カリアリのルキフェルd. 370/371

Pro sancto Athanasio libri II › 全文

Pro sancto Athanasio libri II 全文

Lucifer of Cagliari · PL 13, 817C–935A

Liber I

第I巻PL 13, 817C
1

Cogis nos, Constanti, absentem damnare consacerdotem nostrum religiosum Athanasium: sed divina id facere prohibemur lege; impellis auctoritate latius regali Domini sacerdotes ad effundendum cruorem, ignorans jura justitiae, tradita nobis divinitus, te conatum ex nostris auferre mentibus.

PL 13, 817C

コンスタンティウスよ、あなたは、不在の我々の同僚の司教、敬虔なアタナシオスを断罪するよう我々に迫る。しかし我々は、神の法によってそれを行うことを禁じられている。あなたは王の権威をますます振りかざして、主の司教たちを血を流すことへと駆り立てる。神から我々に伝えられた義の法を、あなたが我々の心から取り去ろうと企てたことを知らないのである。

2

An divinitus poteris asserere permissum, absentem, inauditum, et quod est maximum, innocentem damnari? Quomodo etenim arbitraris divinitus permissum, puniri inauditos, quando videas Adam et Evam principes nostri generis auditos sententia percussos Dei?

PL 13, 817C

あなたは、不在で、弁明を聞かれず、しかも何よりも、無実の者が断罪されることが、神によって許されていると主張できるのか。我々の種族の始祖アダムとエバが、弁明を聞かれたうえで神の判決に打たれたのを、あなたは見ているのに、弁明を聞かれない者たちが罰せられることを、どうして神に許されたことと考えるのか。

3

Et vocavit Deus Adam, et dixit ei: Adam, ubi es? Et dixit: Vocem tuam audivi, Domine, in paradiso, et timui, quoniam nudus sum, et abscondi me.

PL 13, 817C

「神はアダムを呼んで、彼に言った。アダムよ、汝はどこにいるのか。彼は言った。主よ、楽園で汝の声を聞き、私は恐れた。私は裸だからである。そして私は身を隠した。」

4

Et dixit illi Deus: Quis tibi indicavit, quia nudus es, nisi de ligno de quo praeceperam tibi, de hoc solo ne manducares, ex eo manducasti? Et dixit Adam: Mulier quam dedisti, ipsa mihi dedit de ligno, et manducavi. Et dixit Deus mulieri: Quid hoc fecisti?

PL 13, 818C

「神は彼に言った。汝が裸であることを誰が汝に告げたのか。汝が食べないようにとただこれだけ命じておいた木から、汝は食べたのではないか。アダムは言った。汝が与えた女が、その木から私に与え、私は食べた。神は女に言った。汝は何ということをしたのか。」

5

Et dixit mulier: Serpens persuasit mihi, et manducavi (Gen. III, 9) . Cum igitur hujusmodi formam judicandi dedisse Deum advertas, cum a latebris evocatis confessisque Deum sententiam dedisse de sacris Scripturarum collegeris fontibus, cujus fuisti atque es impudentiae judicandi Dei servos eam dare formam, quae non fuisset de lege veniens Domini?

PL 13, 818C

「女は言った。蛇が私を説き伏せ、私は食べた」(創世記3:9)。神がこのような裁きの型を与えたことを、あなたは見ているのである。隠れ場から呼び出され、自ら告白した者たちに、神が判決を下したことを、聖書の源泉から集めたのだから、神の僕たちを裁くにあたって、主の律法から出たものではない型を与えるとは、あなたはいかなる厚かましさをもっていたのか、今ももっているのか。

6

Nec timuisti, ne fuisset dictum ad Deum a nobis de te, quomodo fuerat dictum de refuga illo angelo: Serpens suasit me; Constantius imperator seduxit nos; credidimus ei, eum arbitrati fuisse hominem.

PL 13, 818C

あなたは恐れなかったのか。かの逃亡した天使について言われたのと同じことを、我々が神に向かってあなたについて言うことになるのを。「蛇が私を唆した」と。すなわち「皇帝コンスタンティウスが我々を惑わした。我々は、彼が人間だと思って彼を信じた」と。

7

Nonne videre potuisti, quia possis tali percuti Dei indignantis sententia, qua percussus videtur et serpens? cui dicitur: Quia tu fecisti hoc, maledictus tu ab omnibus pecudibus, et ab omnibus bestiis terrae, quae sunt super terram: super pectus et ventrem tuum repes, et terram edes omnibus diebus vitae tuae.

PL 13, 819A

あなたは、怒れる神の、蛇も打たれたと見えるあの同じ判決によって、自分も打たれ得ることが見えなかったのか。蛇には言われている。「汝がこれをしたゆえに、汝はすべての家畜と地の上にいるすべての獣のなかで呪われる。汝は胸と腹で這い、汝の生涯のすべての日々、土を食らう。」

8

Et inimicitiam ponam inter te et mulierem, et inter semen tuum et inter semen ejus: ipse tuum observavit caput, et tu ejus observabis calcaneum (Ibid. 14) .

PL 13, 819A

「私は汝と女のあいだ、汝の種と彼女の種のあいだに敵意を置く。彼は汝の頭をうかがい、汝は彼のかかとをうかがう」(創世記3:14)。

9

Nonne ita et te Dei offensam incurrere potuisse, ut ille incurrerit angelus, ex hac una sententia Domini debueras reminisci? praesertim cum cognosceres, tuum etiam opus fuisse serpentinum.

PL 13, 819A

あなたも、あの天使が陥ったのと同じように、神の怒りを買い得たことを、主のこのただ一つの判決から思い起こすべきではなかったか。とくに、あなたの業も蛇に似たものであったと知っていたのだから。

10

An cum ille serpens fuerit factus ex angelis, tu ex hominibus serpentem te fieri potuisse es arbitratus? minime: sed dicas velim, quid intersit inter tuum atque hujus angeli refugae apostatae factum: si ille mendacio seduxit rudes homines, et tu, et quidem tu non rudes: si ille utilitatis gratia ad arboris eorum illexit mentes fructus edendos, et tu pacis causa te facere cum eis astruxeris; cumque omnium Christianorum bono te hoc opus dixeris aggressum, utique inspecta opera tua, datur intelligi serpentem te illum esse imitatum: cupiens Dei mandatorum fieri transgressores, dedisti praecepta, damnandum esse inauditum, absentem, negandamque audientiam, purgare posse se de crimine objecto proclamatum.

PL 13, 819A

あの蛇は天使から造られたが、あなたは、人間から蛇になり得たと思ったのか。そうではない。しかし言ってもらいたい。あなたの所業と、この逃亡した背教の天使の所業とのあいだに、何の違いがあるのか。彼は偽りで無知な人間たちを惑わした。あなたもそうした、それも無知でない者たちに対して。彼は益を口実に、彼らの心を木の実を食べるように誘った。あなたも、平和のために彼らとともに行うのだと言い張った。あなたはこの事業をすべてのキリスト教徒の益のために企てたと言うが、あなたの業を見れば、あなたがあの蛇に倣ったことが分かる。神の命令を破る者たちを造ろうと望んで、あなたは、弁明を聞かれない者、不在の者を断罪せよ、また、告発された罪から自分の潔白を示し得ると申し立てた者に、聴取を拒め、という命令を与えたのである。

11

Abel interficitur justus, et interrogatus Cain sumit sententiam; et tu Domini inauditum vis puniri sacerdotem? Factus est inquit (Ibid., IV, 2) , Abel pastor ovium, Cain autem erat operans terram.

PL 13, 819B

義人アベルは殺され、カインは問いただされたうえで判決を受けた。それなのに、あなたは主の司教を弁明も聞かずに罰しようとするのか。聖書は言う。「アベルは羊飼いとなり、カインは土を耕す者であった」(創世記4:2)。

12

Et factum est, post dies obtulit Cain de fructu terrae sacrificium Domino, et Abel obtulit et ipse de primitiis ovium suarum, et respexit Deus super Abel, et super munera ejus, super Cain vero et super sacrificia ejus non respexit: et contristatus est Cain valde, et concidit vultus ejus.

PL 13, 819C

「時がたって、カインは土の実りから主に犠牲を献げ、アベルもまた自分の羊の初子のなかから献げた。神はアベルとその供え物に目を留めたが、カインとその犠牲には目を留めなかった。カインはひどく沈み込み、その顔は伏せられた。」

13

Et dixit Dominus Deus ad Cain: Quare tristis factus es, et quare concidit vultus tuus? Quare non recte obtulisti? Peccasti, quiesce. Et infra: Dixit Cain ad Abel fratrem suum: Eamus in campum.

PL 13, 820A

「主なる神はカインに言った。なぜ汝は沈み込み、なぜ汝の顔は伏せられたのか。汝は正しく献げなかったではないか。汝は罪を犯した。静まれ。」またそのあと。「カインは弟アベルに言った。野に行こう。」

14

Et factum est, cum essent ipsi in campo, insurrexit Cain super Abel fratrem suum, et occidit eum. Et dixit Deus ad Cain: Ubi est frater tuus? Et dixit: Nescio. Numquid custos fratris mei sum ego? Et dixit Deus: Quid fecisti hoc?

PL 13, 820A

「彼らが野にいたとき、カインは弟アベルに襲いかかり、彼を殺した。神はカインに言った。汝の弟はどこにいるか。彼は言った。知りません。私は弟の番人でしょうか。神は言った。汝は何ということをしたのか。」

15

Vox sanguinis fratris tui clamat ad me de terra (Ibid. 8) . Numquid non licuerat Deo, priusquam Cain convocaret atque interrogaret, punire? sed noluit; dans formam, quo genere inciperemus judicare commissos nobis, nobis inquam, de quibus per Hieremiam prophetam dicit ad populos suae majestati dicatos: Et dabo vobis pastores secundum cor meum, et pascent vos pascentes cum disciplina.

PL 13, 820A

「汝の弟の血の声が、地から私に叫んでいる」(創世記4:8)。神は、カインを呼び集めて問いただす前に、罰することができなかったのだろうか。しかし神はそうしなかった。我々に委ねられた者たちを、どのようなやり方で裁き始めるべきかという型を与えたのである。この我々、と私は言う。神は、自分の威光に献げられた民に向かって、預言者エレミヤを通して、この我々についてこう言っている。「私は汝らに、私の心にかなった牧者たちを与える。彼らは教えをもって汝らを養う。」

16

Damnate, inquis, eum, quem ignoratis deliquisse (Jer. III, 15) . Cur? nempe ad hoc ut jam non episcopi, sed mereremur nuncupari vesani atque carnifices. Non metuis, oro, haec mandans, Domini ad Noe sanctissimum dicentis vocem?

PL 13, 820B

あなたは言う。「罪を犯したと諸君が知らない者を断罪せよ」(エレミヤ3:15)〔ミーニュはこの引照をここに刷っているが、前節のエレミヤの引用を指す〕。なぜか。まことに、我々がもはや司教ではなく、狂人や死刑執行人と呼ばれるに値するようになるためである。あなたは、これを命じるにあたって、いと聖なるノアに向かって語る主の声を恐れないのか。

17

Sicut olera feni dedi vobis omnia: praeter carnem et sanguinem animae non edetis. Etenim vestrum sanguinem animarum vestrarum exquiram de manibus omnium bestiarum: exquiram animam hominis.

PL 13, 820B

「青草のように、私は汝らにすべてを与えた。ただし、肉は血を含んだままで食べてはならない。汝らの魂の血のために、私は汝らの血を、あらゆる獣の手から求め、人の魂を求める。」

18

Qui effuderit sanguinem hominis, pro sanguine hominis effundetur, quia ad imaginem Dei feci hominem (Gen. IX, 3) .

PL 13, 820B

「人の血を流す者は、人の血のために流される。私は神の像に人を造ったからである」(創世記9:3)。

19

Non metuis, oro, tantorum te qui videas interfectorem Dei exstitisse servorum, ut adhuc et ipse innocentes jugules, et nos participes fieri tuorum cogas funerum?

PL 13, 820B

あなたは、これほど多くの神の僕たちの殺害者となったのを自分で見ていながら、なおも自ら無実の者たちを殺し、我々をあなたの殺戮にあずからせようとするのを、恐れないのか。

20

Cum dictum a socero suo Jethro fuisset Moysi, cur tota detineret populum die: Venit ad me, inquit, populus quaerens judicium a Deo (Exod. XVIII, 15) .

PL 13, 820C

舅のエテロがモーセに、なぜ一日じゅう民を引き留めているのかと言ったとき、モーセは言った。「民は、神からの裁きを求めて私のところに来る」(出エジプト記18:15)。

21

Igitur si judicium Dei antistitum tam decet esse justum, quod Dei esse dicatur judicio terminatum, quomodo tu inauditum jubebas damnari a nobis? cum Moysen inveneris dixisse: Venit ad me populus quaerens judicium a Domino (Ibid.) .

PL 13, 820C

それゆえ、神の司教たちの裁きが、神の裁きによって決着すると言われるほどに正しくあるべきなら、あなたはどうして、弁明を聞かれない者を我々に断罪させるのか。モーセがこう言ったのを、あなたは見いだしているのに。「民は、主からの裁きを求めて私のところに来る」(出エジプト記18)。

22

Si populus idcirco ad nos confluit, ut secundum Dei legem judicetur, cur tu inquies, Damnate innocentem? Itaque cum hoc praeceptum, quod prolatum est a te, non sit veniens ex lege Dei, sed sit plane ex voluntate firmatum diaboli, tandem intellige, quisnam sis.

PL 13, 821A

民が、神の律法に従って裁かれるために我々のもとに集まるのなら、なぜあなたは「無実の者を断罪せよ」と言うのか。それゆえ、あなたの口から出されたこの命令は、神の律法から出たものではなく、明らかに悪魔の意志によって固められたものであるから、ついに、あなた自身が何者であるかを悟れ。

23

Uxor Loth conversa in salem est, quod implere nequiverit imperata; nobis, credo, interventu tuo, quia videlicet sis rex Romani imperii, nihil accideret malorum, si falsis praegravatum criminibus damnaremus.

PL 13, 821A

ロトの妻は、命じられたことを守れなかったために塩の柱に変えられた。我々には、思うに、あなたの介入のおかげで、すなわちあなたがローマ帝国の王であるがゆえに、偽りの罪状を負わされた者を断罪しても、何の災いも降りかからないというのであろう。

24

Sacra scriptura in Exodo, Moyses, inquit, ascendit in montem Dei et vocavit eum Deus de monte dicens: Haec dices domui Jacob, et annuntiabis filiis Israel: Ipsi vidistis, quanta fecerim Aegyptiis, et assumpsi vos tamquam supra pinnas aquilae, et adduxi vos ad me: et nunc si auditu audieritis vocem meam et custodieritis testamentum meum, eritis mihi populus abundans prae omnibus gentibus.

PL 13, 821A

聖書は出エジプト記で言う。「モーセは神の山に登った。神は山から彼を呼んで言った。ヤコブの家にこう言え、イスラエルの子らにこう告げよ。汝ら自身が、私がエジプト人にしたことを見た。私は汝らを鷲の翼の上に乗せるように担い、私のもとへ連れて来た。今、汝らが私の声を聞き従い、私の契約を守るなら、汝らは諸国民にまさって私の豊かな民となる。」

25

Mea est universa terra. Vos autem eritis mihi regnum sacratissimum, et gens sanctu (Ibid. XIX, 3) . Quomodo gens sancta, si innocentium fuerimus necatores? Quomodo regnum Deo sacratissimum, si praecepta praetereamus ejus?

PL 13, 821B

「全地は私のものである。汝らは私にとって、いと聖なる王国、聖なる民〔底本は gens sanctu。sancta と読む〕となる」(出エジプト記19:3)。我々が無実の者を殺す者となるなら、どうして聖なる民であろうか。神の命令を踏み越えるなら、どうして神にとっていと聖なる王国であろうか。

26

Item dicit Deus: Non moechaberis, Non occides, Non falsum testimonium dices adversus proximum tuum (Ibid. XX, 13) . Tu inquis contra: Crede mihi dicenti falsa, et macta innocentem.

