アンブロシアステルfl. c. 366–384

Commentaria in Epistolam ad Ephesios › 全文

Commentaria in Epistolam ad Ephesios 全文

Ambrosiaster · PL 17, 371D–404A

Prooemium

冒頭 (Prooemium)PL 17, 371D
1

Ephesios Apostolus non fundavit in fide, sed confirmavit, multa mala pro his passus a perfidis, sicut dicit: Si enim, secundum hominem, ad bestias pugnavi Ephesi, quid mihi prodest, si mortui non resurgunt (I Cor. XV, 32) ?

PL 17, 371D

〔序〕エフェソの人々を、使徒は信仰において基礎づけたのではなく、固めたのである。彼らのために背信の者たちから多くの悪を被ったのであり、彼自身が言うとおりである。「もし人間のやり方で、エフェソで獣と戦ったのなら、死者が復活しないとして、私に何の益があるか」(一コリント15:32)。

2

Et quoniam pugnam suam non sine effectu perfectionis illorum praevidet, gaudens in eis, ad meliora scriptis hortatur de urbis Romae custodia; quia veniens ab Hierosolymis in custodia sub fidejussore intelligitur degisse, manens extra castra in conductu suo (Act. XXVIII, 16) .

PL 17, 373A

そして彼は、自らの戦いが彼らの完成という成果なしにはならないと予見して、彼らのことを喜びつつ、ローマの町での監禁のもとから、書簡によってより善いものへと彼らを励ます。エルサレムから来て、兵営の外に自分の借りた住まいにとどまり(使徒言行録28:16)、保証人のもとで監禁のうちに過ごしたと解されるからである。

Caput I

第I章PL 17, 373A
1

(Vers. 1.) Paulus apostolus Christi Jesu per voluntatem Dei sanctis omnibus, qui sunt Ephesi; et fidelibus in Christo Jesu. Solito more scribit, apostolum enim se esse Christi Jesu Dei voluntate testatur.

PL 17, 373A

(第1節)「パウロ、神の意志によるキリスト・イエスの使徒が、エフェソにいるすべての聖なる者たちへ、またキリスト・イエスにある信徒たちへ」。彼はいつもの仕方で書いている。神の意志によって自分がキリスト・イエスの使徒であることを証ししているからである。

2

Non solum fidelibus scribit, sed et sanctis; ut tunc vere fideles sint, si fuerint sancti in Christo Jesu. Bona enim vita tunc prodest ac creditur sancta, si sub nomine Christi habeatur: alioqui contaminatio erit; quia ad injuriam proficit creatoris.

PL 17, 373A

彼は信徒たちにだけでなく、聖なる者たちにも書き送っている。キリスト・イエスにあって聖なる者である場合にはじめて、まことに信徒であるからである。善い生活は、キリストの名のもとにあるときにはじめて益をもたらし、聖なるものと信じられる。そうでなければ汚れとなる。創造者への侮辱に資するからである。

3

(Vers. 2.) Gratia vobis et pax a Deo Patre nostro, et Domino Jesu Christo. Gratiam Dei cum sanctis dicit esse et fidelibus, quem Patrem nostrum appellat; quia ab ipso sunt omnia et condita et restaurata: Christum autem Dominum nostrum, quia redemit nos, offerens se pro nobis.

PL 17, 373B

(第2節)「恩寵と平和が汝らにあるように、我々の父なる神と、主イエス・キリストから」。彼は、神の恩寵が聖なる者たちとともに、また信徒たちとともにあると言い、その神を我々の父と呼ぶ。万物が神によって創られ、また回復されたからである。またキリストを我々の主と呼ぶのは、我々のために自らを献げて、我々を贖ったからである。

4

(Vers. 3.) Benedictus Deus et Pater Domini nostri Jesu Christi, qui benedixit nos omni benedictione spiritali, id est, non mundana, sed coelesti benedictione: neque corruptibili, sed aeterna; quia gloria christianorum non in terra, sed in coelo est, et est in Christo.

PL 17, 373B

(第3節)「祝福されよ、我々の主イエス・キリストの神にして父は。彼は、あらゆる霊的な祝福をもって我々を祝福した」。すなわち、この世界の祝福ではなく天の祝福であり、朽ちるものではなく永遠のものである。キリスト教徒の栄光は地上ではなく天にあり、キリストのうちにあるからである。

5

Omne enim donum gratiae Dei in Christo est; ut si quis, spreto Christo, benedici se a Deo putet, errare se sciat. Aliter tamen benedicitur Deus, et aliter homines.

PL 17, 373B

実に、神の恩寵の賜物はすべてキリストのうちにある。したがって、キリストを退けておきながら、神に祝福されていると思う者は、自分が誤っていると知れ。ただし、神が祝福される仕方と、人々が祝福される仕方は異なる。

6

Unum quidem benedictionis nomen est, sed pro merito personae debet intelligi; nam et facere dicitur Deus, et homines faciunt: sed Deus nutu solo impassibiliter facit; homines autem manu, conatu, labore, sudore efficiunt.

PL 17, 373C

祝福という名は一つであるが、その人物の立場にふさわしく理解されねばならない。実に、神も行うと言われ、人々も行うが、神はただ意志の一動によって、苦しむことなく行うのに対し、人々は手と、努力と、労苦と、汗をもって成し遂げる。

7

Deus ergo benedicitur, cum laudibus dignis extollitur: homines autem sic benedicit Deus, ut donum gratiae suae eis impertiat, non secundum merita eorum, sed secundum misericordiam suam.

PL 17, 373C

こうして神は、ふさわしい賛美によって高められるときに祝福される。他方、神が人々を祝福するのは、彼らに自らの恩寵の賜物を分け与えることによってであり、それは彼らの功績によらず、自らの慈しみによる。

8

Et ideo dixit: Qui nos benedixit in benedictione spiritali; ut ostenderet perfectam benedictionem dari coelestium credentibus in Christo, ut pleni sint gloria coelesti, supra potestates subvecti coelorum. Quia ubi ego, inquit, ero, illic et minister meus erit (Joan. XII, 26) .

PL 17, 373C

それゆえ彼は言った。「霊的な祝福をもって我々を祝福した者」。これは、天のものの完全な祝福が、キリストを信じる者たちに与えられ、彼らが天の栄光に満たされて、諸天の権能の上に引き上げられることを示すためである。主は言う。「私がいる所に、私に仕える者もいるであろう」(ヨハネ12:26)。

9

(Vers. 4.) Sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem, ut essemus sancti et immaculati coram eo in charitate.

PL 17, 373C

(第4節)「それは、彼が世界の創設の前に、彼のうちに我々を選んだとおりである。我々が愛において、彼の前で聖なる者、傷のない者となるために」。

10

Praescius omnium Deus scit qui credituri essent in Christum, sicut dicit ad Romanos: Quos praesciit et vocavit nos (Rom. VIII, 29) : non solum ex Judaeis, sed etiam ex gentibus.

PL 17, 373D

万物を予知する神は、誰がキリストを信じることになるかを知っている。ローマの人々に宛てて彼が言うとおりである。「予め知り、我々を召した者たちを」(ローマ8:29)〔底本は quos praesciit et vocavit nos。ローマ8:29–30 に、ローマ9:24「我々を召した。ユダヤ人からだけでなく、異邦人からも」が重なっているらしい。文が整わないが、刷られたまま写した〕。ユダヤ人からだけでなく、異邦人からもである。

11

Quos ergo Deus vocare dicitur, perseverant in fide: hi sunt quos elegit ante mundum in Christo; ut sint incontaminati coram Deo in charitate, hoc est, ut amor Dei sanctam illis faciat conversationem. Nemo enim melius alicui obtemperat, quam qui ex charitate obsequitur.

PL 17, 373D

それゆえ、神が召すと言われる者たちは、信仰にとどまる。彼らこそ、神がキリストにおいて世界の前に選んだ者たちである。それは、彼らが愛において神の前で汚れなき者となるため、すなわち神の愛が彼らに聖なる生き方をさせるためである。実に、愛から従う者ほどよく誰かに従う者はいない。

12

(Vers. 5.) Praedestinans nos in adoptionem filiorum per Jesum Christum in ipsum. Hoc dicit decrevisse Deum, ut credentes in Christum adoptarentur in filios a Deo; ut caput ipsorum sit Christus verus Dei Filius.

PL 17, 374A

(第5節)「イエス・キリストを通して、彼へと、我々を子とされることに予定して」。これは、キリストを信じる者たちが神によって子とされるように神が定めたことを言う。彼らの頭が、神のまことの子キリストであるためである。

13

(Vers. 6.) Secundum placitum voluntatis suae in laudem claritatis suae. Tale placitum dicit Deum habuisse; ut ad laudem claritatis ejus proficeret gratia data hominibus; ut salus nostra gloria Dei sit. Qua gratificavit nos in dilecto Filio suo.

PL 17, 374A

(第6節)「自らの意志の善しとするところに従い、自らの栄光〔claritas〕の賛美へと」。このような善しとするところを神は持ったと彼は言う。人々に与えられた恩寵が神の栄光の賛美に資し、我々の救いが神の栄光となるためである。「その恩寵によって、彼は愛する自らの子において、我々に恩寵を施した」。

14

Deus nobis gratiam dedit, propter quod credidimus in Filium ejus Christum; diligens enim unigenitum suum amatoribus ejus divina munera largitur.

PL 17, 374A

神は我々に恩寵を与えた。我々がその子キリストを信じたからである。実に、神は独り子を愛するゆえに、独り子を愛する者たちに神の贈り物を惜しみなく与える。

15

(Vers. 7.) In quo habemus redemptionem per sanguinem ipsius, remissionem peccatorum. Duplicem gratiam flagitat; quia et redemit nos sanguine suo, et peccata nobis non imputavit, id est, redemit et manumisit.

PL 17, 374B

(第7節)「彼において、我々は彼の血による贖いを、罪の赦しを得ている」。パウロは二重の恩寵を力説している。自らの血で我々を贖い、また我々に罪を負わせなかったからである。すなわち、贖い、解放したのである。

16

(Vers. 8.) Secundum divitias gratiae suae, quae sùperabundavit in nobis, in omni sapientia et prudentia. Addit ad gratiam; quia post supra memorata beneficia donum accedit sapientiae et prudentiae rerum spiritualium.

PL 17, 374B

(第8節)「彼の恩寵の富に従って。その恩寵は、あらゆる知恵と思慮において、我々のうちにあふれた」。彼は恩寵にさらに付け加えている。先に挙げた恩恵のあとに、霊的な事柄についての知恵と思慮の賜物が加わるからである。

17

(Vers. 9, 10.) Ut notum nobis faciat mysterium voluntatis suae, juxta beneplacitum suum, quod proposuit in eum, in dispensationem adimpletionis temporum; restaurans omnia in Christo, quae in coelis sunt, et quae in terra.

PL 17, 374B

(第9・10節)「自らの意志の奥義を我々に知らせるために。彼のうちに定めた、自らの善しとするところに従い、時が満ちることの経綸において。天にあるものも、地にあるものも、キリストにおいてすべて回復して」。

18

Hoc placuit Deo, cujus consilium retractari non potest; ut ostenderet in Christo mysterium voluntatis suae tempore, quo revelari illud voluit in agnitionem creaturae.

PL 17, 374C

これは神が善しとしたことであり、その意図は覆されえない。それは、自らの意志の奥義を、キリストにおいて、それが被造物の認識に啓示されることを神が欲した時に、示すためであった。

19

Voluntas autem ejus haec fuit, ut tunc propitius fieret omnibus, qui in errore erant, sive in coelis, sive in terris, quando Christum manifestavit hoc donum esse credentium, ne illis imputarentur peccata suscipientibus fidem Christi.

PL 17, 374C

神の意志とはこうであった。キリストがこの信じる者たちの賜物であることを現したとき、誤りのうちにいたすべての者、天にいる者にも地にいる者にも、そのときに寛大になること、そして、キリストへの信仰を受け入れる者たちに罪が負わされないようにすることであった。

20

Omnis ergo creatura in coelis et in terris, dum discit agnitionem Christi, restauratur ad id quod est condita.

PL 17, 374C

こうして、天と地にあるすべての被造物は、キリストの認識を学ぶとき、創られたそのものへと回復される。

21

Cum enim ad unius Dei fidem imbuitur, cognito mysterio Salvatoris, ab errore quem coeperat, restauratur, pro certo habens creatorem suum unum esse Deum et Dominum.

PL 17, 374C

実に、唯一の神への信仰へと教え込まれるとき、救い主の奥義を知ることによって、自らが始めた誤りから回復され、自分の創造者が唯一の神にして主であることを確信する。

22

Hinc est unde et Joannes in Apocalypsi dicit: Vidi Michael et Angelos ejus in coelo pugnare cum dracone et cum exercitu ejus (Apoc. XII, 7) . Haec repugnantia partim de errore est, partim de usurpatae tyrannidis praesumptione.

PL 17, 374C

ここから、ヨハネも黙示録で言うのである。「私は、ミカエルとその天使たちが、天において竜とその軍勢と戦うのを見た」(黙示録12:7)。この抗争は、一部は誤りから、一部は簒奪した暴政の僭越から生じる。

23

(Vers. 11, 12.) In quo et nos sortiti sumus, praedestinati secundum propositum Dei, qui universa creavit secundum consilium voluntatis suae; ut simus in laudem gloriae ejus nos, qui ante speravimus in Christo.

PL 17, 374D

(第11・12節)「彼において、我々もまた相続分を得た。すべてを自らの意志の意図に従って造った神の計画に従って、予定された者としてである。先にキリストに望みを置いた我々が、彼の栄光の賛美となるために」。

24

Hoc est, quod dicit, quia dispensatio praedicationis his decreta est a Deo; qui ex Judaeis crediderunt in Christum.

PL 17, 374D

これが彼の言うことである。すなわち、宣教の経綸は、キリストを信じたユダヤ人たちのために神によって定められた、ということである。

25

Unde nullus ex gentibus ad apostolatum electus est; dignum enim erat ex his eligi praedicatores, qui ante speraverunt salutem, quae illis promissa erat in Christo.

PL 17, 375A

それゆえ、異邦人のうちからは誰も使徒職に選ばれなかった。実に、宣教者は、キリストにおいて自分たちに約束されていた救いを先に望んだ者たちのうちから選ばれるのがふさわしかったからである。

26

(Vers. 13, 14.) In quo et vos, cum audissetis verbum veritatis Evangelii salutis vestrae, credentes signati estis Spiritu promissionis sancto; qui est pignus haereditatis nostrae, in redemptionem acquisitionis in laudem gloriae ipsius.

PL 17, 375A

(第13・14節)「彼において、汝らもまた、汝らの救いの福音である真理の言葉を聞いて、信じ、約束の聖なる霊によって証印を押された。この霊は我々の相続の保証であり、〔神が〕獲得した者の贖いのため、彼の栄光の賛美のためである」。

27

Laus gloriae Dei est, cum multi acquiruntur ad fidem, sicut gloria medici est, si multos curet.

PL 17, 375A

神の栄光の賛美とは、多くの者が信仰へと獲得されることである。医者の栄光が、多くの者を癒すことにあるのと同じである。

28

Ideoque ad gloriam Dei pertinet, quia gentes vocavit, ut salutis suae medelam consequerentur per fidem promissam Judaeis, signum habentes redemptionis atque haereditatis futurae, Spiritum sanctum datum post baptismum.

PL 17, 375A

したがって、神が異邦人を召したことは神の栄光に関わる。それは、異邦人がユダヤ人に約束された信仰を通して自らの救いの癒しを得、贖いと来たるべき相続のしるしとして、洗礼のあとに与えられた聖なる霊を持つためである。

29

Redempti enim haeredes designati sunt, si in regeneratione perdurent; ut fides prima veniam, sancta vero conversatio perdurans cum fide, coronam mereatur.

PL 17, 375B

実に、贖われた者たちは、再生にとどまるなら、相続人に指名されている。それは、信仰がまず赦しに、信仰とともにとどまる聖なる生き方が冠に、ふさわしい者となるためである。

30

(Vers. 15, 16.) Propterea et ego, audita fide vestra in Domino Jesu, et dilectione in omnes sanctos, non cesso gratias agendo pro vobis, commemorationem vestri facere in orationibus meis.

PL 17, 375B

(第15・16節)「このゆえに私もまた、主イエスにおける汝らの信仰と、すべての聖なる者たちへの愛を聞いて、汝らのために感謝することをやめず、私の祈りの中で汝らを思い起こしている」。

31

Quoniam juxta decretum Dei, quo statuit gentes participes fieri promissionis Judaeorum, audito Ephesii verbo Dei, susceperunt fidem Christi, diligentes omnes sanctos, sicut mandavit Dominus; hac causa Deo gratias agit pro conversione et charitate eorum, qui dignatus est gentes concorporare Judaeis.

PL 17, 375B

神の決定に従い、神は、異邦人がユダヤ人の約束にあずかる者となることを定めた。エフェソの人々は神の言葉を聞いて、キリストへの信仰を受け入れ、主が命じたとおり、すべての聖なる者たちを愛した。この理由で、彼は、異邦人をユダヤ人と一つの体にすることを良しとした神に、彼らの回心と愛のゆえに感謝している。

32

(Vers. 17, 18, 19.) Ut Deus Domini nostri Jesu Christi, Pater claritatis, det vobis spiritum sapientiae et revelationis in agnitione ejus, illuminatos habere oculos cordis vestri; ad hoc ut sciatis quae sit spes vocationis ejus, et quae divitiae haereditatis gloriae ejus in sanctis.

PL 17, 375B

(第17・18・19節)「我々の主イエス・キリストの神、栄光〔claritas〕の父が、汝らに、彼を知るための知恵と啓示の霊を与え、汝らの心の目が照らされた状態であるようにしてくれるように。それは、汝らが、彼の召しの望みがどのようなものか、聖なる者たちのうちにある彼の栄光の相続の富がどのようなものかを知るためである」。

33

Manifestum est quia ideo se orare dicit pro eis, ut fidei suae spem cognoscant in remuneratione coelesti; quia cum plene scierint qui fructus est credentium, propensiores fient circa excolendam religionem.

PL 17, 375C

明らかに、彼が彼らのために祈ると言うのは、彼らが自らの信仰の望みを天の報いにおいて知るためである。信じる者たちの実りがいかなるものかを十分に知れば、信心を養うことにいっそう進んで励むようになるからである。

34

Jam enim in hujusmodi profectus fore videtur, quia si antequam sciant promissionis gloriam, tam devoti sunt; propensiores fient necessario, cum cognoverint. Claritatis tamen Patrem vocat Deum, et Christi Deum, cum verus Pater Christi sit Deus, et Deus creaturae.

PL 17, 375C

すでにこのようなことにおいて進歩があると見える。約束の栄光を知る前でさえこれほど献身しているのだから、知ったときにはいっそう進んで励むようになるのは必然だからである。ただ、彼は神を栄光の父と呼び、またキリストの神とも呼んでいる。神はキリストのまことの父であり、また被造物の神でもあるからである。

35

Sed et ipse Dominus eadem dicit: Vado ad Patrem meum et Patrem vestrum, Deum meum et Deum vestrum (Joan. XX, 17) . Totius ergo claritatis Pater est; quia ab ipso est omnis claritas, et potestas, et dignitas.

PL 17, 375C

しかし、主自身も同じことを言う。「私は、私の父にして汝らの父、私の神にして汝らの神のもとへ行く」(ヨハネ20:17)。それゆえ神はすべての栄光の父である。すべての栄光、権能、尊厳は、神に由来するからである。

36

Est et Pater Christi, sed aliter; quia hic verus Filius est, et Deus omnium, sed non ita Christi Deus est.

PL 17, 375D

神はキリストの父でもあるが、その仕方は異なる。キリストはまことの子であり、神は万物の神であるが、キリストの神である仕方は同じではない〔hic と Deus omnium の係りは定かでない。hic をキリスト、Deus omnium を父なる神と取った〕。

37

Sic enim Deus Christi est; quia Deus de Deo Christus est: caeterorum autem Deus est causa terroris, sicut ipse dicit in Malachia propheta: Si Deus ego sum, ubi est timor meus (Malac. I, 6) ?

PL 17, 375D

実に、神がキリストの神であるのは、キリストが神からの神だからである。他方、その他の者たちにとって、神は恐れの原因である。神自らが預言者マラキを通して言うとおりである。「もし私が神であるなら、私への畏れはどこにあるのか」(マラキ1:6)。

38

(Vers. 20, 21.) Et quae est excelsa magnitudo virtutis ejus in vos, qui creditis, secundum operationem potentiae fortitudinis ejus, quam operatus est in Christo, suscitans illum a mortuis, et collocavit ad dexteram sibi in coelestibus super omnem Principatum et Potestatem, et Virtutem, et Dominationem, et omne nomen, quod nominatur non solum in hoc saeculo, sed et in futuro.

PL 17, 375D

(第20・21節)「また、信じる汝らに向けた彼の力の際立った偉大さは何か。それは、彼がキリストにおいて働かせた、彼の能力と強さの働きに従うものであり、彼を死者のうちから復活させて、天において自らの右に座らせ、あらゆる支配と、権能と、力と、主権の上に、またこの世においてだけでなく来たるべき世においても名づけられるあらゆる名の上に〔置いた〕」。

39

Exemplum salutis credentium et gloriae in resurrectione Salvatoris consistere profitetur, ut ex ea cognoscant fideles, quid eis promissum est.

PL 17, 376A

彼は、信じる者たちの救いと栄光の模範が、救い主の復活のうちにあることを表明する。それによって信徒たちが、自分たちに何が約束されたかを知るためである。

40

Simili enim modo extollentur supra coelos futuri cum Christo; sicut ipse dicit: Pater, volo ut ubi fuero, et hi mecum sint, et videant gloriam meam (Joan. XVII, 24) .

PL 17, 376A

実に、彼らもまた、キリストとともにいることになる者として、同じ仕方で諸天の上に高められるであろう。主自身が言うとおりである。「父よ、私がいる所に、この者たちも私とともにいて、私の栄光を見ることを、私は望む」(ヨハネ17:24)。

41

Hoc propter incarnationem Filii Dei, ut etiam homo factus super omnes coelos esse dicatur, et super cunctam creaturam sedens ad dexteram Dei, habens nomen Dei per naturam, non per adoptionem; ut cognoscant illum esse Filium Dei, qui illum crucifixerunt.

PL 17, 376A

これは神の子の受肉のゆえである。人となった者もすべての天の上にあると言われ、被造物すべての上に、神の右に座し、子とされることによらず本性によって神の名を持つと言われる。彼を十字架につけた者たちが、彼が神の子であると知るためである。

42

Honor enim quem illi dedit Pater per generationem, tunc manifestatus est, cum natus homo passus est, et victa morte resurrexit, ascendens unde descenderat, super omnes coelos. Unde dictum est, quia veritas de terra orta est (Psal. LXXXIV, 12) .

PL 17, 376A

実に、父が生まれによって彼に与えた栄誉は、人として生まれた者が苦しみを受け、死に打ち勝って復活し、降った所から、すべての天の上に昇ったときに、現された。それゆえ、「真理は地から生じた」と言われたのである(詩篇84:12)。

43

Quia enim omne judicium Pater Filio dedit (Joan. V, 22) , idcirco ad dexteram Dei sedere dicitur, quasi judex. Denique ipse dicit ad discipulos: Usque modo nihil petistis in nomine meo: petite, et ego faciam (Ibid. XVI, 24) .

PL 17, 376B

父がすべての裁きを子に与えた(ヨハネ5:22)からこそ、子は裁き主として神の右に座すと言われる。実に、彼は弟子たちに言う。「今まで、汝らは私の名によって何も求めなかった。求めよ、そうすれば私が行う」(ヨハネ16:24)。

44

Unde ait Judaeis: Amodo videbitis Filium hominis sedentem ad dexteram virtutis Dei, et venientem cum nubibus coeli (Matth. XXVI, 64) . Ex eo enim quod innotuit, adiri coepit, et postulari, quasi judex.

PL 17, 376B

それゆえ、彼はユダヤ人たちに言った。「今からのち、人の子が神の力の右に座り、天の雲とともに来るのを、汝らは見るであろう」(マタイ26:64)。実に、彼が知られるようになったことから、裁き主として、人々が彼に近づき、求め始めたのである。

45

(Vers. 22, 23.) Et omnia subjecit sub pedibus ejus, et ipsum dedit caput super omnem Ecclesiam, quae est corpus et plenitudo ejus, qui omnia in omnibus adimpletur.

PL 17, 376B

(第22・23節)「そして、すべてを彼の足の下に服従させ、彼自身を、すべての教会の上に立つ頭として与えた。教会は彼の体であり、すべてにおいてすべてをもって満たされる者の満ちあふれである」。

46

Patrem dicit Filio omnem creaturam subjecisse; ut quia omnia per ipsum fecit (Joan. I, 3) , ipse omnium caput sit et Dominus. Tunc illi omnia subjecit, quando illum ante omnia genuit; ut per ipsum faceret, quae non erant.

PL 17, 376C

彼は、父が子にあらゆる被造物を服従させたと言う。父が万物を子を通して作った(ヨハネ1:3)ので、子がすべてのものの頭にして主であるためである。父が万物を子に服従させたのは、万物に先立って子を生んだときであり、それは、存在していなかったものを子を通して作るためであった。

47

Omnem Ecclesiam dicens, summatim totum comprehendit, quod in coelo est et in terra; ut in novum hominem membra ejus efficiantur, dum confitentur hunc esse, per quem facti a Deo sunt.

