、彼らの信仰の業があらゆる所へ及んだからである。
(Vers. 9, 10.) Ita ut non necesse habeamus nos aliquid eloqui. Ipsi enim de nobis annuntiant, qualem introitum habuerimus ad vos: et quomodo conversi estis ad Deum ab idolis, ad serviendum Deo vivo et vero, et ad exspectandum Filium ejus de coelis, quem suscitavit a mortuis Jesum, qui eripuit nos ab ira veniente.
PL 17, 443C(第9・10節)「それゆえ我々は、何も語る必要がない。彼ら自身が我々について告げ知らせている。我々が汝らのもとへどのような入り方をしたか、また、汝らが偶像から神へと立ち帰り、生ける真の神に仕え、天から来る神の子を待ち望むようになったかを。神が死者の中から甦らせたイエス、来たるべき怒りから我々を救い出した者である」。
Sic peragrasse dicunt famam introitus sui et conversationis eorum cum praedicatione Evangelii, ut non esset necesse ea dicere; superfluum est enim ea fari, quae nota sunt.
PL 17, 443D彼らは、自分たちの入って行ったことと彼らの生き方との評判が、福音の宣教とともに、それを語る必要がないほどに広く巡ったと言う。実に、周知のことを述べ立てるのは余計だからである。
Ad omnes enim in circuitu pervenerat; ita ut et annuntiarent caeteris qua devotione susceperant apostolos.
PL 17, 443D実に、周囲のすべての者に届いていた。それゆえ彼らは他の人々にも、どれほどの献身をもって使徒たちを迎え入れたかを告げ知らせていたのである。
Et quia ad omnia, quae audierant ab eis, fuerant promptiores, relinquentes deos mortuos: exspectarent autem Christum de coelis, quem humanae salutis causa mortuum audierant, et resurrexisse devicta morte, et cum carne assumptum in coelos ministra nube, ad confusionem prudentium mundi, qui consideratione habita mundanorum, carnis naturam, quia gravis est, putant non posse fieri, ut sustollatur in coelos. Hoc affectu fit Spiritus sancti, ut erubescant terrigenae prudentes.
PL 17, 443Dまた、彼らは使徒たちから聞いたすべてのことに対してより敏速であり、死んだ神々を捨てた。そして、天からのキリストを待ち望んだ。彼らは、人間の救いのために死んだこと、死に打ち勝って復活したこと、雲を介添えとして肉とともに天に上げられたことを聞いていた。これは、この世の賢い者たちを恥じ入らせるためである。彼らは世のものを考慮して、肉の本性は重いので天に上げられることはあり得ないと考える。聖なる霊の働き〔底本は affectu(情愛)。effectu と読んだ〕によって、地から生まれた賢い者たちが恥じるのである。
Caput II
第II章PL 17, 444A(Vers. 1, 2.) Ipsi enim scitis, fratres, introitum nostrum ad vos, quia non inanis fuit: sed ante multa passi, et contumeliis affecti, sicut scitis, in Philippis, exerta libertate usi sumus in Deo nostro loquendo ad vos Evangelium Dei in magno certamine.
PL 17, 444A(第1・2節)「兄弟たちよ、汝ら自身が知っている、我々の汝らのもとへの入来が空しくなかったことを。むしろ、先に多くの苦しみを受け、辱めを受けたことは、汝らの知るとおりフィリピでのことであるが、我々は我々の神にあって自由を発揮し、大いなる戦いのうちに汝らに神の福音を語った」。
Hanc pressuram, quam nunc memorat (Act. XVI, 16 et seq.) , passus est in Philippis cum Sila propter spiritum pythonem quem a puella ejecerat, quod jam suo loco dictum est.
PL 17, 444Aこの苦難――彼が今思い起こしているもの(使徒言行録16:16以下)――を、彼はフィリピでシラスとともに受けた。彼が少女から追い出したピュトンの霊のゆえであり、このことはすでにしかるべき箇所で述べられている。
Cui pressurae non cessit, sed fortior inventus est, dum audet praedicare, nec loqui timet, spe utique promissi praemii; ut et hi securi essent in persecutionibus, gaudentes propter futuram mercedem.
PL 17, 444A彼はこの苦難に屈せず、かえって強い者と認められた。あえて宣べ伝え、語ることを恐れなかったのである。むろん約束された報いの望みによる。それは、彼ら〔テサロニケの人々〕もまた迫害のなかで安んじ、来たるべき報酬のゆえに喜ぶためである。
Signum ergo devoti et fidelis praedicatoris hoc dicit esse, si in pressura loqui verbum Dei non timeat, inanem illum significans, qui terrore praesenti formidinem patitur praedicandi. Qui enim securus est de promissa spe, non cedit, ut coronetur.
PL 17, 444Bそれゆえ彼は、献身的で忠実な宣教者のしるしとは、苦難のなかで神の言葉を語ることを恐れないことだと言う。現在の恐怖のために宣べ伝えることへの怯えに苦しむ者を、空しい者だと示しているのである。約束された望みについて安んじている者は、冠を受けるために、屈しないからである。
(Vers. 3, 4.) Nam exhortatio nostra non ex fallacia, neque ex immunditia, neque in idolo, sed sicut probati sumus a Deo; ut crederetur nobis Evangelium, ita loquimur, non ut hominibus placentes, sed Deo, qui probat corda nostra.
PL 17, 444B(第3・4節)「我々の勧めは、欺きからでも、汚れからでも、偶像のうちに〔底本は in idolo。注解は次の節で in dolo et fallacia(詭計と欺きのうちに)と言い換えるので、dolo(詭計)の誤りかもしれない〕あるのでもない。むしろ、福音を委ねられるよう神に是認されたとおりに、そのように我々は語る。人々を喜ばせる者としてではなく、我々の心を吟味する神を喜ばせる者として語るのである」。
Hoc propter pseudoapostolos dicit, qui in dolo et fallacia praedicabant non missi, ut circumvenirent gentes ad serviendum legi factorum.
PL 17, 444Bこれは偽使徒たちのゆえに言っている。彼らは遣わされもせず、欺きと詭計によって宣べ伝え、異邦人をたぶらかして業の法に仕えさせようとしたのである。
Iste autem electum se et missum praedicare multis probat rebus; quia et in pressuris fortior inventus est, et in conversatione irreprehensibilis; ut nihil esset in hoc, quod minus Deo videretur dignum, prosequentibus signis.
PL 17, 444Cこれに対してこの人は、自分が選ばれ遣わされた者として宣べ伝えていることを、多くのことで証明する。苦難のなかでも強い者と認められ、その生き方においても非の打ちどころがなく、そのため、神にふさわしくないと見えるものがそこに何一つなかったからである。しるしがそれに伴っていた。
Quidam enim quaestus causa Christum praedicabant, favori hominum servientes; quia et in arguendo remissiores erant, quippe cum nec auctoritas esset, et in tribulatione infirmi; quia non ex corde, sed in fallacia erat sermo eorum. Omnis enim qui aliquid sine spe agit, orta tribulatione succumbit.
PL 17, 444Cある者たちは利得のためにキリストを宣べ伝え、人々の歓心に仕えていた。叱責することにおいてもいっそう手ぬるく(権威がなかったのだから当然である)、苦難においても弱かった。彼らの語りは心からではなく、欺きのうちにあったからである。何であれ望みなく行う者は、苦難が起こると屈するのである。
(Vers. 5.) Neque enim umquam in verbo adulationis conversati sumus, sicut scitis, neque in occasionem avaritiae. Deus testis est.
PL 17, 444C(第5節)「我々は、汝らの知るとおり、へつらいの言葉のうちに振る舞ったことは決してなく、貪欲の口実のうちに振る舞ったこともない。神が証人である」。
Nunc aperit quod supra significavit, cum dicit: Non in occasione avaritiae, Deum dans testem, quia istud ex corde faciebat, non in hypocrisi, quasi contemnens pauca, ut forte plura offerrentur.
PL 17, 444C彼は、先に示唆したことを今明らかにして、「貪欲の口実のうちにではなく」と言い、神を証人に立てる。これを心から行っていたのであり、偽りのうちにではなかった。あたかも少額を軽んじるふりをして、ことによるとより多くが差し出されるようにする、ということではなかったのである。
Unde et ipsos convenit, scientes ac probantes quia nulli fuerat adulatus; pseudo enim apostoli formam avaritiae dari sibi optabant, ut ipsa occasione, dum veros apostolos omnia illata vident accipere, possent ipsi sine invidia simpliciores homines depraedari.
PL 17, 444Dそれゆえ彼は彼ら自身にも訴えかける。彼が誰にもへつらわなかったことを、彼らが知り、認めているからである。偽使徒たちは、貪欲の範例が自分たちに与えられることを望んでいた。その機会によって、真の使徒たちが差し出されたものをすべて受け取るのを人々が見ているうちに、自分たちは妬まれることなく、より素朴な人々から奪い取れるようにするためである。
(Vers. 6, 7.) Nec quaerentes ex hominibus gloriam, neque a vobis, neque ab aliis; cum possemus apud vos oncri esse, ut Christi apostoli.