PL 13, 821B

神はまた言う。「姦淫してはならない。殺してはならない。汝の隣人に対して偽りの証言をしてはならない」(出エジプト記20:13)。あなたはそれに逆らって言う。「偽りを言う私を信じよ。そして無実の者を屠れ」と。

27

Monens Deus dicit in Exodo: Non credes auditui vano, Non consenties cum iniquo fieri testis injustus, Non eris cum compluribus in malitia.

PL 13, 821B

神は出エジプト記で戒めて言う。「むなしい噂を信じてはならない。不義の者に与して不当な証人となってはならない。多数とともに悪のうちにあってはならない。」

28

Non appones cum compluribus declinare cum turba, ut declines judicium, et pauperi non miserearis in judicio ejus (Ibid. XXIII, 1) .

PL 13, 821B

「裁きを曲げるために、多数とともに群衆に従って傾くことに加わってはならない。貧しい者を、その裁きにおいて憐れんではならない」(出エジプト記23:1)。

29

Et infra: Non subvertes judicium pauperis in judicio ejus, ab omni verbo iniquo recedes, innocentem et justum non occides, non justificabis impium pro muneribus: munera enim excaecant oculos videntium, et pestiferant sermones justos (Ibid. 6) .

PL 13, 821C

またそのあと。「貧しい者の裁きにおいて、その裁きを曲げてはならない。不義の言葉からはすべて遠ざかれ。無実の者と義しい者を殺してはならない。贈り物のために不敬な者を義としてはならない。贈り物は見る者の目をくらませ、義しい言葉を損なうからである」(出エジプト記23:6)。

30

Ad haec tu excludenda praecepta, subvertere judicium ejus servos compellis; justam tentans etiam muneribus nostram corrumpere dicatam conscientiam Deo.

PL 13, 821C

これらの命令を退けるために、あなたは神の僕たちに裁きを曲げるよう強いる。さらに、神に献げられた我々の義しい良心〔justam の係りは定かでない。conscientiam にかけて取った〕を、贈り物によって腐らせようと試みているのである。

31

Si auditu, dicit Deus, audieris vocem meam, et feceris omnia quae dixero tibi, inimicus ero inimicis tuis, et resistam contrariis tuis (Ibid. 22) .

PL 13, 821C

神は言う。「汝が私の声をよく聞き、私が汝に言うことをすべて行うなら、私は汝の敵の敵となり、汝に逆らう者たちに立ち向かう」(出エジプト記23:22)。

32

Jam tuum sit probare, praecepisse Deum innocentes esse percutiendos, apostolicam deserendam fidem, et tuam suscipiendam perfidiam.

PL 13, 822A

神が、無実の者たちを打つべきこと、使徒の信仰を捨てるべきこと、あなたの不信を受け入れるべきことを命じたと、証明するのは今やあなたの務めである。

33

Cur haec, quae mandatis Domini adversantur, fieri praecipiendum putasti? cum etiam in Levitico Dominum memineris dixisse ad Moysen: Loquere filiis Israel, et dices ad eos: Ego Dominus Deus vester, secundum studia terrae Aegypti, in qua inhabitastis, in ea non facietis, et secundum studia terrae Chananaeorum, in quam ego induxero vos, ibi non facietis, et in legitima eorum non ambulabitis.

PL 13, 822A

主の命令に逆らうこれらのことを、なぜあなたは行わせるべきだと考えたのか。あなたは、レビ記で主がモーセにこう言ったことを覚えているはずである。「イスラエルの子らに語り、彼らに言え。私は汝らの神、主である。汝らが住んだエジプトの地の習わしに従って行ってはならない。私が汝らを導き入れるカナンの地の習わしに従って、そこで行ってはならない。彼らの定めに従って歩んではならない。」

34

Judicia mea facietis, et praecepta mea custodite, et ambulate in eis: Ego Dominus Deus vester. Custodite omnia praecepta mea, et omnia judicia mea, et facietis ea: qui fecerit ea homo, vivet in ipsis, Ego Dominus Deus vester (Lev. XVIII, 2) .

PL 13, 822A

「汝らは私の裁きを行い、私の命令を守り、それに従って歩め。私は汝らの神、主である。私のすべての命令と、すべての裁きを守り、それを行え。それを行う人は、それによって生きる。私は汝らの神、主である」(レビ記18:2)。

35

Si in praeceptis Domini docere vales conscriptum, justos esse ad injustorum suggestiones puniendos, recte cuncta te egisse atque agere poteris advertere.

PL 13, 822B

義しい者たちが不義の者たちの唆しによって罰せられるべきことが、主の命令のなかに書かれていると、あなたが教えることができるなら、あなたはすべてを正しく行ってきたし、今も行っていると認めることができるだろう。

36

Doce in mandatis Dei conscriptum, calumniis petitos ejus cultores a te domus ejus persecutore per nos episcopos esse interimendos. Cur ad hanc per Coarianos tuos deductus es implendam malitiam? quae coegit te causa imperatorem petere calumniis Dei hominem?

PL 13, 822B

神の命令のなかに、神を崇める者たちが、その家を迫害するあなたによって、中傷で訴えられ、我々司教によって殺されるべきことが書かれているというのなら、それを教えよ。なぜあなたは、あなたの仲間のアレイオス派によって、この悪事を果たすよう導かれたのか。皇帝であるあなたに、神の人を中傷で訴えさせた理由は何か。

37

Nunquid non legeras in Levitico dixisse Deum: Nolite mendacio petere neque calumniemini unusquisque proximum (Ib. XIX, 11) ? Et infra: Non mentiemini neque calumniam facietis proximo, et non profanabitis nomen Domini Dei vestri. Ego sum Dominus Deus vester.

PL 13, 822B

あなたは、レビ記で神がこう言ったのを読まなかったのか。「偽りで訴えてはならない。汝らのだれも、隣人を中傷してはならない」(レビ記19:11)。またそのあと。「汝らは偽ってはならない。隣人に中傷をしてはならない。汝らの神、主の名を汚してはならない。私は汝らの神、主である。」

38

Non nocebis proximo tuo, et timebis Dominum Deum tuum. Ego sum Dominus Deus tuus. Non facietis iniquum in judicio. Non accipias personam pauperis, neque miratus fueris ad personam potentis: in justitia judicabis proximum tuum. Non ambulabis in dolo in gente tua.

PL 13, 822C

「汝の隣人を害してはならない。汝の神、主を畏れよ。私は汝の神、主である。汝らは裁きにおいて不義を行ってはならない。貧しい者の顔を立ててはならない。権力のある者の顔に感心してはならない。義によって汝の隣人を裁け。汝の民のなかで欺きのうちに歩んではならない。」

39

Non consenties in sanguinem proximi tui, Ego sum Dominus Deus vester. Non odies fratrem tuum sensu tuo, corripiens corripies proximum tuum, et diliges proximum tuum sicut te ipsum, Ego Dominus Deus vester. Legem meam custodite (Ibid. 12) .

PL 13, 822C

「汝の隣人の血に同意してはならない。私は汝らの神、主である。汝の心で汝の兄弟を憎んではならない。汝は汝の隣人を必ず戒めよ。そして汝の隣人を汝自身のように愛せ。私は汝らの神、主である。私の律法を守れ」(レビ記19:12)。

40

Haec cum scripta memineris, existimas acceptatores personae nos tuae futuros? Ad innocentis rogasti necem, et cum te contemptum advertisses, tetendisti temet ad genera omnia ingerenda poenarum.

PL 13, 823A

これらが書かれていることを覚えていながら、あなたは、我々があなたの顔を立てる者になると思うのか。あなたは無実の者の死を求め、自分が軽んじられたと見るや、あらゆる種類の刑罰を加えようと身構えたのである。

41

Dicit Deus: A facie divitis ne timeas, et honorabis faciem presbyteri et timebis Dominum Deum tuum. Ego sum Dominus Deus tuus (Ibid. 32) . Et tu timeri te potuisse es arbitratus, et exhonorari Athanasium, quem Deus praeceperit honorandum?

PL 13, 823A

神は言う。「富める者の顔を恐れるな。年長者の顔を敬い、汝の神、主を畏れよ。私は汝の神、主である」(レビ記19:32)。あなたは、自分が恐れられ得ると考え、神が敬うよう命じたアタナシオスが辱められ得ると考えたのか。

42

Non legeras dixisse Deum: Non facietis injuste in judicio, in mensura, et in penso, et in stateris: statera justa pensabitis (Ibid. 35) , et mensura justa est ut statuisses fuisse per nos necandum absentem?

PL 13, 823A

「汝らは、裁きにおいても、尺度においても、重さにおいても、秤においても、不正を行ってはならない。汝らは正しい秤で量れ」(レビ記19:35)。神がこう言ったのを読んでいなかったのか。あなたは、不在の者を我々によって殺させるべきだと定めたが、それは正しい尺度なのか。

43

Si justum est judicium audiri se proclamantem, absentem puniri, tuae erunt justitiae allegationes apud Deum contra nos, qui tuae temeritatis praecepta respuerimus.

PL 13, 823A

聞いてもらいたいと訴えている者が不在のまま罰せられることが正しい裁きだというのなら、あなたの無謀な命令を退けた我々に対して、あなたには神の前での義の申し立てがあるだろう〔audiri se proclamantem の係りは定かでない。「自分が聞かれることを訴える者」と取った〕。

44

In Deuteronomio reperitur gloriosus Moyses dixisse ad judices, quos populo dederat: Audite inter fratres vestros, et judicate juste inter medium viri, et inter medium fratris, et in medio proselyti ejus.

PL 13, 823B

申命記には、栄光あるモーセが、民に与えた裁き人たちに向かってこう言ったと記されている。「汝らの兄弟たちのあいだで聞き、人とその兄弟、またその寄留者とのあいだで、正しく裁け。」

45

Non accipietis personam in judicio, adversus minorem, aut adversus majorem judicabitis: non sumas personam hominis, quoniam judicium est Dei (Deut. I, 16) .

PL 13, 823B

「裁きにおいて顔を立ててはならない。小さい者に対し、また大きい者に対して裁け。人の顔を取ってはならない。裁きは神のものだからである」(申命記1:16)。

46

Et vis, Constanti, credo, quia sis in sublimitate degens regali, accipi tuam personam: es magnopere cupiens eum, cujus sis sanguinem sitiens, mactari per nos Domini sacerdotes.

PL 13, 823B

コンスタンティウスよ、思うに、あなたは王の高みに暮らしているゆえに、自分の顔が立てられることを望んでいる。あなたは、その血に飢えている相手が、主の司教である我々によって殺されることを、ひたすら願っている。

47

Hinc itaque apud te nos detestabiles, quoniam judicium ad Dei sumus voluntatem promentes. Hinc ad gladium putasti tendendam carnificem dexteram tuam, tamquam possis gladio vincere, quos videres propter Dei Filium nec praesentem dubitare amittere vitam, nec perhorrescere mortem.

PL 13, 823B

それゆえ、我々があなたにとって忌まわしいのは、我々が神の意志に従って裁きを下しているからである。それゆえあなたは、あなたの、死刑執行人のごとき右手を剣へと伸ばすべきだと考えた。まるで、神の子のためには今のこの命を失うことをためらわず、死を恐れもしないとあなたが見ていた者たちを、剣で打ち負かせるかのように。

48

Ad filios Israel narrat sanctissimus Moyses ex praecepto Dei: Videte, tradidit vobis Dominus Deus vester ante faciem vestram terram: ascendentes possidete, quemadmodum dixit Dominus Deus patrum nostrorum nobis: nolite timere neque formidetis (Ibid. 21) .

PL 13, 823C

聖なるモーセは、神の命令によってイスラエルの子らに語る。「見よ。汝らの神、主は、汝らの前にこの地を与えた。上って行って所有せよ。我々の先祖の神、主が我々に言ったとおりに。恐れてはならない。おののいてはならない」(申命記1:21)。

49

Si illis neminem praeter Deum timendum mandatum est, illis imaginem nostrae vocationis portantibus, quanto magis praeter Deum neminem metuere condecet, qui non terras Chananaeorum, Jebusaeorum, et Gergesaeorum, atque Amorrhaeorum simus desiderantes consequi, sed coelestia regna, sed Dei perpetuum amorem?

PL 13, 823C

彼らに、神のほかに誰をも恐れてはならないと命じられたのなら、我々の召命の似姿を帯びた彼らに、まして我々には、神のほかに誰をも恐れないことがふさわしい。我々は、カナン人、エブス人、ギルガシ人、アモリ人の地を手に入れようと望むのではなく、天の王国、神の永遠の愛を望んでいるのだから。

50

Quomodo etenim vigor inanis dignitatis tuae nos ab hoc potuit aut potest proposito flectere, cum praeter Deum statuerimus metuendum neminem?

PL 13, 823C

我々は、神のほかに誰をも恐れてはならないと定めているのだから、あなたのむなしい権威の力が、この志から我々をそらすことが、どうしてできたであろうか、またできようか。

51

Non sumus Christiani ex illis, qui dixerunt: Propter quod odiit nos Dominus, eduxit nos de terra Aegypti, tradere nos in manus Amorrhaeorum, et disperdere nos (Ibid. 27) ; sed sumus ex illis, qui dixerunt, ac dicunt ad Deum: Propter te occidimur tota die, aestimati sumus, ut oves occisionis, sed in his omnibus superamus propter eum qui dilexit nos (Rom. VIII, 36) .

PL 13, 823D

我々は、次のように言った者たちに連なるキリスト教徒ではない。「主は我々を憎んだがゆえに、エジプトの地から導き出し、我々をアモリ人の手に渡して滅ぼそうとしている」(申命記1:27)。そうではなく、我々は、神に向かってこう言った、また今も言う者たちに連なる者である。「汝のゆえに、我々は一日じゅう殺され、屠られる羊のように見なされている。しかし、これらすべてのなかで、我々を愛した彼のゆえに、我々は勝って余りある」(ローマ8:36)。

52

Non timuimus, neque timemus minas tuas nos, qui novimus nihil posse Deo resistere, ne ut illi pereamus, qui audiunt a Moyse: Fratres vestri averterunt cor vestrum dicentes: Gens magna est et dura multa et potentior vobis, et civitates magnae, et muratae usque ad coelum, sed et filios gigantum vidimus illic (Deut. I, 28) .

PL 13, 824A

神に逆らえるものは何もないと知る我々は、あなたの脅しを恐れなかったし、恐れてもいない。モーセからこう聞かされた者たちのように滅びることはない。「汝らの兄弟たちが汝らの心を逸らして言った。大きく強い民で、汝らよりもはるかに力があり、町々は大きく、天に届くまで城壁が築かれている。そこで我々はまた、巨人たちの子らを見た」(申命記1:28)。

53

Non timemus gladium tuum Christiani, qui praesumamus prostratis vobis, Dei religionis inimicis, venturos nos ad convivium patriarcharum, prophetarum, apostolorum ac martyrum. Non metuimus virtutem caduci regni tui, milites divini.

PL 13, 824A

キリスト教徒である我々は、あなたの剣を恐れない。神への信仰の敵である諸君が打ち倒されたとき、我々は族長たち、預言者たち、使徒たち、殉教者たちの宴に迎えられると確信しているからである。我々は、神の兵士として、あなたの滅びゆく王国の力を恐れない。

54

Non sumus ex illis diffidentiae filiis, qui plus inimicos suos, quam Deum fuerant arbitrati potuisse, ut tuam fragilem vereamur potentiam: si enim non ita Judaei credidissent, quod videlicet plus possent Chananaei, Jebusaei, et Amorrhaei, et caeteri inimici quam Deus, numquam profecto Moysis vocem superhabuissent dicentis: Ne loquamini, neque formidetis ab eis.

PL 13, 824B

我々は、不信の子らには連なっていない。彼らは、神よりも自分たちの敵のほうが力があると考えた。だから我々があなたの脆い権力を恐れることはない。もしユダヤ人が、カナン人、エブス人、アモリ人、その他の敵のほうが神よりも力があると考えなかったなら、彼らは決して、モーセの声を軽んじることはなかったはずである。モーセは言った。「彼らのことを口にするな。彼らを恐れるな。」

55

Dominus Deus vester, qui antecedit ante faciem vestram, ipse simul expugnabit eos vobiscum, secundum omnia quaecumque fecit vobis in terra Aegypti, et in deserto hoc quod videtis quomodo fovit te Dominus Deus tuus, sicut quis foveat homo filium suum, in omnem viam quam ambulatis, quoadusque venistis ad hunc locum, deducens vos in igni nocte, ostendens vobis iter, ut ambularetis in ea, et in nube diei (Ibid. 29) .