PL 17, 376C

「すべての教会」と言うことで、彼は、天にあるものも地にあるものも、要約して全体を含めている。それは、彼らが、神によって作られたのはこの者を通してであると告白するとき、新しい人における彼の肢体となるためである。

48

Snbjiciuntur enim illi quasi capiti membra, ex quo trahunt originem; ut omnia in omnibus, adimpleantur.

PL 17, 376C

実に、肢体は〔底本は Snbjiciuntur。Subjiciuntur と読む〕、頭に服従するように、そこから起源を得る者に服従する。すべてのものがすべてにおいて満たされるためである。

49

Cum enim regressi fuerint ad confessionem unius Dei, flectentes genu Christo, adimpletur in omnibus ut sit omnia; quia ab ipso sunt: ac per hoc ipse in eis est, quia virtute ejus subsistunt; recedentes enim a Deo, evacuare illum videntur. Unde alio loco dicit: Ut crescant omnia in incrementum Dei (Coloss. II, 19) .

PL 17, 376C

実に、唯一の神の告白に立ち帰り、キリストに膝をかがめるとき、すべてにおいて満たされ、彼がすべてとなる。万物は彼から出ているからである。したがって、彼は彼らのうちにいる。彼らは彼の力によって存立するからである。神から離れる者は、彼を空しいものにしているように見える。それゆえ、別の箇所で彼は言う。「万物が神の成長へと成長するように」(コロサイ2:19)。

Caput II

第II章PL 17, 376D
1

(Vers. 1, 2.) Et vos cum essetis mortui delictis et peccatis vestris, in quibus aliquando ambulastis secundum saeculum hujus mundi.

PL 17, 376D

(第1・2節)「そして汝らは、汝らの罪〔delictum〕と罪とによって死んでいたとき、かつてそれらの中を、この世界の世に従って歩んでいた」。

2

Mortuos dicit, quia errores saeculi sequuntur; quidquid enim ab unius Dei professione recedit, mortuum habetur; quia non manet in radice, ex qua trahit originem. Secundum principem potestatis aeris hujus, spiritum qui nunc operatur in filiis diffidentiae.

PL 17, 376D

彼が「死んでいる」と言うのは、世の誤りに従っているからである。実に、唯一の神の告白から離れるものはすべて、死んだものとみなされる。そこから起源を得る根にとどまらないからである。「この空気の権能の支配者、今、不信仰の子らのうちに働いている霊に従って」。

3

Principem potestatis, id est, diabolum, significat saeculi intelligentiam corrupisse; ut ab uno Deo recederent, multorum deorum opinionem suscipientes, ut socios illos suae conspirationis efficeret, dum in eadem impietate inveniuntur, negantes unum Deum.

PL 17, 377A

「権能の支配者」とは悪魔のことであり、彼は、悪魔が世の知性を腐敗させたことを示している。それは、人々が唯一の神から離れて多くの神々という考えを受け入れるようにし、唯一の神を否定して同じ不敬虔のうちに見いだされる彼らを、自らの共謀の仲間とするためであった。

4

Principem ergo hunc erroris ideo aeris dicit spiritum, ut ostendat quia hanc partem sibi usurpavit ad exercendam dominationem. Aliud est enim aer, et aliud princeps: sed quia in mundo vel in aere dominatur, spiritus aeris appellatur.

PL 17, 377A

こうして、誤りのこの支配者を彼が空気の霊と呼ぶのは、悪魔がこの部分を、支配を行使するために自分のものとしたことを示すためである。実に、空気と支配者は別のものである。しかし、この世界において、すなわち空気において支配するので、空気の霊と呼ばれる。

5

(Vers. 3.) In quibus et nos aliquando conversati sumus in desideriis carnis nostrae, facientes voluntatem carnis et consiliorum ejus: et eramus natura filii irae, sicut et caeteri. Perfidiam significat, dum desideria carnis memorat.

PL 17, 377A

(第3節)「その中で我々もまた、かつて自らの肉の欲望のうちに生き、肉とその企てが望むことを行っていた。そして我々は、ほかの者たちと同じく、本性によって怒りの子であった」。彼は「肉の欲望」を思い起こすとき、背信を示している。

6

Voluntas enim carnis est visibilibus oblectari, ut elementa quae Deus gubernacula mundi instituit, deos appellet; cum hoc nomen uni Deo debeatur, ex quo sunt omnia; ut sicut nullum participem habet ex his in virtute, ita nullum habeat consortem in nomine.

PL 17, 377B

実に、肉の意志とは、見えるものを楽しみ、その結果、神が世界の舵として立てた諸元素を神々と呼ぶことである。この名は、万物がそこから出る唯一の神にこそ帰されるべきである。それは、唯一の神が、これらのうちに力を分け持つ者を誰も持たないように、名においても共有者を誰も持たないためである。

7

Christo autem idcirco hoc nomen non negatur, quia sicut communis eis natura est, ita erit et nomen.

PL 17, 377B

しかしキリストにこの名が拒まれないのは、父と子には本性が共通であるように、名もまた共通となるからである。

8

Hoc tamen inter Patrem et Filium interest, quia Pater a nullo hoc accepit: Filius autem per generationem omnia Patris accepit; ut in virtute et substantia et nomine nihil distet Filius a Patre.

PL 17, 377B

それでも、父と子のあいだにはこの違いがある。父はこれを誰からも受けなかったが、子は生まれによって父のすべてを受けた。それゆえ、力においても、実体においても、名においても、子は父と何ら隔たらない。

9

Unde dicit: Omnia quae habet Pater, mea sunt; et mea Patris (Joan. XVI, 15) . Non ergo indignum neque contrarium est, si et Christus Deus dicatur, sed de Deo Patre; ut unius Dei auctoritas conservetur.

PL 17, 377B

それゆえ彼は言う。「父が持つものはすべて私のものであり、私のものは父のものである」(ヨハネ16:15)。したがって、キリストが神と呼ばれることは、不当でも矛盾でもない。ただし、父なる神から出た神として、である。唯一の神の権威が保たれるためである。

10

Nam si quis aliud putat significare, cum voluntatem carnis flagitat, sciat et Apostolum mundam vitam habuisse; quia secundum justitiam Legis conversatus est sine querela.

PL 17, 377C

実に、もし誰かが、彼が「肉の意志」を非難するとき、〔パウロは〕別のことを意味していると考えるなら、使徒もまた清い生活を送っていたこと、律法の正義に従って非難されるところなく生きていたことを、知れ。

11

Sed quia persecutus est fidem Christi, idcirco conversati, inquit, sumus in desideriis carnis nostrae. Omne enim peccatum caro dicitur, maxime perfidia, quae est totius sceleris mater.

PL 17, 377C

しかし彼はキリストへの信仰を迫害したので、そのゆえに、「我々は自らの肉の欲望のうちに生きた」と言うのである。実に、あらゆる罪が肉と呼ばれるが、とりわけ背信がそうであり、これはあらゆる悪行の母である。

12

Nulli opera bona et castitas proderit, si sit perfidus; perfidia enim haec omnia maculat. Hinc est, quod subdidit: Et eramus natura filii irae, sicut et caeteri.

PL 17, 377C

背信の者であるなら、善い業も貞潔も、誰にも益をもたらさない。背信はこれらすべてを汚すからである。ここから、彼は付け加えた。「そして我々は、ほかの者たちと同じく、本性によって怒りの子であった」。

13

Naturae enim cum mala voluntas supponitur, fit natura irae, id est, quae ultioni subjicienda sit, immutata non substantia, sed mala voluntate. Hoc enim deputatur naturae, quod sequitur; unde ait in Esaia: Semen pessimum (Esai. I, 4) .

PL 17, 377C

実に、本性に悪しき意志が付されると、怒りの本性となる、すなわち、報復に服すべきものとなる。実体によってではなく、悪しき意志によって変えられたのである。実に、本性には、それが従うものが帰せられるのである〔Hoc enim deputatur naturae, quod sequitur の意味は取りにくい。本性は、それが従うもの(悪しき意志)によって評価される、の意に取った〕。それゆえ彼はイザヤにおいて言う。「最悪の種」(イザヤ1:4)。

14

Et quare sit semen pessimum, subjecit: Reliquistis enim Dominum, ait, et ad iracundiam incitastis Sanctum Israel; ut natura quae deserit Deum, pessimum semen dicatur.

PL 17, 377C

なぜ最悪の種なのかを、彼は付け加えた。「実に、汝らは主を捨て、イスラエルの聖なる者を怒りに駆り立てた」と彼は言う。神を捨てる本性が、最悪の種と呼ばれるためである。

15

Degenerare enim est ab auctore recedere: et cum malum exemplum caeteris praebet, malum est semen; fructus enim pessimos facit.

PL 17, 377D

実に、本性を失うとは、創造者から離れることである。そして他の者たちに悪い手本を示すとき、それは悪しき種である。最悪の実を結ぶからである。

16

Si vero redeat ad Auctorem, bona erit natura, secundum Apostolum, qui immutatus dum agnoscit Creatorem suum, vas electionis appellatur (Act. IX, 15) .

PL 17, 377D

しかし、もし創造者のもとに帰るなら、その本性は善いものとなる。使徒の場合がそうである。使徒は、変えられて自らの創造者を認めたとき、「選びの器」と呼ばれた(使徒言行録9:15)。

17

(Vers. 4.) Deus autem, qui dives est in misericordia propter multam charitatem suam, qua misertus est nostri.

PL 17, 377D

(第4節)「しかし神は、自らの大きな愛のゆえに、慈しみに富む者であり、その愛によって我々を憐れんだ」。

18

Hae verae divitiae sunt misericordiarum, ut non quaerentibus ultro misericordia praestaretur, sicut dicit Esaias: Palam factus sum non quaerentibus me (Esai. LXV, 1) ; hoc enim est abundare misericordia, ut et non postulantibus tribuatur.

PL 17, 378A

これらこそ慈しみの真の富である。慈しみが、求めない者たちにもおのずから与えられるからである。イザヤが言うとおりである。「私は、私を求めない者たちに明らかになった」(イザヤ65:1)。実に、慈しみにあふれるとは、願わない者たちにも与えられることである。

19

Haec tamen charitas Dei est erga nos, ut quia fecit nos, nolit perire nos; diligit enim opus suum. Ideo enim fecit, ut amaret, quod fecit; nemo enim laborem suum odio habet.

PL 17, 378A

さて、これが我々に対する神の愛である。神は我々を作ったのだから、我々が滅びることを望まない。実に、自らの業を愛するのである。神が作ったのは、作ったものを愛するためである。誰も、自らの労苦を憎まないからである。

20

(Vers. 5.) Et cum mortui essemus peccatis, convivificavit nos in Christo. A Deo alienati mortui eramus: gratia autem sua revocavit nos, hoc est, vivificavit nos in Christo.

PL 17, 378A

(第5節)「そして、罪によって死んでいた我々を、キリストにおいて、ともに生かした」。神から疎外されて、我々は死んでいた。しかし神は自らの恩寵によって我々を呼び戻した、すなわち、キリストにおいて生かした。

21

Quia enim per ipsum nos fecit, iterum per ipsum nos reformavit in ipso, id est, ut ejus membra simus; ipse est autem caput nostrum; ipsum enim habemus, Deo praestante, auctorem vitae nostrae, sicut dicit Petrus apostolus: Auctorem vero vitae interfecistis (Act. III, 15) .

PL 17, 378A

実に、神は彼を通して我々を作ったので、再び彼を通して、彼のうちに我々を作り直した。すなわち、我々が彼の肢体となるためである。彼は我々の頭である。実に、神が与えることにより、我々は彼を我々の生命の創始者として持っている。使徒ペトロが言うとおりである。「汝らは生命の創始者を殺した」(使徒言行録3:15)。

22

(Vers. 6.) Cujus gratia salvi facti estis. Huic dono addit et gentes; significans salvatos nos esse gratia Christi.

PL 17, 378B

(第6節)「その恩寵によって、汝らは救われた者となった」。この賜物に、彼は異邦人たちをも加え、我々がキリストの恩寵によって救われたことを示している。

23

(Vers. 7.) Et simul suscitavit, et simul consedere fecit in coelestibus in Christo Jesu. Hoc dicit, quod supra memoravi, illic futuros sanctos etiam ex gentibus, ubi et Christus est caput eorum.

PL 17, 378B

(第7節)「そして、ともに復活させ、ともに天において、キリスト・イエスのうちに座らせた」。これは、私が先に述べたこと、すなわち、異邦人のうちからも聖なる者たちが、彼らの頭であるキリストのいるそこに、いることになる、ということである。

24

(Vers. 8.) Ut ostenderet in saeculis supervenientibus superabundantes divitias gratiae suae in bonitate super nos in Christo Jesu.

PL 17, 378B

(第8節)「それは、続いて来る世々において、キリスト・イエスにおいて我々に向けられた善意のうちに、自らの恩寵のあふれる富を示すためである」。

25

Hoc significat, quia in futuro saeculo immortale donum Dei apparebit in remuneratione fidelium; quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quae praeparavit Deus diligentibus eum (I Cor. II, 9) .

PL 17, 378B

これは、来たるべき世において、神の不死の賜物が、信徒たちへの報いにおいて現れることを意味する。それは「目が見ず、耳が聞かず、人の心に上らなかったもの、神が彼を愛する者たちに備えたもの」である(一コリント2:9)。

26

Hae sunt superabundantes divitiae, ut tantum detur credentibus, quantum investigare non potest mens.

PL 17, 378C

これらがあふれる富である。精神が探り出せないほどのものが、信じる者たちに与えられるということである。

27

(Vers. 9, 10.) Gratia enim salvi facti estis per fidem. Gratia fidei data est, ut credentes salventur. Et hoc non ex vobis; Dei enim donum est, non ex operibus, ne quis glorietur.

PL 17, 378C

(第9・10節)「実に、恩寵によって、汝らは信仰を通して救われた者となった」。信仰の恩寵が与えられたのは、信じる者たちが救われるためである。「そして、これは汝らからのものではない。神の賜物だからである。業からではない、誰も誇ることのないためである」。

28

Nam ipsius sumus figmentum, creati in Christo Jesu in opera bona; quae praeparavit Deus ut in illis ambulemus.

PL 17, 378C

「実に、我々は彼の作品であり、キリスト・イエスにおいて、善い業のために造られた。神は、我々がその中を歩むようにと、それを備えた」。

29

Verum est, quia omnis gratiarum actio salutis nostrae ad Deum referenda est, qui misericordiam suam nobis praestat; ut revocaret errantes ad vitam, et non quaerentes verum iter.

PL 17, 378C

我々の救いに対するあらゆる感謝は神に帰せられねばならない、というのは真実である。神は、迷う者たち、真の道を求めない者たちを生命へと呼び戻すために、我々に慈しみを与えるのである。

30

Ideoque non est gloriandum nobis in nobis ipsis; sed in Deo, qui nos regeneravit nativitate coelesti per fidem Christi, ad hoc ut bonis operibus exercitati, quae Deus nobis jam renatis decrevit, promissa mereamur accipere.

PL 17, 378C

それゆえ、我々は自分自身において誇るべきではなく、神において誇るべきである。神は我々をキリストへの信仰によって、天上の生まれにより新たに生んだ。それは、すでに新たに生まれた我々に神が定めた善い業によって鍛えられ、約束されたものを受けるにふさわしい者となるためである。

31

(Vers. 11, 12.) Memoria retinentes, vos qui aliquando eratis gentes, in carne, qui dicimini praeputium, ab ea quae dicitur circumcisio in carne manufacta; quoniam eratis illo in tempore sine Christo, alienati a conversatione Israel, et hospites testamentorum, et promissionis eorum spem non habentes, et sine Deo in hoc mundo.

PL 17, 378D

(第11・12節)「記憶にとどめつつ――かつて肉において異邦人であり、手で造られた肉における割礼と呼ばれるものから無割礼と呼ばれている汝らが、そのころキリストなく、イスラエルの生き方から疎外され、諸契約の客人であり、その約束の望みを持たず、この世において神なき者であったことを」。

32

Commonet gentes, ut reminiscentes quid fuerint (erant enim carnales, et sine spe, nullam promissionis communionem habentes Judaeorum in Christo; Judaeis enim promissus erat Christus, non gentibus, ut propensius gratias agant Deo per Christum, qui misericordia sua fecit illos participes spiritalium, cum essent carnales.

PL 17, 378D

異邦人に、自分がかつて何者であったかを思い起こすよう促す(彼らは肉的で、望みがなく、キリストにあるユダヤ人たちの約束とのいかなる交わりも持たなかった。キリストはユダヤ人たちに約束されたのであって、異邦人にではなかったからである)〔底本はここに閉じ括弧を欠く。「異邦人にではなかったからである」の後で閉じると解した〕。それは、彼らがキリストを通していっそう神に感謝するためである。神は〔qui は直前のキリストとも取れる。神と取った〕慈しみによって、彼らが肉的であったのに、霊的なものにあずかる者としたのである。

33

Ideo tamen circumcisio, ait, in carne manufacta, ut significaret aliam non manufactam spiritalem.

PL 17, 379A

それでも割礼は「肉において手で造られた」ものだと使徒は言う。それは、手で造られたのではない別の霊的な割礼を示すためである。

34

(Vers. 13.) Nunc autem in Christo Jesu vos qui aliquando longe eratis, facti estis prope per sanguinem Christi.

PL 17, 379A

(第13節)「しかし今や、キリスト・イエスにあって、かつて遠くにいた汝らは、キリストの血によって近い者となった」。

35

Adhuc donum et gratiam Dei commendat, cui nos semper velut obnoxios gratias vult referre; idcirco enim in sanguine Christi proximos nos Deo factos memorat, ut quantum affectum circa nos habeat Deus, ostenderet, qui pro nobis Filium suum mori permisit; ut et nos in fide ejus durantes, omnibus exitiis pro illo nobis illatis non cedamus, scientes plus illum de nobis mereri, quam quaecumque ab inimicis possunt inferri: ille enim cum sit Dominus, et nullius egeat, obtulit se pro nobis; ut non illi, sed nobis proficeret.

PL 17, 379A

使徒はなお神の賜物と恩寵を推奨する。我々がいわば恩義を負う者として、つねに神に感謝を返すことを彼は望む。キリストの血によって我々が神に近い者とされたと彼が述べるのは、我々のために自らの子が死ぬのを許した神が、我々にどれほどの情愛を抱いているかを示すためである。それは、我々もまた彼への信仰にとどまり、彼のゆえに我々に加えられるあらゆる破滅にも屈しないためである。彼が我々に対して果たした功は、敵が加えうるどんなことよりも大きいと知っているからである。彼は主であって何ものをも必要としないのに、我々のために自らを献げた。それは彼のためではなく、我々のためになるようにとであった。

36

Nos enim etiamsi nobis non proficeret, forte cogeremur mori pro ipso domino servi: quanto magis cum non solum illius, sed et nostra mors nobis praestet effectum!

PL 17, 379B

我々は、たとえそれが我々のためにならなかったとしても、おそらく僕として、主人である彼自身のために死ぬことを強いられたであろう。まして、彼の死だけでなく、我々の死もまた我々に成果をもたらすのであれば、なおさらである。

37

(Vers. 14.) Ipse enim est pax nostra, qui fecit utraque unum, et medium parietem maceriae solvens, inimicitias in carne sua. Pacem fecit inter circumcisionem et praeputium passio Salvatoris.

PL 17, 379B

(第14節)「実に彼は我々の平和であり、両者を一つにし、垣の中間の壁を、すなわち敵意を、その肉において解いた」。救い主の受難が、割礼と無割礼のあいだに平和をもたらした。

38

Inimicitiam enim, quae velut paries media erat, et dividebat circumcisionem a praeputio, et praeputium a circumcisione, hanc solvit Salvator, dans legem ut neque Judaeus praesumens de circumcisione reprobaret gentilem, neque gentilis fidus de praeputio, id est, de paganitate, abominaretur Judaeum: sed ut ambo innovati, unius Dei fidem sequerentur in Christo.

PL 17, 379B

実に、いわば中間の壁のようであって、割礼を無割礼から、無割礼を割礼から分けていたその敵意を、救い主は解いた。それは、ユダヤ人が割礼を頼みにして異邦人を退けることなく、異邦人も無割礼、すなわち異教の身分を頼みとしてユダヤ人を忌み嫌うことなく、双方が新たにされて、キリストにある唯一の神への信仰に従うようにという法を与えてのことである。

39

Omnia enim quae docuit Salvator, tunc firmavit, cum resurrexit a mortuis. Parietem tamen, qui medius erat, dividens inter legem factorum et gentilitatem, maceriam sive sepem significavit, id est, non parietem stabilem, neque robustum; quia neque gentilitas firma res erat, quasi ab homine inventa, neque circumcisio, et neomeniae, escarum, et sacrificiorum vel sabbatorum stabilis et fixa observatio; sic enim data sunt, ut cessarent, adveniente Christo.

PL 17, 379C

救い主が教えたすべてのことを、彼は死者のうちから復活したときに確かなものとした。ただし、業の法と異邦の身分とを分けて中間にあった壁を、彼は垣、すなわち生け垣と呼んだ。つまり、安定した頑丈な壁ではないということである。異邦の身分はいわば人間が考え出したものであって確固たるものではなく、割礼も、新月の祭りも、食物と犠牲と安息日の遵守も、安定して固定したものではなかったからである。これらはキリストが到来すれば終わるように、そのように与えられたのである。

40

Quamvis enim Deus haec dederit, sed ad tempus: fidei autem firma et sine successore est praedicatio.

PL 17, 379C

神がこれらを与えたとはいえ、それは一定の時のためであった。これに対し、信仰の宣教は堅固であり、後継者を持たない。

41

(Vers. 15.) Legem mandatorum in decretis evacuans ut duos conderet in seipso, in uno novo homine faciens pacem.

PL 17, 379D

(第15節)「掟の律法を諸規定において無効にしたのは、二つの者を自らのうちに創って、一つの新しい人において平和をつくるためであった」。

42

Hoc est quod supra summatim memoravi; quia legem, quae data erat Judaeis in circumcisione, et in neomeniis, et in escis, et in sacrificiis, et in sabbato, evacuavit, hoc est, cessare jam jussit; quia oneri erant, et sic fecit pacem.

PL 17, 379D

これは、先に要約して述べたことである。すなわち、割礼と新月の祭りと食物と犠牲と安息日をもってユダヤ人に与えられていた律法を、彼は無効にした。つまり、もはや終わるよう命じたのである。それらが重荷であったからであり、こうして彼は平和をつくった。

43

Unde Petrus apostolus dicit in Actis apostolorum: Quid imponitis jugum supra cervicem fratrum, quod neque patres nostri, neque nos potuimus portare (Act. XV, 10) ?

PL 17, 379D

そこで使徒ペトロは使徒言行録で言う。「我々の父祖も我々も担うことができなかった軛を、なぜ汝らは兄弟たちの首に負わせるのか」(使徒言行録15:10)。

44

(Vers. 16.) Ut exhiberet et reconciliaret ambos in uno corpore Deo per crucem. Sublata inimicitia, morte sua Christus prius populos inter se reconciliavit, deinde Deo Patri pacificos fecit; ut homines naturae unius, quia diversi facti fuerant per errorem, membra efficerentur unius corporis novi, cujus caput Christus est.

PL 17, 379D

(第16節)「それは、両者を一つの体において、十字架によって神に差し出し、和解させるためであった」。敵意が取り除かれて、キリストは自らの死によってまず諸民を互いに和解させ、次いで父なる神に対して平和を保つ者たちとした。それは、本性が一つである人間たち――誤りによって分かれてしまった者たち――が、頭がキリストである一つの新しい体の肢とされるためである。

45

(Vers. 17, 18.) Interficiens inimicitias in semetipso, et veniens evangelizavit pacem vobis, qui longe, et pacem iis, qui juxta; quia per ipsum habemus accessum utrique in uno Spiritu ad Patrem.

PL 17, 380A

(第17・18節)「その敵意を自らのうちに滅ぼし、来て、遠くにいた汝らに平和を、近くにいた者たちにも平和を、福音として告げた。彼によって我々は両者とも、一つの霊において父に近づく道を得ているからである」。

46

Idem sensus est; interfecit enim inimicitiam in se, dum pro omnibus tam Judaeis quam gentilibus mortuus est. Omnibus enim proficit mors Salvatoris; resurgens enim a mortuis, damnata morte, quae tenebat omnes, ostendit quam spem haberent credentes in eum.

PL 17, 380A

意味は同じである。すなわち彼は、ユダヤ人にも異邦人にも、すべての人のために死んで、敵意を自らのうちに滅ぼした。救い主の死はすべての人のためになる。彼は死者のうちから復活して、すべての者を捕らえていた死を断罪し、彼を信じる者たちがどれほどの望みを持つかを示したからである。

47

Hinc mandavit praedicationem, qua omnes convocarentur ad Deum Patrem in unitate Spiritus, scissa discordia, ut sive Judaei (qui prope ideo dicuntur, quia ipsorum patribus facta promissio est), sive gentiles (qui ideo longe dicuntur, quia Dei legem non receperunt datam per Moysen), sublato praeterito ritu, susciperent fidem Christi, per quam efficerentur unum.

PL 17, 380A

こうして彼は、不和が断たれ、すべての人が霊の一体性において父なる神へと召し集められるための宣教を命じた。ユダヤ人(彼らが近い者と呼ばれるのは、彼らの父祖たちに約束がなされたからである)であれ、異邦人(彼らが遠い者と呼ばれるのは、モーセを通して与えられた神の律法を受け入れなかったからである)であれ、過去の儀礼が取り除かれて、キリストへの信仰を受け入れ、それによって一つとされるためである。

48

(Vers. 19.) Ergo jam non estis hospites et incolae, sed estis cives sanctorum, et domestici Dei.