PL 17, 444D(第6・7節)「人々から栄光を求めず、汝らからも他の人々からも求めなかった。我々はキリストの使徒として、汝らのもとで重荷〔底本は oncri。oneri と読む。ミーニュの脚注は、古い版が honori、ローマ版が in honore と読むのに対し、写本と Gill. の欄外の oneri を良しとする〕となることができたのに」。
In tantum gravat pseudoapostolorum causam, ut se abnuere dicat, cum liceret illi obsequia requirere, ad comprimendos eos quibus nec facultas erat, nec pudor, et tamen honorem sibi poscebant; se enim potius quam Dei doctrinam commendare volebant.
PL 17, 444D彼は偽使徒たちの立場をそれほど重く責めるので、自分は拒んだと言う。奉仕を要求することが彼には許されていたのである。能力もなければ恥じらいもなく、それでも自分たちに名誉を求めていた者たちを抑えるためであった。彼らは神の教えよりも自分自身を推奨しようとしていたからである。
Apostolus autem qui gloriam non ad praesens, sed in futuro requirebat, se humilem faciebat, ut Dei praedicatio exaltaretur.
PL 17, 445Aしかし使徒は、栄光を今ではなく将来に求めていたので、神の宣教が高められるよう、自らを低くした。
(Vers. 8.) Sed fuimus parvuli in medio vestrum, tamquam si nutrix foveat filios suos; ita desiderantes vos, cupimus impartiri vobis non solum Evangelium Dei, sed etiam animas nostras; quia charissimi nobis facti estis.
PL 17, 445A(第8節)「しかし我々は汝らの中で幼子のようになった。乳母が自分の子らを温めるように。かくも汝らを慕い、我々は汝らに、神の福音だけでなく、我々の魂をも分け与えたいと願った。汝らは我々にとって愛しい者となったからである」。
Tantum affectum habere se circa illos ostendit (quem, quia verus est, non verbis magis quam rebus probatum vult videri; potest enim in verbis latere fallacia), ut his exhortationibus provocati omnem sensum suum in dilectione haberent apostoli.
PL 17, 445A彼は、自分が彼らに対してこれほどの情愛を持っていることを示す(それは真実なので、言葉によってよりもむしろ行いによって証されることを望む。言葉には欺きが潜みうるからである)。これは、彼らがこれらの勧めに促されて、自分の思いのすべてを使徒への愛のうちに置くようになるためである〔apostoli は属格(使徒の)と取った。主格(使徒たちが)とも読める〕。
(Vers. 9.) Meministis enim, fratres, laborem nostrum et fatigationem, nocte ac die operantes ad hoc, ne quem vestrum gravaremus. Hoc est, quod dicit in Actis apostolorum. Omnia, inquit, quae mihi, et iis qui sunt mecum, fuerunt necessaria, laboraverunt manus istae.
PL 17, 445B(第9節)「兄弟たちよ、汝らは我々の労苦と疲労を覚えている。汝らの誰にも重荷とならないよう、夜も昼も働いていた」。これは使徒言行録で言っていることである。「私にも、私とともにいる者たちにも必要だったものはすべて、これらの手が働いて〔得た〕」と彼は言う。
Unde et in alia epistola dicit: Qui non laborat nec manducet. Et hoc contra pseudoapostolos; ut qui otiosi manducarent, praedicatores se fingebant esse.
PL 17, 445Bそれゆえ別の手紙でも言う。「働かない者は、食べてもならない」。これも偽使徒たちに対してである。怠けて食べながら、宣教者を装っていたからである。
Ut ergo exemplum daret, quemadmodum gubernanda sit vita christiana, et fictores proderet, labori insistebat humano, offuscans pseudoapostolos: praeterea quia qui labori insistunt, a malis cogitationibus declinant, occupantes animum suum, et a periculis prohibentes.
PL 17, 445Bそれゆえ彼は、キリスト教の生き方をどう治めるべきかの範を示し、偽装する者たちを暴くために、人の労働にいそしんだ。偽使徒たちの影を薄くするためである。そのうえ、労働にいそしむ者は悪しき思いから離れ、自分の心を占めて、〔心を〕危険から遠ざけるからでもある。
(Vers. 10, 11, 12.) Praedicavimus vobis Evangelium Dei, vos testes estis, et Deus, quam sancte et juste, et sine querela vobiscum qui creditis, conversati sumus sicut scitis: et quomodo erga unumquemque vestrum, ut pater filios suos, obsecrantes vos, et consolantes, et obtestantes ad hoc ut ambuletis digne Deo, qui vocavit vos in suum regnum et gloriam.
PL 17, 445C(第10・11・12節)「我々は汝らに神の福音を宣べ伝えた。汝らが証人であり、神もそうである。信じる汝らのもとで、我々がどれほど聖く、正しく、非難されるところなく振る舞ったかを、汝らは知っている。また、汝らの一人一人に対して、父が自分の子らに対するように、汝らに懇願し、慰め、厳しく勧めたことを、すなわち、汝らを自らの国と栄光へと召した神にふさわしく歩むように、と」。
Manifesta sunt haec; commonet enim illos quomodo crediderint se praedicante, et qualem eum fuerint experti, et quae praecepta dederit eis; ut digni fierent Deo, qui illos vocavit de terris ad coelos, ut exsuscitet laetitiam illorum.
PL 17, 445Cこれは明らかである。彼は、彼らが自分の宣教によってどのように信じたか、自分がどのような者と知られたか、どのような戒めを与えたかを思い起こさせている。それは、彼らを地から天へと召した神にふさわしい者となるためであり、彼らの喜びをかき立てるためである。
(Vers. 13.) Ideoque et nos gratias agimus Deo sine intermissione, quod cum accepissetis a nobis verbum auditus Dei, suscepistis illud non ut verbum hominum, sed sicut est vere, verbum Dei, quod et operatur in vobis qui credidistis.
PL 17, 445C(第13節)「こういうわけで、我々も絶えず神に感謝している。汝らは我々から聞いた神の言葉〔verbum auditus Dei。字義は「聞くことの神の言葉」〕を受けたとき、それを人間の言葉としてではなく、実際にそうであるとおり、神の言葉として受け入れたからである。それは信じた汝らのうちに働いている」。
Deo gratias referunt, qui aperuit sensum illorum ad recipiendum Evangelium suum. Gloria enim praedicantium est, quando audientes facile credunt; tanta enim devotione receperunt verbum, ut probarent se intellexisse Dei esse doctrinam.
PL 17, 445D〔使徒たちは〕神に感謝を献げる。神が彼らの思いを開き、自らの福音を受け入れさせたからである。聞く者たちが容易に信じるとき、それは宣教者たちの栄光である。彼らは言葉をこれほどの献身をもって受け入れ、それが神の教えであると悟ったことを証明したからである。
(Vers. 14, 15, 16.) Vos enim, fratres, imitatores facti estis Ecclesiarum Dei, quae sunt in Judaea, in Christo Jesu; quia eadem passi estis et vos a contribulibus vestris, sicut et nos ipsi a Judaeis, qui et Dominum interemerunt Jesum, et prophetas, et nos persecuti sunt, et Deo non placent, et omnibus hominibus adversantur, prohibentes nos gentibus loqui, ut salventur, ad hoc ut suppleant peccata sua semper; sed pervenit ira Dei super eos usque in finem.
PL 17, 445D(第14・15・16節)「兄弟たちよ、汝らはキリスト・イエスにあってユダヤにある神の諸教会に倣う者となった。汝らもまた同胞から同じ苦しみを受けたからである、我々自身がユダヤ人から〔受けた〕のと同じように。彼らは主イエスをも預言者たちをも殺し、我々をも迫害し、神に喜ばれず、すべての人に敵対し、我々が異邦人に語って彼らが救われることを妨げ、そうして常に自分たちの罪を満たしている。しかし神の怒りが、彼らの上に終わりまで及んだ」。
De impietate atque credulitate queritur diffidentium Judaeorum, qui non solum suae salutis inimici sunt, verum etiam aliorum, prohibentes ne credant, et salvi fiant, ab initio parricidae; vel Domino enim communi parcere debuerant, qui conservis et praepositis suis non pepercerunt: ut repleantur peccata eorum, in tantum, ne aliquando misericordiam consequi mereantur.
PL 17, 446A彼は、信じようとしないユダヤ人たちの不敬と不信仰〔底本は credulitate(信じること)。incredulitate と読む〕を嘆いている。彼らは自分の救いの敵であるだけでなく、他の者たちの救いの敵でもあり、〔人々が〕信じて救われることを妨げる、初めからの近親殺しである。というのは、自分と同じ僕たちや上に立つ者たちを容赦しなかった彼らも、せめて共通の主〔キリスト〕は容赦すべきであった〔が、それもしなかった〕からである。それは彼らの罪が満たされるためであり、ついには、いつか慈しみを得るに値することもないほどにまでなるのである。
Ideo Thessalonicenses a civibus suis eadem passos dicit, imitatos patientiam sanctorum, et Domini nostri Jesu Christi: cujus sceleris auctores inducit Judaeos, ut et quanta gloria digni sint, qui pro nomine Domini patiuntur, et quae ultio infestis et infidis praeparata sit, dignoscatur.