PL 13, 824B

「汝らの神、主は、汝らの前を進み、汝らとともに彼らを討つ。エジプトの地で汝らのためにしたすべてのことに従って、またこの荒れ野で、人が自分の子を養うように、汝の神、主が汝を養ったのを汝らは見ている。汝らが歩んだすべての道で、この場所に着くまで。夜は火のなかで、昼は雲のなかで、汝らを導き、汝らが歩むべき道を示した」(申命記1:29)。

56

Si non post haec salutaria monita, plus potuisse quos contra pugnam gerebant, quam Deum, filii Israel fuissent credentes, numquam profecto ad omnem devenissent interitum.

PL 13, 824C

これらの救いの戒めのあとで、自分たちが戦いを挑んでいた相手のほうが神よりも力があると、イスラエルの子らが信じなかったなら、彼らが全き滅びに至ることは決してなかったはずである。

57

Potentem igitur esse novimus Deum ad eripiendos nos de manibus tuis, ad coeleste nobis regnum promissum tendentes: timere tuam crudelitatem non poterimus, maxime qui elegerimus a te, non a Deo puniri. Dixisti: Damnate Athanasium.

PL 13, 824C

それゆえ我々は、我々に約束された天の王国を目指す我々を、神があなたの手から救い出すことができると知っている。我々は、あなたの残酷さを恐れることはできない。ことに、神によってではなく、あなたによって罰せられることを選んだ我々には。あなたは言った。「アタナシオスを断罪せよ」と。

58

Quem eramus, Constanti, damnaturi? illum ne quem videmus Dei Filium confiteri, ut sunt confessi patriarchae, prophetae, apostoli, ac martyres? an te, qui sis negans, ut negavit magister tuus Arius, ut negaverunt Scarioth Judas, et cuncti Judaei?

PL 13, 824C

コンスタンティウスよ、我々は誰を断罪するはずだったのか。族長たち、預言者たち、使徒たち、殉教者たちが告白したとおりに、神の子を告白していると我々が見ているあの者か。それとも、あなたの師アレイオスが否んだように、イスカリオテのユダとすべてのユダヤ人が否んだように、否んでいるあなたか。

59

Dicit Deus ad Moysem: Non erunt tibi dii alii praeter me: non facies tibi sculptile, neque omnem similitudinem eorum, quaecumque sunt in coelo sursum et eorum quae sunt in terra deorsum, et quaecumque sunt in aquis subtus terram: non adorabis illa, neque servies eis, quoniam ego sum Dominus Deus tuus, Deus zelans, reddens peccata patrum in filiis, in tertiam et quartam progeniem, eis qui oderunt me, et faciens misericordiam in millibus his qui diligunt me, et his qui custodiunt praecepta mea (Ibid. V, 7) .

PL 13, 824C

神はモーセに言う。「汝には、私のほかに他の神々があってはならない。上は天にあるもの、下は地にあるもの、地の下の水のなかにあるものの、いかなる像をも、いかなるものの似姿をも、汝のために彫ってはならない。それらを拝んではならず、それらに仕えてはならない。私は汝の神、主、妬む神であり、私を憎む者には、父たちの罪を子らに、三代四代に報い、私を愛し、私の命令を守る者には、千代に至るまで憐れみを施すからである」(申命記5:7)。

60

Et haec dicis divina mandata calcanda: Suscipite idololatriam meam, derelinquite Deum, interficite inimicum meum, non Dei, Athanasium, quo possitis inveniri inter eos, qui oderunt Deum, quibus promiserit se in tertiam et quartam progeniem redditurum; date operam, ne cum illis diligamini a Deo, propter quos dicit: Faciens misericordiam in millia his qui diligunt me, et his qui custodiunt praecepta mea (Ibid. 10) .

PL 13, 825A

あなたはこれら神の命令を踏みにじるべきだと語る。「私の偶像崇拝を受け入れよ。神を捨てよ。私の敵、神の敵ではないアタナシオスを殺せ。そうすれば、神を憎む者たち、すなわち三代四代にわたって報いると神が約束した者たちのうちに、諸君が見いだされることになる。励め、神に愛されることのないように、彼らとともに。その者たちのゆえに神は言う。私を愛し、私の命令を守る者たちには、千代に至るまで憐れみを施す、と」(申命記5:10)。

61

Conspicis, prudentissime imperator, hoc tibi bonum videri, quod sit malum, et hoc malum quod bonum. Aut negabis bonum, aut negabis bona te mala esse intelligere? et mala bona si negas, responde.

PL 13, 825A

賢きことこの上ない皇帝よ、あなたに善と見えるものは悪であり、悪と見えるものは善であることが、あなたには分かるだろう。あなたは善を否むのか、それとも、自分が善を悪と解していることを否むのか。また、悪を善と〔解していることを〕否むのなら、答えよ〔この文は構文が崩れており、係りが定かでない。bona te mala esse intelligere の構文に準じて解した〕。

62

Bonum est damnare innocentem, an malum? bonum est derelinquere Deum, et ire post idololatriam, an malum? Si dixeris malum, dicetur tibi a nobis: Cur haec tu geris?

PL 13, 825B

無実の者を断罪するのは善か、それとも悪か。神を捨てて偶像崇拝に従うのは善か、それとも悪か。あなたが悪と言うなら、我々はあなたに言うであろう。なぜあなたはこれを行うのか、と。

63

Iterum clamat in Deuteronomio Moyses, dicens: Custodire mandata Domini Dei tui, et testimonia, et justificationes quascumque mandavit tibi: et facies quod placitum est, et quod bonum ante Dominum Deum tuum, ut benefiat tibi: et intrabis, et haereditate possidebis terram bonam, quam juravit Dominus patribus vestris (Ib. VI, 17) .

PL 13, 825B

モーセは申命記でまた叫んで言う。「汝の神、主の命令と、証しと、彼が汝に命じたすべての定めを守れ。汝は、汝の神、主の前に喜ばれること、善いことを行え。それは汝に良いことが起こるためである。汝は入って、主が汝らの先祖たちに誓った良い地を、嗣業として所有する」(申命記6:17)。

64

Et tu haec esse bona elegisti, haec Deo placita, ut in contumeliam ejus majestatis idololatria firmetur per tui regni virtutem, et jugulentur hi, qui se ejus fuerint confessi cultores.

PL 13, 825B

ところがあなたは、これが善であり神に喜ばれることだと選んだ。神の威光への侮辱として、あなたの王国の力によって偶像崇拝が固められ、神を崇める者と告白した者たちが殺されるように。

65

Ecce ego, dicit Moyses, dedi ante conspectum vestrum hodie benedictionem et maledictionem: benedictionem, si audieritis mandata Domini Dei vestri, quaecumque ego mando vobis hodie (Ib. XI, 26) .

PL 13, 825C

モーセは言う。「見よ、私は今日、汝らの前に祝福と呪いを置いた。祝福は、私が今日汝らに命じる、汝らの神、主の命令に、汝らが聞き従うなら与えられる」(申命記11:26)。

66

Cum itaque illi sint benedicti qui innocentem non sint punientes, illi Domini servantes mandata, qui inauditum damnare noluerint, tu quomodo te benedictum putas, cum per opus tuum te probes inter maledictos constitutum? aut si non inter maledictos es, cur Moysem spernis dicentem?

PL 13, 825C

それゆえ、無実の者を罰しない者たちが祝福された者であり、弁明を聞かれない者を断罪しようとしなかった者たちが主の命令を守る者であるなら、あなたは自分の業によって呪われた者のうちに置かれていることを証明しているのに、どうして自分が祝福された者だと考えるのか。あるいは、呪われた者のうちにいないのなら、なぜモーセの言葉を軽んじるのか。モーセは言う。

67

Si autem inveniatur in te in una civitatum tuarum, quas Dominus Deus tuus dabit tibi, vir aut mulier qui fecerit malignum ante Dominum Deum tuum, transire in testamentum ejus, et venientes servierint diis alienis, et adoraverint eos, aut soli, aut lunae, aut omni, qui sunt in mundo de coelo (Ib. XVII, 2) .

PL 13, 825C

「汝の神、主が汝に与える汝の町々の一つに、汝の神、主の前に悪を行い、その契約を踏み越える男または女が汝のうちに見いだされ、行って他の神々に仕え、それらを拝み、あるいは太陽、月、あるいは世にある天のすべてのものを拝むなら」(申命記17:2)。

68

Et infra: Produces virum illum, aut mulierem illam, et lapidabitis eos in lapidibus, et morientur: in duobus testibus, aut in tribus morietur.

PL 13, 825D

またそのあと。「汝はその男、またその女を引き出し、石で彼らを打ち殺せ。彼らは死ぬ。二人または三人の証人によって死ぬ。」

69

Moriens, non morietur in uno teste; et manus testium erit super eum in primis ad occidendum illum, et manus totius plebis postremo: et tolles malignum ex vobis ipsis (Ibid. 5) .

PL 13, 825D

「死ぬべき者は、一人の証人によっては死なない。証人たちの手が、まず彼を殺すために彼の上に下り、最後に全民の手が下る。汝は汝ら自身のなかから悪を取り除け」(申命記17:5)。

70

Si non es, Constanti, currens cum maledictis, cur non mandatis Dei servi paruisti Moysis? Cur cum ille dicat, duobus tribusve testibus etiam idololatram perire, tu nec quidem audientiam volueris praeberi viro Deo dicato, eique negare fecisti audientiam, cui sis traditus a Deo? ei, inquam, cui si justa defendenti restiteris, morte mori jussus ore fueris Moysis?

PL 13, 826A

コンスタンティウスよ、あなたが呪われた者たちとともに走っているのでないなら、なぜあなたは神の僕モーセの命令に従わなかったのか。彼は、偶像崇拝者でさえ二人か三人の証人によって滅びると言うのに、あなたは、神に献げられた人に弁明の機会が与えられることさえ望まず、神があなたを委ねたその人に、弁明の場を拒ませたのか。その人、と私は言う、正しいことを弁護するその人にあなたが逆らうなら、モーセの口によって、あなたが死をもって死ぬよう命じられることになる、その人に。

71

Ut enim judicia sacerdotis maneant inviolata, dicit sic: Exsurgens ascendes in locum quemcumque elegerit Dominus Deus tuus invocari nomen ejus ibi: et loquere ad sacerdotes, levitas, aut ad judicem, quicumque factus fuerit in diebus illis: et requirentes nuntiabunt tibi judicium, et facies secundum omne praeceptum quodcumque nuntiaverint tibi, qui sunt in loco illo, in quo elegit Dominus Deus tuus invocari nomen illius ibi, et observa te nimis: facies secundum omnia quaecumque constituerunt tibi; secundum legem, et secundum judicium, quodcumque dixerint, facies: non declinabis a verbo, quodcumque nuntiaverint tibi, facies quodcumque indicaverint tibi, non declinabis dextra aut sinistra: et homo quicumque fecerit in superbia, ne audiat sacerdotes astantes officia exhibere in nomine Domini Dei, aut judicem, quicumque fuerit in diebus illis, morietur homo ille, et tolles malum de Israel, et omnis populus audiens timebit, et non impie aget ultra (Ibid. 8) .

PL 13, 826A

司教の裁きが侵されないままであるよう、モーセはこう言う。「立ち上がって、汝の神、主がその名を呼ばれるために選ぶ場所へ上れ。そして祭司たち、レビ人たち、またその日々にいる裁き人のもとへ語れ。彼らは尋ねて、汝に裁きを告げる。汝は、主がその名をそこで呼ばれるために選んだその場所にいる彼らが汝に告げるすべての命令に従って行え。大いに身を慎め。彼らが汝のために定めたすべてのことに従って行え。律法に従い、彼らが言う裁きに従って行え。彼らが汝に告げる言葉から逸れてはならない。彼らが汝に示すことを行え。右にも左にも逸れてはならない。もし誰かが高ぶって、主なる神の名のもとに務めに立つ祭司たち、またその日々にいる裁き人に聞かないなら、その人は死ぬ。汝はイスラエルから悪を取り除け。民はみな聞いて恐れ、もはや不敬を行わない」(申命記17:8)。

72

Sed dicis; isto in loco Deo devotissimus Moyses quomodo sacerdotum fecit mentionem, sic et judicis.

PL 13, 826B

しかしあなたは言う。この箇所で、神に最も献身したモーセは、祭司たちに言及したように、裁き人にも言及している、と。

73

Proba te super nos factum judicem, proba ad hoc te constitutum imperatorem, ut nos armis tuis ad omnem implendam voluntatem amici tui diaboli perduceres; cum probare non possis quia praeceptum sit tibi, non solum non dominari episcopis, sed et ita eorum obedire statutis, ut si subvertere eorum decreta tentaveris, si fueris in superbia comprehensus, morte mori jussus sis.

PL 13, 826B

あなたが我々の上に立つ裁き人とされたこと、あなたがあなたの友である悪魔の意志をすべて果たすよう、あなたの武力で我々を導くために皇帝として立てられたことを、証明してみよ。あなたにはそれを証明できない。あなたには、司教たちを支配しないばかりか、その定めに従うことが命じられており、その決定を覆そうと企てて高慢のうちに捕らえられるなら、死をもって死ぬよう命じられているのだから〔quia の係りは定かでない。理由の句と取った〕。

74

Quomodo dicere poteris, judicare te posse de episcopis, quibus nisi obedieris, jam, quantum apud Deum, mortis poena fueris multatus?

PL 13, 826C

あなたは、司教たちについて自分が裁くことができると、どうして言えるのか。彼らに従わないなら、あなたはすでに、神の前では死の刑罰を科されているのである。

75

Cum haec ita sint, tu qui es profanus, ad Dei domesticos, quare istam sumis in Dei sacerdotem auctoritatem? cum etiam ipsos judices Judaeos, tunc quando in lege manebant Dei, ex genere habere permiserit suo.

PL 13, 826C

このとおりである以上、神の家の者たちに対して不敬なあなたが、神の司教に対してこの権威をなぜ取るのか。神は、ユダヤ人が律法のうちにとどまっていたときでさえ、裁き人たちを自分たちの種族から出すことを許したのである。

76

Si enim, inquit Moyses, dixeris, Statuam supra me principem, quomodo et reliquae gentes, quae in circuitu meo: constituens constitues super te ipsum principem, quemcumque elegerit Dominus Deus tuus, ipsum de fratribus vestris constitues: non poteris constituere super te hominem alienigenam, quoniam non est frater vester (Ibid. 14) .

PL 13, 826C

モーセは言う。「もし汝が『私の周りにいる他の諸国民のように、私は自分の上に君主を立てよう』と言うなら、汝は、汝の神、主が選んだ者を、必ず汝自身の上に君主として立てよ。汝らの兄弟たちのなかから彼を立てよ。汝は、異邦人を汝の上に立ててはならない。彼は汝らの兄弟ではないからである」(申命記17:14)。

77

Et subsequitur, cur noluerit alienigenam fieri principem, ne scilicet ad sectam suam traheret alios.

PL 13, 826D

そしてさらに、なぜ神が異邦人が君主となることを望まなかったかが続く。すなわち、他の者たちを自分の宗派へ引き込まないためである。

78

Propterea dicit: Ne revocet nos in Aegyptum (Ibid. 16) , hoc est, ad idolorum cultum; quasi dicat: Quis es tu, inquam, qui tibi usurpasti hanc auctoritatem, quam tibi Deus non tradidit, et si traderet, et inter te esse permitteret, primo in loco Christianum te esse oportuerat, quia scelus esset alienigenam Dei servos judicare, inimicum religionis domesticos Dei.

PL 13, 826D

それゆえ彼は言う。「我々をエジプトへ連れ戻さないように」(申命記17:16)。すなわち、偶像の崇拝へ、ということである。まるでこう言うかのようである。神があなたに与えなかったこの権威を自分のものにしたあなたは、何者か、と私は言う。たとえ神が与え、あなたが我々のうちにいることを許したとしても〔inter te esse は意味が定かでない。「我々のうちに」の意と取った〕、まずあなたはキリスト教徒でなければならなかった。異邦人が神の僕たちを、信仰の敵が神の家の者たちを裁くのは、悪事だからである。

79

Deinde si fuisses Christianus, et te participem censuisset Deus sacerdotibus fieri ad gerendum populum ejus, accipe qualem te esse praeceperit in Deuteronomio.