PL 17, 380B

(第19節)「それゆえ、もはや汝らは客人でも寄留者でもなく、聖なる者たちの市民、神の家の者である」。

49

Admonet illos, ut memores sint beneficiorum Dei; quia cum longe essent a cognitione et timore Dei, misericordia ejus adjuncti sunt; ut fierent participes eorum, qui prope Deum erant, concives facti filiorum Dei.

PL 17, 380B

使徒は彼らに、神の恩恵を心に留めるよう戒める。彼らは神を知ることからも神への畏れからも遠かったのに、神の慈しみによって結び合わされ、神の子らの同市民となって、神の近くにいた者たちの仲間とされたのだからである。

50

Sicut enim quaecumque gens Romanorum pacem sequi desideravit, oblatis donis suscepta est; ut essent cives Romani, quemadmodum Tharso-Cilicienses, unde Apostolus civem Romanum se dicit (Act. XXII, 26) : ita et quicumque fidei se christianae sociaverit, fit civis sanctorum et domesticus Dei.

PL 17, 380B

ローマ人の平和に従うことを望んだ民は、どの民であれ、贈り物を差し出して受け入れられ、ローマ市民となった。タルソスのキリキア人たちがそうであり、それゆえ使徒は自分をローマ市民と言う(使徒言行録22:26)。同じように、キリスト教の信仰に加わる者は誰でも、聖なる者たちの市民、神の家の者となる。

51

(Vers. 20.) Superaedificati supra fundamentum apostolorum et prophetarum, ipso summo angulari lapide Christo Jesu. Hoc est supra novum et vetus Testamentum collocati.

PL 17, 380C

(第20節)「使徒たちと預言者たちの土台の上に建て増しされ、その最も高い隅の石はキリスト・イエスである」。これは、新約と旧約の上に据えられたということである。

52

Quod enim apostoli praedicaverunt, prophetae futurum dixerunt; quamvis dicat ad Corinthios: Deus, inquit, primum posuit in Ecclesia apostolos, secundo prophetas (I Cor. XII, 28) .

PL 17, 380C

使徒たちが宣べ伝えたことを、預言者たちは来たるべきこととして語ったのである。もっとも、彼はコリントの人々にはこう言っている。「神は教会において第一に使徒たちを、第二に預言者たちを立てた」(一コリント12:28)。

53

Sed hi alii prophetae sunt; illo enim loco de ordinatione Ecclesiae disputat, hic vero de fundamento Ecclesiae: prophetae enim disposuerunt; nam apostoli fundamenta jecerunt.

PL 17, 380C

しかし、これは別の預言者たちである。あの箇所では教会の秩序について論じ、ここでは教会の土台について論じているからである。預言者たちは設計し、使徒たちが土台を据えたのである。

54

Unde dicit Dominus ad Petrum: Super istam petram aedificabo Ecclesiam meam (Matth. XVI, 18) , hoc est, in hac catholicae fidei confessione statuam fideles ad vitam; nam et David disposuit domum Dei, et signavit locum ubi fieret: Salomon vero fundavit eam.

PL 17, 380C

それゆえ主はペトロに言う。「私はこの岩の上に私の教会を建てる」(マタイ16:18)。これは、公同の信仰のこの告白において、信じる者たちを生命へと立てるということである。ダビデも神の家を設計し、それが建つ場所に印を付けたが、ソロモンがそれの土台を据えたのである。

55

(Vers. 21, 22.) In quo omnis structura, compacta, crescit in templum sanctum in Domino, in quo et vos coaedificamini in habitaculum Dei in spiritu. Hic sensus est, unde Dominus ait: super istam petram aedificabo Ecclesiam meam.

PL 17, 380D

(第21・22節)「彼にあって、全構造は組み合わされ、主にあって聖なる神殿へと成長し、彼にあって汝らも共に建てられ、霊において神の住まいとなる」。主が「私はこの岩の上に私の教会を建てる」と言うのは、この意味による。

56

Duos enim populos in se suscepit Salvator, et fecit unum in Domino, sicut et lapis angularis duos parietes continet, in unitate domus firmatos; fideles enim superficies sunt templi Dei, in spiritu conversantes; ut possint haeredes fieri coelestis habitationis.

PL 17, 380D

救い主は二つの民を自らのうちに受け入れ、主にあって一つにした。それは、隅の石が二つの壁をつなぎ、家の一体性のうちに固めるのと同じである。信じる者たちは、実に神の神殿の上部構造であって、霊において過ごしている。それは、彼らが天上の住まいの相続人となることができるためである。

Caput III

第III章PL 17, 381A
1

(Vers. 1.) Hujus rei gratia ego Paulus vinctus Christi Jesu pro vobis fratribus. Quoniam dispositionem divinae clementiae, quae fuerit ante mundum erga salutem gentium ostendit; nunc se legatione hujus doni fungi Dei provisione, Christo mittente, declarat.

PL 17, 381A

(第1節)「このことのゆえに、キリスト・イエスの囚人である私パウロは、兄弟である汝らのために」。使徒は、世の前から異邦人の救いに向けて存した神の寛大さの定めを示したので、今やこの賜物の使節の務めを、神の配慮によって、キリストの派遣のもとで果たしていることを宣言する。

2

Dominus enim post resurrectionem suam apostolos suos vice sua misit praedicare (Matth. XXVIII, 19) , hunc dirigens ad conversionem gentium; sic enim dixit ad eum: Vade, ego longe ad gentes mittam te (Act. XXII, 21) . Dominico ergo usus verbo est, cum dicit: Pacem vobis qui longe, et iis qui juxta.

PL 17, 381A

主は、復活ののち、自らの使徒たちを自らの代理として宣べ伝えに遣わしたが(マタイ28:19)、この人を異邦人の回心へと差し向けた。実際、主は彼にこう言った。「行け。私は汝を遠く異邦人のもとへ遣わす」(使徒言行録22:21)。それゆえ彼は、こう言うとき、主の言葉を用いたのである。「遠くにいた汝らに平和を、近くにいた者たちにも」。

3

(Vers. 2, 3, 4.) Si tamen audistis dispensationem gratiae Dei, quae data est nobis in vos. Vult eos scire quia Dei judicio a Christo missus est praedicare gentibus mysterium gratiae Dei.

PL 17, 381B

(第2・3・4節)「もし汝らが、汝らのために我々に与えられた神の恩寵の経綸を聞いたのであれば」。彼は、自分が神の判断によってキリストから遣わされ、異邦人に神の恩寵の奥義を宣べ伝えるのだということを、彼らに知らせようとする。

4

Secundum revelationem notum mihi factum est mysterium, sicut antea scripsi in modico, prout potestis legentes intelligere prudentiam meam in mysterio Christi.

PL 17, 381B

「啓示によって、奥義が私に知らされた。先に私が手短に書いたとおりである。それを読めば、キリストの奥義における私の思慮を、汝らは理解することができる」。

5

Ostensam sibi significat revelationem mysterii Dei, de quo prius breviter se memorat scripsisse, hoc est, temperate prout poterant capere prudentiam Apostoli in sacramento Christi.

PL 17, 381B

彼は、神の奥義の啓示が自分に示されたことを意味しており、それについては先に手短に書いたと述べる。すなわち、使徒の思慮をキリストの秘義において彼らが受け取れる限りに合わせて、控えめに書いたということである。

6

(Vers. 5, 6.) Quod in aliis saeculis non fuit notum filiis hominum, sicut nunc revelatum est sanctis ejus et prophetis in spiritu, gentes esse cohaeredes et concorporatas et participes promissionis ejus in Christo Jesu.

PL 17, 381B

(第5・6節)「それは、他の世にあっては人の子らに知られていなかったが、今や、その聖なる者たちと預言者たちに霊において啓示された。すなわち、異邦人が、キリスト・イエスにあって、共に相続する者、同じ体に連なる者、その約束にあずかる者であるということである」。

7

Hoc asserit ostensum a Deo tempore Christi, quod latebat; quia gentes participes futurae essent gratiae promissae in Lege. Quod ostensum dicit praedicatoribus sanctis et prophetis, id est, apostolis et Legis explanatoribus, non prophetis veteribus.

PL 17, 381B

彼は、隠れていたこのこと、すなわち異邦人が律法において約束された恩寵にあずかる者となるということが、キリストの時に神によって示されたと言う。彼がこれを示されたと言うのは、聖なる宣教者たちと預言者たち、すなわち使徒たちと律法を解き明かす者たちに対してであって、古い預言者たちに対してではない。

8

Quamvis enim admitterentur prius ad Legem gentiles, sed circumcidi jubebantur; et prophetae scierunt gentes participes futuras doni Dei (nam et hoc significaverunt multis in locis); sed hoc latuit, quod sine circumcisione, et sabbatis, et neomeniis, et caeteris talibus, gratiae Dei futurae essent participes, et absque Lege susciperent fidem Christi, et salvarentur.

PL 17, 381C

たしかに異邦人は、以前から律法に受け入れられてはいたが、割礼を受けるよう命じられていた。そして預言者たちは、異邦人が神の賜物にあずかる者となることを知っていた(これもまた多くの箇所で示したからである)。しかし、隠れていたのは次のことであった。すなわち、異邦人が、割礼も安息日も新月の祭りもその他この種のものも抜きにして神の恩寵にあずかる者となり、律法なしにキリストへの信仰を受け入れて救われるということである。

9

Hoc est, quod dicit: In spiritu esse gentes cohaeredes et concorporatas, et participes promissionis ejus in Christo. Qui enim spiritu Deum colit, opere Legis opus non habet.

PL 17, 381C

これは彼が言うこと、すなわち「霊において、異邦人が共に相続する者、同じ体に連なる者、キリストにあってその約束にあずかる者である」ということである。霊において神を礼拝する者は、律法の業を必要としない。

10

(Vers. 7.) Per Evangelium ejus factus sum minister secundum donum gratiae Dei, quae data est mihi secundum operationem virtutis ejus. Per praedicationem ministerii sui cognitum asserit donum, quod disposuit Deus gentibus juxta virtutis suae operationem.

PL 17, 381D

(第7節)「彼の福音によって、私は仕える者となった。それは、神の恩寵の賜物に従ってであり、その恩寵は、彼の力の働きに従って私に与えられたものである」。彼は、自分の務めの宣教を通して、神が自らの力の働きに従って異邦人のために定めた賜物が知られたと主張する。

11

Operatio enim virtutis ejus est, quia Christum suscitavit a mortuis, devicta morte, in qua omnes salvavit. Dispensatio tamen Evangelii ejus haec est, qua agnita est voluntas Dei; quia gentes sine opere Legis salvare decrevit.

PL 17, 381D

彼の力の働きとは、キリストを死者のうちから復活させ、死を打ち破って、そこにおいて〔qua の先行詞は定かでない。「その働き」と取った〕すべての者を救ったことだからである。そして彼の福音の経綸とはこれであり、これによって神の意志が知られた。すなわち、神が異邦人を律法の業なしに救おうと定めたということである。

12

(Vers. 8.) Mihi omnium sanctorum minimo data est gratia haec. Humiliat se, cum se minimum dicit, sciens humilitatem profectum habere.

PL 17, 382A

(第8節)「すべての聖なる者たちのうち最も小さい私に、この恩寵が与えられた」。彼は、自分を最も小さい者と言うとき、へりくだっている。謙遜が進歩をもたらすと知っているからである。

13

Nam tantam gratiam sibi datam dicit; ut donum hoc quod ante ignotum fuit praeteritis saeculis, sibi asserat concessum, ut hoc manifestaret gentibus. Unde enim minimus sanctorum omnium videri potest, qui antequam baptizaretur, vas electionis appellatus est?

PL 17, 382A

実際、彼は、これほど大きな恩寵が自分に与えられたと言い、過ぎ去った世々には知られていなかったこの賜物が、異邦人に明らかにするために自分に許されたと主張するほどである。洗礼を受ける前に選びの器と呼ばれた者が、どうして聖なる者たちすべてのうち最も小さい者と見えようか。

14

Ut in nationibus evangelizem inaestimabiles divitias Christi (Act. IX, 15) . Electum se probat ad praedicandum donum Dei in divitiis incomprehensibilibus Christi, quas gentibus jam desperatis largiri dignatus est; ut sine opere salvarentur per fidem.

PL 17, 382A

「それは、私が諸民族のなかで、キリストの計り知れない富を福音として告げるためである」(使徒言行録9:15)〔引かれた句はエフェソ3:8 の続き。刷られた使徒言行録9:15 は、前の節の「選びの器」の出どころである〕。彼は、自分が、キリストの測り難い富にある神の賜物を宣べ伝えるために選ばれたことを証明する。神はその富を、すでに望みを失っていた異邦人に与えることをよしとし、彼らが業なしに、信仰によって救われるようにしたのである。

15

Et manifestum est quia nemo egregium et maximum munus per indignam mittit personam. Ostendens ergo quantum a Deo mereatur, humiliat tamen se, ut meritum ejus concrescat.

PL 17, 382A

また、これほどすぐれた最大の贈り物を、ふさわしくない人物を通して送る者はいないことも明らかである。それゆえ彼は、自分が神からどれほどの功を認められているかを示しながらも、自分をへりくだらせて、その功がいっそう増すようにしている。

16

(Vers. 9.) Et illuminem omnes, quae dispensatio mysterii absconditi a saeculis in Deo, qui universa creavit.

PL 17, 382B

(第9節)「そして私がすべての人を照らすためである。それは、万物を造った神のうちに、世々のあいだ隠されていた奥義の経綸である」。

17

Missum se dicit duplici modo docere gentes mysterium, quod fuit in Deo, ex quo sunt omnia; ut per eum discant ac intelligant Christum semper in Deo, et apud Deum, et quia sine circumcisione et caeteris Legis mandatis disposuit salvare gentes.

PL 17, 382B

彼は、二重の仕方で、異邦人に、神のうちにあった奥義、すなわちそこからすべてのものが出る神のうちにあった奥義を教えるために遣わされたと言う。それは、異邦人が彼を通して、キリストが常に神のうちに、神のもとにあることを学び悟り、また神が割礼と律法のその他の戒めなしに異邦人を救おうと定めたことを学び悟るためである。

18

Indigni enim inventi sunt Judaei tantum ac talem habere doctorem; sic enim Judaei credebant in Christum, ut Legem tamen servarent; quod odibile est apud Deum.

PL 17, 382B

実際、ユダヤ人は、これほどの、またこのような教師を持つのにふさわしくない者と認められた。ユダヤ人はキリストを信じながら、それでも律法を守っていたからである。これは神のもとで憎むべきことである。

19

Denique dicunt apostoli ad coapostolum suum Paulum: Vides, frater, quot millia sunt in Judaeis credentium, et omnes isti aemulatores sunt Legis (Act. XXI, 20) .

PL 17, 382B

実に、使徒たちは同僚の使徒パウロにこう言う。「兄弟よ、ユダヤ人のうちに信じる者が何千人いるか、汝は見ているであろう。その者たちはみな律法に熱心な者である」(使徒言行録21:20)。

20

Unde factum est, ut vas electionis ad gentes docendas missus esset, ut vel ipsi fidei suae spem plenam haberent, nihil de Lege, sed in solo Christo sperantes.

PL 17, 382C

こうして、選びの器が異邦人を教えるために遣わされることになった。それは、少なくとも異邦人自身が、律法には何も頼らず、ただキリストのみに望みを置いて、自らの信仰の望みを十分に持つためである。

21

Manifestato enim sacramento, Christi tale donum datum est, quod perfectae salutis haberet effectum; sicut enim in magna vota maxima dantur apophoreta; ita et magnifico manifestato mysterio, gaudii et laetitiae causa tam egregio munere donati sunt homines, quod illis satis sit ad copiam salutarem.

PL 17, 382C

というのは、秘義が明らかにされたので、キリストのこの賜物は、完全な救いの成果をもたらすものとして与えられたのである。大きな祝いに際して〔底本は in magna vota。崩れではなく、in と対格で「大きな祝い(誓願の祭り)に際して」の意。ミーニュの脚注は、古い版と多くの写本に従ってこの形を採り、ローマ版は in magnis votis、一部の写本は in magna vita と読むと伝える〕最大の引き出物〔apophoreta〕が与えられるように、偉大な奥義が明らかにされたので、喜びと歓びのしるしとして、これほどすぐれた贈り物が人々に授けられたのである。それは、彼らにとって救いの豊かさに足りるものである。

22

(Vers. 10.) Ut nota fiat Principibus et Potestatibus in coelestibus per Ecclesiam multiformis sapientiae Dei.

PL 17, 382C

(第10節)「それは、天上にある諸支配と諸権能に、教会を通して、神の多様な知恵が知られるようになるためである」。

23

Tam bene de hoc sensit Deus, ut non solum gentibus hunc magistrum daret; verum etiam ut per eum veritas Christi innotescat spiritibus in coelestibus, qui sunt Principes et Potestates.

PL 17, 382C

神はこのことをこれほど善しとしたので、異邦人にこの教師を与えただけでなく、天上にある霊たち、すなわち諸支配と諸権能に、彼を通してキリストの真理が知られるようにもした。

24

Potestates ideo, quia potentiores sunt inter caeteros spiritus: Principes autem, eo quod principentur Potestatibus; ut agnoscentes per Ecclesiam, quae multifarie ad vitam attracta est, in Christo unius Dei manere mysterium, desinant ab errore.

PL 17, 382D

権能と呼ばれるのは、ほかの霊たちのなかでより力ある者だからである。支配と呼ばれるのは、権能たちを支配するからである。それは、彼らが教会を通して――教会は多くの仕方で生命へと引き寄せられたのだが――唯一の神の奥義がキリストにおいてとどまることを悟り、誤りをやめるためである。

25

Id enim agitur, ut praedicatio ecclesiastica etiam his proficiat, et deserant assensum tyrannidis diaboli, qua se adversus Dei unius fidem impia praesumptione armavit.

PL 17, 382D

目指されているのは、教会の宣教が彼らにも益となり、悪魔の暴政への同意を捨てることである。悪魔はその暴政によって、不敬虔な僭越をもって、唯一の神の信仰に敵対して武装したのである。

26

Qui sensus psalmo vigesimo tertio praescriptus est, ubi Deus universitatis Dominus demonstratur, dicente Dei Spiritu per David: Domini est terra, et plenitudo ejus, orbis terrarum, et universi qui habitant in eo (Psal. XXIII, 1) .

PL 17, 383A

この意味は、詩篇第23篇にあらかじめ記されている。そこでは、万物の主が神であることが示されており、神の霊がダビデを通してこう言う。「地とそこに満ちるもの、全地、そこに住むすべての者は、主のものである」(詩篇23:1)。

27

Et in subjectis: Tollite portas Principis vestri, et elevamini portae aeternales, et introibit Rex gloriae. Quis est iste Rex gloriae? Dominus virtutum ipse est Rex gloriae (Ibid., 7 et seq.) .

PL 17, 383A

またその続きで、こう言う。「汝らの君の門を取り去れ。永遠の門よ、高く上げられよ。栄光の王が入る。この栄光の王とは誰か。力ある主こそ栄光の王である」(詩篇23:7以下)。

28

Dicitur ergo his Principibus, qui in errore sunt in coelestibus, sive ministris ejus in terris, ut auferant portas principis sui, id est, diaboli de mentibus suis, per quas multorum deorum asserendorum error intravit.

PL 17, 383A

それゆえ、天上にあって誤りの中にある、これらの支配たち、あるいは地上にあるその奉仕者たちに言われているのである。自分たちの君、すなわち悪魔の門を、自分たちの精神から取り除けと。その門を通って、多くの神々を主張する誤りが入ったのである。

29

Sunt enim temporales; quia omnis fallacia tempore clauditur: Iter enim impiorum peribit (Psal. I, 6) . Ut autem aeternas portas elevent, hortante justitia, admonentur; quia veritas in sempiterna saecula perseverat.

PL 17, 383A

それらの門は一時的である。偽りはすべて時のうちに閉ざされるからである。実に「不敬虔な者たちの道は滅びる」(詩篇1:6)。そして、永遠の門を高く上げるように、正義に促されて戒められている。真理は永遠にとどまるからである。

30

Unde ait in psalmo centesimo decimo septimo: Haec porta Domini, justi intrabunt per eam (Psal. CXVII, 20) .

PL 17, 383B

それゆえ彼は、第117篇でこう言う。「これは主の門である。義人たちはこれを通って入る」(詩篇117:20)。

31

Manifestum est enim quia justi per fidem intrant in coelos, in regnum Dei, quod numquam corrumpitur, sicut Daniel propheta testatur, dicens inter caetera: Exsurget regnum aliud incorruptibile (Dan. II, 44) : impii autem propter incredulitatem intrant infernum tartareum.

PL 17, 383B

義人たちが信仰によって天に入ること、すなわち決して朽ちない神の国に入ることは明らかである。預言者ダニエルも、他のことのなかでこう言って証言している。「別の朽ちない国が起こる」(ダニエル2:44)。他方、不敬虔な者たちは不信仰のゆえに、タルタロスの冥界に入る。

32

Hic ergo Rex gloriae Christus est, qui devicta morte resurgens apparet Dominus esse et Rex gloriae.

PL 17, 383B

それゆえ、この栄光の王とはキリストであり、彼は死を打ち破って復活し、主であり栄光の王であることを現す。

33

Virtute enim potestatis suae, qua subegit inferos, manifestatur; quia ipse est Filius Dei, qui unius Dei regnum in coelis et in terris esse ad condemnationem tyrannidis diaboli praedicavit.

PL 17, 383B

彼は、冥界を服させた自らの権能の力によって現れるからである。彼こそ神の子であって、唯一の神の国が天にも地にもあることを、悪魔の暴政を断罪するために宣べ伝えたのである。

34

(Vers. 11, 12.) Secundum propositum saeculorum in Christo Jesu Domino nostro, in quo habemus libertatem in confidentia per fidem ipsius.

PL 17, 383C

(第11・12節)「諸世の計画に従って、我々の主キリスト・イエスにおいて。彼にあって我々は、彼への信仰によって、確信をもって自由を得ている」。

35

Manifestatum dicit Christum saeculo, quo proposuit Deus ostendere mysterium suum pro salute humana, ut cognitio mysterii Dei mortalibus conferret salutem; ut quasi dedicatio regni Christi hanc gratiam credentibus pro apophoretis largiretur. Licet enim jam olim factum sit, novum tamen videtur ignoranti creaturae.

PL 17, 383C

彼は、神が自らの奥義を人間の救いのために示そうと定めた世において、キリストが明らかにされたと言う。それは、神の奥義の認識が、死すべき者たちに救いをもたらすためであり、いわばキリストの国の落成の祝いとして、この恩寵が、信じる者たちに引き出物〔apophoreta〕として惜しみなく与えられるためである。それが実はとうの昔になされたことであっても、知らない被造物には新しく見えるのである。

36

(Vers. 13.) Propter quod peto ne deficiatis in tribulationibus meis pro vobis, quae sunt in gloria vestra. Manifestata spe, quae est in mysterio Christi, commonet ne scandalum patiantur propter tribulationes, quae sanctis a perfidis irrogantur.

PL 17, 383C

(第13節)「それゆえ私は願う、汝らのための私の苦難のゆえに、汝らが落胆しないように。それは汝らの栄光である」。使徒は、キリストの奥義にある望みが明らかにされたので、背信の者たちによって聖なる者たちに加えられる苦難のゆえに、つまずきを受けることのないように促す。

37

Ad gloriam enim pertinet illorum, si in tribulatione magistri non fuerint scandalizati discipuli, hac spe firmati; quia fidelium pressurae futuri saeculi gloria erigentur; haec enim fidelium probatio est, si fidei suae spem advertant.

PL 17, 383D

師の苦難のなかで弟子たちが、この望みに固められてつまずかないなら、それは彼らの栄光に属するからである。信じる者たちの苦難〔pressurae〕は、来たるべき世の栄光によって立ち上がらされる。自らの信仰の望みに目を向けるかどうかが、信じる者たちの試しだからである。

38

(Vers. 14, 15, 16.) Hujus rei gratia flecto genua mea ad Patrem Domini nostri Jesu Christi, ex quo omnis paternitas in coelis et in terra nominatur; ut det vobis secundum divitias majestatis suae virtutem confirmari in Spiritu suo.

PL 17, 383D

(第14・15・16節)「このことのゆえに、私は我々の主イエス・キリストの父に向かって膝をかがめる。天と地におけるすべての父たることは、彼から名づけられる。それは、その威光の富に従って、汝らに、その霊において強められる力を与えるためである」。

39

Hoc flexis genibus precari se dicit, ut quia dignatus est advocare gentes ad cognoscendum mysterium voluntatis ejus, hoc etiam donet, quia dives est, ut nutu ejus firmentur in Spiritu, hoc est, ut non illos perturbent carnalia exitia illata a perfidis: sed sint stabiles, exspectantes in futuro hujus rei mercedem.

PL 17, 383D

彼は膝をかがめて祈ると言う。神は、自らの意志の奥義を知らせるために異邦人を呼び寄せることをよしとしたのだから、豊かであるゆえに、このこともまた与えてほしいと彼は願う。すなわち、彼の意向によって彼らが霊において強められ、背信の者たちが加える肉の破滅に動揺させられることなく、堅く立って、来たるべきときにこのことの報いを待ち望むことである。

40

(Vers. 17.) In interiore homine Christum habitare per fidem in cordibus vestris. In eo petit eos magis firmari, ut non ambigant, sed magis credant Christum habitare in se, quem non vident his oculis; ut Spiritus datus hoc eis per Dei donum infundat, ut certi sint de Christo quod vivit, et Filius Dei est, et habitat per fidem in cordibus nostris, ut cum fidem ejus habemus in cordibus nostris, ipsum habere videamur.

