Testimonium I
第I項PL 14, 113C[0113] Quod interioris hominis tui pulchritudinem veluti ex variegata sermonum pictura cognovimus . . . glorificamus Deum nostrum qui in singulis generationibus eos qui sibi placuerint, deligit. Qui olim quidem ex pastoribus ovium populo suo principem excitavit, et Amos de grege caprarum sumptum spiritu suo instruxit, nunc virum ex urbe regia, cui totius gentis principatus concreditus erat, sapientia sublimem, generis claritate, vitae splendore, orandi facultate, et rebus saecularibus illustrem ad gregum Christi pasturam traxit: qui projectis hujus vitae opibus universis, proque damno habitis ut Christum lucrifaceret, commissa sibi magni ac praeclari navigii, Ecclesiae videlicet Dei, in fide Christi gubernacula accepit. Age igitur, o homo Dei, quando quidem non ab hominibus accepisti aut doctus es Evangelium Christi, sed ipse te Dominus e medio judicum terrae desumptum ad cathedram apostolicam transtulit, etc.
PL 14, 113Cあなたの内なる人の美しさを、色とりどりの言葉の絵のようなものから我々は知った……我々は我々の神をたたえる。神は、各々の世代において、自らの心にかなう者たちを選び出す。かつて神は、羊飼いたちのうちから自らの民のために君主を立て、山羊の群れから取られたアモスを自らの霊で教え導いた。いま神は、王都の人、全民族の統治を委ねられていた人、知恵において高く、家柄の輝き、生活の華やかさ、弁論の力、世俗の事柄において名高い人を、キリストの羊の群れを牧する務めへと引き寄せた。この人は、この世の富をことごとく投げ捨て、キリストを得るためにそれを損失とみなして、大いなる輝かしい船、すなわち神の教会の舵を、キリストの信仰のうちに委ねられて受けた。さあ、神の人よ、あなたは人々から福音を受けたのでも教えられたのでもなく、主自らがあなたを地の裁判官たちのただ中から取り出して使徒の座へと移したのであるから、云々。
Testimonium II
第II項PL 14, 113CObsecro communem patrem Ambrosium ut post exiguum rorem sermonis mei, ipse irriget corda vestra divinarum mysteriis litterarum. Loquetur enim Spiritu sancto quo plenus est, et flumina de ventre ejus fluent aquae vivae, et tanquam Petri apostoli successor, ipse erit os universorum circumstantium Sacerdotum. Vide etiam tract. seq. ubi inventionis SS. martyrum Gervasii ac Protasii meminit.
PL 14, 113C私は、共通の父アンブロシウスに願う。私の言葉のわずかな露のあとで、彼自身が、神の文書の奥義によって諸君の心を潤してくれるように。彼は、満ちている聖なる霊によって語り、その腹から生ける水の川が流れるであろう。使徒ペトロの後継者として、彼自身が、周りに立つ全司教の口となるであろう。(次の講話も見よ。そこでは聖なる殉教者ゲルウァシウスとプロタシウスの発見に言及している。)
Testimonium III
第III項PL 14, 113CLegas Ambrosii nostri quae nuper scripsit ad sororem opuscula, in quibus tanto se effudit eloquio, ut quidquid ad laudes virginum pertinet, exquisierit, expresserit, ordinarit.
PL 14, 113C我々のアンブロシウスが近ごろ姉に宛てて書いた小著を読むがよい。そこで彼は、処女たちの称賛にかかわるすべてのことを、あまりに豊かな雄弁をもって探し求め、言い表し、整えている。
Testimonium IV
第IV項PL 14, 113DAmbrosius Mediolanensis episcopus, usque in praesentem diem scribit: de quo, quia super est, meum judicium subtraham; ne in alterutram partem aut adulatio in me reprehendatur, aut veritas.
PL 14, 113Dミラノの司教アンブロシウスは、今日に至るまで著作している。彼はなお存命であるから、彼についての私の判断は差し控える。どちらの側にも、私の中に追従が、あるいは真実が、とがめられることのないように。
Testimonium V
第V項PL 14, 113DQuod si cui asperum et reprehensione dignum videtur, tantam nos inter virginitatem et nuptias fecisse distantiam, quanta inter frumentum et hordeum est, legat sancti Ambrosii de Viduis librum, et inveniet illum inter caetera quae de virginitate et nuptiis disputavit, etiam hoc dixisse.
PL 14, 113D処女性と結婚のあいだに、小麦と大麦ほどの隔たりを我々が設けたことを、もし誰かが厳しく、とがめるに値すると思うなら、聖アンブロシウスの『寡婦について』の書を読むがよい。彼が処女性と結婚について論じた他の事柄のなかに、このことも述べているのが見つかるであろう。
Testimonium VI
第VI項PL 14, 113DQuisquis tria haec, hoc est, tres hypostases, id est, usias dicit . . . jungatur cum Beatitudine tua Ursicinus, cum Ambrosio societur Auxentius. Absit hoc a Romana fide, etc.
PL 14, 113Dこの三つ、すなわち三つのヒュポスタシス、つまりウーシアを語る者は……あなたの至福にウルシキヌスを結びつけるがよい、アンブロシウスにアウクセンティウスを並べるがよい〔皮肉の命令。三つのウーシアを語ることを認めるのは、正統の司教と対立者・異端者を一つにするに等しい、の意〕。そのようなことはローマの信仰から遠ざかれ、云々。
Testimonium VII
第VII項PL 14, 114BNuper Ambrosius sic Hexaemerum Origenis compilavit, ut magis Hippolyti sententias Basiliique sequeretur.
PL 14, 114B近ごろアンブロシウスは、オリゲネスの『ヘクサエメロン』を、ヒッポリュトスとバシレイオスの説にむしろ従うかたちでまとめた。
Testimonium VIII
第VIII項PL 14, 114Bその二人のうち先の者(すなわちオリゲネスを)、我々のアンブロシウスはいくつかの点で踏襲した。
Testimonium IX
第IX項PL 14, 114BAmbrosius Mediolanensis episcopus quid de hoc loco senserit, in Commentariis ejus legere poteris.
PL 14, 114Bこの箇所についてミラノの司教アンブロシウスがどう考えたかは、彼の註解書で読むことができる。
Testimonium X
第X項PL 14, 114CSi auctoritatem operi suo praestruebat, volens quos sequeretur, ostendere; habuit in promptu Hilarium . . . Ambrosium . . . et martyrem Victorinum . . . de his omnibus tacet, et quasi columnis Ecclesiae praetermissis, me solum pulicem et nihili hominem per angulos consectatur.