PL 13, 827A

さらに、あなたがキリスト教徒であったなら、そして神があなたを、神の民を導くために司教たちにあずかる者とすることを認めたなら、神が申命記であなたにどのような者であれと命じたかを聞け。

80

Et erit cum sederit in principatu suo, scribe hoc in libro ante sacerdotes et levitas, et erit cum ipso, et legetis eis omnes dies vitae ejus, ut discant timere Dominum Deum tuum, custodire omnia mandata haec, et justificationes has facere, ut non extollatur cor ejus a fratribus ejus, et non transgrediatur a mandatis dextra aut sinistra, ut longiturni temporis sit in principatu suo ipse et filii ejus cum ipso in filiis Israel (Ibid. 18) .

PL 13, 827A

「彼がその君主の座に着いたとき、これを祭司たちとレビ人たちの前で書に書き写し、それは彼とともにあり、汝らは彼の生涯のすべての日々、彼らにそれを読み聞かせよ。それは、彼が汝の神、主を畏れることを学び、これらすべての命令を守り、これらの定めを行うためであり、その心が兄弟たちの上に高ぶらず、命令から右にも左にも逸れず、彼とその子らが、イスラエルの子らのうちで、その君主の座に長くあるためである」(申命記17:18)。

81

Quid tu hujusmodi habes, nisi omnia contraria, nisi cuncta, quae Dei impugnent domum? Primo es haereticus, deinde persecutor Dei domesticorum; conatus es ac conaris ad Athanasium jugulandum, tamquam is homo, qui non memineris scriptum: Si fuerit homo odiens proximum et insidiatur eum, et surrexerit in eum, et percusserit eum animo, et mortuus fuerit, et fugerit in unam civitatum harum, mittent seniores civitatis illius, et accipient eum inde, et tradent eum in manus exquirentium sanguinem, et morietur; non parces oculo tuo super eum, et mundabis sanguinem innocentis ex illis, et bene tibi erit (Ib. XIX, 11) .

PL 13, 827B

あなたに、これに似たものが何かあるか。あるのはすべて逆のこと、神の家に対抗するもののみである。第一にあなたは異端者であり、次に神の家の者たちの迫害者である。あなたはアタナシオスを絞め殺そうと企て、今も企てている。あたかも、こう書かれているのを覚えていない人のように〔tamquam is homo, qui non memineris は構文が崩れているらしく、このように解した〕。「もし人が隣人を憎み、彼を待ち伏せ、彼に襲いかかり、殺意をもって彼を打ち、彼が死に、その者がこれらの町の一つに逃げ込んだなら、その町の長老たちは人を遣わし、そこから彼を連れ出し、血を求める者たちの手に引き渡す。彼は死ぬ。汝の目は彼を惜しんではならない。汝は無実の者の血を彼らの中から清めよ。そうすれば汝に良いことがある」(申命記19:11)。

82

Et iterum: Non manebit testis unus in testificationem adversus hominem secundum omnem iniquitatem, et secundum omne peccatum, quod cumque peccatur: in ore duorum testium aut trium stabit omnis sermo.

PL 13, 827B

また。「一人の証人が、いかなる不義についても、いかなる罪についても、人に不利な証言として立つことはできない。二人の証人、あるいは三人の証人の口によって、あらゆる言葉が確定される。」

83

Si autem steterit testis injustus adversus hominem, detrahens ei iniquitatem, stabunt duo homines, quibus est ipsis contradictio, ante Dominum et ante sacerdotem, et in conspectu judicis, quicumque fuerit in diebus illis: et interrogabunt diligenter judices, et ecce testis injustus testificatus est iniqua, resistens adversus fratrem suum, et facite ei, quemadmodum nequiter egit facere adversus fratrem suum, et auferes iniquum ex vobis ipsis; et caeteri audientes timebunt, et non apponent amplius facere verbum malignum hoc in vobis.

PL 13, 827C

「しかし、不当な証人が人に不利に立ち、その人に不義を負わせようとするなら、論争するその二人の者は、主の前、祭司の前、またその日々にいる裁き人の目の前に立つ。裁き人たちは念入りに尋問する。そして見よ、不当な証人が、自分の兄弟に逆らって不義を証言したなら、彼が兄弟に対して悪辣に行おうとしたとおりに、彼に行え。汝は汝ら自身のなかから不義の者を取り除け。他の者たちは聞いて恐れ、汝らのなかでこの悪しき言葉を行うことをもはや重ねない。」

84

Non parces oculis tuis super eum, animam pro anima, oculo pro oculo, dentem pro dente, manum pro manu, pedem pro pede (Ibid. 15). Cum cernas haec fieri, de te, homicida, Deum statuisse dicas.

PL 13, 827C

「汝の目は彼を惜しんではならない。命には命、目には目、歯には歯、手には手、足には足」(申命記19:15)。これらが行われることを見て、人殺しよ、神があなたについて定めたのだと言うがよい。

85

Quaeso, quid sit aliud dicere, Damnate eum, quem scitis innocentem, facite contra Dei mandata; nisi, evellite corda, tollite vobismet sensus, ultro jugulate vestras animas, licet videntes quia fovea sit, fingite vos caecos, praecipitesque vosmet date in aeternam voraginem, mergite in eam foveam, a qua non vos eripi posse cernitis, vobis ipsis vitam auferte, sumite perpetuam mortem?

PL 13, 827D

お願いだが、「諸君の知る無実の者を断罪せよ。神の命令に背くことをせよ」と言うのは、次のように言うのと何が違うだろうか。「心を引き抜け。自分たちから分別を取り去れ。自ら進んで自分たちの魂を絞め殺せ。穴があると見えていても、盲を装え。永遠の深淵に自分たちを投げ込め。そこから救い出されることはできないと見える穴に沈め。自分たちの命を自ら奪え。永遠の死を受けよ」と。

86

Quid est aliud dicere, Fac quod Deus fieri prohibuit, nisi, estote inimici Deo, acquirite vobis diabolum amicum, date operam ne consequamini paradisum, ne denique regnum coelorum quod vobis promisit si mandata ejus servaveritis, Deus: amate inferna, diligite stagnum ardentem, desiderate esse cum omnibus, qui sunt semper dantes poenas, desiderate dici homines diaboli.

PL 13, 828A

「神が禁じたことを行え」と言うのは、次のように言うのと何が違うだろうか。「神の敵となれ。悪魔を友として手に入れよ。楽園を手に入れないよう努めよ。神が、その命令を守るなら諸君に約束した天の王国を、決して手に入れないよう努めよ。陰府を愛せ。燃える沼を慕え。永遠に罰を受け続けるすべての者とともにあることを望め。悪魔の人々と呼ばれることを望め」と。

87

Haec sunt praemia, quae tua egregia conquirunt consilia, haec illa optima quae mortem pariunt sempiternam, haec quae demergunt hominem coelo jam proximum ad inferna. Adhuc non sciebas scriptum, ut ad haec nos rogares mala gerenda?

PL 13, 828A

これが、あなたの見事な計らいが手に入れようとする報いであり、これが、永遠の死を生む最良のものであり、すでに天に近づいた人を陰府へ沈めるものである。あなたはなお、〔次のように〕書かれていることを知らなかったのか。それで我々に、これらの悪事を行うよう求めたのか。

88

Non erit in sacco tuo pondus et pondus, majus aut minus: non erit in domo tua mensura et mensura major et minor: pondus verum et justum erit tibi, et mensura vera et justa erit tibi, ut multorum dierum sis, et bene tibi sit super terram, quam Dominus Deus tuus dabit tibi in sorte, quoniam abominabilis est Domino Deo tuo omnis qui facit haec, omnis qui facit iniqua (Ibid. XXV, 13) .

PL 13, 828B

「汝の袋のなかに、重さと重さ、大きいものと小さいものがあってはならない。汝の家のなかに、升と升、大きいものと小さいものがあってはならない。汝には、真実で正しい重りがあり、真実で正しい升があるべきである。それは、汝が長い日々を過ごし、汝の神、主が汝に嗣業として与える地の上で、汝に良いことがあるためである。これを行う者、不義を行う者はみな、汝の神、主に忌まれるからである」(申命記25:13)。

89

Pondera integra, et mensuras justas qui non servaverit, abominabilem eum esse cum sacris referatur litteris, credo nos acceptissimos tunc fore putasti, si injuste in eum protulissemus judicium.

PL 13, 828B

欠けのない重りと正しい升を守らない者は忌まれる者だと聖なる書に伝えられているのに、あなたは、我々がその者に対して不正な判決を下したなら、思うに、そのとき我々は最も気に入られる者になるだろうと考えたのである。

90

Moyses, Maledictus, inquit, qui transfert terminos proximi: proximi evellere et de loco transferre in locum prohibemur terminos; et tu, Egredimini, dicis, Dei sacerdotes, terminos justitiae (Ib. XXVII, 17) .

PL 13, 828B

モーセは言う。「隣人の境界を移す者は呪われる」(申命記27:17)。我々は、隣人の境界を引き抜いて、ある場所から別の場所へ移すことを禁じられている。ところがあなたは、「神の司教たちよ、義の境界を踏み越えよ」と言う。

91

Maledictus, inquit Spiritus sanctus ore Moysi, quicumque declinaverit judicium advenae, orphani, et viduae; et tu ludos tibi praebens de nostro sanguine, dixisti: Punite eum quem ignoratis deliquisse (Ibid. 19) .

PL 13, 828C

「寄留者、孤児、やもめの裁きを曲げる者は、だれであれ呪われる」と、聖なる霊はモーセの口を通して言う(申命記27:19)。ところがあなたは、我々の血から自分の見世物を得ながら、「罪を犯したと諸君が知らない者を罰せよ」と言った。

92

Noluimus, Constanti, esse tecum maledicti; te magis cupientes sumus nobiscum benedictum in sancta inveniri Ecclesia.

PL 13, 828C

コンスタンティウスよ、我々はあなたとともに呪われた者となることを望まなかった。むしろ、あなたが我々とともに祝福された者として、聖なる教会のなかで見いだされることを望んでいる。

93

Non tuam audimus vocem, quae nos Dei incurrere offensam provocat; sed audimus vocem Moysis servi Domini dicentis: Et erit, si non audieritis vocem Domini Dei vestri, custodire et facere omnia mandata ejus, quaecumque ego mandabo tibi hodie, et venient super te omnes maledictiones hae, et invenient te.

PL 13, 828C

我々は、神の怒りを買うよう我々を挑発する、あなたの声を聞かない。我々が聞くのは、主の僕モーセの声である。彼は言う。「もし汝らが、汝らの神、主の声に聞き従わず、私が今日汝に命じる彼のすべての命令を守り行わないなら、これらすべての呪いが汝の上に臨み、汝を見いだす。」

94

Maledictus tu in civitate, maledictus tu in agro, maledictae apothecae tuae, et quae sunt reliqua tua, et maledicti filii tui ventris, et nascentia terrae tuae, armenta boum tuorum, et greges ovium tuarum, maledictus tu in gressu tuo.

PL 13, 828C

「汝は町で呪われ、畑で呪われる。汝の倉と、汝の残りのものは呪われ、汝の腹の子らも、汝の地の産物も、汝の牛の群れも、汝の羊の群れも呪われる。汝は歩むときも呪われる。」

95

Mittet tibi Dominus taedium et thlipsen, et anxietatem in omnia quocumque immiseris manum tuam, quaecumque facies, quoadusque disperdat te in brevi propter nequitiam studiorum tuorum (Ib. XXVIII, 15) .

PL 13, 828D

「主は、汝が手を伸ばすあらゆること、汝が行うすべてのことに、倦怠と艱難(ギリシア語でスリプシス)と不安を送り、汝の営みの悪のゆえに、汝をたちまち滅ぼす」(申命記28:15)。

96

Si non sunt mala studia falsa mittere crimina, persequi Dei cultores, Dei idololatriam introducere in Ecclesiam, manu militari jugulare credentes in unicum Dei Filium, poterunt haec maledicta non te ac tecum apprehendere currentes.

PL 13, 829A

偽りの罪状を立てること、神を崇める者たちを迫害すること、神の教会に偶像崇拝を持ち込むこと〔底本は Dei idololatriam … in Ecclesiam。Dei を Ecclesiam にかけて取った〕、神の独り子を信じる者たちを軍の手で殺すことが、悪しき営みでないのなら、これらの呪いが、あなたと、あなたとともに走る者たちに追いつかないこともあり得よう。

97

Convocasti nos ad Dei sacerdotem jugulandum, ad eum interimendum, per quem te praecepta sua audire sanxerit Deus. Et scripsit Moyses verba legis hujus in libro, et dedit eum sacerdotibus et levitis, qui tollunt arcam testamenti Domini, et presbyteriis Israel.

PL 13, 829A

あなたは、神の司教を絞め殺すため、彼を殺すために我々を呼び集めた。神は、彼によってあなたがその命令を聞くよう定めたのに。「モーセはこの律法の言葉を書に書き、それを、主の契約の箱を担う祭司たちとレビ人たち、またイスラエルの長老たちに与えた。」

98

Et mandavit eis Moyses in illa die, dicens: Post septem annos in tempore anni remissionis in die festo scenopegiae in coeundo omnem Israel apparere in conspectu Domini Dei tui, in loco quem elegerit, legetis hanc legem in conspectu Israel, in auribus eorum, convocatis in ecclesiam viris et mulieribus, et natis, et proselyto, qui fuerit in civitatibus vestris, ut audiant et discant timere Dominum Deum vestrum, et audiant facere omnia verba legis hujus: et filii eorum qui nesciunt, audientes discent Dominum Deum vestrum omnibus diebus, quibus ipsi vivunt super terram (Ib. XXXI, 9) .

PL 13, 829A

「その日、モーセは彼らに命じて言った。七年の終わり、赦免の年の時に、仮庵の祭りの日に、全イスラエルが集まって、汝の神、主の前、彼が選ぶ場所に現れるとき、汝らはこの律法を、イスラエルの前で、その耳に聞こえるように読め。男も女も、子らも、汝らの町々にいる寄留者も、会衆として呼び集められる。それは彼らが聞いて、汝らの神、主を畏れることを学び、この律法のすべての言葉を行うことを聞くためである。これを知らない彼らの子らも聞いて、彼らが地上に生きるすべての日々、汝らの神、主を学ぶ」(申命記31:9)。

99

Persequeris eum, per quem te audire praeceperit Dominus; agente eo in rebus humanis cohaereticum tuum Georgium mittis successorem, cum tametsi fuisset liberatus jam Athanasius et corpore, tibi non licuerit mittere, sed fuerit ac sit in Dei manu, quem fuisset dignatus populo suo antistitem instituere, per servos videlicet suos, hoc est, catholicos episcopos.

PL 13, 829B

あなたは、主が、その者によってあなたが聞くよう命じた人を迫害している。彼がなお人の世で生きているのに、あなたは、あなたの異端仲間ゲオルギオスを後継者として送る。たとえアタナシオスがすでに肉体からも解き放たれていたとしても、あなたが〔後継者を〕送ることは許されなかった。誰を自分の民の司教として立てるかは、神の手のうちにあったし、今もある。すなわち、神の僕たち、つまり公同の司教たちを通して〔立てるのである〕。

100

Neque enim posset impleri virtus Spiritus sancti ad Dei gubernandum populum, nisi is, quem Deus allegisset, cuique manus per catholicos episcopos fuisset imposita, sicut defuncto Moyse, impletum Spiritu sancto invenimus successorem ejus Jesum Nave.

PL 13, 829B

神が選んだ者、その者に公同の司教たちを通して手が置かれた者でなければ、聖なる霊の力が、神の民を導くために満たされることはできないからである。モーセが死んだとき、聖なる霊に満たされたその後継者、ヌンの子ヨシュアを我々が見いだすとおりである。

101

Loquitur scriptura sancta dicens: Et Jesus filius Nave impletus est spiritu intelligentiae. Imposuerat enim Moyses manum super eum. Et audierunt eum filii Israel, et fecerunt secundum quod mandavit Dominus Moysi (Ib. XXXIV, 9) .