PL 17, 384A

(第17節)「内なる人において、キリストが信仰によって汝らの心に住むように」。彼はこの点において、彼らがいっそう強められるよう願う。すなわち、疑わず、この目では見ていないキリストが自分たちのうちに住むことをいっそう信じ、与えられた霊が神の賜物によってこれを彼らに注ぎ込み、キリストが生きており、神の子であり、信仰によって我々の心に住むということについて、確信を持つように、ということである。我々は、彼への信仰を心に持つとき、彼自身を持っていると見なされるのである。

41

Quod eo proficit, ut securi simus de auxiliis ejus; quia non deserit nos, sed semper adest propter fidem suam, quam videt in nobis: quippe cum ideo Spiritus ejus, qui et Dei Patris est, detur nobis; ut vice ejus tutos praestet nos, si ei assentiamus, ut et occulta revelet; per quem utique ipsum in nobis habitare ambigere non debemus.

PL 17, 384A

これは、我々が彼の助けについて安心するという益をもたらす。彼は我々を見捨てず、我々のうちに見る、自らへの信仰〔suam。「彼自身の信実」とも取れる。我々のうちに見るとあるので、彼への信仰と取った〕のゆえに、つねに共にいるからである。実際、父なる神の霊でもある彼の霊が我々に与えられるのは、我々が彼に同意するなら、その霊が彼に代わって我々を守り、隠れたことをも明らかにするためである。この霊によって、彼が我々のうちに住むことを、我々は決して疑ってはならない。

42

Est enim hic alius paraclitus, inter quos personarum distantia est, non naturae; quia et de eo accipit, et a Deo procedit (Joan. XV, 26) .

PL 17, 384B

実に、これは別のパラクレートス〔弁護者・助け手〕であり、両者のあいだには本性の区別ではなくペルソナの区別がある。彼は子からも受け、神からも出るからである(ヨハネ15:26)。

43

In quibus enim naturae unitas est, invicem sui sunt; unde dicit Dominus: Omnia Patris mea sunt, et mea omnia Patris (Joan. XVI, 15) .

PL 17, 384B

本性の一体性がある者たちは、互いのものだからである。それゆえ主は言う。「父のものはすべて私のものであり、私のものはすべて父のものである」(ヨハネ16:15)。

44

(Vers. 18.) Ut in charitate radicati et fundati, possitis comprehendere cum omnibus sanctis quae sit latitudo, et longitudo, et altitudo, et profundum.

PL 17, 384B

(第18節)「それは、汝らが愛に根ざし、基礎を据えられて、すべての聖なる者たちとともに、幅と長さと高さと深さとは何かを把握することができるためである」。

45

Hoc praestare dicit habitantem Christum vel Spiritum in nobis, ut fundati simus in charitate Dei, devincti beneficiis ejus, et possimus cum sanctis, qui sunt apostoli et prophetae, immensum et inaestimabilem cognoscere Deum, omnia excedentem majestate virtutis suae.

PL 17, 384B

彼は、我々のうちに住むキリスト、あるいは霊が、これを与えると言う。すなわち、我々が神の愛に基礎を据えられ、神の恩恵に結ばれて、聖なる者たち、すなわち使徒たちと預言者たちとともに、測り知れず計り知れない神、その力の威光であらゆるものを超える神を知ることができるためである。

46

Cum enim dicit: Latitudo, et longitudo, et altitudo, et profundum; hoc utique significat, ut sicut in sphaera tanta longitudo est, quanta latitudo, et tanta altitudo, quantum et profundum; ita et in Deo omnia aequalia sunt immensitate infinitatis.

PL 17, 384C

彼が「幅と長さと高さと深さ」と言うとき、それは明らかに、球においては長さが幅と等しく、高さが深さと等しいように、神においても、すべてが無限の測り知れなさによって等しいということを意味している。

47

Sphaera enim definito modo concluditur: Deus autem non solum implet omnia, sed et excedit; nec enim clauditur, sed omnia intra se habet, ut solus ineffabilis et infinitus habeatur: et gratiae huic insufficienter agantur, quia cum tantus sit, dignatus est per Christum hominem visitare peccatis et morti subjectum.

PL 17, 384C

球は定められた限度のうちに閉じ込められる。しかし神は、すべてを満たすだけでなく、それを超えている。閉じ込められることなく、すべてを自らのうちに持ち、ただ一人、語り得ず無限な者とされるのである。またこの者には、十分に感謝することができない〔gratiae huic … agantur。huic は神を指し、「この者には感謝がなされても足りない」の意と取った〕。これほどの者でありながら、キリストを通して、罪と死に服する人間を訪れることをよしとしたからである。

48

(Vers. 19.) Cognoscere quoque supereminentem scientiae charitatem Christi. Post Dei Patris infinitam et incomprehensibilem cognitionem et inenarrabilem clementiam, Christi quoque agnoscere nos vult charitatem; quia supereminentis est scientiae, et subintelligitur humanae; ut super scientiam hominum habeatur dilectio Christi.

PL 17, 384C

(第19節)「知識を超えるキリストの愛をも知ることである」。使徒は、父なる神の無限で捉えがたい認識と、語り尽くせない寛大さのあとで、我々がキリストの愛をも知ることを望む。それは知識を超えており、その知識は人間の〔知識〕と解されるからである。人間の知識を超えるものとして、キリストの愛が考えられるためである。

49

Quis enim potest colligere mysterii hujus charitatis rationem, ut et Deus hominis causa homo nasceretur, deinde moreretur pro hominibus, pro servis dominus, pro creatura creator, pro impiis pius?

PL 17, 384D

神が人間のために人間として生まれ、さらに人間たちのために死ぬ――僕たちのために主が、被造物のために創造者が、不敬虔な者たちのために慈しみ深い者〔pius〕が死ぬ――というこの愛の奥義の道理を、誰が把握できようか。

50

Propter quid ita dilexit nos? aut ut quid nostrum haberet, qui nullius indiget? numquid non charitas haec super scientiam hominum est? aut quis hominum hanc poterit charitatem alicui exhibere; quamquam impar sit, ac per hoc supereminet humana commenta?

PL 17, 384D

何のために彼は我々をこのように愛したのか。何も必要としない者が、我々のものを何か得るためであろうか。この愛は人間の知識を超えているではないか。人間のうちの誰が、この愛を誰かに示すことができようか。たとえそれが釣り合わないものであり、それゆえ人間の考案を超えているとしても。

51

Hoc ergo vult nos scire, quia sensus noster assequi non potest, nec perspicere profunditatem beneficiorum Christi erga nos; ut perinde semper ei simus supplices et devoti, et qui debitis nulla ratione satisfacere possumus, vel in fide ejus usque ad mortem perseveremus.

PL 17, 385A

それゆえ彼は、我々が知ることを望む。すなわち、我々の思いは、キリストが我々に注いだ恩恵の深みに達することも見通すこともできない。それゆえ我々は、つねに彼に嘆願し、献身する者となり、負債にいかなる仕方でも応えることのできない者として、せめて彼への信仰に死に至るまでとどまるように、ということである。

52

Ille enim pro magnificentia majestatis suae ea gessit pro nobis, quae sibi indigna sunt; ut et nos in quantum possumus, ei famulemur. Ut impleamini in omnem plenitudinem Dei.

PL 17, 385A

彼は、その威光の壮大さのゆえに、自らにふさわしくないことを我々のために行った。それは、我々もできる限り彼に仕えるためである。「それは、汝らが神のあらゆる満ちあふれにまで満たされるためである」。

53

Quia fides neque in solo Patre integra est, neque in solo Filio perfecta, ideo adjecit: Ut impleamini in omnem plenitudinem Dei; ut confessione et gratiarum actione sicut Patri, ita et Filio honorificentia reservetur: et omnia quae a Deo Patre sunt, per Filium facta et restaurata credantur; ut sit plena perfectio divinitatis in professione credentium.

PL 17, 385A

信仰は、父だけにあっても完全でなく、子だけにあっても完全でないので、彼はこう付け加えた。「それは、汝らが神のあらゆる満ちあふれにまで満たされるためである」。それは、告白と感謝において、父に対してと同じように子にも誉れが保たれるため、また、神なる父から出るすべてのものが、子を通して作られ回復されたと信じられるため、すなわち、信じる者たちの告白において神性の完全な完成があるためである。

54

Nihil enim deerit christiano, quando Deum Patrem per omnia immensum esse cognoscit: charitatem quoque Christi ineffabilem, et supereminentem scientiae humanae profitetur.

PL 17, 385B

キリスト教徒には何も欠けることがない。神なる父がすべてにおいて測り知れないことを知り、またキリストの愛が語り得ず、人間の知識を超えていることを告白するときには。

55

(Vers. 20, 21.) Ei vero qui potest omnia facere, et superabundantius, quam petimus aut intelligimus, secundum virtutem, quae operatur in nobis: ipsi gloria in Christo Jesu, et in Ecclesia, et in omnia saecula saeculorum. Amen.

PL 17, 385B

(第20・21節)「しかし、我々が願うことや悟ることよりもはるかに豊かに、我々のうちに働く力に従って、すべてを成すことのできる者に。その者に、キリスト・イエスにおいて、教会において、世々限りなく、栄光〔があるように〕。アーメン」。

56

Ad Patris personam haec refert; ut quia melius scit quae utilia, et quae non petenda sunt, et quando danda, et qualia, et quanta opus sint; ipse gubernet providentia et virtute sua sibi credentes.

PL 17, 385B

使徒はこれを父のペルソナに帰する。何が有益であり、何が願うべきでないか、いつ、どのようなものを、どれほど与えるべきかを、父がよりよく知っているので、父自らが、その摂理と力によって、自らを信じる者たちを導くようにということである。

57

Cui ideo gloria in Christo Jesu, quia per ipsum omnia praestat nobis: et quia honor Patris in Filio est, et in Ecclesia, id est, in populo, quem sibi adoptare dignatus est.

PL 17, 385C

彼に栄光が、キリスト・イエスにおいてあるのは、彼によってすべてを我々に与えるからである。また、父の誉れは子にあり、また教会、すなわち、神が自らの子として迎えることをよしとした民にあるからである。

58

In claritate enim filiorum gloria patris est, dicente Domino (Matt. V, 16) : Sic luceat lumen vestrum coram hominibus, ut videant opera vestra bona, et magnificent Patrem vestrum, qui in coelis est. In saecula saeculorum. Amen, id est, in aeternum veritas.

PL 17, 385C

子らの栄光〔claritas〕において、父の栄光があるからである。主はこう言う。「このように、汝らの光を人々の前に輝かせよ。それは、彼らが汝らの善い業を見て、天にいる汝らの父を讃えるためである」(マタイ5:16)。「世々限りなく。アーメン」。アーメンとは、すなわち、永遠に真理である、ということである。

Caput IV

第IV章PL 17, 385C
1

(Vers. 1.) Obsecro itaque vos, fratres, ego vinctus in Domino, ut digne ambuletis vocatione, qua vocati estis. Hortatur eos, ut recte incedentes in praeceptis Domini, ad promissam gloriam possint pervenire.

PL 17, 385C

(第1節)「それゆえ、兄弟たちよ、主において囚人である私は、汝らに懇願する。汝らが召された召しにふさわしく歩むように」。彼は、彼らが主の戒めのうちに正しく進んで、約束された栄光に至りうるように促す。

2

Sicut enim peritus medicus obsecrat infirmos, ut bene se agentes possint salutarem recipere valetudinem; ita et magister gentium hortatur, ut fidei suae digna opera facientes, possint percipere quae promissa sunt sanctis, sciens gloriae suae esse hujus rei profectum.

PL 17, 385D

熟練した医者が、病む者たちが身を慎んで健やかな健康を取り戻せるように懇願するのと同じように、異邦人の教師もまた、彼らが自らの信仰にふさわしい業を行って、聖なる者たちに約束されたものを受けることができるように促す。この事の進展が自分の栄光であると知っているのである。

3

(Vers. 2, 3.) Cum omni humilitate animi et modestia, cum magnanimitate, sufferentes invicem in charitate, sollicite servantes unitatis spiritum in vinculo pacis.

PL 17, 385D

(第2・3節)「あらゆる心の謙遜と慎みをもって、寛大な心をもって、愛において互いに忍び合い、平和のきずなによって一体性の霊を熱心に守りつつ」。

4

Nunc dissensionem prohibet, charitati autem studendum monet; ne spiritum unitatis et pacis amittant: ac per hoc ut invicem se sufferant cum patientia.

PL 17, 385D

今、彼は不和を禁じ、愛に励むよう戒める。一体性と平和の霊を失わないためであり、したがって、互いに忍耐をもって忍び合うためである。

5

Modestia enim profectum parit; quia cum se invicem tolerant, cum lenitate animi monentes, corriguntur ad effectum, et pax in eis manebit, per quam Filii Dei non immerito vocabuntur; quia dixit Dominus: Beati pacifici, quoniam filii Dei vocabuntur (Matth. V, 9) .

PL 17, 386A

慎みは進歩を生むからである。互いに耐え合い、穏やかな心で戒め合うとき、彼らは実効をもって正され、彼らのうちに平和がとどまる。この平和によって、彼らは当然のこととして神の子らと呼ばれる。主が「平和をつくる者は幸いである。彼らは神の子と呼ばれるからである」と言ったからである(マタイ5:9)。

6

Perturbatio enim vel inquietudo contentionem facit, quae solet etiam ea, quae mala novit, velle defendere; ne cedere videatur. Hinc oritur discordia, quae corrumpit pacis foedera.

PL 17, 386A

動揺ないし落ち着きのなさは争いを生み、争いは、悪いと知っているものまでも、譲ったと見られないために擁護しようとしがちだからである。ここから不和が生じ、不和は平和の盟約を損なう。

7

(Vers. 4.) Unum corpus, et unus spiritus, ita ut vocati estis in una spe vocationis vestrae. Propter pacem et concordiam haec subjecit; ut quia unum corpus est Ecclesia, unum sapiat populus; quia unum est, quod creditur.

PL 17, 386A

(第4節)「一つの体、一つの霊。汝らが召されたとおり、汝らの召しの一つの望みのうちに」。彼は平和と一致のためにこれらを付け加えた。教会は一つの体であるから、民は一つのことを思うように。信じられているものは一つだからである。

8

(Vers. 5, 6.) Unus Dominus, una fides, unum baptisma, unus Deus et pater omnium, qui super omnes est, et per omnes, et in omnibus nobis. Adhuc unitatem commendat, ut quia unitas est ad quam vocamur, in nullo dissentiamus.

PL 17, 386B

(第5・6節)「一人の主、一つの信仰、一つの洗礼、すべての者の一人の神、また父。彼はすべての者の上にあり、すべての者を通じ、我々すべてのうちにある」。彼はなお一体性を推奨する。我々が召されているのは一体性へであるから、何事においても不一致にならないようにである。

9

Si enim unus est Dominus, id est, Christus, sicut et ipse ait in Evangelio: Quia magister vester unus est Christus (Matth. XXIII, 10) ; una fides, unum baptisma, unus Deus et pater omnium, qui super omnia est, et per omnes, et in omnibus credentibus unus debet esse et animus, et cor populi; quia haec quae enumerat, unitatis sunt, concordant enim in omnibus.

PL 17, 386B

というのは、主が一人、すなわちキリストであり、彼自身が福音書で「汝らの師は一人、キリストだからである」(マタイ23:10)と言うとおりであるなら、また信仰が一つ、洗礼が一つ、すべてのものの上にあり、すべての者を通じ、信じる者すべてのうちにある、すべての者の一人の神、また父があるなら、民の心〔animus〕も胸中〔cor〕も一つでなければならないからである。彼が数え上げるこれらは一体性に属し、あらゆる点で一致しているからである。

10

Patrem tamen Deum, quia nulli debet quod est, super omnia esse dixit, et per omnes. Ideo per omnes, quia ex eo omnes: et necesse est ut super haec omnia sit, quae ex eo sunt. Et in omnibus nobis, id est, fidelibus.

PL 17, 386B

しかし彼は、父なる神については、自らがあるものを誰にも負わないので、万物の上にあり、すべての者を通じてあると言った。すべての者を通じてというのは、すべての者が彼から出るからであり、彼から出るこれらすべてのものの上にあることは必然である。「我々すべてのうちに」とは、すなわち信じる者たちのうちにということである。

11

In nobis est enim per confessionem; quia eum fatemur, et quia spiritum suum dedit nobis, per quem sine dubio in nobis est: in paganis non est; quia Pater Christi negatur esse ab illis.

PL 17, 386C

彼は告白によって我々のうちにある。我々が彼を告白するからであり、また彼が自らの霊を我々に与えたからで、その霊によって疑いなく我々のうちにある。異教徒のうちにはいない。キリストの父であることが彼らによって否定されているからである。

12

(Vers. 7.) Unicuique autem nostrum data est gratia secundum mensuram donationis Domini nostri Jesu Christi.

PL 17, 386C

(第7節)「しかし我々のひとりひとりに、我々の主イエス・キリストの賜与の量に従って、恩寵が与えられた」。

13

Nunc ne, quia diversa in hominibus dona sunt, putarentur officere unitati, hoc purgat non esse contrarium; quia in donis officiorum diversitas est, non naturae.

PL 17, 386C

今、人々のあいだで賜物が多様であることが一体性を損なうと考えられないように、彼はこれが反対ではないと弁明する。賜物においてあるのは務めの多様であって、本性の多様ではないからである。

14

Unicuique autem tantum dicit dari gratiae, quantum donare dignatus fuerit Dominus; non tamen sine aequitatis mensura, quia unicuique pro viribus tribuit; ut tantum hauriat, quantum sitit.

PL 17, 386C

彼は、各人に、主が与えることをよしとした分だけ恩寵が与えられると言う。しかし、公平の量りなしにではない。主は各人に力に応じて与えるのであり、渇いた分だけ汲むようにするのである。

15

(Vers. 8.) Propter quod dicit (Psal. LXVII, 19) : Ascendens in altum, captivam duxit captivitatem, dedit dona hominibus. Hoc est scriptum in psalmo sexagesimo septimo.

PL 17, 386C

(第8節)「それゆえ彼は言う(詩篇67:19)。『高いところに上り、捕囚を連れ去り、人々に賜物を与えた』」。これは第67篇に書かれている。

16

Dona tamen haec post triumphos coepit largiri; vincens enim mortem, exaltatus est in cruce, sicut ipse dixerat. Ait enim: Cum exaltatus fuero a terra, omnia traham ad me (Joan. XII, 32) .

PL 17, 386D

しかし、彼はこれらの賜物を、勝利のあとに与え始めた。死に勝って十字架に上げられたのであり、それは彼自身が言ったとおりである。彼は言う。「私が地から上げられるとき、私はすべてのものを私のもとへ引き寄せる」(ヨハネ12:32)。

17

Exspoliavit inferos, cum captivos quos ex praevaricatione Adae, aut propriis captos peccatis in conditione tenebant, abstulit consentientes sibi, et ascendens inde in coelos induxit (Matth. XXVII, 52) .

PL 17, 386D

彼は冥界から奪い取った。冥界は、アダムの背反によって、あるいは自らの罪によって捕らえられた捕囚たちを、捕らわれの身分のうちにとどめていたが、彼は、自分に同意する者たちを奪い去り、そこから天に上って、彼らを導き入れたのである(マタイ27:52)。

18

Ex quibus aliquanti resurgentes in corporibus, multis apparuerunt ad testimonium evictae mortis; ut qui forte Christi resurrectionem credituri non essent, ex horum resurrectione, quos mortuos scirent, rei fierent; hos enim viderunt, quos agnoscerent dudum vixisse.

PL 17, 386D

彼らのうちの何人かは、体をもってよみがえり、打ち負かされた死の証しとして多くの人に現れた。それは、キリストの復活を信じようとしない者がいたとしても、死んだと知っていた者たちの復活によって、咎ある者とされるためである。彼らが見たのは、かつて生きていたと認めうる者たちだったからである。

19

Quamvis captivi, inviti et alieni ducantur; Salvator tamen et suos duxit, et voluntarios. Apparentia enim sua dum lacessit desiderantes liberari, cepisse illos dicitur.

PL 17, 387A

捕囚とは、不本意に、他人の者として連れ去られるものである。しかし救い主は、自らの者たち、しかも自発的な者たちを連れ去った。実に、自らが現れることによって、解放を望む者たちを引き寄せたので、彼らを捕らえたと言われるのである。

20

(Vers. 9.) Quod autem ascendit, quid est, nisi quia etiam descendit prius in inferiora terrae? Verum est quia ideo descendit, ut ascenderet; et non sicut homines, qui ad hoc descenderunt, ut illic remanerent.

PL 17, 387A

(第9節)「上ったとは、先に地の低いところへ降ったことのほかに何であろうか」。彼が降ったのは上るためであったというのは真実であり、そこにとどまるために降った人々のようではなかった。

21

Ex sententia enim tenebantur apud inferos, quae sententia Salvatorem tenere non poterat; quia vicit peccatum. Triumphato ergo diabolo, descendit in cor terrae; ut ostensio ejus praedicatio esset mortuorum, et quotquot cupidi ejus essent, liberarentur.

PL 17, 387A

実に彼らは判決によって冥界にとどめられていたが、その判決は救い主をとどめることができなかった。救い主は罪に勝ったからである。それゆえ、悪魔に勝利して、地の心臓に降った。それは、彼が現れることが死者たちへの宣教となり、彼を切に望む者がいれば、誰であれ解放されるためである。

22

Nec poterat non ascendere, quia ad hoc descenderat; ut vi potestatis suae, calcata morte, cum captivis quorum causa pati se permisit, resurgeret.

PL 17, 387B

彼が上らないことはありえなかった。そのために降ったのであって、自らの権能の力で死を踏みつけ、自分が苦しむことを許した相手である捕囚たちとともに、復活するためだったからである。

23

(Vers. 10.) Qui descendit, ipse est qui et ascendit super omnes coelos, ut impleret omnia.

PL 17, 387B

(第10節)「降った者は、万物を満たすために、すべての天の上に上った者と同じである」。

24

Hoc est, quod dicit Dominus: Nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo, Filius hominis, qui est in coelo. (Joan. III, 13.) Quod quidem et in psalmo continetur; ait enim: A summo coelo egressio ejus, et regressus ejus usque ad summum ejus (Psal. XVIII, 7) .

PL 17, 387B

これは主が言うことである。「天から降った者、天にいる人の子のほかには、誰も天に上った者はいない」(ヨハネ3:13)。これは詩篇にも含まれており、彼は言う。「最も高い天から彼の出で立ちがあり、彼の帰還はその頂にまで至る」(詩篇18:7)。

25

Hic ergo descendens e coelis in terram, homo natus est: post mortuus descendit ad inferos, ex quibus tertio die resurgens, ante omnes mortales ascendit super cunctos coelos; ut illusam mortem ostenderet creaturae.

PL 17, 387B

それゆえ、この者は天から地へ降って人として生まれ、のち死んで冥界に降り、そこから三日目に復活して、すべての死すべき者に先立って、すべての天の上に上った。それは、あざけられた死を被造物に示すためである。

26

(Vers. 11, 12.) Et ipse dedit quosdam quidem apostolos, quosdam autem prophetas, alios vero evangelistas, quosdam vero pastores et magistros ad consummationem sanctorum in opus ministerii.

PL 17, 387C

(第11・12節)「そして彼自身が、ある者たちを使徒として、ある者たちを預言者として、またある者たちを福音宣教者として、またある者たちを牧者また教師として与えた。聖なる者たちの完成のため、奉仕の業のためである」。

27

Apostoli episcopi sunt (Act. XI, 26) ; prophetae vero explanatores sunt Scripturarum; quamvis inter ipsa primordia fuerint prophetae, sicut Agabus, et quatuor virgines prophetantes (Act. XXI, 9) , sicut continetur in Actibus apostolorum propter rudimenta fidei commendanda (Act. VII, 2 et seq.) : nunc autem interpretes prophetae dicuntur.

PL 17, 387C

使徒は司教である(使徒言行録11:26)〔引かれた句は、アンティオキアで弟子たちが初めてキリスト教徒と呼ばれたことを述べる〕。預言者は聖書を解き明かす者である。もっとも、最初期には、アガボのような預言者たち、また預言する四人のおとめ(使徒言行録21:9)がいた。それは使徒言行録に含まれており、信仰の初歩を推奨するためであった(使徒言行録7:2以下)。しかし今は、解釈者が預言者と呼ばれる。

28

Evangelistae diaconi sunt, sicut fuit Philippus; quamvis non sint sacerdotes, evangelizare tamen possunt sine cathedra, sicut et beatus Stephanus et Philippus memoratus (Act. VIII, 5) .

PL 17, 387C

福音宣教者は助祭である。フィリポがそうであった。彼らは祭司〔sacerdotes〕ではないが、座〔cathedra〕なしに福音を告げることができる。福なるステファノと、先に述べたフィリポがそうであった(使徒言行録8:5)。

29

Pastores possunt esse lectores, qui lectione saginent populum audientem; quia non in pane tantum vivit homo, sed in omni verbo, quod procedit ex ore Dei (Matth. IV, 4) .