PL 14, 114C彼が自分の著作に権威を前もって備えようとし、誰に従ったのかを示そうとしたのなら、手近にヒラリウスがいた……アンブロシウス……殉教者ウィクトリヌス……このすべての人々については黙し、教会の柱たちを素通りしたかのようにして、私という取るに足らぬ蚤、無に等しい人間だけを、物陰でつけ回している。
Testimonium XI
第XI項PL 14, 114CEgo non accusavi quare Origenem pro voluntate transtuleris; hoc enim et ipse feci, et ante me Victorinus, Hilarius, Ambrosiusque fecerunt. Eadem etiam dixerat in Apologia 2. cap. 4.
PL 14, 114C私は、汝がオリゲネスを思いのままに翻訳したことを非難したのではない。それは私自身もしたことであり、私より前にウィクトリヌス、ヒラリウス、アンブロシウスもしたことだからである。(同じことを彼は『弁明』第2巻第4章でも述べていた。)
Testimonium XII
第XII項PL 14, 114CPost Auxentii seram mortem, Mediolani Ambrosio constituto, omnis ad rectam fidem Italia convertitur.
PL 14, 114Cアウクセンティウスの遅い死ののち、アンブロシウスがミラノに据えられると、イタリア全体が正しい信仰へと立ち返る。
Testimonium XIII
第XIII項PL 14, 114CVirum ( lacerat ) omni admiratione dignum Ambrosium episcopum, qui non solum Mediolanensis Ecclesiae, verum etiam omnium Ecclesiarum columna quaedem et turris inexpugnabilis fuit . . . qui ad Ecclesiarum Dei gloriam electus a Deo est: qui in conspectu Domini locutus est, in conspectu persecutorum regum, et non est confusus. Ambrosius sanctus de Spiritu Sancto non solum verbis, sed et sanguine suo scripsit; obtulit enim persecutoribus sanguinem suum, quem in se fudit: sed a Deo ad alios adhuc reservabatur labores . . . sanctum virum Ambrosium, cujus adhuc praeclarae vitae memoria in animis omnium viget.
PL 14, 114Cアンブロシウス司教、あらゆる賛嘆に値する人(引き裂く)〔lacerat は「そしる」の意。ヒエロニュムスがアンブロシウスをそしることを指す編者の補いと取った〕、彼はミラノの教会の柱であっただけでなく、すべての教会の柱〔底本は quaedem。quaedam と読む〕、攻め落とされぬ塔であった……神の諸教会の栄光のために神によって選ばれた人であり、主の面前で、迫害する王たちの面前で語り、恥じることがなかった。聖アンブロシウスは聖なる霊について、言葉だけでなく自らの血をもっても書いた。迫害者たちに、自分の中に注いだその血をささげたからである。だが神によって、なお他の労苦のために取っておかれた……聖なる人アンブロシウス、その輝かしい生涯の記憶は、なおすべての人の心に生きている。
Testimonium XIV
第XIV項PL 14, 114DVeni Mediolanum ad Ambrosium episcopum in optimis notum orbi terrae, pium cultorem tuum, cujus tunc eloquia strenue ministrabant adipem frumenti tui, et laetitiam olei, et sobriam vini ebrietatem populo tuo. Ad eum autem ducebar abs te nesciens, ut per eum ad te sciens ducerer. Suscepit me paterne ille homo Dei, et peregrinationem meam satis episcopaliter dilexit . . . Et delectabar suavitate sermonis, quamquam eruditioris, minus tamen hilarescentis atque mulcentis quam Fausti erat, quod attinet ad dicendi modum: caeterum rerum ipsarum nulla comparatio; nam ille per Manichaeas fallacias aberrabat, iste autem saluberrime docebat salutem.
PL 14, 114D私はミラノのアンブロシウス司教のもとに来た。彼は、世界中で最も優れた人として知られ、汝に仕える敬虔な人であり、その言葉は当時、汝の小麦の脂肪と、油の喜びと、酒の節度ある酔いとを、汝の民に熱心に供していた。しかし私は、知らぬままに汝によって彼のもとへ導かれていたのであり、彼を通して知りつつ汝のもとへ導かれるためであった。あの神の人は、父のように私を迎え、私の異郷での滞在を、司教にふさわしく愛してくれた……そして私は彼の語りの甘美さに喜んだ。話し方に関するかぎり、ファウストゥスより学識はあったが、愉快さと魅力には欠けていた。しかし内容そのものについては比べものにならない。かのファウストゥスはマニ教の偽りによって迷っていたが、こちらは救いを、きわめて健全に教えていたからである。
Testimonium XV
第XV項PL 14, 115AStudiosius ad Ecclesiam currere, et in Ambrosii ora suspendi ad fontem salientis aquae ad vitam aeterternam. Diligebat autem illum virum sicut angelum Dei, quod per illum cognoverat me interim ad illam ancipitem fluctuationem jam esse perductum . . . Itaque cum ad memorias sanctorum, sicut in Africa solebat, pultes et panem et merum attulisset, atque ab ostiario prohiberetur . . . ubi comperit a praeclaro praedicatore atque antistite pietatis praeceptum esse ita non fieri . . . abstinuit lubentissime.
PL 14, 115A〔母は〕いっそう熱心に教会へ走り、アンブロシウスの口にぶら下がるようになった。それは永遠〔底本は行末で aeter- と分け、次の行を ternam と始めて aeterternam と重なる。aeternam と読む〕の生命へとほとばしる水の泉のもとであった。そしてあの人を神の天使のように愛した。彼を通して、私がそのあいだに、あの揺れ動く疑いの状態へすでに導かれていることを知ったからである……そこで彼女は、アフリカでの習慣どおり、聖人たちの記念所へ粥とパンと生のぶどう酒を携えて行ったとき、門番に止められた……それが、あの輝かしい説教者、敬虔の指導者である司教によって、そうしてはならぬと命じられたことを知ると……大いに喜んで控えた。
Testimonium XVI
第XVI項PL 14, 115BIpsum Ambrosium felicem quemdam hominem secundum saeculum opinabar, quem sic tantae potestates honorarent: coelibatus autem ejus mihi laboriosus videbatur. Quid autem ille spei gereret, et adversus ipsius excellentiae tentamenta quid luctaminis haberet, quidve solaminis in adversis, et occultum os ejus quod erat in corde ejus quam sapida gaudia de pane tuo ruminaret, nec conjicere noveram, nec expertus eram. Et infra hoc eodem capite. Sed certe nulla dabatur copia sciscitandi quae cupiebam de tam sancto oraculo tuo, pectore illius . . . Et eum quidem in populo verbum veritatis recte tractantem omni die dominico audiebam; et magis magisque mihi confirmabatur omnes versutarum calumniarum nodos, quos illi deceptores nostri adversus divinos libros innectebant, posse dissolvi.