PL 13, 829C

聖なる書は言う。「ヌンの子ヨシュアは、悟りの霊に満たされた。モーセが彼の上に手を置いたからである。イスラエルの子らは彼に聞き従い、主がモーセに命じたとおりに行った」(申命記34:9)。

102

Conspicis ordinationi Dei te obviam isse, contra Dei faciendo voluntatem, temet mucrone gladii tui jugulatum; siquidem non licuerit ordinari nisi fuisset defunctus Athanasius, et defuncto Athanasio, catholicus debuerit per catholicos ordinari episcopos.

PL 13, 829C

あなたは、神の意志に逆らって行うことで、神の任命に立ちはだかり、自分の剣の切っ先で自らを刺したのだと見るだろう。アタナシオスが死んだのでなければ、〔後継者を〕任命することは許されなかった。そしてアタナシオスが死んだのであれば、公同の者が公同の司教たちによって任命されるべきだったのである。

103

Loquitur sacra scriptura dixisse ad Jesum Nave Deum: Moyses servus meus defunctus est: nunc itaque surgens, transi Jordanem tu, et omnis populus iste in terra quam ego dabo illis: omnem locum quemcumque ingressi fueritis vestigio pedum tuorum, vobis dabo illum, sicut dixeram Moysi; desertum et ante Libanum usque ad flumen Euphratem et usque ad mare magnum, usque ad solis occasum, erunt fines termini vestri.

PL 13, 830A

聖なる書は、神がヌンの子ヨシュアに言ったと語る。「私の僕モーセは死んだ。今、立ち上がって、汝と、この民すべては、私が彼らに与える地へ、ヨルダンを渡れ。汝らの足の裏が踏む場所はすべて、私がモーセに言ったとおり、汝らに与える。荒れ野とレバノンの前から、ユーフラテス川に至るまで、大海に至るまで、日の沈むところまで、汝らの領土の境となる。」

104

Non resistet homo in conspectu tuo per omnes dies vitae tuae, et sicut eram cum Moyse, sic ero tecum et non derelinquam te, neque despiciam te (Jos. I, 2) .

PL 13, 830A

「汝の生涯のすべての日々、汝の前に立つ者はない。私がモーセとともにいたように、私は汝とともにいる。私は汝を見捨てず、汝を軽んじない」(ヨシュア記1:2)。

105

Numquid potest Deus esse cum inimico suo Georgio? numquid ei quem non ordinaverit, quem non elegerit, poterit esse propitius?

PL 13, 830A

神が、自分の敵ゲオルギオスとともにいることがあり得るのか。神が任命せず、選ばなかった者に対して、神が慈しみ深くあり得るのか。

106

Talis est Georgius, qualis fuerat Arius, quales qui sunt Valens et Ursacius, vel ad quem me destinasti Germaniciensium, Adoxius: neque enim possent nisi de spinis spinae procedere.

PL 13, 830A

ゲオルギオスは、かつてのアレイオスのような者、ウァレンスやウルサキウスのような者、あるいは、あなたが私を送った、ゲルマニキアの人々のもとのアドクシオス〔ゲルマニキアの司教エウドクシオスを指す〕のような者である。棘から棘以外が生じることはあり得ないからである。

107

Haec ita se habere ex actibus ipsius Georgii legens contestationes Alexandrinorum poteris colligere; et quamvis tibi sceleratum blasphemum illum esse placeat; neque enim aliter tibi esset amantissimus, nisi quia sit sceleratus: tamen haec eo protulerim, ut eximiam possis cernere operam tuam.

PL 13, 830B

このとおりであることは、ゲオルギオス自身の所業から、アレクサンドリアの人々の訴えを読めば、あなたも知ることができるだろう。あなたはあの悪党の冒瀆者を気に入っているが、彼が悪党でなければ、あなたにとってこれほど愛すべき者でもなかっただろう。それでも、あなたが自分の見事な働きを見極められるように、私はこれらを持ち出したのである。

108

Cum igitur non esse Deum cognoscas cum Georgio, sed esse cum Athanasio, quem populo suo instituerit antistitem, cognoscere tandem poteris Dei te ordinationem fuisse conatum destruere, Deum te fuisse in Athanasio persecutum.

PL 13, 830B

それゆえ、神がゲオルギオスとともにはなく、自分の民の司教として立てたアタナシオスとともにあると知るなら、あなたは、神の任命を壊そうと企てたこと、アタナシオスにおいて神を迫害したことを、ついに悟ることができるだろう。

109

Audis enim dicere Deum ad Moysis successorem: Sicut eram cum Moyse, sic ero tecum, et non derelinquam te, neque despiciam te (Ibid., 5) .

PL 13, 830B

神がモーセの後継者にこう言うのが、あなたに聞こえるからである。「私がモーセとともにいたように、私は汝とともにいる。私は汝を見捨てず、汝を軽んじない」(ヨシュア記1:5)。

110

Ecce alio loco: Invalesce et viriliter age, custodire et facere sicut praecepit tibi Moyses puer meus: et non declinabis ex illa dextra aut sinistra, ut intelligas in omnibus quaecumque agis: et non recedet liber legis hujus ex ore tuo, et meditaberis in eo die ac nocte, ut custodias facere universa quae scripta sunt: tunc dirigam vias tuas, et tunc intelliges.

PL 13, 830C

見よ、別の箇所に。「強くあれ、雄々しく行え。私の僕モーセが汝に命じたように、守り行え。汝はそこから右にも左にも逸れてはならない。それは、汝が行うすべてにおいて悟るためである。この律法の書が汝の口から離れてはならない。汝は昼も夜もそれを思いめぐらせ。書かれたすべてのことを守り行うためである。そのとき私は汝の道をまっすぐにし、そのとき汝は悟る。」

111

Ecce praecepi tibi, invalesce et viriliter age: non est quod expavescas, neque timeas, quoniam tecum est Dominus Deus tuus in omni loco (Ibid., 7) . Jam superest te, sive tu, sive Georgius quae geritis, si sunt venientia ex Dei mandatis, probare.

PL 13, 830C

「見よ、私は汝に命じた。強くあれ、雄々しく行え。恐れおののくことはない。汝の神、主が、あらゆる場所で汝とともにいるからである」(ヨシュア記1:7)。あとは、あなたにせよゲオルギオスにせよ、諸君の行うことが神の命令に由来すると証明することだけが残っている。

112

Audis enim promittere se Deum futurum cum successore Moysis, quomodo fuerit et cum Moyse, si modo quae sunt in libro legis scripta servaverit.

PL 13, 830C

神が、モーセの後継者とともにいることを、モーセとともにいたようにいることを約束するのが、あなたに聞こえる。ただし、律法の書に書かれたことを守るならば、である。

113

Si igitur ut haec geras scriptum non inveneris, tuae erit aequitatis tandem advertere vobiscum Arianis non esse Deum, sed illum in vobis mansitare, qui manserit et in Cain.

PL 13, 831A

それゆえ、これらを行えと書かれているのをあなたが見いださないなら、あなたの公正さにかけて、ついに悟るがよい。アレイオス派である諸君のもとには神はおらず、カインにもとどまったあの者が、諸君のうちにとどまっているということを。

114

Quae te causa ad haec, Constanti, impulit gerenda, ut potentia regni tui ad tantam perductus superbiam statuisses eum necandum, quem Deus sibi in sacerdotali honore elegerit? Non inveneras in primo Regnorum libro scriptum?

PL 13, 831A

コンスタンティウスよ、何があなたをこれらを行うよう駆り立てたのか。あなたの王国の権力によってこれほどの高慢へ導かれて、神が自分のために司教の栄誉に選んだ人を殺すべきだと定めるとは。サムエル記上に書かれているのを、あなたは見いださなかったのか。

115

Non glorietur sapiens in sapientia sua, neque glorietur potens in virtute sua, neque glorietur dives in divitiis suis; sed in hoc glorietur, qui gloriatur, scire et intelligere Deum, et facere judicium et justitiam in medio terrae (Jer. IX, 23) .

PL 13, 831A

「知恵ある者は、その知恵を誇ってはならない。力ある者は、その力を誇ってはならない。富める者は、その富を誇ってはならない。誇る者は、次のことを誇れ。神を知り悟ること、そして地の中心で裁きと義を行うことを」(エレミヤ9:23)。

116

Cur haec praeteriens, qui in omni tempore judicium justum facere debueras, injustitiam tecum etiam nos facere cogebas?

PL 13, 831A

あなたはなぜこれを無視したのか。あなたはいつの時にも正しい裁きを行うべきであったのに、なぜ我々にまで、あなたとともに不義を行うよう強いたのか。

117

Deponi per nos decreveras catholicum, firmari vero haereticum: sed quando istud sanae fecissent mentis homines? si enim Heli sacerdos, quod filios in sacerdotii honore constituisset indignos, illa audit, quae perpessus est a Domino; quid nos audire ac perpeti mereremur, si catholicum episcopum damnantes, et quidem inauditum, sineremus Georgium fieri Arianum Alexandrinis episcopum?

PL 13, 831B

あなたは、公同の者を我々によって罷免させ、異端者を堅く立てさせようと決めた。しかし、健全な精神の人々が、いつそのようなことをしただろうか。もし祭司エリが、ふさわしくない子らを祭司の栄誉に立てたために、主から受けたあのことを聞かされたのなら、我々は、公同の司教を、しかも弁明も聞かずに断罪して、ゲオルギオスをアレイオス派のアレクサンドリアの司教とならせるなら、どんなことを聞き、どんな苦しみを受けるに値するだろうか。

118

Et venit, inquit, homo Dei, et dixit: Haec dicit Dominus: Manifeste ostendi me ad domum patris tui ex omnibus tribubus Israel mihi in sacerdotium, ut ascenderent ad sacrificium meum, et incenderent incensum, et tollerent ephod.

PL 13, 831B

「そして神の人が来て言った。主はこう言う。私は、あなたの父の家にはっきりと自分を現し、イスラエルのすべての部族の中から〔その家を〕私のための祭司職に〔選んだ〕。私の犠牲のもとに上り、香をたき、エフォドを担うためである」。

119

Et dedi in domo patris tui omnia frumenta filiorum Israel in escam. Et tu quare respexisti in incensum meum ac sacrificium meum improbo oculo, et honorificasti filios tuos plus quam me, ut benediceres eos a primordio in omnibus sacrificiis Israel coram me?

PL 13, 831B

「私はあなたの父の家に、イスラエルの子らのすべての穀物を食物として与えた。それなのにあなたは、なぜ私の香と私の犠牲を悪い目で見たのか。なぜあなたの子らを私よりも重んじて、イスラエルのすべての犠牲において、はじめから私の前で彼らを祝福するようにしたのか」。

120

Propter hoc haec dicit Dominus Israel: Dixi, domus tua, et domus patris tui transiet coram me usque in aeternum, et nunc non est.

PL 13, 831C

「それゆえ、イスラエルの主はこう言う。私は言った、あなたの家とあなたの父の家は、永遠に私の前を歩むであろう、と。しかし今は、そうではない」。

121

Sic dicit Dominus: Nequaquam mihi, non sic erit a me, quoniam qui honorificant me, honorificabo eos, et qui spernit me, ad nihilum redigetur.

PL 13, 832A

「主はこう言う。断じて否、私にとってそうはならない。私を重んじる者を私は重んじ、私を軽んじる者は無に帰せられるからである」。

122

Et ecce dies veniunt, et disperdam semen tuum, et semen patris tui, et non erit tibi senex in domo mea omnibus diebus, et virum disperdam a sacrario meo, ut deficiant oculi ejus, et defluet anima ejus: et omnis quae superaverit multitudo e domo tua decidet in gladio virorum.

PL 13, 832A

「見よ、日が来る。私はあなたの種と、あなたの父の種を滅ぼす。あなたには私の家に、いつまでも老人がいなくなる。私はある者を私の聖所から断ち、その目は衰え、その魂は流れ去る。またあなたの家に生き残る者はみな、人の剣によって倒れる」。

123

Et hoc tibi signum, quod veniet super duos filios tuos hos Ofni et Phinees: in uno die morientur ambo gladio virorum (I Reg. II, 27) .

PL 13, 832A

「あなたにとってこれがしるしである。あなたの二人の子、ホフニとピネハスの上に臨むことである。一日のうちに、二人とも人の剣によって死ぬ」(サムエル記上2:27)。

124

Si hanc ille accepit increpationem pro filiis a Deo, qualem nos mereremur accipere pro te, Constanti? credo dictum fuisset nobis: Plus honorificastis Constantium, quam me; quomodo illi dictum est, quod plus honorificaverit filios, quam Deum.

PL 13, 832A

もしエリが、子らのゆえに神からこの叱責を受けたのなら、コンスタンティウスよ、あなたのゆえに我々が受けるにふさわしいのは、どれほどのものか。我々にはこう言われたであろうと私は思う。「汝らは私よりもコンスタンティウスを重んじた」と。エリに、神よりも子らを重んじたと言われたのと同じである。

125

Qua, inquis, de re? quia si tua fecissemus praecepta, Domini inveniebamur sprevisse; quia Georgius sit, ut fuerint filii Heli, filius pestilentiae, quem tu loco Dei hominis Athanasii collocandum per nos censueras.

PL 13, 832B

何のことか、とあなたは言う。あなたの命令を果たしていたなら、我々は主の〔命令〕を軽んじた者と見なされたはずだからである。ゲオルギオスは、エリの子らがそうであったように、疫病の子であるが、あなたは彼を、神の人アタナシオスの座に、我々の手で据えさせようと定めていた。

126

Deinde cum dicat Deus: Qui me honorificaverit, honorificabitur, et qui me spernit, ad nihilum redigetur (Ibid., 30) ; si tuam contra ipsius divina mandata prolatam vocem sacrilegam audiremus, honorificaveramus Deum? an si te nihil esse judicantes illius tantum sacris statutis parere niteremur?

PL 13, 832B

さらに、神が「私を重んじる者は重んじられ、私を軽んじる者は無に帰せられる」(サムエル記上2:30)と言っているのに、神自身の聖なる命令に背いて発せられたあなたの瀆聖的な声に我々が従っていたなら、我々は神を重んじたことになったか。それとも、あなたを無に等しいと判断して、神の聖なる定めにのみ従おうと努めるときにこそ、〔神を重んじることになる〕のか。

127

Interea tu gaude, quia sis exhonorans Deum. Audis enim ipsum dicentem, quod venturi sint ad nihilum omnes eum spernentes. An negabis te exhonorasse Dominum tollendo sacerdotes e plebibus, quos ordinavit ille?

PL 13, 832B

さしあたりあなたは喜ぶがよい。あなたは神を軽んじているのだから。神自身が、自分を軽んじる者はみな無に帰するであろうと言うのを、あなたは聞いている。それとも、神が任命した司教たちを、諸教会から取り除くことによって、あなたが主を軽んじたことを否定するのか。

128

An negabis te exhonorasse Dominum, quando contra sancita ipsius coegeris sacerdotes ejus damnare absentem, inauditum, et quidem falsis criminibus per te ac tuos petitum?

PL 13, 832C

それとも、主の定めに背いて、主の司教たちに、不在で、弁明を聞かれてもいない者を断罪することを強い、しかもあなたとあなたの一味が偽りの罪状で訴え出た者を断罪させたとき、あなたが主を軽んじたことを否定するのか。

129

Non ergo exhonorasti Deum, quando tuleris apostolicam atque evangelicam traditionem, et idololatriam, quam Arius aedificaverit in corde, diabolus statueris ab hominibus cultoribus teneri Dei?

PL 13, 833A

では、使徒と福音書の伝承を取り去り、アレイオスが心の中に築いた偶像崇拝を、悪魔〔である、あなた〕が、神を崇める人々に守らせようと定めたとき、あなたは神を軽んじたのではないというのか〔diabolus は主格で係りが定かでない。statueris の主語(コンスタンティウス)への同格と取った〕。

130

Cum haec ita sint, jam tuae erit prudentiae aestimare, quid tibi agendum expediat, utrum ne hic corrigens errores tuos, consecutus veniam tantorum scelerum, inter Dei inveniri statuas domesticos; an redactus ad nihilum, sicut promittit spernentibus se Dominus, incipias in perpetuum dare poenas, quas dant hi quorum tenere delegeris itinera.