PL 17, 387D

牧者は朗読者でありうる。朗読によって、聞く民を養うからである。「人はパンだけで生きるのではなく、神の口から出るあらゆる言葉で生きる」からである(マタイ4:4)。

30

Magistri vero exorcistae sunt, quia in Ecclesia ipsi compescunt et verberant inquietos: sive ii qui litteris et lectionibus imbuendos infantes solebant imbuere, sicut mos Judaeorum est, quorum iraditio ad nos transitum fecit, quae per negligentiam obsolevit.

PL 17, 387D

教師は祓魔師である。教会において、落ち着かない者たちを制し、打つのは彼らだからである。あるいは、ユダヤ人の習いにあるように、幼い子どもたちに文字と朗読を仕込むのを常としていた者たちである。その伝統〔底本は iraditio。traditio と読む〕は我々にまで及んだが、怠慢によって廃れた。

31

Inter istos post episcopum plus esse intelligitur, qui propter reseratum occultum Scripturarum sensum prophetare dicitur; praesertim quia futurae spei verba depromit, qui ordo nunc potest esse presbyterii.

PL 17, 388A

これらの者のうち、司教に次いで最も重んじられると解されるのは、聖書の隠れた意味を開いて示すゆえに、預言すると言われる者である。ことに、来たるべき望みの言葉を引き出すからであり、この位は今や司祭の位でありうる。

32

Nam in episcopo omnes ordines sunt: quia primus sacerdos est, hoc est, princeps est sacerdotum, et propheta, et evangelista, et caetera adimplenda officia Ecclesiae in ministerio fidelium.

PL 17, 388A

というのは、司教にはすべての位があるからである。司教は第一の祭司〔sacerdos〕、すなわち祭司たちの長〔princeps sacerdotum〕であり、また預言者、福音宣教者であり、信じる者たちへの奉仕において果たされるべき教会のその他の務めを担う。

33

Tamen postquam in omnibus locis Ecclesiae sunt constitutae, et officia ordinata, aliter composita res est, quam coeperat.

PL 17, 388A

しかし、あらゆる場所に諸教会が設立され、務めが定められてのちは、事態は始まりのときとは違って整えられた。

34

Primum enim omnes docebant, et omnes baptizabant, quibuscumque diebus vel temporibus fuisset occasio; nec enim Philippus tempus quaesivit, aut diem quo eunuchum baptizaret (Act. VIII, 38) , neque jejunium interposuit: neque Paulus et Silas tempus distulerunt, quo Optionem carceris baptizarent cum omnibus ejus (Act. XVI, 33) ; neque Petrus diaconos habuit, aut diem quaesivit, quando Cornelium cum omni domo ejus baptizavit (Act. X, 48) : nec ipse, sed baptizare jussit fratribus, qui cum illo ierant ad Cornelium ab Joppe; adhuc enim praeter septem diaconos nullus fuerat ordinatus.

PL 17, 388A

最初は、すべての者が教え、すべての者が洗礼を授けた。機会があれば、どの日、どの時であってもよかった。実際、フィリポは宦官に洗礼を授けるのに、時や日を求めず(使徒言行録8:38)、断食を挟むこともなかった。パウロとシラスも、牢の看守〔底本は Optionem。optio(下級指揮官)、すなわち看守と取った〕とその家の者すべてに洗礼を授けるのに、時を延ばさなかった(使徒言行録16:33)。ペトロも、助祭を持たず、日を求めることもなく、コルネリウスとその家の者すべてに洗礼を授けたのである(使徒言行録10:48)。彼自身が授けたのではなく、ヨッパから彼とともにコルネリウスのもとへ行った兄弟たちに、授けるよう命じた。当時はまだ、七人の助祭のほかには、誰も叙階されていなかったからである。

35

Ut ergo cresceret plebs et multiplicaretur, omnibus inter initia concessum est et evangelizare, et baptizare, et Scripturas in Ecclesia explanare; at ubi omnia loca circumplexa est Ecclesia, conventicula constituta sunt, et rectores, et caetera officia in Ecclesiis sunt ordinata; ut nullus de clericis auderet, qui ordinatus non esset, praesumere officium, quod sciret non sibi creditum vel concessum.

PL 17, 388B

それゆえ民が成長し増えるために、初めのうちはすべての者に、福音を告げることも、洗礼を授けることも、教会で聖書を解き明かすことも許されていた。だが教会があらゆる場所を覆うに至ると、集会所が設けられ、指導者たちやその他の務めが諸教会で秩序づけられた。それは、聖職者のうち、叙階を受けていない者が、自分に委ねられても許されてもいないと知っている務めを、あえて引き受けることのないようにするためである。

36

Et coepit alio ordine et providentia gubernari Ecclesia; quia si omnes eadem possent, irrationabile esset et vulgaris res, et vilissima videretur.

PL 17, 388C

こうして教会は別の秩序と配慮によって治められ始めた。すべての者が同じことをなし得るなら、それは理に合わず、卑俗なものとなり、きわめて安っぽく見えるであろうからである。

37

Hinc ergo est, unde nunc neque diaconi in populo praedicant, neque clerici vel laici baptizant, neque quocumque die credentes tinguntur, nisi aegri.

PL 17, 388C

それゆえ今日、助祭たちが民の前で宣教せず、聖職者も平信徒も洗礼を授けず、病人を除いては、信じる者たちがいつでも浸礼を受けるわけではないのは、ここに由来する。

38

Ideo non per omnia conveniunt scripta Apostoli ordinationi, quae nunc in Ecclesia est; quia haec inter ipsa primordia sunt scripta.

PL 17, 388C

だから使徒の書いたものは、今日教会にある秩序とあらゆる点で一致するわけではない。これらは教会の発端そのものの時期に書かれたからである。

39

Nam et Timotheum presbyterum a se creatum episcopum vocat; quia primi presbyteri episcopi appellabantur; ut recedente eo, sequens ei succederet. Denique apud Aegyptum presbyteri consignant, si praesens non sit episcopus.

PL 17, 388C

実際、使徒はテモテをも、自らが任じた司祭でありながら司教と呼ぶ。最初の司祭たちが司教と呼ばれていたからである。それは、彼が去るとき、後に続く者が彼の跡を継ぐためであった。実に、エジプトでは、司教が居合わせないとき、司祭たちが証印を押す。

40

Sed quia coeperunt sequentes presbyteri indigni inveniri ad primatus tenendos, immutata est ratio, prospiciente Concilio, ut non ordo, sed meritum crearet episcopum, multorum sacerdotum judicio constitutum, ne indignus temere usurparet, et esset multis scandalum.

PL 17, 388C

だが、後に続く司祭たちが首位を保つにふさわしくない者と見いだされ始めたので、会議の配慮により方式が改められ、位の順ではなく功績が司教を立てることになった。その司教は多くの司教〔sacerdos〕の判断によって定められる。ふさわしくない者が軽率に〔その座を〕奪い取り、多くの者の躓きとなることのないようにするためである。

41

In Lege nascebantur sacerdotes ex genere Aaron Levitae (Exod. XXVIII, 43) : nunc autem omnes ex genere sunt sacerdotali, dicente Petro apostolo: Quia estis genus regale et sacerdotale; ideoque ex populo potest fieri sacerdos (I Petr. II, 9) .

PL 17, 388D

律法のもとでは、祭司はアロンの血筋のレビ人から生まれた(出エジプト記28:43)。だが今は、使徒ペトロが「汝らは王の血筋、祭司の血筋である」と言うとおり、すべての者が祭司の血筋に属している。それゆえ民のうちから祭司〔sacerdos〕となることができる(一ペトロ2:9)。

42

In aedificationem corporis Christi. Ecclesiae ordinationem ad compaginationem humani corporis in professionis unitate dicit compositam; ut diversi dignitate in Christo omnes sint unum, unum caput habentes Christum, hoc est, auctorem vitae.

PL 17, 389A

「キリストの体を造り上げるために」。教会の秩序は、告白の一体性のうちに、人の体の組み合わせにならって構成されていると彼は言う。それは、品位においては異なる者たちが、キリストにおいてすべて一つとなり、唯一の頭、すなわち生命の創始者であるキリストをいただくためである。

43

(Vers. 13) . Donec occurramus omnes in unitatem fidei et agnitionem Filii Dei. Tamdiu dicit manere ordinationem, quamdiu cuncti destinati ad vitam unius sint fidei in cognitionem Christi. In virum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi.

PL 17, 389A

(第13節)「我々皆が、信仰の一体性と神の子の認識に到達するまで」。生命へと定められた者たちすべてが、キリストを知ることにおいて一つの信仰に立つに至るまで、秩序は続くと彼は言う。「完全な人へと、キリストの満ちあふれの年齢の度量へと」。

44

Ita elaborandum hortatur, ut perfectio fidei apprehendatur: cujus haec ratio est, ut Christum perfectum et plenum Deum teneat fides, nec mensura humana metiatur, sed in plenitudine divinitatis quasi perfectus Deus habeatur.

PL 17, 389A

完全な信仰に至るよう努めねばならない、と彼は勧める。その趣旨はこうである。信仰はキリストを完全で十全な神として保つべきであり、人間の度量で測ってはならず、神性の満ちあふれにおいて、いわば完全な神として持たれるべきである。

45

Nec enim perfectum dicens, virum temporali aetate et mensura significat: sed per hoc dictum perfectos nos vult fieri in plenitudine intellectus divinitatis Filii Dei.

PL 17, 389A

「完全な」と言うとき、彼は、時間的な年齢や身の丈の人を指しているのではない。この言葉によって、神の子の神性を理解するその満ちあふれにおいて、我々が完全な者となることを望んでいるのである。

46

(Vers. 14.) Ut ultra non simus parvuli, neque fluctuantes, et circumferamur omni vento doctrinae in nequitia hominum, in astutia, ad remedium erroris.

PL 17, 389B

(第14節)「もはや我々が幼子であることなく、揺れ動く者でもなく、人々の邪悪のうち、悪賢さのうちにあって、教えのあらゆる風に巡り運ばれることなく、誤りの手立て〔remedium は通常「救い・治療」の意だが、後の注解の用法(「偽りの手立て」)から「手立て」と取った〕へと〔引かれ〕ないように」。

47

Fundatos et stabiles esse nos vult in disciplina fidei catholicae, quam Petrus apostolus, revelante Deo, professus est (Matth. XVI, 16) , nec ventilari nos oberrantes per diversarum haeresum pestilentiosas asseverationes nequitia humana inventas; ut per has fallentis inimici sub veri nomine error possit afferri.

PL 17, 389B

我々が公同の信仰の教えに基礎を据えられて堅固であることを、彼は望む。その信仰は、使徒ペトロが神の啓示を受けて宣言したものである(マタイ16:16)。また、さまざまな異端の有害な主張によって、我々がさまよい揺さぶられることのないことを望む。それらの主張は、これらを通して欺く敵の誤りが真理の名のもとに持ち込まれ得るようにと、人間の邪悪が考え出したものである。

48

Hoc enim remedium est falsitatis, ut sub praetextu veritatis inducat errorem: et non solum sub veri nomine, sed et ne, sicut ante acceptam fidem sensu humiles vagabamur per diversos errores, fideles facti discurreremus fragiles, et dubii de spe promissa, commonet; quia jam christiani facti, fundati esse debent, quia ambiguitas in fide nostra non est; commendatur enim virtute prodigiorum.

PL 17, 389B

実に、偽りの手立てとは、真理の口実のもとに誤りを引き入れることである。彼は、真理の名のもとにというだけでなく、さらに、信仰を受ける前に思いが卑しくてさまざまな誤りの間をさまよっていたように、信者となってからも、もろく、約束された希望を疑って、あちこち走り回ることのないようにと戒める。すでにキリスト教徒となった以上、基礎を据えられていなければならず、我々の信仰には曖昧さが無いからである。実に、それは数々の不思議な業の力によって裏づけられている。

49

(Vers. 15.) Veritatem autem facientes in charitate, augeamur in ipso per omnia, qui est caput Christus.

PL 17, 389C

(第15節)「愛のうちに真理を行いつつ、すべてにおいて彼のうちに成長しよう、頭であるキリストのうちに」。

50

Hanc dicit esse veritatem, ut amorem Christi respicientes, quo dilexit nos, et tradidit se pro nobis, omnia subjiciamus ei, scientes quia omnium auctores vitae, ut quasi capiti membra subdantur; ut si alii errore vel malevolentia non fatentur omnia caput habere Christum, quia ab ipso facta sunt voluntate Patris; nos tamen qui catholicae fidei adhaeremus, hoc omni devotione et cura agere debemus, ut huic fidei non damnum, sed lucrum afferamus, perseverantes in hac asseveratione; ut comprimantur pravae mentis colloquia adversus veritatem armata.

PL 17, 389C

これが真理であると彼は言う。すなわち、我々を愛し我々のために自らを渡したキリストの愛に目を注いで、〔彼が〕万物の生命の創始者であると知り〔底本は omnium auctores vitae。本文が崩れているらしく、キリストについて言うと解した〕、肢体が頭に従うように、すべてを彼に服させることである。たとえ他の者たちが誤りや悪意のために、万物がキリストを頭とすること、万物が父の意志によって彼によって作られたことを認めなくとも、公同の信仰に付き従う我々は、あらゆる献身と配慮をもってこれをなさねばならない。この信仰に損でなく益をもたらし、この主張に堅くとどまることによって、真理に対して武装した邪な心の語らいが抑えられるようにするためである。

51

(Vers. 16.) Ex quo totum corpus compactum et connexum per omnem juncturam subministrationis secundum operationem in mensuram uniuscujusque partis, incrementum corporis facit ad aedificationem sui in charitate.

PL 17, 389D

(第16節)「彼から、全身は、あらゆる節々の供給により、各部分の度量に応じた働きに従って結び合わされ連結されて、愛のうちに自らを造り上げるために体の成長をもたらす」。

52

Qua ratione Christum caput esse omnium dixerit, docet; ex ipso enim, inquit, totum corpus, id est, omnis chorus Archangelorum et Potentiarum, Principatuum et Potestatum subsistit.

PL 17, 389D

どのような理由でキリストを万物の頭と言ったのかを、彼は教える。すなわち、「実に彼から全身は」と彼は言う。つまり、大天使たち、力ある者たち、支配、権能の全合唱が成り立つのは、彼によるのである。

53

Quamvis enim singula haec numeros proprios habeant, et sint legiones, ut ipse Dominus dixit (Matth. XXVI, 53) ; quia tamen ab uno et per unum sunt, simul omnia unum corpus appellat.

PL 17, 390A

実に、これらの一つ一つにはそれぞれの数があり、主自身が言ったように軍団であるが(マタイ26:53)、それでも一者から、一者によって存在するので、彼はそれらすべてをまとめて一つの体と呼ぶ。

54

Sicut enim membra cum sint unius corporis, diversa tamen sunt actu et dignitate: et ita creatura condita est a Deo per Christum, ut a Cherubim et Seraphim potentiis, quae sub sede Dei sunt, et Angelis quos ipse Dominus sanctos appellat (Marc. VIII, 38) , quasi quaedam concatenatio sit, usque ad firmamentum ordinata descendens; ut totum et junctum sit et meritis tamen discernatur: meritis dico non solum officiorum, sed et naturarum.

PL 17, 390A

実に、肢体は一つの体のものでありながら、働きと品位において異なっている。それと同じく、被造物は神によってキリストを通して創られた。神の座の下にあるケルビムとセラフィムの力ある者たちから、主自身が聖なる者と呼ぶ天使たち(マルコ8:38)に至るまで、いわば一種の連鎖が、天空に至るまで秩序づけられて降りてゆくようにである。こうして全体は結び合わされていながら、功績によって区別される。功績とは、務めの功績だけでなく、本性の功績をも言う。

55

Nec enim quia juncta dicit omnia, unius erunt naturae: sed quod in corpore membra faciunt discreta officiis, non natura; ita et in his omnibus non membra, sed naturae ipsae faciunt distinctiones.

PL 17, 390A

彼がすべてを結び合わされたものと言うからといって、それらが一つの本性になるわけではない。体において肢体が、本性ではなく務めによって区別をなすのとは違い、これらすべてにおいては、肢体ではなく本性そのものが区別をなすのである。

56

Hoc est ergo quod laboratur, ut ad unum sensum redigatur creatura, et in sensu unum sit corpus, dum omnium una professio est, ut concordet in charitate Creatoris ad suum profectum; reaedificat enim se in templum Domini, destructa enim fuerat dementia et furore diaboli.

PL 17, 390B

それゆえ、骨折っているのはこのこと、すなわち被造物が一つの思いへと連れ戻され、思いにおいて一つの体となること、すべての者の告白が一つであって、創造主の愛において自らの前進のために調和することである。実に被造物は自らを主の神殿として建て直す。それは悪魔の狂気と憤激によって壊されていたからである。

57

(Vers. 17, 18.) Hoc ergo dico et testor in Domino, ut non ambuletis, sicut et gentes ambulant in vanitate mentis suae, obscurati intellectu, alienati a fide Dei propter ignorantiam, quae est in ipsis.

PL 17, 390B

(第17・18節)「されば私は言い、主において証言する。汝らは、異邦人たちが自らの精神の空しさの中に歩むように歩んではならない。彼らは理解において暗くされ、自らのうちにある無知のゆえに、神への信仰から疎外されている」。

58

Manifestato creatore, et ratione ostensa, quam sequi debeat creatura, in fide Dei sui dumtaxat, contestatur illos in Deum, ut non aliter incedant vel sentiant, quam docentur; ne similes gentilibus inveniantur, qui nec fidem recipiunt, nec conversationem, quam mandat Lex, obscurum habentes sensum, ne contemplentur divini nominis veritatem.

PL 17, 390B

創造主が示され、被造物が従うべき道が、ただ自らの神への信仰においてのみ明らかにされたので、彼は神を証人として彼らに訴える。教えられたのと異なって歩んだり考えたりしてはならない、と。それは、信仰も、律法が命じる生き方も受け入れない異邦人に似た者と見られないためである。彼らは暗い思いを持ち、神の名の真理を見つめることがない。

59

Vana enim sectantes, quae sunt idololatria, infrenantur a diabolo; ne unius Dei iter incedant, ut socios illos suae perditionis efficiat.

PL 17, 390C

実に、偶像崇拝である空しいものを追い求める者は、悪魔によって手綱をかけられる。唯一の神の道を歩ませず、彼らを自らの滅びの仲間とするためである。

60

(Vers. 19.) Et caecitatem cordis illorum, qui desperantes, semetipsos tradiderunt impudicitiis in operationem immunditiae omnis, et avaritiae. Gentiles futurae resurrectionis desperatione caecitatem cordis habere significat.

PL 17, 390C

(第19節)「そして彼らの心の盲目のゆえに〔caecitatem は前節の propter(ゆえに)に続く〕。彼らは絶望して、自らを放縦に、あらゆる汚れと貪欲の働きに渡した」。異邦人が、来るべき復活への絶望のゆえに、心の盲目を持っていることを、彼は示している。

61

Quasi enim ultra non futuri vitam suam contaminant turpissima operatione, nolentes se subjicere legi fidei; quia prohibet voluptatem propter spem vitae futurae, quam hi idcirco ridendam censent, ut jure dehonestare se, et aliena appetere avida cupiditate videantur, quasi post hanc transpunctionem nulla sit vita.

PL 17, 390C

実に、彼らは、もはや存在しなくなる者であるかのように、最も恥ずべき行いで自らの生を汚し、信仰の法に服することを望まない。その法は、来るべき生命への希望のゆえに快楽を禁じるからである。彼らはその希望を笑うべきものとみなし、そうして、自らを辱め、他人のものを貪欲に求めても正当であると見えるようにする。あたかもこの過ぎゆき〔底本は transpunctionem。語義が定かでなく、この世の生の終わりを指すと解した〕の後には、生命が無いかのように。

62

(Vers. 20, 21.) Vos autem non ita didicistis Christum, si tamen illum audistis, et in illo edocti estis, sicut est veritas in Jesu.

PL 17, 390D

(第20・21節)「だが汝らはそのようにキリストを学んだのではない。もし彼について聞き、彼にあって教えられたのなら。真理がイエスにあるとおりに」。

63

Manifestum est christianos non desperationem post mortem hanc didicisse, sed spem ad utrumque; fidelibus enim vita, perfidis vero promittitur mors, quae est poena aeterna; ut sive mors, sive vita in Christo discatur; quia qui eum sequitur, per eum resurget ad vitam: qui vero discernit se ab eo, per eum mancipabitur gehennae; ipso enim judicante, damnabitur.

PL 17, 390D

キリスト教徒たちは、この死の後の絶望を学んだのではなく、双方についての希望を学んだことは明らかである。信じる者たちには生命が、背信の者たちには死が約束される。その死は永遠の刑罰である。こうして死であれ生であれ、キリストにおいて学ばれる。彼に従う者は彼によって復活して生命に至り、彼から自らを分かつ者は彼によってゲヘナに引き渡される。実に、彼が裁くのであって、彼によって罪に定められるのである。

64

Et quoniam sunt quidam in Ecclesia, qui sub nomine Christi non sequuntur Christi veritatem, ideoque: Sicut est, inquit, veritas in Jesu; ut si ita docti sunt, ut est veritas in Jesu, tunc Christum didicisse, et illum audisse, et in illo edocti esse videantur: Christus enim de se docet quid sit, et quantus credendus sit, et quae spes in eo sit et quales debeant esse credentes.

PL 17, 391A

さらに、教会の中には、キリストの名のもとにキリストの真理に従わない者たちがいる。それゆえ彼は「真理がイエスにあるとおりに」と言う。もし彼らがイエスにある真理のとおりに教えられているのなら、そのときはキリストを学び、彼について聞き、彼にあって教えられたと見られるのである。実に、キリストは自らについて、彼が何者であるか、どれほど大きな者と信じられるべきか、彼にどのような希望があるか、信じる者たちがどのようであるべきかを教える。

65

Qui enim didicit Christum, scit illum a mortuis resurrexisse; ut forma esset fidelibus, ideoque magna spes est pro ista morte amantibus Deum.

PL 17, 391A

実に、キリストを学んだ者は、彼が死者のうちから復活したことを知っている。それは信じる者たちの模範となるためであり、それゆえ、この死に対して、神を愛する者たちには大きな希望がある。

66

(Vers. 22.) Ut deponatis secundum priorem conversationem veterem hominem, qui corrumpitur secundum desideria erroris. Qui Christum audivit, hoc didicit; ut recederet a conversatione pristina, quam veterem hominem nuncupat propter praeteritum ignorantiae tempus.

PL 17, 391A

(第22節)「汝らが、先の生き方に従って、誤りの欲望によって朽ちていく古い人を脱ぎ捨てるように」。キリストについて聞いた者は、このことを学んだ。すなわち、以前の生き方から退くことである。彼は、過ぎ去った無知の時のゆえに、その生き方を古い人と呼ぶ。

67

Homo itaque unus atque idem est, qui, si pristina vitia sequitur, vetus dicitur: si autem in novitate vitae ambulat, alienus a saeculari errore, qui est sive in actu, sive in sensu, rudis dicitur; non utique substantia carnis aut animae, sed intellectu et conversatione vitae. Corruptus tamen vetus homo dicitur, propter adulterum sensum, et turpem vitam.

PL 17, 391B

したがって、人は一人の同じ者であり、以前の悪徳に従うなら古いと言われ、新しい生にあって歩み、行いにおいても思いにおいても世の誤りと無縁であるなら、新しい者〔rudis。本来「未熟な、手の加わっていない」の意の語だが、vetus(古い)に対して「新しい」と取った〕と言われる。肉や魂の実体のことではなく、理解と生活の仕方のことである。だが朽ちている古い人と言われるのは、偽りの思いと恥ずべき生のゆえである。

68

(Vers. 23, 24.) Renovamini autem sensu mentis vestrae, et induimini novum hominem, qui secundum Deum creatus est in veritate et justitia.

PL 17, 391B

(第23・24節)「だが汝らは、汝らの精神の思いにおいて新たにされ、神に従って真理と正義のうちに造られた新しい人を着よ」。

69

Justum et verum est rectam viam sequi: hic autem rectam viam sequitur, qui devotus creatori suo in voluntate ejus ambulat, quam gentilitas nescit.

PL 17, 391B

正しく真実なことは、まっすぐな道に従うことである。だが、まっすぐな道に従うのは、創造主に献身し、異邦人の世界が知らないその意志のうちを歩む者である。

70

Innovatus enim spiritu mentis novum hominem dicitur indutus, qui est Christus; Christum enim induitur, qui per fidem renatus in Christo, aemulus est vitae, quam tradidit Christus; ut juxta Deum creatus videatur: in eo enim quis creatus est, in quo sapit; et ideo veritas et justitia Dei a gentilibus ignoratur.

PL 17, 391C

実に、精神の霊において新たにされた者は、新しい人、すなわちキリストを着たと言われる。信仰によってキリストにおいて新しく生まれた者はキリストを着るのであり、キリストが伝えた生に熱心である。それは、神に従って造られた者と見られるためである。実に人は、自らが思いを向けるものにおいて造られたのであり、それゆえ神の真理と正義は異邦人に知られない。

71

Cum enim credentes Deum agnoscunt creatorem, servantes mandata ejus, in justitia et veritate creantur.

PL 17, 391C

実に、信じる者たちが神を創造主と認め、その掟を守るとき、彼らは正義と真理のうちに造られる。

72

(Vers. 25.) Propter quod deposito mendacio, loquimini veritatem unusquisque cum proximo suo (Zach. VIII, 16) ; quoniam sumus invicem membra.

PL 17, 391C

(第25節)「それゆえ偽りを捨てて、汝らは各々その隣人と真理を語れ(ゼカリヤ8:16)。我々は互いに肢体だからである」。

73

Quia in veritate et justitia creati sumus, renati in baptismate; idcirco ut in eo maneamus, mendacium deponere jubemur, assumpta veritate, nec dolo aliquid cum fratre agere; ut quia unius corporis membra sumus, causis nostris in veritate invicem faveamus.