PL 14, 115B私はアンブロシウス自身を、世俗の観点からは幸福な人だと思っていた。これほどの権力者たちが彼を敬っていたからである。ただ、彼の独身は私には骨の折れるものに見えた。彼がどんな希望を抱いているのか、その高い地位の誘惑に対してどんな戦いをしているのか、逆境にあってどんな慰めを持つのか、また彼の心の中にある隠れた口が、汝のパンからどれほど味わい深い喜びを反芻しているのか、私は推し量ることもできず、経験したこともなかった。(同じ章のこのあとに言う。)しかし、汝のあのように聖なる託宣である彼の胸に、私が望むことを尋ねる機会は、確かに与えられなかった……そして彼が、民のなかで真理の言葉を正しく説き明かすのを、私は毎主日に聞いていた。また、あの我々を欺く者たちが神の書に向けて結んでいた、ずる賢い中傷のあらゆる結び目は、解きうるのだと、ますます私には確かになっていった。
Testimonium XVII
第XVII項PL 14, 115BEt erat monasterium Mediolani plenum bonis fratribus extra urbis moenia sub Ambrosio nutritore.
PL 14, 115Bそしてミラノには、市壁の外に、養い手アンブロシウスのもとにある、善き兄弟たちに満ちた修道院があった。
Testimonium XVIII
第XVIII項PL 14, 115CCum Justina Valentiniani regis pueri mater hominem tuum Ambrosium persequeretur haeresis suae causa, qua fuerat seducta ab Arianis: excubabat pia plebs in Ecclesia, mori parata cum episcopo suo servo tuo . . . . Tunc hymni et psalmi ut canerentur secundum morem Orientalium partium, ne populus moeroris taedio tabesceret, institutum est, et ex illo in hodiernum retentum, multis jam ac pene omnibus gregibus tuis et per caetera orbis imitantibus.
PL 14, 115C少年王ウァレンティニアヌスの母ユスティナが、自分の異端のゆえに、汝のしもべアンブロシウスを迫害したとき――彼女はその異端に、アレイオス派によって惑わされていたのである――敬虔な民は教会で見張りをし、汝のしもべである自分たちの司教とともに死ぬ覚悟をしていた……。そのとき、東方の地域の習慣にならって賛歌と詩編が歌われるようにと定められた。民が悲しみの倦怠に衰えてしまわないためである。それはそのときから今日まで保たれており、汝の群れの多く、いまやほとんどすべて、世界のほかの地でもこれにならっている。
Testimonium XIX
第XIX項PL 14, 115CLibros beatissimi papae Ambrosii credo habere sanctitatem tuam, eos autem multum desidero quos adversus nonnullos imperitissimos et superbissimos, qui de Platonis libris Dominum profecisse contendunt, diligentissime et copiosissime scripsit.
PL 14, 115Cいとも至福の司教アンブロシウスの書を、あなたの聖性はお持ちだと思う。私が大いに望んでいるのは、主がプラトンの書から益を得たと主張する、きわめて無知で高慢なある者たちに対して、彼がきわめて入念に、また豊かに書いたものである。
Testimonium XX
第XX項PL 14, 115CSubsecutus est ( Ambrosius ) et ait mihi: Cum Romam venio, jejuno sabbato: cum hic sum, non jejuno. Sic etiam tu ad quam forte Ecclesiam veneris, ejus morem serva; si cuiquam non vis esse scandalo, nec quemquam tibi. Hoc cum matri renuntiassem, libenter amplexa est. Ego vero de hac sententia etiam atque etiam cogitans, ita semper habui, tamquam eam coelesti oraculo acceperim. Eamdem Ambrosii responsionem epistola quoque 38, alias 163, idem memorat Augustinus.
PL 14, 115C〔アンブロシウスは〕続けて私に言った。「私はローマに来るときは土曜日に断食する。ここにいるときは断食しない。あなたも、たまたま行き着いたどの教会でも、その習慣を守りなさい。誰かにつまずきとなりたくなく、また誰からも自分がつまずかされたくないなら。」これを私が母に伝えると、母は喜んで受け入れた。私はこの教えをくり返し考え、天の託宣として受けたかのように、常にそう心得てきた。(アウグスティヌスは書簡38〔別の番号では163〕でも、アンブロシウスの同じ答えを述べている。)
Testimonium XXI
第XXI項PL 14, 115DQuaesivi ab eo ( Fortunio Donatista ) utrum justum et religiosum putaret episcopum Mediolanensis Ecclesiae Ambrosium? Cogebatur utique negare quod ille vir Christianus esset et justus; quia si fateretur, statim objiceremus quod eum rebaptizandum esse censeret. Cum ergo ea loqui cogeretur quibus ille non esset habendus Christianus et justus, commemoravi quantam persecutionem pertulerit, circumdata etiam militibus armatis Ecclesia.
PL 14, 115D私は彼(ドナトゥス派の者フォルトゥニウス)に、ミラノの教会の司教アンブロシウスを義しく敬虔な人と考えるかどうかを尋ねた。彼は、あの人がキリスト教徒であり義しい人であることを否定せざるをえなかった。もし認めれば、彼があの人を再洗礼すべきだと考えていることを、我々がただちに突きつけたであろうからである。こうして彼は、あの人をキリスト教徒とも義しい人ともみなすべきでないことになるような事柄を語らざるをえなくなったので、私は、教会が武装した兵士たちに取り囲まれることさえあって、あの人がどれほどの迫害に耐えたかを思い起こさせた。
Testimonium XXII
第XXII項PL 14, 116AQuae si approbas tene mecum sancti Ambrosii sententiam, jam non ejus auctoritate, sed ipsa veritate firmatam. Neque enim mihi propterea placet, quia per illius os potissimum me Dominus ab errore liberavit, et per illius ministerium gratiam mihi baptismi indulsit, tamquam plantatori et rigatori meo nimium faveam: sed quia de hac re et ipse hoc dixit, quod pie cogitanti et recte intelligenti loquitur etiam ille, qui incrementum dat, Deus.
PL 14, 116Aこれらをあなたが是認するなら、聖アンブロシウスの見解を私とともに堅持せよ。それはもはや彼の権威によってではなく、真理そのものによって確かにされている。私がこれを好むのは、主がとりわけ彼の口を通して私を誤りから解き放ち、彼の務めを通して洗礼の恩寵を私に与えたからではない。あたかも私の植える者、水を注ぐ者に、度を越して肩入れしているかのように、そう言うのではない。そうではなく、この件について彼自身がこう語ったからであり、敬虔に考え正しく理解する者には、成長を与える神もまた語っているのである。
Testimonium XXIII
第XXIII項PL 14, 116AIste ipse Pelagius in illo ipso recenti opusculo suo cujus se commemoratione defendit, id est, in tertio libro de libero arbitrio, sanctum Ambrosium quemadmodum laudet accipite: Beatus, inquit, Ambrosius episcopus, in cujus praecipue libris Romana elucet fides, qui scriptores inter latinos flos quidam speciosus enituit, cujus fidem et purissimum in Scripturis sensum ne inimicus quidem ausus est reprehendere. . . . Audiat ergo illum venerabilem Antistitem dicentem et docentem. . . Audiat iste tantum virum docentem, imitetur credentem, etc. Eadem ferme commemorat lib. de Peccato orig. cap. 22, lib. de Nupt. et Concup. cap. 35, et lib. IV contra duas Epist. Pelag. cap. 11 et 12.