PL 13, 833A

事情がこのとおりである以上、いまやあなた自身の思慮が、何をすべきが得策かを見極めることになろう。ここで己の誤りを正し、これほどの罪の赦しを得て、神の家の者たちの中に数えられるよう定めるのか。それとも、自分を軽んじる者に主が約束するとおり、無に帰せられて、あなたが道を歩むことを選んだ者たちが受けているのと同じ刑罰を、永遠に受け始めるのか。

131

Et ut plane videre possis, quae te maneant pericula, propterea quod sis exhonorans divinitatem, accipe Samueli etiam quae dicantur propter Heli filios: Et dixit Dominus ad Samuel: ecce ego facio verba mea in Israel, et omnis qui audierit ea, tinnient utraeque aures ejus, in illo die, quo suscitabo super Heli omnia quae locutus sum in domo ejus, et consummabo quae praedixi ei, quoniam ego ulciscor in domo ejus usque in aeternum propter iniquitatem filiorum ejus, quam ego scio; quoniam contemnentes Dominum mala locuti sunt filii ejus, et non monuit eos neque castigavit.

PL 13, 833A

あなたが神性を軽んじているために、どのような危険があなたを待っているかをはっきり見られるよう、エリの子らのゆえにサムエルに告げられたことも聞くがよい。「主はサムエルに言った。見よ、私はイスラエルに私の言葉を行う。それを聞く者はみな、両の耳が鳴るであろう。その日、私はエリの家について語ったすべてのことを、彼の上に起こし、あらかじめ告げたことを成し遂げる。私は彼の家に、永遠に報復するからである。彼の子らの不義のゆえであり、私はそれを知っている。彼の子らは主を侮って悪事を語ったのに、彼は子らを戒めず、懲らしもしなかったからである」。

132

Et nunc sic juravi domui Heli, si propitiabitur iniquitas in domo Heli, in incenso, aut in sacrificiis in sempiternum (I Reg. III, 11) . Si haec Heli sunt promissa propter delictum filiorum, quid tibi propter sacrilegium tuum?

PL 13, 833B

「それゆえ今、私はエリの家にこう誓った。エリの家の不義は、香によっても、犠牲によっても、とこしえに贖われることはない」(サムエル記上3:11)。エリにこれが約束されたのが、子らの罪のゆえであるなら、あなたの冒瀆のゆえには何が〔約束されるか〕。

133

Si illi haec in aeternum sunt promissa, quid tibi agenti tanta? Si filios Heli dixit Deus male locutos de se, quanto magis dicat te qui susceperis Arii blasphemiam ad impugnandam scilicet fidem, quam patriarchae, prophetae, apostoli, et omnes tenuerunt martyres!

PL 13, 833B

エリにこれが永遠に約束されたのなら、これほどのことを行うあなたには何が〔約束されるか〕。神がエリの子らを、自分について悪く語った者と言ったのなら、まして、アレイオスの冒瀆を受け入れた〔あなた〕についてはどれほどのことを言うであろうか。しかもその冒瀆は、父祖たち、預言者たち、使徒たち、そしてすべての殉教者が守った信仰を攻撃するためである。

134

Rogamus te inter haec gerere factorum tuorum poenitentiam, considerans saltem quae filiis Heli exhonorantibus Deum acciderint. Heli (Ibid., 21) , inquit scriptura, senex erat valde, et filii ejus euntes abierant, et erat maligna via eorum coram Domino.

PL 13, 833C

我々はあなたに願う。そのさなかにあって、自らの行いを悔い改めよ。少なくとも、神を軽んじたエリの子らに何が起こったかを考えよ。聖書は言う。「エリ(サムエル記上3:21)はたいへん年老いており、その子らは出て行ってしまい、彼らの道は主の前に邪悪であった」。

135

Et factum est in diebus illis, et convenerunt alienigenae in pugnam ad Israel (I Reg. IV, 1) .

PL 13, 833C

「そしてその日々に、異邦人たちが集まって、イスラエルに戦いを挑んだ」(サムエル記上4:1)。

136

Et infra: Et inclinavit pugna, et cecidit vir Israel coram alienigenis, et vulnerati sunt in acie in campo, quatuor millia hominum: et venit populus in castra, et dixerunt majores natu Israel: Propter quid deficere fecit nos hodie Dominus coram alienigenis?

PL 13, 833C

さらに下に言う。「戦いは傾き、イスラエルの人々は異邦人たちの前に倒れた。戦場で四千人が傷を負った。民は陣営に戻り、イスラエルの長老たちは言った。なぜ主は今日、我々を異邦人たちの前で打ちひしがせたのか」。

137

Tollamus igitur arcam Domini Dei nostri ex Selon, et exeat in medio nostrum, et liberabit nos de manibus inimicorum nostrorum.

PL 13, 833C

「それゆえ、我々の神である主の箱を、シロから担ぎ出そう。それが我々の中に出て行けば、我々を敵の手から救うであろう」。

138

Et misit populus ad Selon, et sustulerunt inde arcam Domini, ubi sedebat Cherubin: et ambo filii Heli cum arca Dei ibant, Ofni et Phinees (Ibid., 2) .

PL 13, 833D

「そこで民はシロに人を遣わし、彼らはそこから、ケルビムが座している主の箱を担ぎ出した。エリの二人の子、ホフニとピネハスが、神の箱とともに行った」(サムエル記上4:2)。

139

Et infra: Expugnaverunt illos, et defecit vir Israel a conspectu alienigenarum, et fugit unusquisque in tabernaculum suum, et facta est plaga magna valde, et ceciderunt ex Israel triginta millia virorum: et arca Dei capta est, et ambo filii Heli mortui sunt (Ibid., 10) .

PL 13, 833D

さらに下に言う。「彼らは彼らを打ち破り、イスラエルの人々は異邦人たちの目の前から崩れ、めいめいが自分の天幕に逃げ込んだ。打撃ははなはだ大きく、イスラエルから三万人が倒れた。神の箱は奪われ、エリの二人の子はともに死んだ」(サムエル記上4:10)。

140

Et infra: Et vir properans accessit ad Heli, dixitque ei: Ego sum qui veni de castris fugiens de praelio hodie. Et dixit Heli: Qui sermo factus est, filiole?

PL 13, 834A

さらに下に言う。「そして一人の男が急いでエリのもとに来て言った。私は陣営から来た者です。今日、戦いから逃げてきました。エリは言った。何があったのか、わが子よ」。

141

Et respondit vir, et dixit: Fugit vir Israel a facie alienigenarum, et facta est plaga magna in populo, et ambo filii tui mortui sunt, et arca Dei capta est.

PL 13, 834A

「その男は答えて言った。イスラエルの人々は異邦人たちの前から逃げ、民の間に大きな打撃がありました。あなたの二人の子も死に、神の箱は奪われました」。

142

Et factum est cum audisset, Arca Dei capta est, cecidit supinus de sella juxta portam, et contribulatum est dorsum ejus, et mortuus est; quoniam senex erat et gravis homo, et ipse judicabat in Israel viginti annis (Ibid., 16) .

PL 13, 834A

「そして、神の箱は奪われたと〔男が〕言うのを聞いたとき、エリは門のかたわらの椅子から仰向けに落ち、背骨が砕けて死んだ。老いて重い人であったからである。彼は二十年間、イスラエルを裁いていた」(サムエル記上4:16)。

143

Si haec mala Heli sacerdoti et judici Israelitarum uno die venerunt, propterea quod non, ut fuerat dignum, suos castigasset filios, quid tibi religionis Dei destructori cernis venturum, isto in loco probandum tibi censui.

PL 13, 834A

祭司であり、イスラエル人の裁き人であったエリに、これらの災いが一日で臨んだのは、ふさわしく自分の子らを懲らしめなかったためである。それなら、神の宗教を破壊するあなたに何が臨もうとしているかは、あなた自身が見て取るがよい。私はこの箇所であなたに示すべきだと考えた。

144

Quod enim ex Dei veniat voluntate, ut nos ejus servi subjiciamur vobis persecutoribus nostris, dixisse te non negabis: Nisi nostra fides, hoc est, haec, quae dicitur a Lucifero Ariana, fuisset catholica, numquam in omnes plebes accepissem potestatem.

PL 13, 834A

というのは、我々神の僕たちが、迫害者である諸君に服従させられるのは神の意志から出ることだと、あなたは言ったことを否定しないであろう。「我々の信仰、すなわちルキフェルがアレイオス派のものと呼ぶこの信仰が、公同のものでなかったなら、私はすべての教会に対する権力を決して得なかったであろう」と。

145

Si ita est, potuit et illorum allophilorum, qui arcam ceperant Dei, quisquam fuisse melior, quam est Dei cultor.

PL 13, 834B

もしそうなら、神の箱を奪ったあの異民族の者たちの中にも、神を崇める者より優れた者が誰かいたことになろう。

146

Utique tu dicis fidem tuam, quam nos novimus haereticam, hoc tibi praestitisse: sed et Maxentius, Nero, et cuncti illi persecutores domus Dei dixerunt deorum suorum potentia fuisse factum, ut Christiani sub illorum ditionem veniremus.

PL 13, 834B

あなたは確かに、我々が異端と知っているあなたの信仰が、あなたにこれを授けたのだと言う。しかしマクセンティウスも、ネロも、神の家を迫害したあの者たちすべても、我々キリスト教徒が彼らの支配下に入ったのは、自分たちの神々の力によるのだと言った。

147

Percurre quae acciderint illis, qui arcam se Dei coepisse laetabantur, qui virtute deorum suorum vicisse se Israelitas dicebant, et invenies unum te ex illis qui Dei fuerint domum persecuti.

PL 13, 834B

神の箱を奪ったことを喜び、自分たちの神々の力でイスラエル人に勝ったと言っていた者たちに何が起こったかをたどってみよ。そうすれば、あなたが、神の家を迫害したあの者たちの一人であることがわかるであろう。

148

Et alienigenae abstulerunt arcam Dei ex Abenezer, et intulerunt illam in Azotum; et sustulerunt alienigenae arcam, et intulerunt illam in domum Dagon, et collocaverunt illam juxta Dagon: et mane vigilaverunt Azoti, et intraverunt in domum Dagon, et viderunt: et ecce Dagon cecidit in faciem suam ante arcam Dei; et sustulerunt Dagon: et statuerunt in locum suum.

PL 13, 834C

「そして異邦人たちは神の箱をエベン・エゼルから奪い、それをアシュドドに運び入れた。異邦人たちは箱を取り、ダゴンの家に運び入れ、ダゴンのかたわらに据えた。朝、アシュドドの人々が早く起きてダゴンの家に入り、見た。見よ、ダゴンは神の箱の前でうつぶせに倒れていた。彼らはダゴンを起こして、もとの場所に立てた」。

149

Et gravata est manus Domini super Azotos, et cruciabat illos, et percussit illos in domibus eorum, in Azotum, et regiones ejus.

PL 13, 834C

「そして主の手はアシュドドの人々の上に重くのしかかり、彼らを苦しめ、アシュドドとその地方で、彼らをその家々の中で打った」。

150

Et factum est, cum ante lucem vigilassent, et Dagon ceciderat in faciem ante arcam testamenti Domini; et caput Dagon, et ambo vestigia manus ejus ablata erant per partes centum, et ambo articuli manus illius ceciderunt in limen (I Reg. V, 1) .

PL 13, 834C

「そして、彼らが夜明け前に起きてみると、ダゴンは主の契約の箱の前で、またうつぶせに倒れていた。ダゴンの頭と、その両手のひらは、百に砕かれて取り去られ、その手の両の関節は敷居の上に落ちていた」(サムエル記上5:1)。

151

Et infra: Et gravata est manus Domini super Azotum, et induxit illis mures, et facta est confusio mortis magna in civitate: et viderunt viri Azoti, quoniam sic est, et dixerunt: Quoniam non sedebit arca Domini Dei Israel nobiscum: Quoniam dura est manus illius super nos, et super Dagon deum nostrum.

PL 13, 834C

さらに下に言う。「そして主の手はアシュドドの上に重くのしかかり、彼らに鼠を送り込み、町に死の大きな混乱が起こった。アシュドドの人々は、事がこのとおりであるのを見て言った。イスラエルの神、主の箱は、我々のもとにとどまってはならない。その手は我々の上にも、我々の神ダゴンの上にも、厳しいからである」。

152

Et mittunt, et convocant reliquos alienigenarum ad se, et dicunt, quid faciemus de arca Dei Israel? et dixerunt Gethaei: Transeat arca Dei Israel in Geth.

PL 13, 834D

「そして彼らは人を遣わし、異邦人たちの残りの者を自分たちのもとに呼び集めて言った。イスラエルの神の箱を、どうしようか。ガトの人々は言った。イスラエルの神の箱はガトに移すがよい」。

153

Et factum est, postquam translata est arca Dei, facta manus Domini in civitate, et est facta turbatio magna valde: et percussit viros civitatis a minimo usque ad maximum, et ebullivit illis mures in sedibus, et fecerunt sibi Gethaei sedes pelliceas, et miserunt arcam Dei in Ascalonem.

PL 13, 834D

「そして、神の箱が移されたのち、主の手が町に臨み、はなはだ大きな混乱が起こった。主は町の人々を、小さい者から大きい者まで打ち、彼らの座に鼠がわき出た。ガトの人々は自分たちのために皮の座を作り、神の箱をアシュケロンに送った」。

154

Et factum est, ut intravit arca Dei Israel in Ascalonem, exclamaverunt Ascalonenses dicentes: Ut quid misistis arcam Dei Israel ad nos, ut morti tradat nos, et populum nostrum? et mittunt et convocant regulos alienigenarum, et dixerunt: Remittite arcam Dei Israel, et reducatur in locum suum, et non morti dabit nos, et populum nostrum: quia acta est confusio gravis in civitate tota, gravis valde, ut intravit arca Dei: et qui vivebant, et non sunt mortui, percussi sunt sedibus suis: et ascendit clamor civitatum usque ad coelum (Ibid., 6) .

PL 13, 835A

「そして、イスラエルの神の箱がアシュケロンに入ると、アシュケロンの人々は叫んで言った。なぜ汝らはイスラエルの神の箱を我々のもとに送ったのか。我々とわが民を死に渡すためか。そして人を遣わして異邦人たちの小君主たちを呼び集めて言った。イスラエルの神の箱を送り返せ。もとの場所に戻せ。そうすれば、我々とわが民を死に渡さないであろう。神の箱が入ってから、町全体に重い混乱が起こり、はなはだ重かったからである。生き残って死ななかった者たちも、その座において打たれた。そして町々の叫びは天にまで上った」(サムエル記上5:6)。

155

Vides, Constanti, quomodo sinat Deus noster humiliatam videri religionem suam a vobis alienigenis, et eo quidem usque humiliatam, donec etiam vos, persecutores verae religionis, videatis non esse Deum alium praeter Deum nostrum.

PL 13, 835A

見るがよい、コンスタンティウスよ。我々の神が、自らの宗教が諸君異邦人によって辱められるのを、どのようにして許しているかを。しかも、真の宗教の迫害者である諸君さえ、我々の神のほかに別の神はいないと悟るまで、辱められるのを許しているのである。

156

Sed ut iterum ad Athanasii redeam causam; numquid non sciebas scriptum in Regnorum libro primo: Et Samuel judicabat populum Israel in omnibus sanctificationibus (Ibid., VII, 16) ; ut imperandum putares per Domini sacerdotes fuisse damnandum innocentem?

PL 13, 835B

だが、もう一度アタナシオスの件に戻ろう。サムエル記上に、「サムエルはイスラエルの民を、すべての聖所で裁いていた」(サムエル記上7:16)と書かれているのを、あなたは知らなかったのか。それでいて、主の司教たちを通じて無実の者を断罪させる〔こと〕が、皇帝として命じるべきことだと考えたのか。

157

Legisti Samuel, quod in omni sanctificatione judicarit populum Dei; et quia nolumus ab hac recedere justa via judicandi, perpetimur persecutionem a te.