PL 17, 446Aそれゆえ彼は、テサロニケの人々が同国人から同じ苦しみを受けたと言い、彼らが聖なる者たちと我々の主イエス・キリストの忍耐に倣ったと言う。彼はその悪行の張本人としてユダヤ人を挙げる。それは、主の名のために苦しむ者たちがどれほどの栄光にふさわしいか、また敵意に満ち不信の者たちに用意されている報復がいかなるものかが、知られるためである。
(Vers. 17, 18.) Nos autem, fratres, desolati a vobis ad tempus horae, facie, non corde, abundantius festinavimus faciem vestram videre in multo desiderio. Quapropter voluimus venire ad vos, ego quidem Paulus, et semel et iterum, sed impedivit nos Satanas.
PL 17, 446B(第17・18節)「しかし兄弟たちよ、我々は、しばらくの時の間、顔において、心においてではなく、汝らから引き離され、大いなる思慕のうちに、いっそう急いで汝らの顔を見ようとした。それゆえ、私パウロは、一度ならず二度までも、汝らのもとへ行こうとしたが、サタンが我々を妨げた」。
Non animo, sed corpore divulsos se dicunt ab eis; charitas enim non dividitur, nec separatur: sed propter majorem instructionem etiam faciem eorum cupere se dicunt videre.
PL 17, 446B彼らは、心ではなく体において彼らから引き裂かれたと言う。愛は分けられもせず、離されもしないからである。しかし、より十分な教えのために、彼らの顔をも見たいと願っていると言う。
In rebus enim divinis deficiunt articuli comprehendere, quae possunt dici; nec enim sufficit dies stylo his, quae una hora possunt depromi; ut non dicam quaedam esse mystica religionis nostrae, quae propter carnales sensus, ne scandalum patiantur, facile publicari non debeant: quia non omnibus dicenda sunt omnia, sed pro uniuscujusque captu moderanda sunt dicta, aliter rudibus, aliter fundatis.
PL 17, 446B実に、神にかかわる事柄においては、語りうることを書き取るには指〔articuli。字義は「関節」。書く手の指と取った〕が足りない。一時間で述べうることを、筆で書くなら一日でも足りない。我々の宗教には奥義にかかわるものがあって、肉的な思いの者たちが躓きを受けないよう、たやすく公にすべきでないことは言うまでもない。すべてがすべての人に語られるべきではなく、語りは各人の理解力に応じて加減されるべきであり、未熟な者には別の仕方で、基礎の固まった者には別の仕方でなされるからである。
Idcirco praesentia corporis requiritur; quia sic perficitur veritas charitatis. Quamvis enim charitas non dividatur, desiderium tamen facit absentia corporis: denique osculo et amplexu animorum expletur voluntas.
PL 17, 446Cそれゆえ体が居合わせることが求められる。そうして愛の真実が全うされるからである。愛は分けられないが、体が不在であることは思慕を生む。実に、口づけと抱擁によって、心の願いは満たされる〔animorum(心の)は voluntas(願い)に係ると取った。「心の口づけと抱擁」とも読める〕。
Cui rei impedimento asserit fuisse Satanam, qui etiam apostolis obvias manus tendebat; ne veritatis ratio hominibus panderetur. Accendebat enim perfidorum mentes, ut eos verberibus ac vinculis detinerent; ne loquerentur verbum Dei.
PL 17, 446C彼は、これを妨げたものとしてサタンを挙げる。サタンは使徒たちの行く手にさえ手を差し伸べて立ちはだかり、真理の道理が人々に開かれないようにした。背信の者たちの精神を燃え立たせ、彼らが使徒たちを鞭と鎖で捕らえて、神の言葉を語らせないようにしたのである。
Dixerunt enim majores Judaeorum apostolis; Nonne praecipientes denuntiavimus vobis, ne loqueremini in nomine Jesu ulli hominum (Act. V, 40) ? Sed quia quod non est a Deo, stare non potest, dissolvuntur impedimenta Satanae.
PL 17, 446Cユダヤ人の長たちが使徒たちに言ったからである。「我々は、イエスの名によって誰にも語るなと、汝らに厳命したではないか」(使徒言行録5:40)〔問いの形で引かれた句は使徒言行録5:28に当たる。5:40にも同じ禁令がある〕。しかし、神から出ないものは立つことができないので、サタンの妨げは解かれる。
(Vers. 19, 20.) Quae est enim nostra spes, aut gaudium, aut corona gloriae? Nonne vos coram Domino nostro Jesu Christo in adventu ejus? Vos enim estis gloria nostra et gaudium. Manifestum est quia perfectio discipulorum gaudium et corona magistri est.
PL 17, 446D(第19・20節)「我々の望み、あるいは喜び、あるいは栄光の冠とは何か。我々の主イエス・キリストの到来のとき、その前にある汝らではないか。汝らこそ我々の栄光であり喜びである」。弟子たちの完成が師の喜びであり冠であることは明らかである。
Hi enim sunt, qui labores fructuum suorum edituri sunt; fructus enim magistri, discipulus est obediens, cujus dum bona conversatio proficit magistro, fructus sui edit laborem. Labor enim discipuli in opere bono coronam dat magistro, judice Christo.
PL 17, 446D実に、自分の実の労苦を産み出すことになるのは彼らである。師の実とは従順な弟子であり、その弟子の善い生き方が師の益となるとき、〔師は〕自分の実の労苦を実らせる。弟子の労苦は善い業において、キリストが裁き手であるとき、師に冠を与えるからである。
Caput III
第III章PL 17, 447A(Vers. 1-4.) Idcirco jam non amplius tolerantes, optimum duximus ut Athenis soli relinqueremur: et misimus Timotheum fratrem nostrum, et participem operis Dei in Evangelio Christi, ad hoc ut et vos confirmet, et deprecetur pro fide vestra, ne quis moveatur in his pressuris.
PL 17, 447A(第1–4節)「それゆえ、もはや耐えきれず、我々はアテネに我々だけで残されることを最善と考え、我々の兄弟、キリストの福音における神の業の協力者であるテモテを遣わした。汝らを強め、汝らの信仰のために懇願し、これらの苦難のなかで誰も動かされないようにするためである」。
Ipsi enim scitis, quia ad hoc positi sumus; nam et cum apud vos eramus, praedicebamus vobis passuros nos pressuram, sicut factum est, et scitis. Desiderii supra memorati causas expressit.
PL 17, 447A「汝ら自身が知っているとおり、我々はこのために〔苦難に〕置かれている。汝らのもとにいたときにも、我々が苦難を受けることになると汝らに予告していたが、そのとおりになったことを汝らは知っている」。彼は、先に述べた思慕の理由を言い表した。
Idcirco enim praesentes esse apud eos volebant, ut animos eorum firmarent; ne quis ex his scandalum pateretur de pressuris apostolorum, ut qui tanta signa facerent, aliquando infirmarentur; ita humiliati, ut verberibus et vinculis subjicerentur.
PL 17, 447A彼らが彼らのもとに居合わせることを望んでいたのは、彼らの心を堅くするためであった。これほどのしるしを行う使徒たちが、時に弱くなり、鞭と鎖に服するほどに辱められるといって、彼らのうちの誰かが使徒たちの苦難に躓きを受けないようにである。
Ad quam rem excusandam Timotheum missum testatur idoneum doctorem, qui ostenderet hinc merita crescere christianis, si pro nomine Domini passi gratias agant, a quo hujus rei mercedem exspectant, simulque preces Deo funderent, ut stabiles essent.
PL 17, 447Aこの事を弁明するために、彼はテモテが遣わされたことを証し、彼をふさわしい教師だとする。テモテは、主の名のために苦しみを受けて感謝する者には、功がそこから増し加わること、キリスト者はその事の報いを主から待ち望んでいること、同時に、堅くあるよう神に祈りを注ぐべきことを、示す者である。
Quam persecutionem idcirco se passuros praedicaverant; ut per id quod praescientiam hujus rei habere se protestarentur, posse se effugere et declinare has injurias approbarent: sed quia spes magna in his est, ideo dicit illatas sufferre quidem libenter.
PL 17, 447B彼らがこの迫害を受けることになると予告していたのは、この事の予知を自分たちが持つと明言することで、これらの害を逃れ避けうることを証明するためであった。しかし、その中に大きな望みがあるので、彼は、加えられたものを実際には喜んで耐えると言う。
(Vers. 5.) Ideo et ego non amplius tolerans, misi ad hoc ut cognoscerem fidem vestram; ne quo modo attentaverit vos ille tentator, et inanis fiat labor vester.
PL 17, 447B(第5節)「そのため、私ももはや耐えられず、汝らの信仰を知るために〔使いを〕遣わした。あの誘惑者が何らかの仕方で汝らを試み、汝らの労苦が空しくならないようにである」。
Istud propter quosdam dicit, qui possent seduci astutia Satanae; quia in omni plebe est pars firma et infirma, quorum causa sollicitus erat, ne amitteret fructum credulitatis eorum.