PL 14, 116Aこのペラギウス自身が、自らの新しい小著――それを思い起こすことで自分を弁護するのだが――すなわち『自由意志について』第3巻で、聖アンブロシウスをどのように称賛しているか、聞け。「福なる司教アンブロシウス」と彼は言う。「ローマの信仰はとりわけその書物で輝いている。ラテンの著作家のあいだで、麗しい花のように咲き出た人である。その信仰と、聖書についてのきわめて純粋な理解を、敵でさえ、あえてとがめようとしなかった。……そこで、あの尊ぶべき司教が語り教えるのを聞くがよい。……この者は、これほどの人が教えるのを聞き、信じるのにならうがよい」云々。(ほぼ同じことを『原罪について』第22章、『結婚と情欲について』第35章、『ペラギウスの二書簡駁論』第4巻第11章および第12章でも述べている。)
Testimonium XXIV
第XXIV項PL 14, 116BSed audi adhuc alium excellentem Dei dispensatorem, quem veneror ut patrem; in Christo enim Jesu per Evangelium ipse me genuit, et eo Christi ministro lavacrum regenerationis accepi: beatum loquor Ambrosium, cujus pro catholica fide gratiam, constantiam, labores, pericula sive operibus sive sermonibus, et ipse sum expertus, et mecum non dubitat praedicare orbis Romanus. Similia quoque sequentibus ejusdem libri capitibus videas licet.
PL 14, 116Bだが、神のもう一人の卓れた管理者の言葉を、さらに聞け。私は彼を父として敬う。キリスト・イエスにおいて、福音を通して彼自身が私を生んだのであり、キリストの奉仕者である彼から、私は再生の洗いを受けたからである。私が語るのは福なるアンブロシウスであり、公同の信仰のための彼の恩寵、不屈、労苦、危険を、その業によっても言葉によっても、私自身が経験しており、ローマ世界も私とともに、ためらわず宣べている。(同じ書の続く諸章にも、似た言葉を見ることができる。)
Testimonium XXV
第XXV項PL 14, 116BHic apertissime atque satiatissime ille tam excellenter tui doctoris ore laudatus doctor Ambrosius declaravit et quid esset, et unde esset originale peccatum, et unde contigerit prima illa confusio . . . . . Ecce fundit eloquentiae lucidum ac perspicuum flumen Ambrosius. Non est hic ubi haereat lector, ubi caliget auditor. Et cap. 9: Ecquis haec dicit: Homo Dei catholicus et catholicae veritatis adversus haereticos usque ad periculum sanguinis defensor acerrimus . . . . . Ille strenuus Christi miles, et Ecclesiae fidelis Doctor, etc.
PL 14, 116B汝の教師の口によってこれほど卓越して称賛された博士アンブロシウスは、ここで、原罪が何であり、どこから来たのか、またあの最初の混乱がどこから生じたのかを、きわめて明白に、きわめて豊かに明らかにした……。見よ、アンブロシウスは、雄弁の明澄で透き通った流れを注ぎ出す。ここには読む者がつかえるところも、聞く者が暗くなるところもない。(また第9章で)「これを語るのは誰か。神の人、公同の人、異端者に対して公同の真理を、血の危険に至るまで最も鋭く擁護した人である……あの勇敢なキリストの兵士、教会の忠実な博士である」云々。
Testimonium XXVI
第XXVI項PL 14, 116CMediolani apud sanctos Protasium et Gervasium martyres expresso nomine sicut defunctorum quos eodem modo commemorabant, adhuc vivum daemones episcopum confitebantur Ambrosium, atque ut sibi parceret obsecrabant, illo aliud agente, atque hoc cum ageretur, omnino nesciente. Videsis etiam lib. IX, c. 7, lib. XXII de Civit. Dei cap. 17 et lib. 1 Retract. cap. 13.
PL 14, 116Cミラノの、聖なる殉教者プロタシウスとゲルウァシウスのもとで、悪霊たちは、同じ仕方で記念されていた死者たちのように名を明示して、なお生きている司教アンブロシウスを告白し、自分たちを容赦してくれるよう願った。彼はほかのことをしており、これが行われている間、まったく知らなかった。(第9巻第7章、『神の国』第22巻第17章、『再考録』第1巻第13章も見よ。)
Testimonium XXVII
第XXVII項PL 14, 116DQuod indicasti jam de humilitatis nostrae nomine apud Mediolanum te didicisse, cum illic initiareris, fateor curiosius me velle condiscere, ut omni parte te noverim, quo magis gratuler, si a suspiciendo mihi patre nostro Ambrosio, vel ad fidem invitatus es, vel ad sacedotium consecratus, ut eumdem ambo videamur habere auctorem. Nam ego etsi a Delphino Burdigalae baptizatus, a Lampio apud Barcilonem in Hispania per vim inflammatae subito plebis sacratus sim; tamen Ambrosii semper et dilectione ad fidem innutritus sum, et nunc in sacerdotii ordine confoveor. Denique suo me clero vindicare voluit, ut etsi diversis locis degam, ipsius presbyter censear.
PL 14, 116Dあなたが、我々の卑小さの名についてはすでにミラノで、そこで入信されたときに知ったと知らせてくれたことに関して、私は、あなたをあらゆる点で知るために、さらに詳しく知りたいと願うことを告白する。我々の尊ぶべき父アンブロシウスによって、あなたが信仰へ招かれたか、あるいは司祭職〔底本は sacedotium。sacerdotium と読む〕へ聖別されたのなら、私はいっそう喜ぶ。そうなれば二人とも同じ導き手をもつと見えるからである。私自身は、ボルドーでデルフィヌスから洗礼を受け、ヒスパニアのバルセロナで、突然燃え上がった民の力ずくによって、ランピウスから聖別された身ではあるが、それでもつねにアンブロシウスの愛によって信仰に育てられ、いまは司祭職の位において彼に庇護されている。ついに彼は、私が異なる土地に住んでいても、彼自身の司祭と数えられるよう、私を自分の聖職者団に属する者として求めようとした。
Testimonium XXVIII
第XXVIII項PL 14, 116DCum martyres jam pridem apparendi haberent tempus, hominem cui se proderent, inquirebant, illum certe cui sub ea fide revelarentur, qua martyria fecissent. Sic donatum est Ambrosio, quod Auxentio denegatum est; quoniam quae Auxentius blasphemabat, Ambrosius praedicabat.