PL 13, 835B

あなたは、サムエルが神の民をすべての聖所で裁いたと読んだ。そして我々は、この正しい裁きの道から離れようとしないので、あなたから迫害を耐え忍んでいる。

158

At hoc non novum, quando Saul persecutus fuerit justum Samuelem, cur ei vera dixerit, equidem eum per quem fuerit in regem unctus, per quem eum Dominus ad tantam provexerat gloriam.

PL 13, 835B

だがこれは新しいことではない。サウルは義人サムエルを迫害したのであり、それは、サムエルが彼に真実を語ったからである。しかもサウルは、自分を王に油注いだ当の人、主が彼をこれほどの栄光に引き上げたその人を迫害したのである。

159

Persequebatur Saul Domini prophetam atque sacerdotem, quia non compos fuerat mentis: Saul alioquin quomodo sospes persequeretur eum, quem sciret Dei ministrum, Dei spiritu plenum? persequebatur eum, quem jugiter propter persecutoris ignorabat ingemuisse salutem.

PL 13, 835C

サウルは主の預言者であり祭司である人を迫害した。正気を失っていたからである。そうでなければ、サウルが正気のまま、神の僕であり神の霊に満ちていると知っていた人を、どうして迫害できただろうか。彼が迫害したのは、迫害する自分の救いのためにたえず嘆いていた人であったのに、そのことを彼は知らなかった。

160

Loquitur in libro primo Regnorum scriptura dixisse Dominum ad Samuel: Usquequo luges tu in Saul? ecce expello illum, ne regnet super Israel: imple cornu tuum oleo, et veni, mittam te in domo Jesse usque in Bethlehem, quoniam vidi in filiis Jesse mihi in regem.

PL 13, 835C

聖書は、サムエル記上で、主がサムエルにこう言ったと語っている。「あなたはいつまでサウルのために嘆くのか。見よ、私は彼を退ける。彼がイスラエルの上に王であり続けないためである。あなたの角に油を満たして来なさい。私はあなたを、ベツレヘムまで、エッサイの家に遣わす。私はエッサイの子らの中に、私のために王を見いだしたからである」。

161

Et dixit Samuel: Quomodo ibo, ne audiat Saul, et occidat me (Ib. XVI, 1) ? Eum quaerebat consumere, quem jam multis meminerat modis Dei esse hominem: homo Dei veniam persecutori poscendo non desistit, contra pestilentiae factus filius ejus auferre animam quaerit: eo etenim usque persecutor exstitit Samuelis Domini sacerdotis Saul, ut dixerit Domino dicenti sibi: Veni, mittam te: Et quomodo ibo? audiet Saul, et occidet me (Ibid.) .

PL 13, 835C

サムエルは言った。「どうして行けましょう。サウルが聞いて、私を殺すでしょう」(サムエル記上16:1)。サウルは、神の人であることをすでに多くの仕方で思い知らされていたはずの人を、滅ぼそうとしていたのである。神の人は迫害者のために赦しを求めてやまなかったのに、疫病の子となったサウルは、その命を奪おうとする〔底本の語順では「ejus」の係りが定かでない。サムエルの命と取った〕。主の祭司サムエルの迫害者にサウルがなったのは、主が彼に「行け、私はあなたを遣わす」と言ったとき、主に向かって、「どうして行けましょう。サウルが聞いて、私を殺すでしょう」(サムエル記上16)と言わせるほどであった。

162

Conspicis, Constanti, recedentibus vobis a Deo non vos homines, sed feras, sed belluas, atque latrones aestimari.

PL 13, 835D

見るがよい、コンスタンティウスよ。諸君が神から離れるとき、諸君は人間ではなく、野獣、獣、盗賊と見なされるのである。

163

Aut numquid in hoc, quod Athanasium injuste persequeris, non eris Sauli comparandus? quando sis ita jugulare cupiens innocentem Athanasium, quomodo et ille fuerit interficere desiderans, non solum Samuelem, sed et David.

PL 13, 835D

それとも、あなたがアタナシオスを不当に迫害している点で、サウルになぞらえられることはないのか。あなたは無実のアタナシオスを、サウルがサムエルのみならずダビデをも殺そうと望んだのと同じように、ほふることを切望しているではないか。

164

Eos Saul nempe interficere minabatur, cum quibus cognoscebat esse Deum. Et vidit, inquit scriptura, Saul, quoniam Dominus cum David est, et omnis Israel diligebat eum: et magis adjecit Saul timere a facie David (Ib., XVIII, 28) .

PL 13, 836A

サウルは、神がともにいると知っていた者たちを殺すと脅したのである。聖書は言う。「サウルは、主がダビデとともにおり、イスラエルのすべての人が彼を愛しているのを見た。サウルはますます、ダビデの顔を恐れるようになった」(サムエル記上18:28)。

165

Et locutus est Saul ad Jonathan filium suum, et ad omnes pueros suos, occidere David (Ib., XIX, 1) . Responde, imperator impudentissime; si haec gerere potest Dei habens spiritum.

PL 13, 836A

「そしてサウルは、その子ヨナタンと、すべての家来たちに、ダビデを殺せと語った」(サムエル記上19:1)。答えよ、このうえなく恥知らずな皇帝よ。神の霊を持つ者に、このようなことができるのか。

166

Quo Saul coepit haec gerere tempore? nempe quo per Samuel maledictus reprobatus est, eodem etenim tempore scriptum est recessisse Dominum ab eo, cum David vero fuisse.

PL 13, 836A

サウルがこのようなことを行い始めたのは、いつのことか。まさしく、サムエルによって呪われ、見捨てられたときである。同じ時に、主が彼から離れ、ダビデとともにいたと書かれているからである。

167

Quibus rebus probatur vos esse Arianos sine spiritu Dei, qui persequimini Athanasium virum plenum Spiritu sancto. Et erat, inquit, David in omnibus viis suis sapiens, et Dominus erat cum illo, et omnis Israel et Juda diligebant David (Ib., XVIII, 34) .

PL 13, 836A

これらのことから、聖なる霊に満ちた人アタナシオスを迫害する諸君アレイオス派は、神の霊を持たない者たちであることが証明される。聖書は言う。「ダビデはそのすべての道において賢く、主は彼とともにおり、イスラエルとユダのすべての人がダビデを愛した」(サムエル記上18:34)。

168

Igitur ut ea te agere possis cognoscere circa Athanasium, quae egerit Saul circa David, accipe scriptum: Et Jonatha filius Saul diligebat David valde, et indicavit Jonatha David dicens: Saul quaerit occidere te (Ib. XIX, 1) .

PL 13, 836B

それゆえ、あなたがアタナシオスに対して行っていることは、サウルがダビデに対して行ったことと同じだと悟れるように、書かれているところを聞くがよい。「サウルの子ヨナタンは、ダビデをたいへん愛していた。ヨナタンはダビデに知らせて言った。サウルがあなたを殺そうとしている」(サムエル記上19:1)。

169

Et infra: Et locutus est Jonatha ad patrem suum dicens: Noli peccare, rex, in servum tuum David, quoniam non peccavit in te, et facta ejus bona sunt valde, et posuit animam suam in manibus suis, et occidit alienigenam, et fecit Dominus salutem in Israel; et omnis Israel viderunt, et gavisi sunt.

PL 13, 836B

さらに下に言う。「ヨナタンは父に語って言った。王よ、あなたのしもべダビデに対して罪を犯してはなりません。彼はあなたに対して罪を犯しておらず、その行いはたいへん善いものです。彼は自分の命を自分の手に置いて異邦人を討ち、主はイスラエルに救いをもたらしました。イスラエルのすべての人がそれを見て、喜びました」。

170

Et ut quid peccas in sanguinem, et occidere vis David sine causa? Et audivit Saul vocem Jonathae filii sui: et juravit Saul dicens: Vivit Dominus, si mortuus fuerit David (Ibid., 4) .

PL 13, 836B

「なぜあなたは、血に対して罪を犯し、理由もなくダビデを殺そうとするのですか」。「サウルは子ヨナタンの声を聞き入れた。そしてサウルは誓って言った。主は生きている。ダビデは死なない」(サムエル記上19:4)。

171

Et infra: Et adjectum est bellum fieri, et invaluit David, et expugnavit alienigenas, et percussit illos plaga magna, et fugerunt a facie David.

PL 13, 836C

さらに下に言う。「そして戦いがまた起こり、ダビデは力を増して異邦人たちを討ち、彼らを大きな打撃で打ち、彼らはダビデの顔の前から逃げた」。

172

Et factus est in Saul spiritus malus, et ipse in domo sua dormiebat, et erat in manu ejus lancea, et ecce psallebat in manibus suis: et quaerebat Saul percutere lancea David, et percussit, et declinavit David a facie Saul: et percussit lancea in parietem, et David fugit, et salvus factus est.

PL 13, 836C

「そしてサウルに悪い霊が臨み、彼は自分の家で眠っていた。その手には槍があり、見よ、ダビデは手で琴を奏でていた。サウルは槍でダビデを突こうとして、突いたが、ダビデはサウルの前から身をかわし、槍は壁に突き刺さった。ダビデは逃げて、救われた」。

173

Et factum est in illa nocte, et misit Saul nuncios ad domum David, ut custodirent illum, quo mane occideret illum (Ibid., 8) . Et David fugit, et salvus factus est: et venit ad Samuel in Armathen, et renunciavit ei omnia quae fecit Saul (Ibid., 18) .

PL 13, 836C

「そしてその夜、サウルはダビデの家に使者たちを遣わした。彼を見張らせ、朝になって殺すためである」(サムエル記上19:8)。「ダビデは逃げて、救われた。そしてアルマテンのサムエルのもとに来て、サウルが自分にしたことをすべて告げた」(サムエル記上19:18)。

174

Et infra: Et factus est iratus in Jonathan Saul valde (Ibid., XX, 30) . Et infra: Et dixit: Mitte haec, accipe juvenem, quoniam filius mortis est.

PL 13, 836D

さらに下に言う。「サウルはヨナタンに対して激しく怒った」(サムエル記上20:30)。さらに下に言う。「そして言った。それを放っておけ。若者を連れて来い。彼は死の子だからだ」。

175

Et respondit Jonatha patri suo: Quare morietur, quid fecit? et sustulit Saul lanceam in Jonathan ut occideret eum (Ibid., 31) . Cui parceret Saul, vera sibi dicenti, quando nec filio pepercerit? sic estis praetereuntes Dei mandata, atque vestra statuentes.

PL 13, 836D

「ヨナタンは父に答えた。なぜ彼は死なねばならないのですか。何をしたのですか。するとサウルは、ヨナタンを殺そうとして槍を振り上げた」(サムエル記上20:31)。自分の子さえ容赦しなかったのに、サウルが、自分に真実を語る者の誰を容赦したであろうか。諸君もまたそのように、神の命令を踏み越えて、自分たちの命令を打ち立てているのである。

176

Denique non miramur, si quia dicitur, non potest damnari absens, Domini persequaris sacerdotes; quando videamus sic fuisse Deo famulantes persecutum Saul.

PL 13, 836D

それゆえ、不在の者は断罪され得ないと言われているために、あなたが主の司教たちを迫害するとしても、我々は驚かない。サウルが神に仕える者たちをこのように迫害したのを、我々は見ているからである。

177

Loquitur scriptura dicens: Et dixit rex: Morte morieris, Abimelech, et tu, et omnis domus patris tui (Ib., XXII, 16) .

PL 13, 837A

聖書は語って言う。「王は言った。アビメレクよ、あなたも、あなたの父の家のすべての者も、必ず死ぬ」(サムエル記上22:16)。

178

Et infra: Et dixit rex cursoribus, et stantibus sibi: Adducite, et occidite sacerdotes Domini, quoniam manus eorum cum David est, quoniam cognoverant quod David fugeret, et non decooperuerunt aurem meam.

PL 13, 837A

さらに下に言う。「王は、走り使いの者たちと、そばに立つ者たちに言った。行って、主の祭司たちを殺せ。彼らの手はダビデとともにあり、ダビデが逃げることを知っていながら、私の耳を開かなかったからである」。

179

Et noluerunt pueri regis ingerere manus suas adversus sacerdotes Domini (Ibid. 17) . Quid dicis, aequissime rex? si illi regis pueri noluisse referuntur obedire imperio regis, si illi contempsisse monstrantur praecepta Saul, ne contra Dei fecissent mandata, nos episcopos fuerat dignum Domini calcantes praecepta, implere tua sacrilegi homicidae?

PL 13, 837A

「しかし王の家来たちは、主の祭司たちに手を下そうとしなかった」(サムエル記上22:17)。何と言うのか、このうえなく公正な王よ。あの王の家来たちが、王の命令に従おうとしなかったと伝えられ、神の命令に背くことのないよう、サウルの命令を退けたと示されているのに、我々司教が、主の命令を踏みにじって、瀆聖の人殺しであるあなたの命令を果たすべきであったというのか。

180

Idcirco ergo nos dignaris persequi, quia non Domini mandatis tua anteponamus. Haec fecit et Saul, quae ita esse probat sacra scriptura dicens: Et dixit Saul ad Doeg: Converte te in obviam sacerdotibus Domini.

PL 13, 837B

それゆえあなたは、我々が主の命令よりもあなたの命令を上に置かないために、我々を迫害しようとしているのである。サウルもこれを行った。聖なる書は、それがこのとおりであると証しして言う。「サウルはドエグに言った。向きを変えて、主の祭司たちに向かえ」。

181

Et conversus est Doeg Syrus, et mortificavit ipse sacerdotes Domini, et occidit illa die trecentos quinque viros, et omnes portantes ephod, et Oben civitatem sacerdotum occidit in ore gladii a viro usque ad mulierem, et ab infante usque ad nutrientem (Ibid., 18) .

PL 13, 837B

「シリア人ドエグは向きを変え、自ら主の祭司たちを殺し、その日、エフォドを着けた者三百五人を殺した。また祭司たちの町オベンを、男から女まで、幼子から乳飲み子まで、剣の刃で打ち殺した」(サムエル記上22:18)。

182

Simili nunc modo conatus es, atque conaris eorum laniare corpora, quos videas praeceptorum Dei memores tuo reniti praecepto.

PL 13, 837B

あなたは同じように、神の命令を覚えていて、あなたの命令に逆らう者と見える人々の体を引き裂こうと、これまで企て、いまも企てている。

183

Non itaque mirari poterimus, si tu nos persequaris; quando videamus Saul, quod non servum Domini David in manus tradiderint ejus, non solum trecentos quinque sacerdotes, sed et totam perdidisse civitatem.

PL 13, 837B

それゆえ、あなたが我々を迫害しても、我々は驚くことができない。サウルについて、主の僕ダビデを彼の手に引き渡さなかったために、三百五人の祭司だけでなく、町全体を滅ぼしたのを、我々は見ているからである。

184

Persequebatur Saul David, eum, in cujus ditione cum fuerit, saepe tamen ei ignoverit. Et factum, dicit scriptura, cum reversus esset Saul post alienigenas, et renuntiaverunt ei dicentes: Ecce David in deserto Gaddi est.

PL 13, 837C

サウルはダビデを迫害した。サウルが彼の支配下に入ったことがあったにもかかわらず、〔ダビデは〕しばしば彼を赦したのである。聖書は言う。「サウルが異邦人たちのあとから帰ってくると、人々は彼に告げて言った。見よ、ダビデはガディの荒れ野にいる」。

185

Et sumpsit secum tria millia virorum electorum ex omni Israel, et abiit quaerere David et viros ejus ante faciem venationis cervorum: et venit ad greges ovium, quae erant ad viam, et erat ibi spelunca, et introivit Saul ad sellam, et David et pueri ejus interius speluncae sedebant.

PL 13, 837C

「サウルはイスラエル全土から選ばれた三千人を連れて、ダビデとその部下を捜しに、鹿の狩り場の前に出かけた。道のかたわらの羊の群れのところに来ると、そこに洞穴があった。サウルは用を足しに入った。ダビデとその家来たちは、洞穴の奥に座っていた」。

186

Et dixerunt viri David ad eum: Ecce dies hic quem dixit Dominus: Tibi dabo inimicum tuum in manibus tuis, et facies ei quae placita sunt ante oculos tuos. Et exsurrexit David, et dempsit pinnam chlamydis Saul occulte.