PL 17, 447B彼はこのことを、サタンの狡知に惑わされうる幾人かのゆえに言っている。どの民にも、堅い部分と弱い部分があり、彼はその者たちのゆえに、彼らが信じたことの実りを失うまいと心を痛めていたからである。
Et quia diutius passus non est nescire se quid certius ageretur circa illos, misit Timotheum episcopum a se creatum, a quo posset certum scire.
PL 17, 447Cそして、彼らをめぐって何がより確かに行われているかを知らないままでいることにこれ以上耐えられなかったので、確かなことを知りうるよう、自分が立てた司教テモテを遣わした。
(Vers. 6, 7, 8.) Modo autem cum venisset Timotheus ad nos a vobis, et annuntiasset nobis fidem et charitatem vestram: et quoniam memoriam nostri habetis bonam semper, desiderantes nos videre, sicut et nos quoque vos; ideo consolationem sumus adepti, fratres, in vobis super omni necessitate et pressura nostra per vestram fidem; quoniam nunc vivimus, si vos steteritis in Christo.
PL 17, 447C(第6・7・8節)「しかし今、テモテが汝らのもとから我々のところに来て、汝らの信仰と愛を我々に告げ、また、汝らが我々のことを常に良く記憶し、汝らが我々に会うことを望んでいる、我々もまた汝らに会うことを望んでいるのと同じように、と知らせた。それゆえ、兄弟たちよ、我々は、あらゆる困窮と苦難のなかで、汝らの信仰によって、汝らのうちに慰めを得た。今、我々は生きている、汝らがキリストにあって堅く立っているなら」。
Declaravit cur alacri sermone scribat ad eos; ideo enim, nuntio veniente, et firmitatem devotionis illorum in fide et dilectione Apostoli declarante, laetus factus de communi concordia, scribit ad eos securum habens fructum fidei et bonae conversationis eorum.
PL 17, 447C彼は、なぜ彼らに晴れやかな言葉で書くのかを明らかにした。すなわち、知らせが来て、信仰と使徒への愛における彼らの献身の堅固さを明らかにしたので、〔使徒は〕共通の一致を喜び、彼らの信仰と善い生き方の実を確かに得たものとして、彼らに書くのである。
(Vers. 9, 10.) Quam enim gratiarum actionem possumus referre Deo de vobis super omni gaudio, quo gaudemus propter vos coram Deo nostro, nocte dieque abundantissime orantes; ut videamus faciem vestram, et suppleamus, quae desunt fidei vestrae.
PL 17, 447D(第9・10節)「実に、我々は汝らのゆえに、我々の神の前で喜んでいるあらゆる喜びにまさって、どのような感謝を神に献げることができるか。夜も昼も、ありあまるほどに祈り、汝らの顔を見て、汝らの信仰に欠けているものを補えるようにと」。
Nihil dicit tam dignum, quod sufficere possit ad compensationem acquisitae salutis gentium.
PL 17, 447D彼は、得られた異邦人の救いに報いる〔感謝として〕足りるほどふさわしいものは何もない、と言う。
Et quoniam provexerant se perseverantia fidei, et actu vitae melioris, magis ac magis cupit eos videre; ut ea quae ad perfectionem illorum pertinent, ediscant, sacramenta scilicet rerum spiritalium, quae facile publicari non debent; ut scirent quis et quam immensus est ille, quem judicem sperabant.
PL 17, 447D彼らは信仰の堅持とよりよい生き方の行いによって進んできたので、彼はますます彼らに会いたいと願う。彼らの完成に属すること、すなわち霊的な事柄の秘義――たやすく公にしてはならないもの――を学び、彼らが裁き手として待ち望んでいる彼が、誰であり、どれほど計り知れないかを知るためである。
Aliud est enim fidem accipere, et aliud expositionem fidei; altera enim disputatio est de natura Patris, et Filii, et alia de personis.
PL 17, 448A信仰を受けることと、信仰の解き明かしとは別のことだからである。父と子の本性についての論は一つであり、ペルソナについての論は別だからである。
Pater ingenitus est, Filius vero genitus: quantum ad personas pertinet, diversum videtur, cum sit individua unitas naturae; unitas enim non in persona est, sed in substantia: Spiritus autem sanctus non degener putetur; quia tertius ponitur. Qui ergo de secunda persona non ambigit, admittit et tertiam.
PL 17, 448A父は生まれざる者であり、子は生まれた者である。ペルソナに関しては異なって見えるが、本性の不可分の一体性があるのである。一体性はペルソナにではなく、実体にあるからである。聖なる霊も、第三に置かれるからといって、劣ったものと思われてはならない。第二のペルソナについて疑わない者は、第三のペルソナをも認める。
(Vers. 11.) Ipse vero Deus et Pater noster, et Dominus noster Jesus Christus dirigat viam nostram ad vos.
PL 17, 448A(第11節)「神自身、すなわち我々の父、また我々の主イエス・キリストが、我々の道を汝らのもとへ導くように」。
Integro ordine iter suum disponi postulat, primum a Deo Patre; quia ab ipso sunt omnia: deinde a Domino Jesu Christo, per quem sunt omnia; ut virtus atque providentia Patris et Filii adventum ejus commendet, et ut acceptabilis fiat audientibus se, et impedimenta diaboli solverentur ad dirigendum iter ejus.
PL 17, 448A彼は、自分の旅が整えられることを、順序を完全にして願う。まず父なる神から――すべてのものは神から出るからである。次に主イエス・キリストから――すべてのものは彼を通してあるからである。それは、父と子の力と摂理が使徒の来訪を推薦し、聞く者たちに受け入れられるものとなり、悪魔の妨げが解かれて、使徒の旅が導かれるためである。
(Vers. 12, 13.) Vos autem Dominus multiplicet, et abundare faciat charitate in invicem in vos, et in omnes, sicut et nos in vos ad confirmanda corda vestra irreprehensa in sanctimonia coram Deo et Patre nostro in adventu Domini nostri Jesu Christi cum omnibus sanctis suis.
PL 17, 448B(第12・13節)「汝らを主が増し加え、汝らの間で互いに、またすべての人に対して、我々が汝らに対して抱くのと同じ愛において満ちあふれさせるように。それは、我々の主イエス・キリストの、その聖なる者たちすべてを伴う到来のとき、我々の父なる神の前で、汝らの心が聖潔において非難されるところなく堅くされるためである」。
Ut gaudium suum, quo de eis gaudet, cumulet, omnibus bonis multiplicari illos exoptat; ut veniens ad eos, plus inveniat in eis, quod laude dignum sit, quam a Timotheo audierat; ut irreprehensibiles inveniantur cum sanctis in charitate Dei Patris, et in adventu Domini nostri Jesu Christi, cum coeperit ante tribunal ejus examinatio singulos approbare.
PL 17, 448B彼は、自分がこれらの者について喜ぶその喜びを満たすために、彼らがあらゆる善において増し加えられることを切に望む。それは、彼らのもとに来たとき、テモテから聞いていたよりも、称賛に値するものを彼らのうちにいっそう見いだすためであり、彼らが聖なる者たちとともに、父なる神の愛において、また我々の主イエス・キリストの到来において、非難されるところのない者と見いだされるためである。それは、キリストの審判の座の前で、審査が一人一人を是認し始めるときのことである。
Deum vocat propter terrorem majestatis ejus: Patrem vero propter benignitatem, qua dignatur credentes sibi adoptare in filios, quod in adventu Domini manifestabitur.
PL 17, 448C彼は「神」と呼ぶ、その威光の恐ろしさのゆえである。「父」と呼ぶのは、自分を信じる者を子として迎え入れることをよしとする好意のゆえであり、それは主の到来において明らかになる。
Caput IV
第IV章PL 17, 448C(Vers. 1.) Quod superest itaque, fratres, rogamus vos et obsecramus in Domino Jesu, ut quemadmodum accepistis a nobis qualiter oporteat vos ambulare, et placere Deo, sicut et ambulatis, ut abundetis magis.
PL 17, 448C(第1節)「それゆえ、残るところ、兄弟たちよ、我々は主イエスにあって汝らに願い、懇願する。汝らが我々から、どのように歩み、神を喜ばせるべきかを受けたとおりに、現に歩んでいるとおり、いっそう満ちあふれるようにと」。
Hoc est, quod supra dixi, quia ad cumulandum gaudium suum crescere illos vult in bonis operibus secundum mandata apostolica.
PL 17, 448Cこれは、私が先に言ったことである。すなわち、自分の喜びを満たすために、彼らが使徒の命令に従って善い業において成長することを彼は望んでいる。
(Vers. 2-6.) Scitis enim quae praecepta dederim vobis per Dominum nostrum Jesum. Nam haec est voluntas Dei sanctificatio vestra, abstinere vos a fornicatione, et scire unumquemque vestrum suum vas possidere in sanctimonia et honore; non in passione desiderii, sicut et gentes quae ignorant Deum: et ut ne quis supergrediatur, neque circumveniat in negotio fratrem suum; quoniam vindex est Dominus de his omnibus, sicut et praediximus vobis, et testificati sumus.