PL 14, 116D殉教者たちは、すでに久しく現れる時を持っていたので、自分たちを示す相手となる人を探していた。確かに、殉教を行ったその信仰のもとで啓示を受けるにふさわしい人をである。こうして、アウクセンティウスには拒まれたものがアンブロシウスには与えられた。アウクセンティウスが冒瀆していたことを、アンブロシウスは宣べていたからである。
Testimonium XXIX
第XXIX項PL 14, 117AAmbrosius frater profundorum penna raptus, et aeris volucer, quamdiu in profundum ingreditur fructum de alto carpere videtur: et omnes ejus sententiae fidei Ecclesiae, et omnium virtutum firmae sunt columnae. Ibidem in Dialogo ignoti cujusdam ex Augustini et Hieronymi verbis consarcinato, Ambrosius inter viros apostolicos commemoratur.
PL 14, 117A兄弟アンブロシウスは、深みの翼にさらわれ〔profundorum penna raptus の係りは定かでない。そのまま取った〕、空を飛ぶ者として、深みに入っているあいだも、高みから実を摘んでいるように見える。彼の見解はすべて、教会の信仰の、またあらゆる徳の、堅固な柱である。(同じ箇所の、アウグスティヌスとヒエロニュムスの言葉から継ぎ合わされた、ある無名の者の『対話』では、アンブロシウスは使徒的な人々のうちに数えられている。)
Testimonium XXX
第XXX項PL 14, 117AArianis autem seditionem moventibus Ambrosius qui urbi praefectus esset, sedandi tumultus causa supervenit. Quem cum eorum qui aliter sentiunt, turba aspexisset, et fidelium clamorem repulisset, episcopum eum renuntiavit. Quin et divina conveniens synodus, ipso inspectante imperatore, eum comprehendens sacro baptismate initiavit. Electo autem jam eo hujusmodi hymnum Deo imperator coram omnibus cecinit: Gratia tibi, Domine omnipotens et Servator noster, quod cui ego viro corpora, tu animas commiseris; meumque de eo judicium justum esse declaraveris.
PL 14, 117Aアレイオス派が騒動を起こすと、都市の長官であったアンブロシウスが、騒ぎを鎮めるために駆けつけた。異なる考えの者たちの群衆は、彼を見ると、信者たちの叫びを退けて〔この句の文意は定かでない。テオドレトスの伝える話では両派がこぞってアンブロシウスを求めたとされるが、本文のとおり訳した〕、彼を司教と宣した。さらに、神聖な会議が集まり、皇帝自らが見守るなか、彼を捕らえて聖なる洗礼によって入信させた。彼が選ばれたのちに、皇帝は皆の前で、このような賛歌を神に歌った。「汝に感謝する、全能の主、我々の救い主よ。私が体を委ねた人に、汝が魂を委ねたこと、またその人についての私の判断が正しいと汝が明らかにしたことを。」
Testimonium XXXI
第XXXI項PL 14, 117BBeati Ambrosii Mediol. episcopi dignissima scripta testantur, viri apud Ecclesiam Dei ultra caeteros episcopos famosi, et quem pro meritis suis non solum catholici, sed caeteri principes ejus temporis ultra omnes sunt veriti sacerdotes, cujus etiam testimoniis Ephesina synodus usa est.
PL 14, 117B福なるミラノの司教アンブロシウスのいとも価値ある著作は、彼について証言する。彼は神の教会において、ほかの司教たちを超えて名高い人であり、その功績のゆえに、公同の者たちだけでなく、その時代のほかの君主たちも、すべての司教にもまして畏れた。エフェソス会議も彼の証言を用いた。
Testimonium XXXII
第XXXII項PL 14, 117BHi qui ante nos fuerunt Deo amicissimi episcopi in Occidente quidem Damasus, Innocentius, Ambrosius, etc.
PL 14, 117B我々に先立った、神にいとも親しい司教たちは、西方ではダマスス、インノケンティウス、アンブロシウス、云々。
Testimonium XXXIII
第XXXIII項PL 14, 117Cさらにまた、西方のすべての地を照らした、いとも至福のアンブロシウスのもとでも。
Testimonium XXXIV
第XXXIV項PL 14, 117CAmbrosius eximius Dei sacerdos, qui a manu Domini non recedens in Dei semper digito quasi gemma rutilavit.
PL 14, 117Cアンブロシウス、神の卓越した司教。主の手から離れることなく、つねに神の指の上で宝石のように赤く輝いた。
Testimonium XXXV
第XXXV項PL 14, 117C公同の信仰のために、司教アンブロシウスは多くを崇高に書いた。
Testimonium XXXVI
第XXXVI項PL 14, 117CAudio Ambrosium qui Mediolani sedem episcopalem ornavit, et contra omnes haereses praeclare decertasse, et pulcherrima apostolorumque doctrinae congruentia scripsisse.
PL 14, 117C私は聞いている。ミラノの司教座を飾ったアンブロシウスが、あらゆる異端に対して見事に戦い、きわめて美しく、また使徒たちの教えに適うものを書いたと。
Testimonium XXXVII
第XXXVII項PL 14, 117CAmbrosius in Italia Mediolani episcopus, Martinus in Galliis Turonis episcopus, et vitae meritis, et patratis miraculis virtutum habentur insignes.
PL 14, 117Cイタリアのミラノの司教アンブロシウスと、ガリアのトゥールの司教マルティヌスは、生涯の功績と、行った力ある業の奇跡のゆえに、傑出した人とされている。
Testimonium XXXVIII
第XXXVIII項PL 14, 117DEt omnes latini sermonis apostolici viri, id est, Hilarius, Eusebius, Ambrosius, Augustinus et Hieronymus, coelestibus imbuti doctrinis, simul pariter consentiunt.
PL 14, 117Dラテン語を用いる使徒的な人々は皆、すなわちヒラリウス、エウセビウス、アンブロシウス、アウグスティヌス、ヒエロニュムスは、天の教えに浸され、ともに等しく一致している。
Testimonium XXXIX
第XXXIX項PL 14, 117DBeatae memoriae Ambrosius Mediolanensis sacerdos Ecclesiae majori Theodosio imperatori communionem publice palamque suspendit, atque ad poenitentiam redegit regiam potestatem.
PL 14, 117D福なる記憶のミラノの教会の司教アンブロシウスは、大テオドシウス帝に対して、聖餐の交わりを公然と明らかに停止し、王の権力を悔い改めへと引き戻した。
Testimonium XL
第XL項PL 14, 117DCoelo ferunt AmbrosiumNomen, honor, vel actio.Nil debet hic facundiae,Dos omnis est a moribus.Fortis juvantem non cupit,Umbone munitus suo.