PL 17, 391C

我々は真理と正義のうちに造られたからである。洗礼によって新しく生まれた者として、そこにとどまるために、我々は偽りを捨てるよう命じられている。真理を身につけ、兄弟に対して何事も欺きをもって行わないためであり、我々が一つの体の肢体である以上、我々の事柄において、真理のうちに互いに好意を示し合うためである。

74

(Vers. 26.) Irascimini et nolite peccare. Quoniam irasci quis non potest prohiberi (quippe cum ira motus sit naturalis, conceptus ex causis, qui solet ad profectum pertinere delinquentis) idcirco irascendum dicit (Psal. IV, 5) , sed commonet ne per iram peccetur.

PL 17, 391D

(第26節)「怒れ、しかし罪を犯すな」。人は怒ることを禁じられ得ないので(怒りは、原因から生じる自然の動きであり、過ちを犯す者の益に資するのが常だからである)、彼は怒るべきだと言うが(詩篇4:5)、怒りによって罪を犯さぬようにと戒める。

75

Solemus enim modum egredi, dum irascimur et invenimur ipsi peccare, qui peccantes arguimus, dum plus irascimur, et amplius oneramus peccantem, quam meretur.

PL 17, 391D

実に、我々は怒るとき、節度を越えるのが常で、罪を犯す者を咎めながら、自らが罪を犯していることになる。怒りが募れば募るほど、罪を犯す者に、値する以上の重荷を負わせるからである。

76

Hoc ergo docet, ut ipsa ira cum moderatione sit neque nimium quis justum se praebeat delinquenti: quia solent quidam sic peccare, ut tantis plagis afficiendi videantur, quantas non possunt ferre: et qui poterat forte corrigi, tollitur de vita, non sine peccato irascentis.

PL 17, 392A

だから彼は、怒りそのものが節度をもってあるべきこと、過ちを犯す者に対して度を過ぎて自らを正しい者として示すべきでないことを教える。ある者たちは、耐えられないほどの打撃を受けるに値すると見えるような罪の犯し方をするのが常であり、おそらく矯正され得たはずの者が、怒る者の罪なしにではなく、生命から取り去られるからである。

77

Hinc est unde Salomon: Noli, inquit, justus esse multum; quia est qui perit in suo justo (Eccles. VII, 17) .

PL 17, 392A

ソロモンが「正しい者であろうとしすぎるな。自らの正しさのうちに滅びる者がいるからである」と言うのも、ここからである(コヘレトの言葉7:17)。

78

Sed imitatores Dei esse debemus qui temperatam habet justitiam; cum enim justum esset plecti iniquos, patientia sua suffert eos, ut aliqui ex eis corrigantur. Nos ipsos servos suos peccantes patitur, nec cito aliquem percutit.

PL 17, 392A

だが我々は、節度ある正義を保つ神にならう者でなければならない。不法な者たちが打たれるのが正しいときにも、神は自らの忍耐によって彼らを耐え、彼らのうち幾人かが矯正されるようにする。神は、罪を犯す自らの僕である我々をさえ耐え、すぐに誰かを打つことをしない。

79

(Vers. 27.) Sol non occidat super iracundiam vestram: nolite locum dare diabolo. Iram transire vult, nec retineri in pectore, ut die orta, cum die decidat, quia si in animo manserit, dat occasionem diabolo gloriandi.

PL 17, 392B

(第27節)「汝らの憤りの上に日が沈んではならない。悪魔に場所を与えるな」。怒りは過ぎ去ることを彼は望み、胸のうちにとどめられることを望まない。日が昇って生じた怒りは、その日とともに沈むべきである。心にとどまれば、悪魔に誇る機会を与えるからである。

80

Necesse est enim iratus animus mala cogitet, quod cupit diabolus; invenit enim mentem paratam ad malum, cui se inserens, affectu suo decipit hominem factum ad vitam; quia hominis cogitare est, diaboli implere.

PL 17, 392B

実に、怒った心は必ず悪いことを考える。悪魔が望むのはそれである。悪魔は悪へと備えた精神を見いだし、そこに入り込んで、自らの情動によって、生命のために作られた人を欺く。考えるのは人の側であり、成し遂げるのは悪魔の側だからである。

81

(Vers. 28.) Qui furabatur, jam non furetur: magis autem laboret, operando manibus quod bonum est; ut habeat, unde tribuat necessitatem patientibus.

PL 17, 392B

(第28節)「盗んでいた者は、もう盗んではならない。むしろ、手で善いことを行って労働し、困窮する者に分け与えるものを持つように」。

82

Ut novi hominis conversatio maneat, hortatur ne rursum ad praeterita vitia et peccata redeatur; nam nihil proderit novum dici, quando vetus esse homo malis operibus approbatur.

PL 17, 392B

新しい人の生き方がとどまるように、彼は、再び過去の悪徳と罪に戻らぬようにと勧める。悪い行いによって人が古い者と認められるとき、新しいと言われても何の役にも立たないからである。

83

Non solum ergo christianus aliena non tollere jubetur, sed et de labore suo penuriam patientibus subministrare; ut bonis operibus deditus, rependat quae prius abstulerat, et de caetero thesaurizet sibi in futurum; qui enim cessat a furto, veniam potest habere, non gloriam.

PL 17, 392C

したがって、キリスト教徒は、他人のものを取らないよう命じられているだけでなく、自らの労働から、欠乏している者たちに供給するよう命じられている。善い行いに専心して、以前に奪っていたものを返し、さらにその後は将来のために自らに宝を積むためである。盗みをやめる者は赦しを得ることはできるが、栄光を得ることはできないからである。

84

Quid enim magnum, aut cujus meriti est ab alienis temperare? Ad meritum enim proficit, cum quis de proprio tribuit egenis.

PL 17, 392C

実に、他人のものを控えることに、何の大きさがあり、どれほどの功績があろうか。人が自分のものから貧しい者に分け与えるときにこそ、功績に資するのである。

85

(Vers. 29.) Omnis sermo malus de ore vestro non procedat; sed si quis bonus ad aedificationem fidei, ut det gratiam audientibus. In Dei servo omnia debent bona videri, nec ex aliqua parte puritas ejus debet maculari.

PL 17, 392C

(第29節)「悪い言葉はすべて、汝らの口から出てはならない。むしろ、信仰を造り上げるために善いものがあれば、聞く者たちに恩寵を与えるように」。神の僕においては、すべてが善いものと見えるべきであり、その清さはどの面でも汚されてはならない。

86

Quid enim prodest mundam vitam habere, et os sordidum; cum dicat Dominus quod unusquisque verbis suis aut justificabitur, aut condemnabitur (Matth. XII, 37) ? Nec credibile potest videri bene vivere eum, qui male loquatur; male enim loqui ad multa trahit vitia.

PL 17, 392C

清い生を持ちながら口が汚れていることに、何の益があろうか。主は、人は各々自らの言葉によって義とされ、あるいは罪に定められると言うのに(マタイ12:37)。また、悪く語る者が善く生きていると信じられることはあり得ない。悪く語ることは多くの悪徳へと引き込むからである。

87

Potest enim male loqui, qui turpiter fatur, et qui bonis detrahit, et qui cum dolo fabulatur, et qui mentitur.

PL 17, 392D

実に、悪く語り得るのは、恥ずべきことを言う者、善い者たちを中傷する者、欺きをもって話す者、偽りを言う者である。

88

Haec horrorem praestant; bonae enim et sobriae fabulae dant gratiam, et exemplum audientibus; ut honorificent Deum in verbis ejus, aedificati in fide Christi.

PL 17, 392D

これらは嫌悪を催させる。善く節度ある語らいは、聞く者に恩寵と模範を与え、彼らがキリストの信仰において造り上げられて、その言葉〔ejus(その)が神を指すか語る者を指すか定かでない〕において神をあがめるようにするからである。

89

(Vers. 30.) Et nolite contristare Spiritum sanctum Dei, in quo signati estis in diem redemptionis.

PL 17, 392D

(第30節)「神の聖なる霊を悲しませるな。この霊において汝らは贖いの日に向けて証印を押された」。

90

Cum bene agimus, gaudet in nobis Spiritus sanctus, datus nobis, videns monita sua proficere utilitatibus nostris, sicut dictum est a Domino: Ita gaudium erit in coelo in uno peccatore poenitentiam agente (Luc. XV, 10) .

PL 17, 393A

我々が善く行うとき、我々に与えられた聖なる霊は我々のうちで喜ぶ。自らの勧告が我々の益となるのを見るからである。主によって、こう言われているとおりである。「このように、悔い改めを行う一人の罪人のことで、天に喜びがある」(ルカ15:10)。

91

Gaudet ergo Spiritus sanctus saluti nostrae, non sibi, qui non indiget laetitia; ita, e contrario, si obedientes ei non fuerimus, contristatur, quia non habet profectum in nobis; vult enim nos pertinere ad vitam.

PL 17, 393A

こうして聖なる霊は、我々の救いを喜ぶのであって、喜びを必要としない自分自身のためにではない。反対に、我々が霊に従わないなら、霊は悲しむ。我々のうちに前進が無いからである。霊は、我々が生命に属することを望む。

92

Non tamen sic contristatur, ut patiatur, quippe cum impassibilis sit: sed cum eum contristatum dicit, nostri causa hoc significat; quia deserit nos eo quod laeserimus eum, contemnendo monita ejus.

PL 17, 393A

それでも、霊は苦しむほどに悲しむのではない。霊は苦しみを受け得ないからである。だが霊が悲しむと彼が言うとき、それは我々のゆえにそう示している。我々が霊の勧告を軽んじて霊を傷つけたために、霊が我々を見捨てるからである。

93

Contristatio itaque ejus indignitas nostra est, quae filios nos Dei prohibet appellari; ipse enim est Spiritus sanctus, qui sanctificat filios Dei, manens in nobis.

PL 17, 393A

したがって、霊の悲しみとは我々のふさわしさの無さであり、それが我々を神の子と呼ばれることから妨げる。実に、神の子らを聖とするのは、我々のうちにとどまる聖なる霊だからである。

94

(Vers. 31.) Omnis amaritudo, et ira, et indignatio, et clamor, et blasphemia auferatur a vobis cum omni malitia.

PL 17, 393B

(第31節)「あらゆる苦々しさ、怒り、憤慨、叫び、冒瀆は、あらゆる悪意とともに汝らから取り去られよ」。

95

Omnia haec quae perniciem possunt praestare animis, amovenda memorat; per iram enim fit indignatio, per indignationem clamor, quasi vox insanientis, quae aliena est a Dei servo: per clamorem subrepit blasphemia, quae non potest non mala esse, Haec amaram praestat vitam, trahens ad mortem: ideoque ab his omnibus cavendum; timor enim Dei temperare debet et modum imponere accidentibus causis.

PL 17, 393B

心に破滅をもたらし得るこれらすべてを、取り除くべきものとして彼は挙げる。怒りから憤慨が、憤慨から叫び、すなわち狂った者の声のようなものが生じ、それは神の僕とは無縁だからである。叫びから冒瀆が忍び込み、それは悪くないものではあり得ない。これは苦い生をもたらし、死へと引きずる。それゆえ、これらすべてから身を守らねばならない。神への畏れが、起こってくる事柄に節度を与え、限度を課すべきだからである。

96

Sed quia possunt aliqui pressa, in animo ira et clamore, retinere malitiam ad retributionem nacta occasione; idcirco subjecit haec auferri cum omni malitia; quia non solum blasphemare malitia est, verum etiam fingere pacem in facie, et in animo meditari discordiam.

PL 17, 393B

だが、怒りや叫びを心の中に押さえ込んで、機会を得たなら報復のために悪意を保ち続ける者もあり得る。それゆえ彼は、これらがあらゆる悪意とともに取り去られると付け加えた。冒瀆することだけが悪意なのではなく、顔では平和を装いながら心では不和を思いめぐらすことも悪意だからである。

97

(Vers. 32.) Estote autem invicem benigni, misericordes, donantes vobis invicem, sicut et Deus in Christo donavit vobis.

PL 17, 393C

(第32節)「互いに親切で、慈しみ深い者となり、神がキリストにおいて汝らに赦したように、互いに赦し合え」。

98

Exemplo Dei Patris benignos et misericordes invicem fieri exhortatur, sicut et Dominus: Estote, inquit, misericordes, ut similes sitis Patris vestri, qui in coelis est (Luc. VI, 36) .

PL 17, 393C

彼は、父なる神の模範によって、互いに親切で慈しみ深くなるよう勧める。主もまた、こう言う。「慈しみ深い者となれ。天にいる汝らの父に似た者となるためである」(ルカ6:36)。

99

Si enim Dominus per Filium suum servorum misertus est; quanto magis servi ipsi invicem sui debent misereri, et donare, si alter in alterum peccet?

PL 17, 393C

実に、主が自らの子によって僕たちを憐れんだのなら、僕たち自身は互いにいかにいっそう憐れみ合い、一方が他方に対して罪を犯したときに赦し合うべきではないか。

100

Haec praecepta ejus sunt, qui miseratus est: qui si in his contemptus fuerit, sine dubio revocabit sententiam, per quam misericordiam dederat: et ita eveniet, sicut ait Dominus in Evangelio de eo qui, accipiens a Domino misericordiam, in conservum suum impius deprehensus est (Matth. XVIII, 33) .

PL 17, 393C

これらは、憐れんだ者の命令である。彼がこれらにおいて軽んじられるなら、疑いなく、慈しみを与えたその判断を撤回するであろう。そして、福音において主が、主から慈しみを受けながら、仲間の僕に対して無慈悲であると見いだされた者について述べたとおりのことが起こる(マタイ18:33)。

Caput V

第V章PL 17, 393D
1

(Vers. 1.) Estote ergo imitatores Dei, sicut filii charissimi. Hoc est quod supra dixit, quia Dei Patris imitatores esse jubemur hac exhortatione; ut si obaudiverimus, filii Dei charissimi habeamur. Hic enim charissimus patris est filius, qui bonorum ejus imitator est.

PL 17, 393D

(第1節)「それゆえ、汝らは最愛の子として神にならう者となれ」。これは先に言ったことである。すなわち、この勧めによって、我々は父なる神にならう者となるよう命じられており、従うなら最愛の神の子と見なされるであろう。実に、父の最愛の子とは、その善きことにならう者である。

2

(Vers. 2.) Et ambulate in dilectione, sicut Christus dilexit nos, et tradidit semetipsum pro nobis hostiam et oblationem Deo in odorem suavitatis.

PL 17, 394A

(第2節)「そして愛のうちに歩め。キリストが我々を愛し、我々のために自らを、神への芳しい香りとなる犠牲、献げ物として渡したように」。

3

Sicut Dei Patris imitatores nos esse vult in benignitate et misericordia, ita et Christi filii ejus in dilectione; ut sicut ille dilexit nos, tradens se pro nobis, ita et nos invicem pro nobis etiam animas ponere debeamus.

PL 17, 394A

彼は、我々が親切と慈しみにおいて父なる神にならう者となることを望むように、その子キリストにならう者として愛のうちにあることを望む。すなわち、彼が我々のために自らを渡して我々を愛したように、我々もまた互いのために命をさえ捨てるべきである。

4

Quod etiam Joannes apostolus dixit, exemplo Domini pro fratribus animas ponendas (1 Joan. III, 16) . Si itaque Christi mors in odorem suavitatis est Deo, mortem ejus libenter Deus accepit.

PL 17, 394A

使徒ヨハネもまた、主の模範によって兄弟たちのために命を捨てるべきだと言った(一ヨハネ3:16)。したがって、キリストの死が神への芳しい香りであるなら、神は彼の死を喜んで受け入れたのである。

5

Quod si verum est, non peccaverunt qui illum secundum Dei voluntatem crucifixerunt. Sed non ita est, quia Christus Deo se dicitur obtulisse, dum occidi se passus est, in Dei Patris sui voluntate perdurans; quia qui juste occiditur diabolo se offerens, voluntatem ejus facit, ut occidi mereatur.

PL 17, 394A

これが真実なら、神の意志に従って彼を十字架につけた者たちは罪を犯さなかったことになる。だが、そうではない。キリストが神に自らを献げたと言われるのは、父なる神の意志にとどまりつつ、殺されることを受け入れたときだからであり、正当に殺される者は、悪魔に自らを献げて、その意志を行うことにより、殺されるにふさわしくなるからである。

6

Ita et Christus dum Dei voluntati adhaeret, diabolo displicuit, et ideo illum occidit, quia Deo se obtulit, justitiam exsequendo. In oblatione enim justitia signatur et veritas; hanc enim respicit Deus, et hoc est ejus sacrificium acceptum.

PL 17, 394B

同じくキリストは、神の意志に付き従うがゆえに悪魔に疎まれ、それゆえ悪魔は彼を殺した。彼が正義を行いつつ、神に自らを献げたからである。実に、献げ物においては、正義と真理が印づけられる。神が目を注ぐのはこれであり、これこそが神に受け入れられる犠牲だからである。

7

Itaque immeritus, qui occiditur, placet Deo; non quia occiditur, sed quia usque ad mortem justitiam conservavit.

PL 17, 394B

それゆえ、殺されるに値しないのに殺される者が神に喜ばれるのは、殺されるからではなく、死に至るまで正義を保ったからである。

8

Suscepit enim hanc mortem Christus ad vitam; unde et odor suavitatis appellatur Deo: ad Romanos tamen dicit quia Deus illum tradidit pro nobis omnibus (Rom. VIII, 32) .

PL 17, 394B

実に、キリストはこの死を生命のために受けた。それゆえ神への芳しい香りと呼ばれる。ただしローマの人々への書簡では、神が彼を我々すべてのために渡したと言っている(ローマ8:32)。

9

Nunc quaerendum est quomodo illum Deus tradidit, aut quomodo se ipse obtulit Deo; nam hoc quantum ad verba pertinet, videtur contrarium.

PL 17, 394B

ここで問われねばならないのは、神がどのように彼を渡したのか、あるいは彼がどのように自らを神に献げたのかである。言葉に関する限り、両者は矛盾して見えるからである。

10

Deus illum tradidisse dicitur, dum illum occidi permisit, sicut dicit Dominus ad Pilatum: Non haberes adversum me potestatem, nisi data tibi esset desuper (Joan. XIX, 11) .

PL 17, 394C

神が彼を渡したと言われるのは、彼が殺されるのを許したときのことである。主がピラトに言うとおりである。「汝は、上から与えられていなければ、私に対して何の権能も持たないであろう」(ヨハネ19:11)。

11

Data est enim ei, sed volenti, potestas, hoc est, permissum est illi facere quod voluit, et hoc est tradere: dum enim dissimulat, tradit; si enim noluisset permittere, non fuisset occisus.

PL 17, 394C

実に、権能は彼に与えられたが、それは望む者にであった。すなわち、彼が望んだことを行うことが許されたのであり、これが「渡す」ということである。見過ごすことで渡すのである。もし許すことを望まなかったなら、彼は殺されなかったであろう。

12

Permisit ergo occidi eum, sed ab eis qui eum volebant non coacte, sed sponte occidere. Non ergo immunes a poena sunt, quia hoc eis permissum est, quod volebant; damnatio enim in eo competit, quia voluerunt.

PL 17, 394C

それゆえ神は、彼を殺すことを望む者たちが、強いられてでなく自ら進んで殺すことによって殺されるのを許した。したがって彼らは刑罰を免れない。望んでいたことが彼らに許されたのであり、断罪は、彼らが望んだという点で彼らにふさわしいからである。

13

Quod ideo tamen permisit Deus; quia scivit istum adversum diabolum futurum pro multis. Dignum enim fuit ut quod inimicus impraescius futurorum contra se, quasi pro se facere putabat, permitteretur ei; ut impraescientiam suam sibi imputans, facti sui poenitentia torqueretur.

PL 17, 394C

それでも神がこれを許したのは、この者が悪魔に対して多くの者のためになすであろうことを知っていたからである。実に、敵が、将来のことを予知せず、自分に逆らうことを自分のためのことと思ってなそうとしたことは、敵に許されるにふさわしかった。それは、自らの予知の無さを自らに帰して、その行いへの悔いに苦しめられるためである。

14

Quod autem Christus ipse se obtulit, aut Deus illum tradidit, unum est; quia amborum una voluntas est.

PL 17, 394D

キリスト自身が自らを献げたことと、神が彼を渡したこととは、一つのことである。両者の意志は一つだからである。

15

(Vers. 3.) Fornicatio autem, et omnis immunditia aut avaritia, nec nominetur inter vos, sicut decet sanctos. Manifesta sunt quae dicit.

PL 17, 394D

(第3節)「だが不品行も、あらゆる汚れや貪欲も、聖なる者たちにふさわしく、汝らの間で名さえ挙げられてはならない」。彼が言うことは明らかである。

16

Quam tamen gravis res sit avaritia, a qua dissimulamus, quando fornicationi et immunditiae comparatur, et sic a nobis videtur, quasi quaedam culpa nullius momenti, cum sit grave peccatum. Sancti ergo esse non possunt, in quibus aliquid horum quae prohibet, fuerit repertum.

PL 17, 394D

貪欲がいかに重大なことであるかは、不品行や汚れと並べられるときにわかるが、我々はそれを見過ごし、重大な罪であるのに、取るに足りない一種の咎であるかのように見ている。したがって、彼が禁じるこれらのうち何かが見いだされる者たちは、聖なる者ではあり得ない。

17

(Vers. 4.) Aut turpitudo, aut stultiloquium, aut scurrilitas, quae ad rem non pertinent; sed magis gratiarum actio.

PL 17, 395A

(第4節)「恥ずべきこと、愚かな話、下品な冗談は、事に関わりのないものである。むしろ感謝を」。

18

Quoniam quidam solent aliquid turpe agere, aut stultiloquiis jocum movere, quasi non sit peccatum, hoc prohibet, quia Dei servi semper sobrii et modesti debent videri; per stultiloquia enim peccatur.

PL 17, 395A

ある者たちは、恥ずべきことをなしたり、愚かな話で笑いを起こしたりして、それが罪ではないかのように思うのが常である。彼はこれを禁じる。神の僕は常に節度があり慎み深いと見られねばならないからである。実に、愚かな話によって罪は犯される。

19

Unde Salomon: Stultus, inquit, per risum agit mala (Prov. X, 23) . Et Dominus in Evangelio dicit: quia omne verbum otiosum quod locuti fuerint homines, reddent de eo rationem in die judicii (Matth. XII, 36) .

PL 17, 395A

ここからソロモンは言う。「愚か者は笑いながら悪を行う」(箴言10:23)。また主は福音において言う。「人々が語るあらゆる無益な言葉について、彼らは裁きの日にそれの申し開きをする」(マタイ12:36)。

20

Nec inulta possunt discerni, quae idcirco dicuntur, ut ad alicujus pertineant contumeliam; ideo ad rem salutarem non pertinent haec.

PL 17, 395A

また、人を辱めるために語られる言葉は、報いを受けずに済むとは見なされ得ない。それゆえこれらは救いの事柄に関わらない。

21

Quare haec agenda et loquenda monet, quae ad utilitatem proficiant nostram, et Dei laudem, in cujus lege meditandum est die ac nocte; sicut scriptum est in psalmo (Psal. I, 2) .

PL 17, 395B

それゆえ彼は、我々の益と神への賛美に資することを行い語るよう戒める。詩篇に書かれているように、神の法を昼も夜も思いめぐらさねばならない(詩篇1:2)。

22

Ex conversatione enim et moribus Dei servi etiam tacentes intelligendi sunt; ut quantum distat verum a falso, tantum distent Dei servi a servis diaboli.

PL 17, 395B

実に、神の僕は、黙っていても、その生き方と振る舞いによって見分けられねばならない。真実と偽りがどれほど隔たっているか、それだけ神の僕たちは悪魔の僕たちから隔たるべきだからである。

23

(Vers. 5.) Hoc enim scitote, quod omnis fornicator, aut immundus, aut avarus, quod est idololatria, non habet haereditatem in regno Dei et Christi.

PL 17, 395B

(第5節)「汝らは知れ。すべて不品行の者、あるいは汚れた者、あるいは貪欲な者は——それは偶像崇拝である——神とキリストの王国に相続を持たない」。

24

Qua causa amovenda sint haec, ostendit; quia qui talis fuerit, partem in regno coelorum non habebit, quod est Patris et Filii. Ut avaritiam tamen rem periculosam esse doceret, idololatriam hanc nuncupat, qua nullum peccatum majus est.

PL 17, 395B

何ゆえにこれらが取り除かれねばならないかを、彼は示す。そのような者は、天の王国、すなわち父と子の王国に分け前を持たないからである。さらに、貪欲が危険なものであると教えるために、彼はこれを偶像崇拝と呼ぶ。偶像崇拝より大きな罪は無い。

25

Videamus ergo cur avaritia idololatria dicatur. Idololatria Dei honorificentiam usurpat, et vindicat creaturae, cum in nomine deitatis, quod soli conditori competit, participem illi asserit ejus facturam.

PL 17, 395C

では、なぜ貪欲が偶像崇拝と呼ばれるのかを見よう。偶像崇拝は神の栄誉を奪い取り、被造物に帰する。創り主のみにふさわしい神性の名のもとに、その作ったものを創り主と並ぶ者であると主張するからである。

26

Avaritia autem idcirco huic exaequata est, quia similiter ea quae Dei sunt, sibi usurpat et recondit avarus; ut quae usibus omnium concessit communiter, avaritia deneget; quando idcirco haec congregat apud se, ne alii utantur; quae res facit, ut caro venumdentur, ne pauperes vivant; si enim minime reconderentur, abundantia omnium rerum faceret utilitatem: denique apud veteres quia avaritia non erat, nec charitas.