PL 17, 448D(第2–6節)「汝らは、私が我々の主イエスを通して汝らにどのような戒めを与えたかを知っている。神の意志とは、汝らの聖化、すなわち、汝らが不品行を避け、汝らの一人一人が自分の器を聖潔と名誉のうちに保つこと、神を知らない異邦人のように欲望の情念のうちにではなく、また誰も事において兄弟を踏み越えず、欺かないことである。主はこれらすべてについての報復者だからである、我々が汝らに前もって言い、証ししたとおりに」。
Quamvis laudet eos in tota epistola, tamen commonet ne aliqua subreptione ad illicita deducantur, et incurrunt vindictam, quam ultricem malorum didicerunt: scientes hoc Deo placere, si corpora sua incontaminata custodiant, sed et cum fratribus simpliciter agant; ne similes gentibus inventi, adoptionis nomine abdicentur.
PL 17, 448D彼は手紙全体で彼らを称賛しているが、それでもなお、何らかの不意打ちによって禁じられたことへ導かれ、悪に報いるものと彼らが学んだ報復を招くことのないよう、注意を促す。彼らは、神を喜ばせるのは、自分の体を汚れなく保つこと、さらに兄弟たちと素直に交わることだと知っているのである。異邦人と同じと見いだされて、子とされた名義を取り消されることのないように。
(Vers. 7, 8.) Non enim vocavit nos Deus in immunditiam, sed in sanctimoniam. Quapropter qui spernit haec, non hominem spernit, sed Deum, qui dedit Spiritum sanctum in nobis.
PL 17, 449A(第7・8節)「神は我々を汚れへではなく、聖潔へと召した。それゆえ、これらを退ける者は、人を退けるのではなく、我々のうちに聖なる霊を与えた神を退ける」。
Ut fortius astringat ad ea, quae docet, Dei interponit personam, dicens: Non hominem spernit, qui praeterit praecepta, sed Deum.
PL 17, 449A彼は、自分が教えることへ、より強く縛りつけるために、神の立場を持ち出して言う。「戒めを無視する者は、人を退けるのではなく、神を退ける」と。
Quem ideo dicit Spiritum sanctum nobis dedisse, ut sancte vivamus; quia in corpore subdito peccatis non habitat Spiritus sanctus (Sap. I, 4) .
PL 17, 449A神が聖なる霊を我々に与えたと彼が言うのは、我々が聖く生きるためである。罪に服した体には聖なる霊が住まないからである(知恵の書1:4)。
(Vers. 9, 10.) De affectione autem fraternitatis non habemus necessitatem scribendi vobis; ipsi enim a Deo edocti estis, ad hoc ut vos invicem diligatis (Joan. XV, 17) . Nam et hoc facitis in omnes fratres per universam Macedoniam.
PL 17, 449A(第9・10節)「兄弟の情愛については、汝らに書き送る必要がない。汝らは自ら神に教えられており、互いに愛し合うように(ヨハネ15:17)。実に、汝らはマケドニア全土のすべての兄弟に対してこれを行っている」。
Etiam hoc cum facere illos laudat, commonet tamen ut propensius id agant; quos enim ab ipso Deo doctos dicit, promptiores esse debere in fraterna dilectione significat.
PL 17, 449Bこれをすでに行っていると彼らを称賛するときも、彼はなお、それをいっそう熱心に行うよう思い起こさせる。神自身に教えられていると彼が言う者たちは、兄弟愛においてより迅速であるべきだ、ということを示しているからである。
Propter multam enim charitatem Deus misertus est nostri, cujus imitatores effecti, non immerito adoptatos nos ostendimus a Deo in filios.
PL 17, 449B実に、神は大いなる愛のゆえに我々を憐れんだ。その神に倣う者となって、我々が神から子として迎えられたことを、我々は当然のこととして示している。
(Vers. 11.) Hortamur autem vos, fratres, abundare magis; et eniti quiescere, et vestrum negotium agere, et operari manibus vestris, sicut vobis praecepimus; ut honeste ambuletis ad eos qui foris sunt, et nullius desiderium sit in vobis.
PL 17, 449B(第11節)「兄弟たちよ、我々は汝らに勧める、いっそう満ちあふれ、落ち着こうと努め、自分の務めを果たし、我々が汝らに命じたとおり自分の手で働くようにと。それは、外にいる者たちに対して立派に歩み、誰かのものを求める欲求が汝らのうちに無い〔nullius desiderium は「誰をも必要としない」とも読める。「誰のものも欲しがらない」の意に取った〕ためである」。
Iterum eadem hortatur, ut data opera abundent bonis actibus; ut enim significet vere hoc esse, quod placet Deo, frequenter hoc monet.
PL 17, 449B彼は再び同じことを勧め、善い行いに意を用いて満ちあふれるようにさせる。これこそ神に喜ばれることだと真に示すために、しばしばこれを促すのである。
Justitiae enim via tenenda est, ut ad misericordiam jure veniatur; ut qui sunt inferiores substantia, manibus laborent; ut ipsa intentione tollantur a vulgari inquietudine, et prava cogitatione, ut disciplina eorum etiam ab infidelibus laudetur, et provocari ad fidem possint.
PL 17, 449C正義の道を保たねばならない。それは、慈しみに正当に至るためである。財産の劣る者は手で働くべきである。その専心そのものによって、世俗の落ち着きのなさと邪な思いから取り去られ、彼らの規律が不信者からも称賛され、信仰へと促されうるようになるためである。
(Vers. 12, 13.) Nolumus autem vos ignorare, fratres, de iis qui dormiunt; ne contristemini, sicut et caeteri qui spem non habent. Nam si credimus quod Jesus mortuus est et resurrexit, sic et Deus illos, qui dormierunt per Jesum adducet cum eo.
PL 17, 449C(第12・13節)「兄弟たちよ、眠りについた者たちについて、汝らが知らないままでいることを我々は望まない。希望を持たないほかの者たちのように悲しまないためである。我々はイエスが死んで復活したと信じるなら、同じように神は、イエスを通して眠りについた者たちを、彼とともに連れて来る」。
Manifesta est ratio, quia si resurrectio creditur mortuorum futura, non sunt lugendi, qui cum signo crucis exeunt. Lugendi autem vere sunt infideles, qui hinc transeunt in gehennam; ut ediscant verum esse, quod credere noluerunt.
PL 17, 449C道理は明らかである。死者の復活が将来あると信じられるなら、十字架のしるしとともに世を去る者たちを嘆くべきではない。むしろ真に嘆かれるべきは、ここからゲヘナへ移る不信者たちである。彼らが信じようとしなかったことが真実であると、思い知るためである。
Fideles autem resurgent ad gloriam, ut qui in saeculo stulti habiti sunt propter fidem, videantur prudentes; providerunt enim sibi gloriam. Hi sunt qui per Jesum, id est, sub spe fidei hujus exeuntes, adducentur cum eo in adventu ejus; ut ab hominibus videantur.
PL 17, 449D一方、信じる者たちは栄光へと復活する。世で信仰のゆえに愚かな者と見なされた者たちが、賢い者と見られるようになるためである。彼らは自分のために栄光を先に備えたからである。「イエスを通して」世を去る者たち、すなわちこの信仰の望みのもとに世を去る者たちは、その到来のとき彼とともに連れて来られる。人々に見られるためである。
Cum tamen ipse defuncti excessum lugendum prohibeat, ipse alibi dicit: Ne tristitiam haberem (Philip. II, 27) . Sed jam suo loco solutum est.
PL 17, 449D彼自身は、死者の旅立ちを嘆くことを禁じながら、別の箇所では自ら言っている。「私が悲しみを持たないために」(フィリピ2:27)。しかしこれはすでにしかるべき箇所で解かれている。
(Vers. 14-17.) Hoc enim vobis dicimus in verbo Domini, quia nos qui vivimus, qui subrelicti sumus in adventum Domini, non praeveniemus eos qui dormierunt.
PL 17, 450A(第14–17節)「我々は主の言葉によって汝らにこう言う。生きている我々、主の到来まで残される我々は、眠りについた者たちに先んじることはない」。
Quoniam ipse Dominus in jussu, et voce Archangeli, et tuba Dei descendet de coelo, et hi qui in Christo mortui sunt, resurgent primi: deinde nos qui vivimus, qui relinquimur, una cum illis rapiemur in nubibus obviam Domino in aera, et sic semper cum Domino erimus.
PL 17, 450A「主自らが号令と大天使の声と神のラッパとともに天から下り、キリストにあって死んだ者たちがまず復活する。次に、生きている我々、残されている我々は、彼らとともに雲の中へ、空中で主に会うために引き上げられ、こうして我々は常に主とともにいる」。
Quare consolamini vos invicem in his verbis. Sensu Domini loqui se profitetur, cum dicit: Hoc vobis dicimus in verbo Domini.
PL 17, 450A「それゆえ、これらの言葉によって、汝ら互いに慰め合え」。彼が「我々は主の言葉によって汝らにこう言う」と言うとき、自分が主の思いに従って語ると宣言している。
Ut enim fidam spem et ratam gloriam resurrectionis sanctis promissae demonstret, ordinem ipsum, quomodo futura sit, exponit, nutu judicis Christi, sancto Spiritu intimante; ut ipsa spe qui charos suos praemiserunt, non doleant, addiscentes quia in adventu Domini priores resurgent, qui in Christo moriuntur.