PL 14, 117D天へと運ぶ、アンブロシウスを、名も、栄誉も、行いも。この人は雄弁に何も負わず、取り柄はすべて品行に由来する。強き者は助けを求めず、自らの盾の中心に守られて。
In carne carnis nihil agitRegina mens in corpore.Confregit omne lubricum.Sic vixit ille non sibi,Sed totus auctori Deo.Adjectus hinc Apostolis,
PL 14, 117D肉にありながら、肉のことを何も行わない、身体の女王たる精神は。あらゆる滑りやすいもの〔lubricum は人を滑らせ堕とすもの、誘惑のこと〕を砕いた。このように彼は、自分のためでなく生き、ただ全身を、造り主たる神のために生きた。こうして使徒たちに加えられ、
Reduxit expulsam fidem;Dixit triumphos MartyrumLinguae virentis laureis.Hic ore praedam sustulitDe fauce serpentis feri.Qui bella Christi militat,
PL 14, 117D追放された信仰を連れ戻した。殉教者たちの凱旋を語った、緑なす舌の月桂冠をもって。この人は口で獲物を奪い取った、猛き蛇の喉から。キリストの戦いを戦う者は、
Nudus timetur ensibus.Vivit sepultus et juvat,Clavum tenens Ecclesiae.Justina vires perdidit,Dat poena Vati praemium, etc.
PL 14, 118A裸でも剣に恐れられる。葬られても生き、助ける、教会の舵を握りながら。ユスティナは力を失い、罰は預言者に報いを与える、云々。
Testimonium XLI
第XLI項PL 14, 118AAmbrosius Mediolanensis virtutum episcopus sanctus, arx fidei, orator catholicus. Cassiod. Senatoris ex lib. de divin. Lection. cap. 20.Sanctus quoque Ambrosius lactei sermonis emanator, cum gravitate acutus, perviolenta persuasione dulcissimus, cui fuit aequalis doctrina cum vita, quando ei non parvis miraculis gratia divinitatis arrisit.
PL 14, 118Aミラノの聖アンブロシウス、徳の司教、信仰の砦、公同の弁論家。(カッシオドルス『聖俗文献綱要』第20章より)聖アンブロシウスもまた、乳のごとき言葉を流れ出させる者、重厚でありながら鋭く、きわめて力強い説得でありながらきわめて甘美であり、教えと生活が等しかった。神性の恩寵が、少なからぬ奇跡をもって彼にほほえんだからである。
Testimonium XLII
第XLII項PL 14, 118ATua itaque dilectio has sibi ad legendum mitti poposcerat; sed valde incongruum credidi ut aquam despicabilem hauriret, quem constat de beatorum Patrum Ambrosii et Augustini torrentibus profunda et perspicua fluenta assidue bibere.
PL 14, 118Aそれゆえ、愛するあなたは、これらを読むために自分に送られるよう求めた。だが、福なる教父アンブロシウスとアウグスティヌスの奔流から、深く澄んだ流れをたえず飲んでいることが明らかなあなたが、取るに足りぬ水を汲むのは、まことにふさわしくないと私は考えた。
Testimonium XLIII
第XLIII項PL 14, 118BAmbrosius Mediolanensis episcopus, vir magnae gloriae in Christo, et clarissimus doctor in Ecclesia.
PL 14, 118Bミラノの司教アンブロシウスは、キリストにおいて大いなる栄光をもつ人、教会における最も輝かしい博士である。
Testimonium XLIV
第XLIV項PL 14, 118BJam fuit Hesperiae famosus laude sacerdosAmbrosius, Christi complens praecepta benigni,Spiritus et castae servavit foedera carnis,Qui nomen gerit Ambrosiae de nectare ductum.Hic tener in cunis quondam dum parvulus esset,Magna futurarum gessit spectacula rerum,
PL 14, 118Bかつて西方の地に、称賛で名高い司教がいた、アンブロシウス、慈しみ深いキリストの教えを満たし、霊と清らかな肉との約束を守った者。アンブロシアの神酒に由来する名を帯びる者である。この人は、かつて揺りかごで柔らかな幼子であったとき、来るべき事柄の大いなる光景を示した。
Namque examen apum numerosis forte catervis,Contendit faciem pueri; mirabile fatu.. . . . . . . . . . . . . . . . .Hoc ( nempe ) examen apum, quo sancti labra redundant,Dulcia mulsorum portendit verba favorum,E quibus affatim dulcescunt pectora plebis.
PL 14, 118Bというのも、蜜蜂の群れが、たまたま数多の大群となって、少年の顔へと迫った。語るも不思議なことに。……この(すなわち)蜜蜂の群れ、それで聖者の唇があふれたのは、蜜をふくんだ巣のような甘い言葉を予示した。その言葉で、民の胸は十分に甘くなる。
Lucida digessit venerandus opuscula Doctor,Cum ratione pia pandens ab origine prima,Qualiter hunc mundum summa prudentia PatrisTempore praesentem tunc per bis terna dierumFecerit, aeterno disponens saecula nutu.Haec, inquam, docuit crebro sermone SacerdosPlures perducens ad coeli regna phalanges.
PL 14, 118B尊ぶべき博士は、明らかな小著を編み、敬虔な理をもって、最初の起源から説き明かした、父の至高の叡智が、いかにしてこの世界を、時のうちに今あるものとして、そのとき、六日をかけて〔Tempore praesentem の意は定かでない。hunc mundum に係り、時のうちに今ある世界として、と取った〕造ったか、永遠の意志によって諸時代を定めながら。司教はこれらをしばしばの説教で教えたのである、多くの隊列を天の国へと導きながら。
Testimonium XLV
第XLV項PL 14, 118CQui ( Valentin. Junior ) tamen justissimam cum matre ejus Justina poenam luit exsilii; quia et ipsum ariana polluit haeresis, et eminentissimam catholicae fidei arcem Ambrosium perfida obsidione vexavit: nec priusquam prolatis beatorum Gervasii et Protasii martyrum, Deo revelante, reliquiis incorruptis, nefanda coepta deseruit.