PL 17, 395C

貪欲が偶像崇拝と同列に置かれるのは、貪欲な者もまた同様に、神のものを自分のものにし、蓄え込むからである。神がすべての者の共通の用のために許したものを、貪欲は拒む。これを自分のもとに集めるのは、他の者が用いないようにするためである。この事は、貧しい者が生きられないほどに、物が高値で売られることを生む。もしそれが蓄えられなければ、あらゆる物の豊かさがすべての者に益をもたらすであろう。実に、昔の人々には貪欲が無かったので、値の高さ〔charitas。ここでは「愛」でなく物の値の高さを言う〕も無かった。

27

Recte ergo idololatriae comparata est, quia multos laedit. Creatori similiter inimica; vult enim Deus ac jubet de iis quae creavit, subveniri pauperibus, avaritia contradicit. Vide an sine diabolo possit esse.

PL 17, 395C

それゆえ貪欲が偶像崇拝になぞらえられるのは正しい。多くの者を傷つけるからである。創造主にも同様に敵対する。神は、自ら造ったものから貧しい者が助けられることを望み命じるのに、貪欲はそれに逆らうからである。貪欲が悪魔なしにあり得るかどうか、あなたは見よ。

28

(Vers. 6, 7.) Nemo vos seducat inanibus verbis; propterea enim venit ira Dei in filios diffidentiae. Nolite ergo effici participes eorum. Inanes sermones vani sunt; vanitas autem idolorum cultura est, quae utique non ex Deo initium habet, sed de errore.

PL 17, 395D

(第6・7節)「誰もむなしい言葉で汝らを惑わしてはならない。そのゆえに、神の怒りは不信仰の子らの上に臨む。ゆえに、彼らと分かち合う者となるな」。むなしい言葉とは空しいものであり、空しさとは偶像の礼拝であって、それは神からではなく誤りから始まったものである。

29

Docet ergo ne horum verbis assensus praebeatur; perstrepunt enim semper, et seductione quadam fallaciae contra fidem consuetudinem antiquitatis obtendunt, rationem praesentium, non spem futurorum asserendam judicantes.

PL 17, 395D

それゆえ彼は、そのような者たちの言葉に同意を与えないよう教える。彼らは常に騒ぎ立て、ある種の偽りの誘惑によって、信仰に逆らって古さの習慣をかざし、主張すべきは来るべきものへの希望ではなく現在の道理であると考えるからである。

30

Ideo venit super hos vindicta de coelis, ut sciant verum esse, quod credere noluerunt. A qua vanitate Dei servos longe docet debere discretos esse, ne participes fiant poenae illorum.

PL 17, 396A

それゆえ、天から彼らの上に報復が臨み、信じることを望まなかったことが真実であると知らされる。この空しさから神の僕たちが遠く隔てられねばならないと彼は教える。彼らの刑罰に与る者とならないためである。

31

(Vers. 8.) Fuistis enim aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino. Tenebrae ignorantia sunt; quia nemo videt in tenebris: ignorantia vero gentilitas est, sive perfidia a qua Dei gratia ad fidem tracti sunt, facti lux, id est, veritas; quia in luce manifestantur, quae sunt.

PL 17, 396A

(第8節)「汝らはかつて闇であったが、今は主において光である」。闇とは無知である。闇の中では誰も見ないからである。無知とは異邦人の世界、すなわち背信であり、神の恩寵によってそこから信仰へと引き出されて、光、すなわち真理となった。光の中では、あるものが明らかになるからである。

32

Denique pagani in tenebris mystica sua celebrantes in spelaeo velatis oculis illuduntur. Ex his christiani facti cognita veritate filii lucis dicuntur, quia Deus lux est, cujus fidem in veritate suscipiunt.

PL 17, 396A

実に、異教徒は闇の中で自らの秘儀を行い、洞窟の中で目を覆われて弄ばれる。彼らからキリスト教徒となった者は、真理を知って光の子らと呼ばれる。神は光であり、彼らはその信仰を真理のうちに受け入れるからである。

33

(Vers. 9.) Ut filii lucis ambulate, nam fructus lucis in omni bonitate, et justitia, et veritate est. Hoc dicit ut sic conversentur, ut non immerito filii lucis dicantur.

PL 17, 396B

(第9節)「光の子らとして歩め。光の実はあらゆる善良さと正義と真理のうちにあるからである」。これを彼は、光の子らと呼ばれて不当でないように生きるようにと言う。

34

Opera enim lucis palam sine timore fiunt; tenebrarum autem opera in occulto, quia illicita sunt; omne enim peccatum palam fieri timet.

PL 17, 396B

実に、光の業は人前で恐れなく行われ、闇の業は禁じられているので隠れて行われる。あらゆる罪は、公にされることを恐れるからである。

35

(Vers. 10.) Probate quid sit, quid placet Deo. Ex magnificentia sanctitatis et bonitatis perpendi potest, quibus Deus operibus delectetur; ipse enim dixit: Sancti estote, sicut et ego sanctus sum Dominus Deus vester (Levit. XIX, 2) .

PL 17, 396B

(第10節)「何が神に喜ばれるかを吟味せよ」。神がどのような業を喜ぶかは、聖さと善良さの壮大さから推し量ることができる。神自身が言ったからである。「聖なる者であれ。私、汝らの主なる神が聖なる者であるように」(レビ記19:2)。

36

Et Dominus: Estote, ait, misericordes sicut et Pater vester (Luc. VI, 36) . Haec placent Deo; in sanctitate enim purificatio, in misericordia vero plena et perfecta justitia est.

PL 17, 396B

また主は言う。「汝らの父が慈しみ深いように、慈しみ深くあれ」(ルカ6:36)。これらは神に喜ばれる。実に聖さには浄化があり、慈しみにはまったく完全な正義があるからである。

37

(Vers. 11.) Et nolite communicare operibus infructuosis tenebrarum. Monet ne malorum actibus per consensum polluamur; quia sunt infructuosi erga bonum, et quaestuosi ad malum.

PL 17, 396C

(第11節)「闇の実りのない業と交わるな」。悪い者たちの行いに、同意によって汚されないようにと戒める。それらは善に対して実りが無く、悪に対して利得があるからである。

38

(Vers. 12) . Magis autem et objurgate; nam quae in occulto ab eis fiunt, turpe est etiam dicere. Non solum alienos vult eos esse a malis actibus, sed et arguere mala facta eorum, qui in occulto turpiter operantur.

PL 17, 396C

(第12節)「むしろ咎めさえせよ。彼らによって隠れて行われることは、口にするのも恥ずかしいからである」。彼は、彼らが悪い行いと無縁であるだけでなく、隠れて恥ずべきことを行う者たちの悪い行いを責めることをも望む。

39

Tunc enim probantur peccata, si arguantur; ut admirentur filios lucis, a quibus cum juste arguuntur, contradicere non poterunt, sed magis eos reverebuntur. Omnia autem cum objurgantur, a lumine manifestantur.

PL 17, 396C

実に、罪は咎められてはじめて明らかにされる。光の子らが驚嘆されるためである。正当に咎められるとき、人々は彼らに反論することができず、むしろ彼らを畏れるであろう。「すべては、咎められるとき、光によって明らかにされる」。

40

Verum est, quia tunc videntur peccata, cum objurgantur; quia qui peccat, quamdiu non corripitur, minime sibi videtur peccare. Omne enim quod manifestatur, lux est. In manifesto ambiguitas non est, neque excusari potest, quod palam delictum est.

PL 17, 396C

真実である。罪は咎められるときに見えるようになる。罪を犯す者は、咎められないかぎり、自分が罪を犯しているとはほとんど思わないからである。「実に、明らかにされるものはすべて光である」。明らかなことには曖昧さが無く、公然となった罪〔delictum〕は弁解され得ない。

41

Sicut enim apparente sole, diem esse jam negari potest; ita et manifestato peccato, objurgatio falsa videri.

PL 17, 396D

実に、太陽が現れたとき、昼であることがなお否定され得るだろうか。同じく、罪が明らかにされたとき、咎めが偽りと見えることがあり得るだろうか〔底本は疑問符を欠き、videri に potest が無い。疑問と解し、potest を補って読んだ〕。

42

(Vers. 14.) Propter quod dicit: Surge, qui dormis, et exsurge a mortuis, et continges Christum. Dormitionem hanc stuporem mentis significat, quae alienatur a vera via.

PL 17, 396D

(第14節)「それゆえ彼は言う。『眠る者よ、起きよ、死者のうちから立ち上がれ。そうすれば汝はキリストに触れるであろう』」。この眠りは、真の道から疎外された精神の麻痺を示している。

43

Alienatio vero haec species mortis est, ex qua resurgere commonetur; ut resipiscens agnoscat veritatem, quae est Christus.

PL 17, 396D

この疎外は死の一種であり、そこから起き上がるようにと戒められている。正気に返って、キリストである真理を認めるためである。

44

Perfidi ergo et vitiosi demersi in coenum sub desperatione vitae, ut resurgant sive emergant admonentur, et habeant partem cum Christo; ut de tenebris transeant ad lucem et a morte ad vitam.

PL 17, 397A

それゆえ、背信の者や悪徳の者は、生命への絶望のもと泥に沈められているので、起き上がり、浮かび上がって、キリストとともに分け前を持つようにと勧められる。闇から光へ、死から生命へと移るためである。

45

(Vers. 15, 16.) Videte ergo quomodo caute ambuletis, non ut insipientes, sed ut sapientes, redimentes tempus, quoniam dies mali sunt.

PL 17, 397A

(第15・16節)「されば、汝らはどのように注意深く歩むかを見よ。愚かな者としてではなく賢い者として、時を贖いつつ。日々は悪いからである」。

46

Quoniam superius perfidiam et vitia vitae a Dei servis arguenda mandavit, nunc ut prudenter ea ipsa arguantur propter scandalum, subjecit; ut inter perfidos cum prudentia conversandum sit, maxime tempore quo perfidi regnant, praesumentes de rege profano; ut si viderit christianus inquietum et iracundum contradictorem, dissimulet ab eo, et ne eum quidem incitet ad blasphemiam et tempestatem movendam; illic autem verba faciat, ubi datur facultas.

PL 17, 397A

彼は先に、背信と生の悪徳が神の僕たちによって咎められるべきことを命じたので、今や、躓きを避けるために、それらが賢明に咎められるべきことを付け加えた。背信の者たちの間では賢明さをもって生きねばならず、とりわけ、背信の者たちが支配し、不敬な王を恃んで増長している時代にはそうである。キリスト教徒は、落ち着きがなく怒りっぽい反対者を見たなら、その者に関しては見過ごし、冒瀆と嵐を引き起こすよう彼を煽ることさえしてはならない。語る機会が与えられるところにおいて語るのがよい。

47

Quomodo enim inter potentes perfidos interrogatus quid sit, tacere non debet, nec negare quod est; ita et si metus est inter eos disputare, dissimulandum est; quippe cum detrimentum sit seminare supra spinas.

PL 17, 397B

実に、力ある背信の者たちの間では、自分が何者であるかを問われたなら、黙っていてはならず、その事実を否定してもならないように、彼らと論じ合うことが恐ろしいのなら、見過ごさねばならない。茨の上に種を蒔くのは損失だからである。

48

Hoc est enim prudentis, scire quemadmodum unicuique respondeat; est enim qui quamvis perfidus sit, non tamen penitus intractabilis est, ut nec audire se patiatur verba fidei.

PL 17, 397B

実に、人ごとにどう答えるかを知るのが賢い者の務めである。背信の者であっても、信仰の言葉を聞くことすら許さぬほどには、まったく手に負えないわけではない者がいるからである。

49

Est iterum in quo sic fervet zelus perfidiae, ut non tantum non cum illo sed nec praesente illo tractetur de fide; perstrepente enim illo, et blasphemante, multis fit scandalum.

PL 17, 397B

また一方、背信への熱情がたぎっていて、その者とだけでなく、その者のいるところでも信仰について論じ得ない者がいる。彼が騒ぎ立てて冒瀆すれば、多くの者に躓きが生じるからである。

50

Unde Paulus et Barnabas cum adversum se blasphemantes audirent, excutientes vestimenta sua, recesserunt ab eis (Act. XIII, 46) .

PL 17, 397B

ここからパウロとバルナバは、自分たちに逆らって冒瀆する者たちの言葉を聞いて、衣の塵を払って、彼らのもとから去った(使徒言行録13:46)〔引かれた句は使徒言行録13:51と18:6に近い〕。

51

(Vers. 17.) Ideo nolite effici imprudentes, sed intelligentes quae sit voluntas Domini. Dominus Jesus paci studendum esse monet. Et vas electionis: Si potest, inquit, fieri quod ex vobis est, cum omnibus pacem habentes (Rom. XII, 18) .

PL 17, 397C

(第17節)「それゆえ、汝らは思慮のない者となるな。主の意志が何であるかを悟る者となれ」。主イエスは平和に努めるべきだと戒める。また選ばれた器は言う。「できることなら、汝らに関する限り、すべての人と平和を保て」(ローマ12:18)。

52

Et ad Timotheum: Servum, ait, Domini non oportet litigare, sed mansuetum esse ad omnes (II Tim. II, 24) .

PL 17, 397C

またテモテに向かって言う。「主の僕は争ってはならず、すべての人に柔和でなければならない」(二テモテ2:24)。

53

Haec est voluntas Domini, ut quae agenda sunt a servis ejus, cum modestia agantur; perturbatio enim et strepitus, sive contentio cum animositate inimicitiam generat.

PL 17, 397C

これが主の意志である。その僕たちによってなされるべきことが、慎みをもってなされることである。動揺と騒ぎ、あるいは敵意に満ちた争いは、敵対を生むからである。

54

Haec ergo propter superiora subdidit, in quibus vult Dei servos corripere delicta hominum peccatorum; ut quia per hoc solet oriri dissensio et rixa, cum temperantia et mansuetudine arguant peccatores; ne ad iracundiam provocati, insiliant ad litem. Ideoque prudenter istud curandum monet, ut sit profectus.

PL 17, 397C

それゆえ彼は、先の事柄のためにこれを付け加えた。先の箇所で彼は、神の僕たちが罪人たちの罪を咎めることを望んでいる。これによって対立と争いが生じるのが常なので、節度と柔和をもって罪人たちを咎め、怒りに挑発されて論争に飛びかかることのないようにするためである。それゆえ彼は、これが賢明に気を配られるべきだと戒める。前進があるようにするためである。

55

(Vers. 18.) Et nolite inebriari vino, in quo est luxuria. Sobrii possunt habere fiduciam arguendi; bona enim conversatio terrorem incutit delinquenti: nec poterit qui arguitur, aspere ferre quia reprehenditur, quando scit optimam conversationem monentis se.

PL 17, 397D

(第18節)「ぶどう酒に酔うな。そこには放蕩がある」。節度ある者は、咎める確信を持つことができる。善い生き方は、過ちを犯す者に畏れを抱かせるからである。咎められる者は、自分を戒める者の生き方が最善だと知っているとき、咎められることを苛酷に受け止めることはできないであろう。

56

Nam ubi ebrietas, ibi et luxuria est: luxuria vero provocat turpitudinem. Quamobrem sobrios eos esse convenit, ut bonae conversationis jura serventur.

PL 17, 397D

実に、酩酊のあるところには放蕩もあり、放蕩は恥ずべきことを呼び起こす。それゆえ、節度ある者であることが必要である。善い生き方の定めが守られるためである。

57

(Vers. 19.) Sed impleamini Spiritu sancto, loquentes vobismetipsis, in psalmis et hymnis, et canticis spiritualibus, cantantes et psallentes in cordibus vestris Deo.

PL 17, 397D

(第19節)「むしろ聖なる霊に満たされよ。汝ら自身に語りつつ、詩篇と賛歌と霊的な歌をもって、心の中で神に向かって歌い、讃えよ」。

58

Rationabilem vitam diligit Spiritus sanctus; quia si bene vixerimus, implebimur eo, ut memorat, ad confitendum et extollendum Dei donum diverso vocis canore; ut laus in Deum omni lingua canatur.

PL 17, 398A

聖なる霊は理にかなった生を愛する。善く生きるなら、彼が述べるとおり、我々は霊に満たされて、さまざまな声の調べをもって神の賜物を告白し、高く掲げるようになるからである。それは、あらゆる舌で神への賛美が歌われるためである。

59

In quo enim est Spiritus, semper spiritualia meditatur; ut non in labiis tantum sit, sed de corde prorumpat propter vetus dictum Domini per prophetam. Ait enim: Plebs haec labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me (Esai. XXIX, 13) .

PL 17, 398A

実に、霊がいる者は、常に霊的なことを思いめぐらす。それは唇にあるだけでなく、心からあふれ出る。預言者を通して語られた主の古い言葉のゆえである。主は言う。「この民は唇で私をあがめるが、その心は私から遠く離れている」(イザヤ29:13)。

60

(Vers. 20, 21.) Gratias agentes semper pro omnibus in nomine Domini nostri Jesu Christi Deo et Patri, subjecti invicem in timore Christi.

PL 17, 398A

(第20・21節)「すべてのことについて、いつも我々の主イエス・キリストの名において神、父に感謝しつつ、キリストへの畏れのうちに互いに服しつつ」。

61

Deo gratias in omnibus donis ejus agere jubemur, qui etiam adoptare nos dignatus est per Christum Filium proprium, per quem cognovimus eum, et didicimus in Spiritu Deum (quia Deus spiritus est) adorandum, alter alteri se subjiciens propter timorem Christi, qui humilitatem exsequendam mandavit (Joan. IV, 24) .

PL 17, 398A

我々は、神に、その賜物のすべてについて感謝するよう命じられている。神は、自らの子キリストによって我々を子とすることをも良しとした。我々は彼によって神を知り、神は霊において礼拝されるべきこと(神は霊だからである)を学んだ。互いに身を服させるのは、キリストへの畏れのゆえである。彼は、謙遜を行うよう命じた(ヨハネ4:24)。

62

(Vers. 22, 23, 24.) Mulieres viris suis subditae sint, sicut Domino; quoniam vir caput est mulieris, sicut et Christus caput est Ecclesiae, ipse salvator coporis ejus. Sed ut Ecclesia subjecta est Christo, ita et mulieres viris suis subditae sint in omnibus.

PL 17, 398B

(第22・23・24節)「妻たちは、主に従うように自分の夫に従え。夫は妻の頭であり、それはキリストが教会の頭であり、その体〔底本は coporis。corporis と読む〕の救い主であるのと同じである。だが、教会がキリストに従うように、妻たちもすべてにおいて自分の夫に従え」。

63

Mulieres subditae esse viris naturali lege jubentur, quia mulieris auctor vir est; unde sicut Domino, inquit, ita viris subditae esse debent. Hinc Sara dominum vocabat Abraham (Gen. XVIII, 12) ; sicut enim caput Ecclesiae Christus est, ita et vir mulieris.

PL 17, 398B

妻たちは自然の法によって夫に従うよう命じられている。妻の創始者は夫だからである。それゆえ「主に従うように」と彼は言い、同じように夫に従うべきである。ここからサラはアブラハムを主と呼んだ(創世記18:12)。実に、キリストが教会の頭であるように、夫は妻の頭だからである。

64

A Christo enim Ecclesia sumpsit initium, unde subjecta est illi; ita et viro mulier, ut sit subdita. In eo tamen distat, quia mulier consubstantialis viro est: Ecclesia autem in nomine potest, non in natura participari Christo.

PL 17, 398C

実に、教会はキリストから始まりを得た。それゆえ教会は彼に従う。同じく妻も夫に従うのである。ただし、次の点で違いがある。妻は夫と同一実体のものであるが、教会は名においてキリストに与り得るのであって、本性においてではない。

65

(Vers. 25-28.) Viri, diligite uxores vestras, sicut et Christus dilexit Ecclesiam, et semetipsum tradidit pro ea; ut illam sanctificaret, mundans eam lavacro aquae in verbo: ut exhiberet ipse sibi gloriosam Ecclesiam, non habentem maculam, aut rugam, aut aliquid hujusmodi: sed ut sit sancta et immaculata.

PL 17, 398C

(第25–28節)「夫たちよ、汝らの妻を愛せ。キリストが教会を愛し、教会のために自らを渡したように。彼は、教会を聖とするために、言葉による水の洗いによってこれを清め、しみも皺もそのようなものも何も持たない栄光ある教会を自らに差し出すために、すなわち教会が聖く汚れなきものとなるために、そうしたのである」。

66

Ita et viri debent diligere uxores suas. Mulieres esse jubentur subditae, et reverentiam habere virorum: viri vero ita diligere mulieres suas admonentur; ut etiam animas suas pro illis ponant, causa dilectionis zelum habentes circa affectum earum et disciplinam, ut religiosae et sanctae sint.

PL 17, 398C

同じく、夫たちも自分の妻を愛すべきである。妻たちは従い、夫への敬意を持つよう命じられ、夫たちは、妻を愛するよう戒められる。それは、妻たちのために命をさえ捨て、愛のゆえに、彼女たちの心の向きと規律に熱意を注ぎ、彼女たちが敬虔で聖なる者となるようにするためである。

67

Suum corpus diligit, qui uxorem suam diligit. Naturali ratione mulier portio corporis viri est, ac per hoc vir in muliere se ipsum diligit; quomodo si fornicetur, in se ipsum peccat, quia duo in carne una sunt.

PL 17, 398D

「自分の妻を愛する者は、自分の体を愛する」。自然の道理によって、妻は夫の体の一部であり、それゆえ夫は妻において自分自身を愛する。同じく、もし〔夫が〕不品行をなすなら、自分自身に対して罪を犯すことになる。二人は一つの肉となっているからである。

68

Non ergo personae substantiam dividunt, ut per personas numerus fiat naturae: sed sunt in unitate naturae.

PL 17, 398D

それゆえ、人物たちが実体を分けて、人物によって本性の数が生じるということはない。人物たちは本性の一体性のうちにある。

69

(Vers. 29.) Nemo enim umquam carnem suam odit, sed nutrit et fovet eam sicut et Christus Ecclesiam. Exemplo Salvatoris viros uxores suas diligere hortatur: sicut Christus corpus suum nutrit et fovet; ita et vir mulierem, quia caro ejus est.

PL 17, 398D

(第29節)「誰も自分の肉を憎んだことはなく、むしろ養い、いたわる。キリストが教会をそうするように」。救い主の模範によって、夫たちが自分の妻を愛するようにと彼は勧める。キリストが自らの体を養いいたわるように、夫も妻をそうする。妻は夫の肉だからである。

70

(Vers. 30.) Quoniam membra sumus corporis ejus, et de carne ipsius, et de ossibus ejus. Hoc spiritaliter intelligendum est; ideo enim dixit nos esse membra ejus, quia caput est ipse totius Ecclesiae; ut quia per ipsum esse coepimus, caput nostrum dicatur, quasi ex quo omne corpus subsistat; ut membra ejus omnis spiritalis creatura sit: si tamen in nomine ejus genu flectat.

PL 17, 399A

(第30節)「我々は彼の体の肢体であり、彼の肉から、彼の骨からのものだからである」。これは霊的に理解されねばならない。彼が我々を彼の肢体であると言ったのは、彼が教会全体の頭だからである。我々は彼によって存在し始めたので、彼は我々の頭と言われる。それは、全身が彼から成り立つかのようである。こうして、霊的な被造物はすべて彼の肢体となる。ただし、彼の名によってひざをかがめるならばである。

71

(Vers. 31, 32.) Propter hoc relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una (Gen. II, 24) .

PL 17, 399A

(第31・32節)「このゆえに、人は父と母を離れ、その妻に結ばれ、二人は一つの肉となる」(創世記2:24)。

72

Ad unitatem commendandam unitatis dedit exemplum; ut sicut vir et mulier unum sunt per naturam, ita et Christus et Ecclesia unum intelligantur esse per fidem. Mysterium hoc magnum est, ego autem dico in Christo et in Ecclesia.

PL 17, 399A

彼は、一体性を勧めるために、一体性の例を挙げた。夫と妻が本性によって一つであるように、キリストと教会も信仰によって一つであると理解されるためである。「この奥義は大きい。だが私はキリストと教会について言う」。

73

Mysterii sacramentum grande in unitate viri ac feminae esse significat. Nec hoc prodit, sed aliam causam, quae non discordet a memorato mysterio flagitat, quam scit ad profectum humani generis pertinere, hoc est, Ecclesiae et Salvatoris; ut sicut relictis parentibus, homo uxori suae adhaeret, ita et relicto omni errore, Ecclesia adhaereat et subjiciatur capiti suo, quod est Christus.

PL 17, 399B

奥義という秘義〔Mysterii sacramentum。係りは定かでなく、「奥義という秘義」と取った〕は大きく、男と女の一体性のうちにあると彼は示している。だが彼はこれを明かすのではなく、先に述べた奥義と食い違わない別の理由を要求する。彼はそれが人類の前進、すなわち教会と救い主の前進に関わると知っている。それは、人が両親を離れて自分の妻に結ばれるように、教会もあらゆる誤りを離れて、自分の頭、すなわちキリストに結ばれ、服するためである。

74

Verumtamen et vos singuli, unusquisque suam uxorem ut se diligat: mulier autem ut timeat virum.