PL 17, 450A彼は、聖なる者たちに約束された復活の望みの確かさと栄光の確実さを示すために、それがどのように起こるかの次第そのものを説明する。それは裁き手キリストの合図により、聖なる霊が告げ知らせることによる。愛する者を先立たせた者たちが、この望みによって悲しまず、主の到来のとき、キリストにあって死ぬ者たちが先に復活することを学び知るためである。
Ipse enim Christus Dominus voluntate Patris, quasi primus angelus de exercitu coelesti, sicut continetur in Apocalypsi Joannis apostoli (Apoc. XII, 7 et seq.) , descendet de coelo ad gerendum bellum nomine Dei contra antichristum.
PL 17, 450B実に、主キリスト自らが、父の意志により、天の軍勢の第一の天使のように、使徒ヨハネの黙示録に含まれるとおり(黙示録12:7以下)、反キリストに対して神の名によって戦いを行うために、天から下るのである。
Quo exstincto, jussu ejus resurgent mortui. Hoc est ergo in tuba Dei descendere, nomine Dei bellum gerere; est enim, ut ipse dixit ad Jesum filium Nave (Josue V, 14) , dux et princeps exercitus Domini, propter quod archangelus dicitur.
PL 17, 450B彼が滅ぼされたのち、その命令によって死者たちが復活する。ゆえに「神のラッパとともに下る」とは、神の名によって戦いを行うことである。彼は、自らヌンの子ヨシュア〔底本は Jesum filium Nave(ナベの子イエス)〕に言ったように(ヨシュア記5:14)、主の軍勢の指揮官にして長であり、そのゆえに大天使と呼ばれるからである。
Cum autem in tuba Dei descendet, Deus est; quia utrumque continent Scripturae, sicut in Exodo, quem angelum in flamma apparuisse Moysi legimus, statim ipsum in subjectis esse Deum agnoscimus, id est, Filium Dei, dicente eadem Scriptura: Et accedens, inquit, Moyses avertit se; quia non potuit considerare in faciem Dei (Exod. III, 6) .
PL 17, 450Bしかし「神のラッパとともに下る」とき、彼は神である。聖書は両方を含んでいるからである。たとえば出エジプト記で、炎の中でモーセに現れた天使を、続く箇所ですぐに神、すなわち神の子であると認める。同じ聖書が言うとおりである。「モーセは近づいて顔をそむけた。神の顔を見つめることができなかったからである」(出エジプト記3:6)。
Deus ergo est, quia Filius Dei verus est Deus: dux autem et princeps ideo, quia caput omnium est; quia per ipsum omnia.
PL 17, 450C神であるのは、神の子が真の神だからである。指揮官であり長であるのは、彼がすべての頭であり、彼を通してすべてがあるからである。
Resurgentibus ergo primis, qui in Christo mortui sunt, deinde nos qui vivimus, rapiemur una cum illis bajulis nubibus obviam Christo in aera; ut cum Domino omnes veniant ad praelium, et quos occiderat, videat vivos; quia sicut Domino famulatae sunt nubes, ita et his quos fratres suos dignatus est appellare.
PL 17, 450Cこうして、キリストにあって死んだ者たちがまず復活し、次に生きている我々が、彼らとともに、運び手となる雲によって空中でキリストに会うために引き上げられる。すべての者が主とともに戦いに赴き、〔反キリストが〕殺していた者たちが生きているのを主が見るためである。主に雲が仕えたように、彼が兄弟と呼ぶことをよしとした者たちにも、雲は仕えるからである。
Et sic semper cum Domino erimus; in ipso enim raptu mors proveniet et quasi per soporem, ut egressa anima in momento reddatur. Cum enim tollentur, morientur; ut pervenientes ad Dominum, praesentia Domini recipiant animas; quia cum Deo mortui esse non possunt.
PL 17, 450C「こうして我々は常に主とともにいる」。引き上げられるそのときに、死が、いわば眠りを介して訪れ、出て行った魂が一瞬のうちに戻されるからである。実に、引き上げられるとき彼らは死ぬ。それは、主のもとに着いたとき、主の臨在によって魂を受け戻すためである。神とともにいて死んでいることはありえないからである。
Itaque consolamini vos invicem in his verbis. Hac spe consolari se invicem jubet eos, qui adhuc more gentili charorum suorum excessum putabant lugendum.
PL 17, 450D「それゆえ、これらの言葉によって、汝ら互いに慰め合え」。彼は、なお異邦人の風習に従って自分の愛する者たちの死去を嘆くべきだと思っていた者たちに、この望みによって互いに慰め合うよう命じる。
Caput V
第V章PL 17, 450D(Vers. 1, 2, 3.) De temporibus autem et momentis, fratres, non est necesse vobis scribi; ipsi enim diligenter scitis, quia dies Domini, ut fur noctu, ita veniet.
PL 17, 450D(第1・2・3節)「兄弟たちよ、時と時期については、汝らに書く必要がない。汝ら自身が、主の日が夜の盗人のように来ることを、よく知っているからである」。
Cum enim dixerint: Pax, et securitas, tunc repentinus eis superveniet interitus, quemadmodum dolor partus praegnanti, et non effugient.
PL 17, 451A「人々が『平和だ、安全だ』と言っているとき、そのとき、身ごもった女に産みの苦しみが臨むように、突然の滅びが彼らに襲いかかり、彼らは逃れられない」。
Hoc est quod in Evangelio Dominus locutus est, dicens: Vigilate, quia nescitis horam, qua Dominus vester venturus est (Marc. XIII, 32) . Et iterum: Si quis vobis dixerit: Ecce hic Christus, aut ecce illic; nolite credere (Matth. XXIV, 23) .
PL 17, 451Aこれは、福音書で主が言ったことである。「目を覚ましていよ。汝らの主がいつ来るか、その時を汝らは知らないからである」(マルコ13:32)〔引かれた句はマタイ24:42に当たる〕。また、「もし誰かが汝らに、『見よ、キリストはここにいる』、あるいは『あそこにいる』と言っても、信じてはならない」(マタイ24:23)。
Subito enim et ex insperato apparebit sicut coruscatio apparet ab Oriente in Occidentem, habens secum militiam exercitus Dei Patris ad perditionem antichristi et satellitum ejus.
PL 17, 451A彼は突然、思いがけなく現れる。稲妻が東から西へと現れるように、父なる神の軍勢の軍隊を伴い、反キリストとその従者たちを滅ぼすためである。
Cum enim securi fuerint perfidi de regno diaboli, interfectis sanctis, id est, Enoch et Elia, laeti de victoria invicem sibi mittentes munera, sicut dicit Apocalypsis (Apoc. XI, 7 et seq.) , tunc illis subito veniet repentinus interitus.
PL 17, 451A背信の者たちが悪魔の国について安心しているとき――聖なる者たち、すなわちエノクとエリヤを殺して、勝利を喜び、互いに贈り物を送り合うとき、黙示録が言うとおり(黙示録11:7以下)――そのとき、彼らに突然、滅びが襲う。
In adventu enim suo Christus hos omnes disperdet; ut videntes sancti, quod evaserint, glorientur.
PL 17, 451Bキリストは自らの到来のとき、これらの者すべてを滅ぼし尽くす。見ている聖なる者たちが、自分が逃れたことを誇るためである。
(Vers. 4, 5.) Vos autem, fratres, non estis in tenebris, ut vos dies ille tamquam fur apprehendat; omnes enim vos filii luminis estis et filii diei: non estis noctis neque tenebrarum.
PL 17, 451B(第4・5節)「しかし兄弟たちよ、汝らは暗闇の中にはいない。あの日が盗人のように汝らを捕らえることのないように。汝らはみな光の子であり、昼の子だからである。汝らは夜の者でも暗闇の者でもない」。
In tenebris ignorantiam significat et mendacium, in die autem scientiam et veritatem. Idcirco christianos non in tenebris esse dicit, gentiles autem vel incredulos Judaeos filios tenebrarum; quia cultores sunt mendacii.
PL 17, 451B「暗闇の中」ということで、彼は無知と偽りを示し、「昼」ということで知識と真理を示している。それゆえ彼は、キリスト教徒は暗闇の中にはいないと言い、異邦人ないし信じないユダヤ人は暗闇の子だと言う。偽りを崇める者だからである。
Quamobrem fideles securos esse debere significat; quia non ignorant futurum adventum Domini, sed exspectant solliciti, ut veniat. Qui autem ignorant diffidentes de eo, repente illos apprehendet improvidos, et interficiet.
PL 17, 451Bそれゆえ彼は、信じる者たちは安んじているべきだと示す。主の将来の到来を知らないのではなく、その到来を心を配って待ち望んでいるからである。しかし、彼を疑って〔その到来を〕知らない者たちについては、〔主が〕備えのない彼らを突然捕らえて殺す。
(Vers. 6-11.) Igitur non dormiamus, sicut et caeteri, sed vigilemus, et sobrii simus. Hi enim qui dormiunt, nocte dormiunt: et qui inebriantur, nocte sunt ebrii.