PL 14, 118C彼(小ウァレンティニアヌス)は、しかし母ユスティナとともに、きわめて正当な追放の罰を受けた。彼自身をもアレイオス派の異端が汚し、公同の信仰のいと高き砦であるアンブロシウスを、不実な包囲で悩ませたからである。神の啓示によって福なる殉教者ゲルウァシウスとプロタシウスの朽ちない遺骸が持ち出されるまで、その異端は忌まわしい企てを捨てなかった。
Testimonium XLVI
第XLVI項PL 14, 118CSed et beatissimum Ambrosium ex catechumeno, divino oraculo ad episcopatum promotum, nihil est quod exempli causa proferas (etenim ibi satis est divina, non humana jussio), cujus adhuc infantis in cunis jacentis examen apum repente advolans vultum obsedit, atque os, ingredientibus aliis, aliis egredientibus, implevit. Quod pater cum videret: Si vixerit, praesagus inquit, infans, magnus erit. Qui postea adultus Mediolanum perrexit tunc episcopo destitutum. Cum autem populus ad electionem pastoris convenisset, ecce tibi infans quispiam Ambrosium episcopum proclamavit. Populus vocem non sine numine missam arripuit; simulque ut virum raperet, irruit. Subducebat ille se, et omni ratione latebras quaerebat; tametsi latere non potuit, populo illum toto cum clero simul deligente. Ergo ex catechumeno per singulos gradus ecclesiasticos progressus, octavo demum die, tota catholica consentiente Ecclesia, divino jam oraculo designatus, episcopus est consecratus. Leguntur plane similia in ejusdem Pontificis epist. V, ad Michaelem imp., pag. 280, ubi subditur: Ecclesiasticarum regularum normam toto vitae suae tempore custodivit, omnes haereses debellans, Verbi Dei zelo succinctus. Adi etiam epist. VI, ad Photium, pag. 284, ubi haec ipsa fusius adhuc pertractat idem Nicolaus, Ambrosiumque nostrum clarissimam et splendidissimam lucernam Ecclesiae vocat.
PL 14, 118Cさらに、いとも至福のアンブロシウスが洗礼志願者から神の託宣によって司教職へ進められたことも、あなたが例として持ち出す理由は何も無い(実際そこでは、人間の命令ではなく神の命令で足りたのである)。彼がまだ揺りかごに横たわる幼子であったとき、蜜蜂の群れが突然飛んできて、その顔にとまり、ある蜂が入り、ある蜂が出て、口を満たした。父はこれを見て、「この子が生きるなら」と予感して言った、「偉大な者となるだろう」と。のち彼は成人して、そのとき司教を欠いていたミラノへ赴いた。民が牧者を選ぶために集まったとき、見よ、ある幼子がアンブロシウスを司教と叫んだ。民は、神意なしに発せられたのではないその声をつかみ、同時に、この人を奪い取ろうと押し寄せた。彼は身を引き、あらゆる手を尽くして隠れ場を探した。しかし隠れることはできなかった。民が聖職者たちとともにこぞって彼を選んだからである。こうして、洗礼志願者から教会の諸段階を一つずつ進み、ついに八日目に、公同の教会全体が同意するなか、すでに神の託宣によって指名されていた彼は、司教に叙階された。(同じ教皇の書簡5、皇帝ミカエル宛て、280頁にも明らかに似た記述が読まれる。そこにはこう付け加えられている。「彼は生涯のすべての時期にわたって、教会の規則の規範を守り、神の言葉への熱意を身にまとい、あらゆる異端を征服した。」書簡6、フォティオス宛て、284頁も見よ。そこで同じニコラウスは、これと同じことをなおいっそう詳しく述べ尽くし、我々のアンブロシウスを教会のいとも明るく輝くともしびと呼んでいる。)
Testimonium XLVII
第XLVII項PL 14, 119AMementote facti memorandi Theodosii et memorabilis viri Ambrosii, et quia excessit ut homo Theodosius, corripuit eum ut verus sacerdos Ambrosius, et recepit patienter atque humiliter per illum divinam correctionem Theodosius . . . . Felix ille imperator qui suo tempore talem habuit sacerdotem . . . . Et felix sacerdos Dei Ambrosius, qui in tempore fuit talis imperatoris; scriptum est enim: Beatus qui enarrat justitiam auri audienti (Eccl. XXV) . Felices quoque ambo et sacerdos et imperator, quia ne ira Dei pro excessu descenderet super imperatorem, habuit suo tempore sacerdotem de quo non questus est Dominus quod de nobis modo queritur dicens: Quaesivi unum qui interponeret sepem, et staret oppositus contra me, ne dissiparem eam, et non inveni (Ezech. XXII) .
PL 14, 119A記憶に値するテオドシウスの行いと、記憶に値する人アンブロシウスを思い起こせ。テオドシウスは人として過ちを犯し、アンブロシウスは真の司教として彼を叱責し、テオドシウスは彼を通して神の矯正を、忍耐と謙遜をもって受け入れた……。自分の時代にこのような司教をもったあの皇帝は幸いである……。そしてこのような皇帝の時代にあった神の司教アンブロシウスもまた幸いである。こう書かれているからである。「正義を聞く耳に語る者は幸いである」(集会の書25)〔底本は Eccl.。引用は集会の書の言葉なので集会の書と取った〕。司教も皇帝も、ともに幸いである。過ちのゆえに神の怒りが皇帝の上に下ることがないよう、彼は自分の時代に、主が今、我々について嘆くようには嘆かなかった司教をもったのである。主は言う。「私は、垣を築き、私に対して立ちはだかって、私がその地を散らさぬようにする者を一人捜したが、見いださなかった」(エゼキエル22)。
Testimonium XLVIII
第XLVIII項PL 14, 119BSanctus Ambrosius cujus sententiae fidei et Ecclesiae et omnium virtutum firmissimae sunt columnae, qui sanctum Augustinum per Dei gratiam fide illuminavit, baptismate consecravit, atque doctrina pietatis instruxit, ita in libro, etc.
PL 14, 119B聖アンブロシウスの見解は、信仰と教会とあらゆる徳との、いとも堅固な柱である。彼は、神の恩寵によって聖アウグスティヌスを信仰で照らし、洗礼によって聖別し、敬虔の教えで教え導いた。このように書物に、云々。
Testimonium XLIX
第XLIX項PL 14, 119BIlle in divinitus afflata libertate ac pietate immobilis animus, Mediolanensis nimirum Ambrosius.
PL 14, 119B神から吹き込まれた自由と敬虔において不動の、あの精神、すなわちミラノのアンブロシウス。
Testimonium L
第L項PL 14, 119BBeatus Ambrosius, vir per cuncta laudabilis, et verus assertor fidei catholicae . . . doctissimus doctor.
PL 14, 119B福なるアンブロシウス、あらゆる点で称賛に値する人、公同の信仰の真の擁護者……いとも学識ある博士。
Testimonium LI
第LI項PL 14, 119CSed tu, doctor egregie, beatissime Ambrosi, spiritualis pater beati Augustini, quem idem vir sanctissimus in libris suis sanctum et beatum nominat; cujus auctoritatem, teste Augustino, martyrum revelator Paulus Apostolus commendat: quem beatus Gregorius, vir plane apostolicus, prae se gerit: cujus doctrinam recipiendam beatissimus Benedictus, teste sancto Gregorio, sanctorum prophetarum Spiritu plenus judicavit: cui totius Ecclesiae Mediolanensis gloria specialiter attestatur: quem merito fidei totus orbis veneranter amplectitur (non enim tot et tanti testes si te in fide catholica errare scissent, tanto praeconio te praedicassent): quid tu, inquam, de sacramentis altaris sentias, explanato.