PL 17, 399B

「それにしても、汝ら各々も、各人が自分の妻を自分自身のように愛せ。妻は夫を畏れよ」。

75

Quoniam una natura in viro et femina est, idcirco vir quasi se ipsum, ita mulierem diligere commonetur, mulier autem quia persona inferior est conditionis causa, non naturae, viro subjecta timere eum jubetur.

PL 17, 399B

男にも女にも一つの本性があるので、夫は妻を、いわば自分自身のように愛するようにと戒められ、妻は、人物として〔夫より〕低い立場にあるが、それは境遇のゆえであって本性のゆえではないから、夫に従い、彼を畏れるよう命じられる。

Caput VI

第VI章PL 17, 399C
1

(Vers. 1, 2.) Filii, obaudite parentibus vestris in Domino, hoc enim justum est: Honora patrem tuum et matrem. Lex datur filiis, ut quia parentibus auctoribus constant, obediant eis; justum enim est ut reverentiam exhibeant eis, per quos sunt.

PL 17, 399C

(第1・2節)「子らよ、主にあって汝らの親に聴き従え。これは正しいことだからである。『汝の父と母を敬え』」。律法は子らに与えられている。子らは親を存在の源として成り立っているのだから、親に従うようにというのである。自分がそれによって存在している者たちに敬意を示すのは正しいことだからである。

2

(Vers. 3.) Quod est mandatum primum promissionis, ut et bene sit tibi, et sis longaevus super terram. Promissio haec in Exodo continetur (Exod. XX, 12) , ut honorifici sint parentes; ut bene essent, et provectioris fierent aetatis.

PL 17, 399C

(第3節)「それは約束の第一の掟であり、『汝に善いことがあり、汝が地上で長寿となるように』というものである」。この約束は出エジプト記に含まれている(出エジプト記20:12)。親が敬われるものとなり、子らが幸いとなって、より高齢に至るようにというのである。

3

Quomodo tamen hoc primum mandatum dixit; cum constet primum mandatum ita contineri: Non sint tibi alii dii praeter me. Deinde: Non facies tibi similitudinem ullam eorum, quae sunt in coelo sursum, et in terra deorsum.

PL 17, 399C

それでは、どうして彼はこれを第一の掟と言ったのか。第一の掟は次のように含まれていることが知られているのに。「私のほかに、汝に他の神々があってはならない」。次に、「汝は、上は天にあり下は地にあるものの、いかなる似姿も自分のために作ってはならない」。

4

Tertium: Non sumes nomen Domini Dei tui in vanum. Quartum: Observabis, inquit, sabbata mea. Quintum autem: Honora patrem et matrem, etc. (Exod. XX, 3 et seq.) .

PL 17, 399D

第三に、「汝の神、主の名をみだりに口にしてはならない」。第四に、「私の安息日を守れ」と彼は言う。第五に、「汝の父と母を敬え」云々(出エジプト記20:3以下)。

5

Sed quia prima quatuor mandata ad Deum pertinent, haec in prima tabula contineri subintelliguntur, caetera ad hominem ut honoret parentes, non occidat, non fornicetur, non furetur, non falsum testimonium dicat, neque quidquam proximi sui concupiscat.

PL 17, 399D

しかし、最初の四つの掟は神に関わるので、これらは第一の板に含まれていると解される。残りは人に関わる掟であり、親を敬うこと、殺さないこと、不品行をしないこと、盗まないこと、偽証をしないこと、隣人のものを何も欲しがらないことである。

6

Haec sex mandata in secunda tabula videntur scripta, quorum primum est: Honora patrem et matrem. Hac causa ergo dixit: Quod est mandatum primum in promissione; ut discerneret inter mandata quae ad Deum, et inter ea quae ad hominem pertinent.

PL 17, 399D

これら六つの掟は第二の板に書かれていると見え、その第一が「汝の父と母を敬え」である。それゆえ彼は「それは約束における第一の掟である」と言ったのである。神に関わる掟と、人に関わる掟とを区別するためである。

7

(Vers. 14.) Et vos, patres, nolite ad iracundiam provocare filios vestros: sed educate illos in disciplina et correptione Domini.

PL 17, 400A

(第14節)〔底本は「第14節」。第4節の誤りと解した〕「また汝ら、父たちよ、自分の子らを怒らせてはならない。むしろ、主の規律と戒めのうちに彼らを育てよ」。

8

Ut Lex possit servari, qua cautum est, ut filii honorificent parentes: parentibus quoque alia Lex ab Apostolo datur, ut sic imbuant filios, ne mandata Legis contemnant; quia si in timore Domini fuerint enutriti, poterunt observare quae praecepta sunt.

PL 17, 400A

律法が守られうるようにである。それによって子らが親を敬うべきことが定められているが、親たちにも、使徒によって別の法〔Lex〕が与えられている。こうして子らを導き、律法の掟を軽んじさせないようにするのである。主への畏れのうちに養われたなら、命じられたことを守りうるからである。

9

Nam si ad iram provocant filios, nec ipsi modum Legis custodiunt; cogere enim eos videntur, ut praevaricatores inveniantur. In ira enim nemo agnoscit quid sit utile; idcirco temperantiam parentum exemplo debent addiscere, ut quae utilia sunt, sectentur.

PL 17, 400A

実際、もし子らを怒りへと挑発するなら、親自身も律法の限度を守っていないことになる。子らに、背反者として見いだされるよう強いているように見えるからである。怒りのうちには誰も何が有益かを悟らない。それゆえ、子らは親の手本によって節制を学ばねばならず、そうして有益なことを追い求めるのである。

10

Meminisse enim debent patres, quia et ipsi fuerunt filii, et noluerunt utique exacerbari a patribus. Filii quoque cognoscere debent quod futuri sunt patres, et nollent inhonorari ab eis. Idcirco utrique exhibeant invicem, quod exquirunt ab invicem.

PL 17, 400A

父たちは、自分もまた子であったこと、そして父たちに苛立たされることを決して望まなかったことを思い起こさねばならない。子らもまた、自分がやがて父となること、そして子らから辱められることを望まないであろうことを知らねばならない。それゆえ両者は、互いに求めるものを互いに示すべきである。

11

(Vers. 5.) Servi, obedite dominis carnalibus cum timore et tremore in simplicitate cordis vestri sicut Christo.

PL 17, 400B

(第5節)「奴隷たちよ、肉による主人たちに、畏れと震えをもって、汝らの心の純真さにおいて、キリストに対するように従え」。

12

Quoniam omnium sublimior et sola potens est religio nostra, et quae credentibus coelorum regna pollicetur: ne hac igitur causa superbia nasceretur hominibus, omnes debita conditionum vel officiorum praesentium jubentur exsolvere; ut et magis incitent perfidorum animos ad culturam Dei, quam vident et justam et humilem.

PL 17, 400B

我々の宗教は、すべてのうちで最も高く、ただ一つ力あるものであり、信じる者たちに天の国々を約束するものである。それゆえ、そのために人々のうちに高ぶりが生じることのないよう、現在の身分や務めに伴う負うべきものを、皆が果たすように命じられている。それは、背信の者たちの心を、彼らが正しく、また謙遜と見るところの神の礼拝へと、いっそう促すためである。

13

Videntes enim domini meliorasse servos, et in reddendis obsequiis fideliter profecisse, quod merentur cum omni libertate exsolvunt.

PL 17, 400B

実際、主人たちは、奴隷たちがより良くなり、奉仕を果たすことにおいて誠実に進歩したのを見て、彼らにふさわしいものを、まったき自由をもって与える。

14

Servi quoque dum cernunt mansuetudinem dominorum, omni aviditate concupiscunt fidem, cujus tam placidis retinaculis gubernantur humana officia.

PL 17, 400C

奴隷たちもまた、主人たちの温和さを見るとき、あらゆる熱意をもって信仰を欲する。その信仰の実にゆるやかな手綱によって、人の務めは治められているからである。

15

Nam et qui in conditione est, si habuerit famulum, non vult contemni ab eo; ideoque nec ipse debet contemnere dominum suum: et sicut vult agere secum dominum suum, ita et ipse agere debet cum servo, et sic poterit placere Deo.

PL 17, 400C

実際、従属の身分にある者でさえ、もし下僕を持てば、その者から軽んじられることを望まない。したがって、自分もまた自分の主人を軽んじてはならない。自分の主人が自分に対して振る舞ってほしいとおりに、自分も奴隷に対して振る舞わねばならず、こうして神を喜ばせうるであろう。

16

(Vers. 6, 7, 8.) Non ad oculum servientes, quasi hominibus placentes: sed ut servi Christi, facientes voluntatem Dei ex animo, cum benignitate servientes sicut Domino, et non ut hominibus; scientes quod unusquisque quodcumque fecerit bonum, hoc consequetur a Domino, sive servus, sive liber.

PL 17, 400C

(第6・7・8節)「目先だけで仕える者、人に気に入られようとする者のようにではなく、キリストの僕として、心から神の意志を行い、善意をもって、人にではなく主に仕えるように仕えよ。誰であれ、何か善を行えば、そのとおりのものを主から受けると知っているからである、奴隷であれ自由人であれ」。

17

Propter timorem Dei justa et fidelia vult hominibus exhiberi servitia; Deo enim servit, cujus jura in obsequiis domini carnalis custodit, quem sibi pro justis actibus in die judicii vicem reddere, et caeteris omnibus audit testari.

PL 17, 400C

神への畏れのゆえに、正しく誠実な奉仕が人々に果たされることを、使徒は望む。奴隷は神に仕えているのであり、肉による主人への奉仕において神の権利を守っているからである。その神が、審判の日に、正しい行いに対して自分に報いを返すと、また他のすべての者にもそう証しすると、奴隷は聞いている。

18

Quae res potest proficere etiam ad salutem dominorum; videntes enim, quod difficile est, servos per Dei gratiam factos fideles ministros, potuerunt Dei gloriam collaudare.

PL 17, 400D

このことは、主人たちの救いにも役立ちうる。難しいことであるが、奴隷たちが神の恩寵によって誠実な仕える者となったのを見て、〔主人たちは〕神の栄光をともにたたえることができたからである。

19

(Vers. 9.) Et vos, domini, eadem facite ad illos, remittentes minas: scientes quod et vester et illorum Dominus est in coelis, et personarum non est acceptio apud eum.

PL 17, 400D

(第9節)「また汝ら、主人たちよ、彼らに同じことを行え、脅しを控えて。汝らの主でも彼らの主でもある主が天にいて、その主のもとでは人を偏り見ることがないと知っているのだから」。

20

Non ignorantes utique carnales domini Deum omnium dominum esse communem, talia exigant servitia, qualia a se exigi non ferant aegre. In qua enim quis mensura mensuraverit, remetietur illi (Matth. VII, 1) ; Dominus enim justus judex causas discernit, non personas.

PL 17, 400D

肉による主人たちは、万物の主である神が共通の主であることを決して知らないわけではないのだから、自分が求められても苦にしないような奉仕だけを求めるべきである。「人がどんな量りで量っても、その人にも同じ量りで量り返される」(マタイ7:1)〔引かれた句はマタイ7:2に当たる〕。主は正しい裁き主として、人物ではなく事案を見分けるからである。

21

(Vers. 10.) De caetero, fratres, confortamini in Domino, et in potentia virtutis ejus. Post omnia monita et hortamenta, et disciplinae ordinem traditum religiose, et dispositionem mysterii manifestam, robustos illos vult esse in fide fiducia potestatis Dei; ut scientes firmam esse spem promissionis, prompti sint circa obsequia Dei, erigentes gubernacula contra fluctus excitos imprudentia inimici. Tempestatem enim Dei servis commovet, sed ipse naufragium facit.

PL 17, 401A

(第10節)「終わりに、兄弟たちよ、主にあって、またその力の能力において強められよ」。すべての訓戒と励まし、敬虔に伝えられた教えの秩序、明らかにされた奥義の配剤のあとで、使徒は彼らが、神の権能への確信によって、信仰において堅くあることを望む。約束への希望が確かであると知って、神への奉仕に機敏であり、敵の無分別によってかき立てられた波に向けて舵を立てるようにせよというのである。実に敵は神の僕たちに嵐を起こすが、難破するのは彼自身である。

22

(Vers. 11, 12.) Induimini vos arma Dei, ut possitis stare adversus nationes. Arma Dei fides est stabilis, per quam solam semper victus est Satanas.

PL 17, 401A

(第11・12節)「汝ら、神の武具を身に着けよ、諸民族〔底本は nationes。machinationes(策略)の崩れらしい。古ラテン語訳はここを adversus machinationes diaboli とし、注解も続いて「悪魔のあらゆる策略」(omnia machinamenta diaboli)と言う。ミーニュの脚注は、ローマ版のみが adversus versutias diaboli(悪魔の奸計に対して)と読むと伝える。刷られたまま訳した〕に対して立ちうるように」。神の武具とは堅固な信仰であり、サタンは常に、ただそれのみによって打ち負かされた。

23

Quoniam non est vobis lucta adversus carnem et sanguinem, sed adversus Principatus et Potestates hujus mundi, adversus tenebrarum harum rectores, adversus spiritalia nequitiae, quae sunt in coelestibus.

PL 17, 401B

「汝らの格闘は、血肉に対するものではなく、この世の支配と権能に対し、これらの闇の指導者たちに対し、天上にある邪悪の霊的なものに対するものだからである」。

24

Certus Apostolus quia exitia, quae a perfidis Dei famulis irrogantur, auctore diabolo, ministrantur, cujus altitudo grandis et hominibus impossibilis est; monet adversus haec arma Dei sumenda, cujus solius virtute superantur et destruuntur omnia machinamenta diaboli.

PL 17, 401B

使徒は、背信の者たちによって神の僕たちに加えられる破滅が、悪魔を首謀者として行われることを確かに知っている。その高みは大きく、人間の及ぶところではない。それゆえ彼は、これらに対して神の武具を取るべきことを勧める。ただ神の力によってのみ、悪魔のあらゆる策謀は克服され、滅ぼされるからである。

25

Ipse est enim cujus satellites sunt, quos tenebrarum harum dicit rectores, spiritus nequissimi, qui degunt in coelestibus, in firmamento mundi. Hi sunt erroris duces, tenebrarum rectores, hoc est, ignorantiae et perfidiae praepositi.

PL 17, 401B

実に、使徒がこの闇の指導者と呼ぶ者たち、すなわち天上に、世界の天空に住む最も邪悪な霊たちは、この悪魔の手下である。これらは誤りの導き手、闇の指導者、すなわち無知と背信の長である。

26

Rectores enim tenebrarum in perversum intelligendi sunt gubernare, quasi incredulitatis magistri.

PL 17, 401C

実に、闇の指導者とは、不信仰の教師として、ゆがんだ仕方で導く者と解すべきである。

27

(Vers. 13-17.) Ideo accipite universitatem armorum, ut possitis resistere in die malo, et in omnibus perfecti stare, succincti lumbos vestros in charitate, et induti loricam justitiae, et calceati pedes in praeparatione Evangelii pacis.

PL 17, 401C

(第13–17節)「それゆえ、武具の全体を取れ、悪しき日に抵抗しうるように、またすべてにおいて完全な者として立ちうるように。愛において〔底本は in charitate。続く注解は「真理において」(in veritate)と引く〕汝らの腰を締め、正義の胸当てを着け、平和の福音の備えにおいて足に履物を履き」。

28

Super his omnibus assumentes scutum fidei, in quo poteritis omnia tela maligni ignita exstinguere: et galeam salutis accipite, et gladium spiritus, quod est verbum Dei.

PL 17, 401C

「これらすべての上に、信仰の盾を取れ。その盾によって、汝らは悪しき者のあらゆる火の矢を消すことができる。また救いの兜を取り、霊の剣、すなわち神の言葉を取れ」。

29

Quoniam contra atrocissimos hostes et omni tergiversatione callidos bellum gerimus, idcirco omni cautela et sollicitudine vigilare debemus; ut quaecumque tentaverint, munitos nos et praeparatos inveniant.

PL 17, 401C

我々は極めて残忍で、あらゆる言い逃れに長けた敵に対して戦いを交えているのだから、あらゆる用心と配慮をもって目を覚ましていなければならない。敵が何を試みようとも、我々が守りを固め、備えができているのを見いだすようにである。

30

Necesse est enim ut et Deus adjuvet, quos viderit in precibus vigilare, et de armis ejus exspectare victoriam. In hujusmodi autem bello sobria mente opus est, et pura conscientia, quia non contra carnalia nequitiae, sed adversus spiritualia dimicatur.

PL 17, 401C

祈りのうちに目を覚まし、神の武具から勝利を待ち望む者を、神もまた助けるのは必然である。この種の戦いには、節度ある精神と清い良心が必要である。邪悪の肉的なものに対してではなく、霊的なものに対して戦うからである。

31

Contra terrigenos enim hostes corpus sagina roboratur, et poculis mens incenditur, ut repugnandi sumat audaciam: adversus autem spiritalia nequitiae spiritaliter repugnandum est, et sobrietatis et abstinentiae arma sumenda sunt; ut infusi sancto Spiritu immundos et erraticos spiritus devincamus.

PL 17, 401D

地に生まれた敵に対しては、体は滋養で強められ、精神は杯で燃え立たされて、闘う大胆さを得る。だが邪悪の霊的なものに対しては、霊的に闘わねばならず、節度と禁欲の武具を取らねばならない。聖なる霊を注がれて、汚れた、さまよう霊どもを打ち負かすためである。

32

Sic itaque succingemus lumbos nostros in veritate, si parati sumus errori resistere. Omnis enim qui operari vult, subcingit se; ut ablato impedimento, diligentius operetur.

PL 17, 402A

こうして、誤りに抵抗する備えがあるなら、我々は真理において腰を締めるであろう。実に、働こうとする者は誰でも身を締める。妨げが取り除かれて、いっそう入念に働くためである。

33

(Vers. 18, 19, 20.) Per omnem orationem et precem orantes in omni tempore, in spiritu, et in ipsum vigilantes in omni perseverantia et obsecratione pro omnibus sanctis, et pro me; ut detur mihi sermo in apertione oris mei exerte notum facere mysterium Evangelii, pro quo legatione fungor in catena; ut in ipso exerta libertate utar, prout oportet me loqui.

PL 17, 402A

(第18・19・20節)「あらゆる祈りと願いをもって、あらゆる時に霊において祈り、まさにそのことのために、あらゆる忍耐と懇願をもって目を覚まし、すべての聖なる者たちのために、また私のために祈れ。私が口を開くときに言葉が与えられ、福音の奥義をはっきりと知らせることができるように。そのために私は鎖につながれたまま使節の務めを果たしている。その奥義について、私が語るべきとおりに、あらわな自由を用いるためである」。

34

Si recte conversamur, Spiritus sanctus manet in nobis, et quod postulamus, possumus impetrare. Hoc est ergo in spiritu omni tempore orare, munda conscientia et fide integra precem ad Deum dirigere.

PL 17, 402A

我々が正しく生きているなら、聖なる霊は我々のうちにとどまり、我々は願うものを得ることができる。したがって、あらゆる時に霊において祈るとは、清い良心と損なわれない信仰をもって、神に向けて願いを捧げることである。

35

In carne enim orat, qui polluta mente precatur, iterum peccaturus, non de eventu aut subreptione, sed de proposito.

PL 17, 402A

実に、肉において祈るのは、汚れた精神で願い、再び罪を犯そうとする者である。それも、偶発や不意の過ちからではなく、計画的に犯すのである。

36

Sed potest non peccari ad mortem, si perseveranter oretur; ut animus sedula mente intentus sit semper in Dei Legem, ea meditans die nocteque quae amat Deus.

PL 17, 402B

しかし、粘り強く祈るなら、死に至る罪を犯さずにいることはありうる。そうして心は、神が愛するものを昼も夜も思いめぐらしつつ、たゆまぬ精神をもって、常に神の法に向けられているのである。

37

Tunc et pro sanctis possunt orare; non est enim indignum ut pro invicem sollicita sint membra: nec temerarium poterit videri, si pro magistro discipuli idonei interpellent, adjuvantes eum, ut postpositis impedimentis libertate utatur ad praedicandum, sicut traditum est ab auctore; ne pressus vi tribulationum, ipsa formidine acumen doctrinae obtundat, amissa severitate.

PL 17, 402B

そのとき、聖なる者たちのためにも祈ることができる。肢体が互いのために心を配るのは、ふさわしくないことではないからである。また、適した弟子たちが教師のためにとりなすのも、無謀とは見えないであろう。教師が妨げを退け、創始者から伝えられたとおりに、宣べ伝えるために自由を用いることができるよう、助けるのである。苦難の力に押しつぶされて、その恐れのために教えの鋭さを鈍らせ、厳格さを失うことのないようにである。

38

Duplici igitur genere pro se orandum hortatur; ut et sensus ejus impleatur spiritu ad eloquendum plene mysterium, et facultas illi detur audaciae in asserendo, quam utique precem libenter audit Deus; videt enim legationem suam in Apostolo suo despici, unde utique indignatus in causa sua non negabit effectum.

PL 17, 402B

こうして彼は、二重の仕方で自分のために祈るよう勧める。すなわち、彼の思いが霊で満たされて、奥義を十分に語りうるように、また主張するにあたって、大胆さの力が彼に与えられるように。この願いを、神は喜んで聞く。神は、自分の使節の務めが自分の使徒において軽んじられるのを見て、憤り、自分の訴えのために、その成就を否まないからである。

39

Si enim consuetudo et lex est legatis hominum non inferre exitia: qua praesumptione et audacia legatis Dei non solum exitia, sed et mors irrogatur! Quare et dicit: Pro quo legatione fungor in catena.

PL 17, 402C

もし、人の使節に破滅を加えないことが習慣であり法であるならば、いかなる思い上がりと大胆さをもって、神の使節には破滅だけでなく死までもが加えられるのか。それゆえ彼は言う。「そのために私は鎖につながれたまま使節の務めを果たしている」。

40

Non enim permittebatur libere loqui, sed in subjectione et necessitate verba Dei referens, vinculis, plagis, subjiciebatur, et mortibus: et lapidatus est enim et ad bestias pugnavit Ephesi (I Cor. XV, 32) .

PL 17, 402C

実際、彼は自由に語ることを許されず、服従と強制のもとで神の言葉を伝え、鎖と鞭と死にさらされた。石で打たれ、またエフェソで獣と戦ったからである(一コリント15:32)。

41

(Vers. 21, 22.) Ut autem sciatis et vos ea, quae circa me sunt; quid agam plene notum faciet vobis Tychicus dilectus frater, et fidelis minister in Domino: quem misi ad vos in hoc ipsum, ut cognoscat quae circa vos sunt, et consoletur corda vestra.

PL 17, 402C

(第21・22節)「また、汝らもまた私の身辺のことを知るように、私が何をしているかを、愛する兄弟、主にあって忠実な仕える者ティキコが、汝らに十分に知らせる。私はまさにそのために彼を汝らのもとへ遣わした。汝らの身辺のことを彼が知り、汝らの心を慰めるためである」。

42

Per Tychicum Ephesii discunt quid agat Apostolus, et idem cognoscit quid agerent Ephesii. De Apostolo, quia divina erant, quae agebat, dubium non erat: sed hoc sciendum erat de eo, quid ageret inter perfidos, et insidias eorum.

PL 17, 402D

ティキコを通じて、エフェソの人々は使徒が何をしているかを学び、同じ者が、エフェソの人々が何をしているかを知る。使徒については、彼の行っていたことが神的であったから、疑いはなかった。ただ、背信の者たちのただなかで、その者たちの謀略のもとで彼がどうしているかは、知られねばならなかった。

43

De Ephesiis vero hoc cognoscendum, si proficerent, necne. Ut ergo obedirent, et libenter audirent verba Tychici, hunc commendat, et fratrem istum dilectissimum vocans, et ministrum Dei idoneum.

PL 17, 402D

一方、エフェソの人々については、進歩しているかどうかが知られねばならなかった。それゆえ、彼らが従い、ティキコの言葉を喜んで聞くように、使徒は彼を推薦して、この者を最愛の兄弟と呼び、神の適格な仕える者と呼ぶのである。

44

Pax fratribus, et charitas cum fide a Deo Patre nostro, et Domino Jesu Christo. Pacem quae est janua dilectionis, optat esse cum fratribus, et charitatem cum fide; ut ingressi per pacem, possint manere in charitate, quae est ex fide. Haec est enim Dei Patris et Filii ejus Domini nostri Jesu Christi.

PL 17, 403A

「兄弟たちに平和と、信仰を伴う愛とがあるように、我々の父なる神と主イエス・キリストから」。平和は愛の門である。使徒は、平和が兄弟たちとともにあるよう、また信仰を伴う愛がともにあるよう願う。平和を通じて入った者が、信仰に由来する愛にとどまりうるようにである。これは実に、父なる神と、その子である我々の主イエス・キリストのものである。

45

Gratia cum omnibus, qui diligunt Dominum nostrum Jesum Christum in incorruptione. Amen. Praescius Apostolus multos futuros desperatae fidei sensum habentes de Domino nostro Jesu Christo, cum iis aeternam gratiam dicit mansuram, qui diligunt Christum, recte de illo, et cum Dei Patris voluntate sentientes; qui enim degenerem hunc dicunt, data illis gratia auferetur.

PL 17, 403A

「恩寵が、朽ちることなく我々の主イエス・キリストを愛するすべての者とともにあるように。アーメン」。使徒は、我々の主イエス・キリストについて、見放された信仰の思いを抱く者が多く現れることを予知して、キリストを愛し、彼について正しく、また父なる神の意志に沿って思う者たちとともに、永遠の恩寵がとどまると言う。彼を劣った生まれの者と呼ぶ者たちは、与えられた恩寵を取り去られるからである。