PL 17, 451C(第6–11節)「それゆえ、ほかの者たちのように眠らず、目を覚まして、節度を保とう。眠る者は夜に眠り、酔う者は夜に酔うからである」。
Nos autem qui diei sumus, sobrii simus, induti thoracem fidei et charitatis, et galeam spei salutis, quia non posuit nos Deus in iram, sed in acquisitionem salutis per Dominum nostrum Jesum Christum, qui mortuus est pro nobis; ut sive vigilemus, sive dormiamus, simul cum illo vivamus.
PL 17, 451C「しかし昼に属する我々は、節度を保とう。信仰と愛の胸当てを着け、救いの望みの兜をかぶって。神は我々を怒りへではなく、我々の主イエス・キリストを通して救いを得ることへと定めたからである。彼は我々のために死んだ。それは、我々が目を覚ましていても眠っていても、彼とともに生きるためである」。
Propter quod exhortamini invicem, et aedificate alterutrum, sicut et facitis. Apertum est quod dicit; commonet enim, ne securi de nomine Salvatoris, negligenter agamus: ideoque tribus propugnaculis nos muniri debere, id est, fidei, et spei, et charitatis.
PL 17, 451C「それゆえ、互いに勧め合い、汝らが現にそうしているように、互いに造り上げよ」。彼の言うことは明白である。救い主の名に安んじて我々が怠ることのないよう、思い起こさせているのである。それゆえ我々は、三つの砦、すなわち信仰と望みと愛によって守られねばならない。
Dum enim fides manet, spem excitat: spes autem necessario sollicita est de promissione, nec dormit: charitas autem devotum offert Deo; nihil enim adversum admittit charitas.
PL 17, 451C信仰がとどまるとき、それは望みを呼び起こし、望みは必然的に約束について心を配り、眠らない。愛は〔人を〕献身した者として神に献げる。愛は敵対するものを何も受け入れないからである。
Idcirco enim mortuus est pro nobis Dominus Jesus, et resurrexit; ut sive vigilemus, hoc est, vivamus, sive dormiamus, id est, moriamur, una cum illo aeterna vita fruamur.
PL 17, 451D主イエスが我々のために死んで復活したのは、そのためである。我々が目を覚ましていても、すなわち生きていても、眠っていても、すなわち死んでいても、彼とともに永遠の生命を享受するためである。
Hoc est quod supra dixit quia fideles in adventu Domini tam mortui, quam vivi obviam tollentur Domino, et semper vivent cum eo. In hoc meditandum docet, ut invicem se in isto aedificent sensu.
PL 17, 451Dこれは、先に彼が言ったことである。信じる者たちは主の到来のとき、死者も生者も主に会うべく引き上げられ、永遠に彼とともに生きる。彼は、この思いのうちに互いを造り上げるよう、これを思い巡らすことを教える。
(Vers. 12, 13.) Rogamus autem vos, fratres, ut cognoscatis eos, qui laborant in vobis, et praesunt vobis in Domino, et monent vos; ut illis summum honorem habeatis in charitate propter opera ipsorum: pacem habete inter vos.
PL 17, 451D(第12・13節)「兄弟たちよ、我々は汝らに願う、汝らのうちで労苦し、主にあって汝らの上に立ち、汝らを戒める者たちを認めよ。彼らの働きのゆえに、愛において彼らを最大限に敬え。汝ら互いのあいだに平和を保て」。
Hoc est, quod dicit et in alia epistola (I Tim. V, 17) presbyteros duplici honore honorandos, qui laborant in verbo doctrinae. Potest enim pigere eum, qui inopiam patitur, exercitium facere, quod prosit audientibus.
PL 17, 452Aこれは彼が別の手紙(一テモテ5:17)でも言っていること、すなわち、教えの言葉に労苦する司祭たちは二重の敬意をもって敬われるべきだ、ということである。実に、欠乏に苦しむ者は、聞く者たちの益となる務めを行うことを嫌うことがあるからである。
Quid enim prodest honorem sine fructu habere: aut quid magnum est offerre ei carnalia, qui tribuit spiritalia? Sicut enim divitiae negligentiam pariunt salutis, ita egestas dum saturari quaerit, a justitia declinat.
PL 17, 452A実際、実りのない敬意を持つことに何の益があろう。また、霊的なものを与える者に肉的なものを献げることが、何ほどのことであろう。富が救いへの怠慢を生むように、欠乏もまた、満たされようと求めるうちに正義から逸れるのである。
Hinc Salomon nec nimis divitem se petit fieri; nec egestuosum (Prov. XXX, 8) . Hoc ipsum tamen in charitate fieri debere; ut honorificentia sacerdotis non de timore magis sit, sed de amore; ut etiam illi proficiat, qui facit.
PL 17, 452Aそれゆえソロモンは、あまりに富む者にも、窮乏する者にもならないことを願った(箴言30:8)。ただしこれは愛において行われるべきである。祭司〔sacerdos〕への敬意が、恐れからよりもむしろ愛から出るものとなり、行う者自身にも益となるためである。
Res enim quae sponte non fit, ad effectum non pervenit; quamvis enim ad praesens proficiat sumenti, nihil tamen proderit in futuro danti. Et quia dissensio multa generat mala, pacificos eos esse hortatur.
PL 17, 452B自発的でないことは、成就に至らない。受け取る者には今は益になっても、与える者には将来何の益にもならないからである。また、不和は多くの悪を生むので、彼は彼らが平和を作る者であるよう勧める。
(Vers. 14-17.) Rogamus vero vos, fratres, corripite inquietos, consolamini pusillanimes, opitulamini infirmis, patientes estote ad omnes. Videte ne quis malum pro malo alicui reddat: sed semper quod bonum est sectamini et in invicem, et in omnes.
PL 17, 452B(第14–17節)「兄弟たちよ、我々は汝らに願う、落ち着きのない者を戒め、気の弱い者を慰め、弱い者を助け、すべての人に対して忍耐強くあれ。誰も悪に悪を返すことのないよう気をつけよ。いつも、善いことを、互いにも、すべての人にも追い求めよ」。
Semper gaudete in Domino, sine intermissione orate, in omnibus gratias agite. Haec est enim voluntas Dei in Christo Jesu in omnibus vobis.
PL 17, 452B「いつも主にあって喜べ、絶えず祈れ、すべてのことに感謝せよ。これがキリスト・イエスにおいて、汝らすべてに対する神の意志だからである」。
Quoniam necesse est quosdam in plebe esse immodestos, quosdam autem pusillanimes, hoc est, timidos, quosdam vero fide infirmos; ideoque hos qui moderati sunt et magnanimes, et fide fundati, hortatur cum prece, ut his consulant, ut possint proficere, sufferentes eos; ne si retributio fit malorum, pejores se fiant.
PL 17, 452B民のなかには、慎みのない者もいれば、気の弱い者、すなわち臆病な者もおり、また信仰に弱い者もいるのは避けがたいからである。それゆえ彼は、節度があり、心が広く、信仰に基礎を据えた者たちに、祈りを添えて勧める。彼らのために配慮し、彼らを耐え忍んで、進歩できるようにせよ。悪に悪が返されるなら、彼らがいっそう悪くなってしまうことのないように、と。
Idcirco nihil aliud quam bonum sectandum hortatur non solum in causa fratrum, sed et in omnium. Possunt enim bonis operibus attrahi infideles ad credulitatem, ex qua semper gaudeatur in Domino, hoc est, in bonum.
PL 17, 452Cそれゆえ彼は、兄弟たちのことだけでなく、すべての人についても、善のほかは何も追い求めてはならないと勧める。不信者も善い業によって、信じることへと引き寄せられうるからである。信じることによって、主にあって、すなわち善にあって、常に喜ぶことになる。
Orandum autem sine intermissione; sedulae enim preces provocant animum judicis ad dandam misericordiam. In omnibus vero actibus bonis Deo gratias agendas, qui hanc tribuit doctrinam in Christo Jesu Domino nostro.
PL 17, 452C絶えず祈るべきである。たゆまぬ祈りは、裁き手の心を動かして、慈しみを与えさせるからである。また、すべての善い行いにおいて、キリスト・イエス、我々の主にあるこの教えを与えた神に感謝すべきである。
(Vers. 18-22.) Spiritum nolite exstinguere: prophetias nolite spernere. Omnia probate: quod bonum est, tenete: ab omni specie mala abstinete vos.
PL 17, 452C(第18–22節)「霊を消すな。預言を軽んじるな。すべてを吟味し、善いものを保て。あらゆる悪い外見から身を遠ざけよ」。
Hoc dicit, ut non facile alicui per spiritum loquenti interdicatur (exstinguitur enim, si incipientis loqui fervor contradictione sopitur) ne forte non intelligentes dici ab eo spiritalia, injuriam faciant Spiritui sancto, et peccent per ignorantiam: neque aliquem qui quasi Scripturas revelet, non audiri patienter debere: sed omnia dicta examinari, et sic judicari; ne forte gratiam datam fratri dum respuunt, auctori repugnent.