PL 14, 119Cだが汝、卓れた博士、いとも至福なるアンブロシウスよ、福なるアウグスティヌスの霊的な父よ。いとも聖なるその人が自らの書で、聖なる、福なる者と呼ぶ汝よ。アウグスティヌスの証言によれば、殉教者たちを啓示した使徒パウロが、汝の権威を推薦している。まさしく使徒的な人であった福なるグレゴリウスが、汝を公に称えている。聖グレゴリウスの証言によれば、聖なる預言者たちの霊に満ちたいとも福なるベネディクトゥスは、汝の教えが受け入れられるべきだと判断した。ミラノ教会全体の栄光が、汝について特別に証言している。信仰の功績のゆえに、全世界が汝を敬い抱いている(これほど多くの、これほど偉大な証人たちが、汝が公同の信仰において誤っていると知っていたなら、汝をこれほどの称賛で宣べはしなかったであろうから)。この汝が、祭壇の秘跡についてどう考えるか、明らかにせよ。
Testimonium LII
第LII項PL 14, 119DAliqua deflorare libet de sancto Ambrosio, cujus in Ecclesia catholica post Apostolos auctoritas habetur praecipua, cujus eloquentiae affluens facundia Latinae linguae decus est et forma.
PL 14, 119D聖アンブロシウスから、いくつかの花を摘み取りたい〔deflorare は抜き書きすること。アンブロシウスの著作から引くの意〕。公同の教会において使徒たちののち、彼の権威は特に大きいとされ、その雄弁の豊かな流れはラテン語の誉れであり、手本である。
Testimonium LIII
第LIII項PL 14, 120ANec praetermittant quod beatus Ambrosius, non solum regem, sed etiam revera imperatorem Theodosium moribus et potestate, non tantum excommunicavit, sed etiam ne praesumeret in loco sacerdotum in Ecclesia manere, interdixit.
PL 14, 120A福なるアンブロシウスが、王であるだけでなく、品行と権力において真に皇帝でもあったテオドシウスを、破門しただけでなく、教会の司教たちの場所にとどまろうとしてはならぬと禁じたことを、彼らは見過ごしてはならない。
Testimonium LIV
第LIV項PL 14, 120AAb his ergo duabus columnis (Augustinum loquor et Ambrosium), crede mihi, difficile avellor: cum his, inquam, me aut errare aut sapere fateor.
PL 14, 120Aそれゆえ、この二本の柱(アウグスティヌスとアンブロシウスのことである)から、私を信じよ、私は引き離されがたい。この二人とともにこそ、私は誤っているにせよ賢いにせよ、そうであると告白する。
Testimonium LV
第LV項PL 14, 120AUnum aemulo ac reprehensore carentem, unum plena et indecerpta laude decoratum Ambrosium, cujus ne juvenis quidem famam mordax livor attigerit, apud quosdam invenio, quod forte ad puram ejus ac simplicem doctrinam, omnis ambigui expertem, referendum est. Consule ejusdem quoque librum II de Vita solitaria, sectione III, cap. 2 et 4, ubi scitu dignissima tradit de Ambrosio, quae nos causa brevitatis hic omittimus, non secus ac alia multa, quae in historicis bibliothecariis legendariisque sponte occurrunt.
PL 14, 120Aただ一人、妬む者も非難する者もなく、ただ一人、満ちた、削られぬ称賛で飾られたアンブロシウス。若いときでさえ、その名声に噛みつく妬みが触れたことはなかった。これを私はある人々のもとに見いだす。それはおそらく、あらゆる曖昧さを知らない、彼の純粋で素朴な教えに帰せられるべきであろう。(同じ著者の『孤独な生について』第2巻第3節第2章および第4章も参照せよ。そこにはアンブロシウスについて、知るにきわめて値することが伝えられているが、簡潔さのために我々はここでは省く。歴史書、文献目録、聖人伝集のうちにおのずから出てくるほかの多くの事柄も同様である。)
Testimonium LVI
第LVI項PL 14, 120BQuod vero sanctorum Patrum doctrina errores omnes depulerit, testes sunt . . . . Ambrosius, Augustinus, Hieronymus, Christianae religionis clarissima lumina, qui adversus omnis haeresis genus invictissime scripserunt.
PL 14, 120B聖なる教父たちの教えがあらゆる誤りを追い払ったことの証人は……アンブロシウス、アウグスティヌス、ヒエロニュムスである。彼らはキリスト教の最も輝かしい光であり、あらゆる種類の異端に対していとも不敗の筆で書いた。
Testimonium LVII
第LVII項PL 14, 120BHabemus item eos qui ab occidente exstinxerunt errorum flammas sana clarissimaque doctrina, Hilarium, Ambrosium . . . . qui rugitu suo haereticos omnes deterruerunt.
PL 14, 120B我々はまた、西方で、健全でいとも輝かしい教えによって誤りの炎を消した人々をもっている。ヒラリウス、アンブロシウス……彼らはその咆哮で、すべての異端者を震え上がらせた。
Testimonium LVIII
第LVIII項PL 14, 120CAudeo quos humili versus subscribere stylo,Mi lector, noli ducere pro nihilo.Dicere cogit amor me, quae loquor, Ambrosianus,Cui servire cupit mens mea, lingua, manus.O quicumque sitis paradisi gaudia vera,Ambrosii monitis subdere te propera.
PL 14, 120C私はこれらの詩行を、へりくだった筆で書き添えることを敢えてする、わが読者よ、これを無に等しいと思わないでほしい。私が語ることを語るよう私に迫るのは、アンブロシウスの徒としての愛であり、彼に仕えようと、わが心も、舌も、手も望む。ああ、楽園の真の喜びに渇く者よ、誰であれ、〔sitis は sitio(渇く)の二人称単数と取った〕急いでアンブロシウスの戒めに身を従えよ。
Ambrosius normam tibi monstrat juris et aequi;Felix si poteris discere, scire, sequi.Ambrosii scriptis perducitur ad meliora,Qui sua scripta legit, et facit absque mora.Ambrosium legito, si vitae pascua quaeris:Quae legis, haec facito; sicque beatus eris.
PL 14, 120Cアンブロシウスは、あなたに、法と公正の規範を示す。学び、知り、従うことができれば、あなたは幸いである。アンブロシウスの著作によって、人はより良きものへ導かれる、その著作を読み、遅れなく行う者は。命の牧場を求めるなら、アンブロシウスを読め。読むことを行え。そうすればあなたは幸いとなる。
終わりが来た。三にして一なる者が、賜物として自らを私に与えるように。そのようにして、敬虔なアンブロシウスが願ってくれるように。