PL 17, 452D彼がこう言うのは、霊によって語る者が誰であれ、たやすく禁じられてはならないということである(語り始める者の熱意が反論によって鎮められると、〔霊は〕消されるからである)。霊的なことが彼によって語られているのを理解せず、聖なる霊を傷つけて、無知によって罪を犯すことのないようにである。また、聖書を啓示するかのように語る者の誰も、辛抱強く聞かれるべきでない、ということはなく、語られたことをすべて吟味し、そのうえで判断すべきである。兄弟に与えられた恩寵を退けるうちに、その授与者に逆らうことのないようにである。
Omnia ergo quae dicuntur, probanda monet; et quidquid sobrie et bene dictum fuerit, retinendum. Quaecumque enim apostolorum et ipsius Domini dictis congruunt, ea bene dicta habenda sunt et retinenda: ab his autem quae inimica fidei videntur, abstinendum.
PL 17, 453Aそれゆえ彼は、語られることをすべて吟味すべきこと、節度をもって善く語られたことは何であれ保つべきことを戒める。使徒たちと主自身の言葉に一致するものはすべて、善く語られたものとして受け取り保つべきであり、信仰に敵対すると見えるものからは遠ざかるべきである。
Solet enim spiritus mundi fallaciter quasi per imitationem dicere bona, et inter haec subinducere prava, ut per haec quae bona sunt, accepto ferantur et mala; ut quia unius spiritus dicta putantur, non discernantur ab invicem: sed per id quod licitum est, commendetur illicitum auctoritate nominis, non ratione virtutis.
PL 17, 453A世界の霊は、あたかも模倣によるかのように偽りをもって善いことを語り、その中に邪なことを紛れ込ませる習いがある。それは、善いものを通して悪いものまでが受け入れられるようにするためである。ひとつの霊の言葉と思われているので、互いに区別されない。許されたことを通して、許されないことが、徳の理によらず、名の権威によって推奨されるのである。
Solent enim sub apostolorum nomine et ipsius Domini infanda docere et adversa; ideoque omnia probanda monet, quia non possunt eloquia Domini esse diversa.
PL 17, 453A実に、彼らは使徒たちの名、また主自身の名のもとに、口にするのも忌まわしい、相反することを教える習いがある。それゆえ彼はすべてを吟味するよう戒める。主の言葉が相異なることはありえないからである。
Hinc est unde et Joannis apostoli epistola: Nolite, inquit, omni spiritui credere: sed probate spiritus, si ex Deo sunt (I Joan. IV, 1) , quia si multa bona dicat, in aliquo autem quod fidei adversum est, promat, sciatur non esse Spiritus sanctus.
PL 17, 453Aそこから、使徒ヨハネの手紙にも言う。「すべての霊を信じてはならない。霊が神から出たものかどうかを吟味せよ」(一ヨハネ4:1)。もし〔霊が〕多くの善いことを語っても、何か一つ信仰に反することを持ち出すなら、それは聖なる霊ではないと知られるべきである。
Nihil enim erroris in Spiritu sancto poterit reperiri. Sed per exercitium eloquii quaedam spiritalia, quaedam vero carnalia; quia omnis error carni deputatur, aut certe commento quodam astutiae bona fingit; ut his inserat mala, sicut supra memoravi: quemadmodum in Montano, et Priscilla, et Maximilla prophetis cataphrygarum spiritus mundi imitatione quadam boni simulavit; ut per multa verisimilia, necnon et vera, mentiretur se esse Spiritum sanctum.
PL 17, 453B聖なる霊のうちには、誤りは何も見いだされえないからである。ただ、語りの実践において、あるものは霊的、あるものは肉的である。あらゆる誤りは肉に帰せられるからであり、さもなくば、狡猾な工夫によって善いものを偽り、そこに悪いものを差し挟むのである。先に述べたとおりである。カタフリュギア派の預言者であるモンタヌス、プリスキラ、マクシミラにおいて、世界の霊が善の何らかの模倣を装ったように。多くの真実らしいこと、また真実をも通して、自分が聖なる霊であると偽るためであった。
(Vers. 23.) Ipse autem Deus pacis sanctificet vos per omnia perfectos; ut integer spiritus vester, et anima, et corpus sine querela in adventu Domini nostri Jesu Christi servetur.
PL 17, 453B(第23節)「平和の神自身が、汝らをすべてにおいて完全な者として聖とするように。汝らの霊と魂と体が、我々の主イエス・キリストの到来のとき、非難されるところなく無傷のまま保たれるように」。
Deus pacis Christus est; ait enim: Pacem meam do vobis, pacem meam relinquo vobis (Joan XIV, 27) .
PL 17, 453C平和の神とはキリストである。彼は言うからである。「私は私の平和を汝らに与える、私の平和を汝らに残す」(ヨハネ14:27)。
Quippe cum omnia quae habet Pater, Filii sint, hunc sanctificare nos optat Apostolus; ut nos illustret pietate clementiae suae, et omnem actum nostrum dirigat in perfectione, ut integer sit spiritus datus nobis.
PL 17, 453C父の持つものはすべて子のものであるので、使徒は、この子が我々を聖とすることを望んでいる。それは、子が自らの寛容の慈しみによって我々を照らし、我々のあらゆる行いを完成に向けて導き、我々に与えられた霊が無傷であるためである。
Tunc enim integer est, si bonae vitae studeamus, animam habentes mundam, et corpus sine querela; ut totus homo sit perfectus. Potest enim corpus mundum esse, et anima inquinari per malum cogitatum: ideoque spiritum in homine mundum dicit esse debere.
PL 17, 454A実に、我々が善い生き方に努め、魂を清く、体を非難されるところなく保つなら、そのとき霊は無傷であり、全き人が完全になる。体が清くても、魂が悪い思いによって汚されうるからである。それゆえ彼は、人の内なる霊は清くあるべきだと言う。
Si autem mala vita vel cogitatio intercedat, non erit integer spiritus; quia deserit hominem peccatis obnoxium.
PL 17, 454Aだが、悪い生き方や思いが間に入るなら、霊は無傷ではなくなる。霊は、罪に服した人を見捨てるからである。
Dum enim dissentit anima et corpus, quamvis sine sensu sit, alieni ab eo efficiuntur, et velut perdens eos, non erit integer spiritus; ad hoc enim datur homini, ut maneat in eo, et sit quasi caput ejus.
PL 17, 454A魂と体とが不和になると、たとえ感覚がなくとも〔quamvis sine sensu sit の主語は定かでない。「〔人が〕それと気づかなくとも」とも読める〕、それらは霊から疎遠なものとなり、霊はそれらをいわば失うことになって、無傷ではなくなる。霊が人に与えられるのは、人の内にとどまり、いわばその頭となるためだからである。
Integer ergo non erit; quia perdit membra, dum recedit ab eo homo, ea agens quae odit Spiritus sanctus.
PL 17, 454Aそれゆえ霊は無傷ではない。人が、聖なる霊の憎むことを行って霊から離れるとき、その肢体を失うからである。
(Vers. 24, 25.) Fidelis est enim Deus, qui vocavit vos, qui et faciet. Fratres, orate pro nobis. Fidelem Deum dicit in promissis suis, ut securi de praemio recte versentur.
PL 17, 454A(第24・25節)「汝らを召した神は信実である。神はそれを成し遂げる。兄弟たちよ、我々のために祈れ」。彼は、神がその約束において信実であると言う。報いについて安んじて、正しく身を処するためである。
Et quia qui recte vivunt juxta Evangelium, facile poterunt impetrare quae postulant; idcirco orare eos pro se hortatur; facile enim multi impetrant, quod desiderant.
PL 17, 454B福音に従って正しく生きる者たちは、求めるものを容易に得られるので、彼は彼らに自分のために祈るよう勧める。実に多くの人が、望むものを容易に得るからである。
(Vers. 26.) Salutate fratres omnes in osculo sancto. Sancta oscula sunt in salutatione christiana, caetera carnalia sunt; quia quidquid sine Christo fit, carnale est, ac per hoc et mortale. Qui enim auctorem vitae contemnit, in morte est.
PL 17, 454B(第26節)「すべての兄弟に、聖なる口づけで挨拶せよ」。キリスト教の挨拶における口づけは聖なるものであり、ほかは肉的である。キリストなしに行われることはすべて肉的であり、そのゆえに死すべきものでもあるからである。命の創始者を軽んじる者は、死の中にいる。
(Vers. 27.) Adjuro vos per Dominum, ut legatur epistola haec omnibus fratribus. Astringit eos, ut solliciti sint ad legendam epistolam cunctis fratribus; ut cognoscant et laudes et admonitiones suas; per quas fiant perfecti.
PL 17, 454B(第27節)「私は主によって汝らに厳命する、この手紙がすべての兄弟に読まれるように」。彼は彼らを縛り、すべての兄弟に手紙を読むことに心を配らせる。彼らが自分への称賛と戒めとを知り、それによって完全な者となるためである。
(Vers. 28.) Gratia Domini nostri Jesu Christi vobiscum. Sic illos in bonis operibus vult proficere; ut gratia Domini nostri Jesu Christi permaneat in eis in aeternum.
PL 17, 454C(第28節)「我々の主イエス・キリストの恩寵が汝らとともにあるように」。このように彼は、彼らが善い業において進歩することを望む。それは、我々の主イエス・キリストの恩寵が、永遠に彼らのうちにとどまるためである。