PL 13, 837C

「ダビデの部下たちは彼に言った。見よ、主があなたに、お前の敵をお前の手に渡す、お前は好きなように彼を扱うがよい、と言った日が今日です。ダビデは立ち上がり、サウルの外套の端をひそかに切り取った」。

187

Et factum est post haec, et percussit cor David eo quod dempsisset pinnam chlamydis: et dixit David ad pueros suos: Non mihi contingat a Domino si fecero hoc verbum domino meo, christo Domini, inferre manum meam in eum, quia christus Domini hic est.

PL 13, 837C

「そしてその後、ダビデは外套の端を切り取ったことで、心を打たれた。ダビデは家来たちに言った。主が許さないように。私が主人にこの言葉どおりのことをし、主に油注がれた者に手をかけるなど。この方は主に油注がれた者だからだ」。

188

Et suasit David viros suos verbis, et non permisit illis, ut surgentes occiderent Saul: et surrexit Saul, et descendit in viam, et exiit David post Saul dicens: Domine rex.

PL 13, 838A

「ダビデは言葉で部下たちを説き伏せ、彼らが立ち上がってサウルを殺すことを許さなかった。サウルは立ち上がって道に下りた。ダビデもサウルのあとから出て行き、言った。わが主、王よ」。

189

Et respexit Saul post se, et inclinavit se David in faciem suam super terram, et adoravit eum, et dixit David ad Saul: Quare audis verba populi dicentium: Ecce David quaerit animam tuam? et ecce in hac die viderunt oculi tui, quomodo tradidit te Dominus hodie in manibus meis in spelaeo, et nolui te occidere, et peperci tibi, et dixi: Non injiciam manum meam in dominum meum, quoniam christus Domini est: qui accepi pinnam chlamydis tuae in manu mea, et ego abscidi laciniam chlamydis tuae, et non occidi te.

PL 13, 838A

「サウルが後ろを見ると、ダビデは地にひれ伏して彼を拝み、ダビデはサウルに言った。なぜあなたは、見よ、ダビデがあなたの命を狙っている、と言う民の言葉を聞くのですか。見よ、今日、あなたの目は、主が今日、洞穴の中であなたを私の手に渡したのを見ました。しかし私はあなたを殺そうとはせず、あなたを赦し、こう言いました。私の主人には手をかけまい、この方は主に油注がれた者だからだ、と。私はあなたの外套の端を手に取り、あなたの外套の裾を切り取りましたが、あなたを殺しませんでした」。

190

Cognosce et vide hodie quoniam non est in manu mea malitia, neque injustitia, et non peccavi in te, et tu quaeris animam meam accipere. Judicet Dominus inter me et te, et vindicabit me de te, manus autem mea non erit in te.

PL 13, 838B

「今日、悟って見なさい。私の手には悪も不正もなく、私はあなたに対して罪を犯していないのに、あなたは私の命を取ろうとしておられます。主が私とあなたの間を裁くように。主はあなたに対して私のために報復するであろう。しかし私の手はあなたに及びません」。

191

Sicut dicitur parabola antiqua, ex iniquis exiet nequitia: manus autem mea non erit in te. Retro quem tu persequeris? canem mortuum, et retro pulicem unum.

PL 13, 838B

「古い諺に言うとおり、悪い者から悪が出る。しかし私の手はあなたに及びません。あなたは誰の後を追っておられるのですか。死んだ犬の後、一匹の蚤の後ではありませんか」。

192

Fiat Dominus in judicem et in vindicem inter me et inter te: videat Dominus et judicet judicium meum, et justificet me ex manu tua (Ibid. XXIV, 2) . Talis mos est Dei cultoribus, ut totum reservent Deo, scientes esse magnum vindicari ab eo.

PL 13, 838B

「主が私とあなたの間の裁き人、報復する者となり、主が見て、私の訴えを裁き、あなたの手から私を義とするように」(サムエル記上24:2)。神を崇める者たちの習いは、すべてを神に委ね、神に仇を討ってもらうことが大いなることだと知っていることである。

193

Interea, sicuti superius dixi, vide Saul, ubi compos mentis est, quae dicat: at ubi impos efficitur, quomodo sitiens sit David justi et innocentis sanguinem: Et factum est, inquit, cum consummasset David verba haec, loquens ad Saul, dixit Saul: Vox tua haec, fili David? et exclamavit Saul et ploravit, et dixit ad David: Justus es tu quam ego, quoniam tu reddidisti mihi bona, ego autem tribui mala tibi: et renuntiasti mihi hodie quae fecisti mihi bona, sicut conclusit me Dominus in manibus tuis, et non occidisti me: et sicut inveniat quis amicum suum, et praemittat eum in viam bonam, et Dominus retribuat tibi bona, pro quibus fecisti mihi hodie: et nunc ecce ego scio quoniam regnando regnabis, et constituetur in manu tua regnum Israel, et nunc jura tu mihi in Domino, si non eradicabis semen meum post me: et si non exterminabis nomen de domo patris mei.

PL 13, 838B

さてその間、先に述べたように、サウルが正気であるときには何を語り、正気を失うと義しく無実のダビデの血をいかに渇望するかを見よ。聖書は言う。「ダビデがこれらの言葉をサウルに語り終えたとき、サウルは言った。わが子ダビデよ、これはあなたの声か。サウルは声をあげて泣き、ダビデに言った。あなたは私よりも義しい。あなたは私に善を報い、私はあなたに悪を与えたからだ。主が私をあなたの手に閉じ込めたのに、あなたは私を殺さなかった。あなたは今日、私に善をなしたことを告げた。人が自分の友を見つけたなら、その人を善い道に送り出すように、主が、今日あなたが私にしたことのゆえに、あなたに善を報いるように。そして今、見よ、私は知っている。あなたは必ず王となり、イスラエルの王国はあなたの手に確立される。それゆえ今、主にかけて私に誓ってくれ。私の後に、私の種を根絶やしにしないと、私の父の家から私の名を滅ぼさないと」。

194

Et juravit David Saul (Ibid. 17) . Post haec utique debuerat jam mutari Saul; sed adhuc nec iste desinit persequi, nec deficit parcere David.

PL 13, 839A

「そしてダビデはサウルに誓った」(サムエル記上24:17)。この後なら、サウルはもう変わるべきであった。しかしなお、サウルは迫害をやめず、ダビデも〔サウルを〕容赦することをやめない。

195

Et surrexit, dicit Scriptura, Saul, et descendit in desertum opacum, et cum eo tria millia virorum electorum ex Israel quaerere David (Ibid. XXVI, 2) .

PL 13, 839A

聖書は言う。「サウルは立ち上がり、イスラエルから選ばれた三千人の男を連れて、ダビデを捜しに、暗い荒れ野に下った」(サムエル記上26:2)。

196

Et infra: Et misit David exploratores, et cognovit quoniam venit Saul in Sicelet: et surrexit David occulte, et abiit in locum ubi dormiebat Saul, et Abner filius Ner princeps militiae ejus: et Saul dormiebat in stragulis praeclaris, et plebs erat circa eum.

PL 13, 839A

さらに下に言う。「ダビデは偵察の者たちを遣わし、サウルがシケレトに来たことを知った。ダビデはひそかに立ち上がり、サウルと、その軍の長であるネルの子アブネルが眠っている場所に行った。サウルは立派な敷物の上で眠っており、民はそのまわりにいた」。

197

Et David dixit ad Amalech Cethaeum, et Abessa filium Sarviae fratrem Joab dicens: Quis introibit mecum in castris ad Saul? et dixit Abessa ad David: Ego ibo tecum.

PL 13, 839A

「ダビデは、ヘト人アマレクと、ヨアブの兄弟であるサルウィアの子アベッサに言った。誰が私とともに、サウルのいる陣営に入るか。アベッサはダビデに言った。私があなたとともに行きます」。

198

Et intraverunt David et Abessa ad populum nocte, et ecce Saul dormiebat in stragulis pretiosis, et lancea fixa ad caput ejus praeclara, et Abner dormiebat circa eum.

PL 13, 839A

「ダビデとアベッサは夜、民のもとに入った。見よ、サウルは高価な敷物の上で眠っており、その頭のところに立派な槍が突き立てられ、アブネルがそのまわりで眠っていた」。

199

Et dixit Abessa ad David: Conclusit Dominus hodie inimicum tuum in manibus tuis: et nunc occidam de lancea semel in terram figens, et non repetam illam.

PL 13, 839B

「アベッサはダビデに言った。主は今日、あなたの敵をあなたの手に閉じ込めました。今、私がその槍で、一突きで地面に突き刺して殺します。二度目はいたしません」。

200

Et dixit David ad Abessa: Non continges illum: quoniam quis injiciet manum suam in christum Domini, et purus erit?

PL 13, 839B

「ダビデはアベッサに言った。彼に触れてはならない。主に油注がれた者に手をかけて、誰が潔白でいられようか」。

201

Et dixit David: Vivit Dominus, quoniam nisi Dominus percusserit illum, aut nisi hora illius venerit, et moriatur, vel in pugnam descenderit et apponatur, mihi autem non sit a Domino injicere manum in christum Domini: et nunc accipe lanceam, quae est ad caput illius, et lentem aquae, et recedamus nos.

PL 13, 839B

「ダビデは言った。主は生きている。主が彼を打つか、彼の時が来て死ぬか、あるいは戦いに下って滅ぼされるか、そのいずれかでなければ、主に油注がれた者に手をかけることは、主のゆえに私にはあり得ない。さあ、彼の頭のところにある槍と水差し〔底本は lens aquae(直訳は「水のレンズ豆」)。水を入れる器と解した。以下同じ〕を取って、我々は立ち去ろう」。

202

Et accepit David lanceam, et lentem aquae a capite ejus, et abierunt ipsi: et non erat qui videret, neque qui sciret, et non erat qui vigilaret: omnes enim dormiebant, quoniam timor Domini irruerat in illos: et transivit David contra, et stetit in cacumine montis longe, et erat magnum iter inter eos: et deprecatus est David populum, et Abner, et locutus est dicens: Non respondis, Abner?

PL 13, 839B

「ダビデは彼の頭のところから、槍と水差しを取り、彼らは立ち去った。見る者も、知る者もなく、目を覚ましている者もなかった。主の恐れが彼らの上に降りかかり、みな眠っていたからである。ダビデは向こう側へ渡り、遠く山の頂に立った。彼らの間には大きな隔たりがあった。ダビデは民とアブネルに呼びかけ、語って言った。アブネルよ、答えないのか」。

203

Et respondit Abner, et dixit: Quis es tu qui vocas me? Quid est? Et dixit David ad Abner: Vir tu es; et quis sicut tu in Israel? quare non custodis dominum tuum regem? quoniam intravit unus de populo disperdere dominum tuum regem.

PL 13, 839C

「アブネルは答えて言った。私を呼ぶあなたは誰か。何事か。ダビデはアブネルに言った。あなたは男であろう。イスラエルであなたに並ぶ者が誰かいようか。なぜあなたは、あなたの主である王を守らないのか。民の一人が、あなたの主である王を滅ぼしに入ったのだ」。

204

Non est bonum hoc quod fecisti: vivit Dominus quoniam filii mortificationis vos estis, qui non custodiistis dominum regem vestrum, christum Domini: et nunc vide ubi est lancea regis, et lentis aquae quae erat ad caput ejus.

PL 13, 839C

「あなたがしたことは良くない。主は生きている。汝らは死に値する者たちだ。汝らの主である王、主に油注がれた者を守らなかったのだから。今、王の槍と、その頭のところにあった水差しがどこにあるか、見なさい」。

205

Et cognovit rex Saul vocem David, et dixit: Vox tua haec, fili David? Servus tuus, domine rex.

PL 13, 839C

「サウル王はダビデの声を知って言った。わが子ダビデよ、これはあなたの声か。ダビデは言った。あなたのしもべです、わが主、王よ」。

206

Et adjecit David: Ut quid hoc persequitur dominus meus retro servum suum? quoniam quid deliqui, et quae est a me malitia? et nunc audiat dominus meus rex verba servi: Si Dominus Deus tuus incutit te in meum dolorem, et victimam immolationis: quod si filii hominum, maledicti hi in conspectu Domini, quoniam ejecerunt me hodie non confirmatum esse in testamentum Domini, dicentes: Vade, servi diis alienis.

PL 13, 839D

「ダビデはさらに言った。なぜわが主は、そのしもべの後を追って迫害なさるのですか。私が何の罪を犯し、私にどんな悪があるというのでしょうか。今、わが主、王よ、しもべの言葉をお聞きください。もし、あなたの神である主が、あなたを私の苦しみへと駆り立てるのなら、〔私は〕屠られる犠牲〔となろう〕。しかしもし人の子らがそうさせるのなら、彼らは主の前に呪われよ。彼らは今日、私を追い出して、主の契約の中に堅く立つことを許さず、行け、他の神々に仕えよ、と言ったからだ」。

207

Et nunc non cadet sanguis meus in terram ante conspectum Domini, quoniam exiit rex Israel quaerere pulicem unum, sicut persequitur noctua in montibus.

PL 13, 839D

「今、私の血が主の前で地に落ちることがありませんように。イスラエルの王は、一匹の蚤を捜しに出て来られました。山々で夜のふくろうを追うようにです」。

208

Et dixit Saul: Peccavi; converte, fili David, quoniam non malignabor in te jam, ideo quoniam anima mea accepta est ante oculos tuos in diem hunc, in quo stultus factus sum, et ignoravi multa vehementer.

PL 13, 840A

「サウルは言った。私は罪を犯した。戻って来なさい、わが子ダビデ。もうあなたに悪をなさない。私の命が、この日、あなたの目に尊いものとされたからだ。私は愚かになり、多くのことをひどく知らなかった」。

209

Et respondit David dicens: Ecce lancea regis: accedat unus ex pueris et accipiat eam. Et Dominus restituat unicuique justitias, et fidem suam, sicut tradidit te hodie in manibus meis, et nolui injicere manum meam in christum Domini.

PL 13, 840A

「ダビデは答えて言った。見よ、王の槍がここにあります。家来の一人が来て、それを受け取りますように。主が、おのおのにその義とその誠実を報いるように。主が今日、あなたを私の手に渡したのに、私は主に油注がれた者に手をかけようとしなかったのですから」。

210

Ecce sicut exaltavit se anima tua in diem hunc ante oculos meos, sic significetur anima mea in conspectu Domini, et abripiat me, et eruat me ex omnibus tribulationibus.

PL 13, 840A

「見よ、今日、あなたの命が私の目に重んじられたように、私の命も主の前に重んじられ〔底本は significetur。「重んじられる」の意と取った〕、主が私を奪い取り、すべての苦難から救い出すように」。

211

Et dixit Saul ad David: Benedictus tu, fili, et faciens, et potens poteris. (Ibid., 4) Haec idcirco indidi, ut tandem posses conjicere, sic te, sive Athanasium, sive nos injuste persequi, sic te famulari in tuae salutis necem, sic tibimet mortis apud divinitatem contrahere pericula, ut sibi per haec quae egerit contraxerit Saul.

PL 13, 840A

「サウルはダビデに言った。わが子よ、あなたは祝福されよ。あなたは行い、力をもって成し遂げるであろう」(サムエル記上26:4)。私がこれを挿入したのは、あなたがついに悟れるようにするためである。すなわち、あなたはアタナシオスを、あるいは我々を不当に迫害することで、自分の救いの破滅に仕え、サウルがこれらの行いによって自分に招いたのと同じ死の危険を、神のもとで自分に招き寄せているのである。

212

Si haec non ita sunt, dic cur nos persequaris? nempe quia non fundamus sanguinem innocentem.

PL 13, 840B

もしこれがそうでないなら、言うがよい、なぜあなたは我々を迫害するのか。それは、我々が無実の血を流そうとしないからにほかならない。

213

Quem vis imitemur, tene, aut David? de David enim scriptum invenio: Et David regnavit in Israel, et erat faciens judicium et justitiam in toto populo suo (II Reg. VIII, 15) : te vero esse cernimus injustum judicem, cultorum Dei interfectorem.

PL 13, 840B

あなたは、我々があなたとダビデのどちらに倣うことを望むのか。ダビデについては、こう書かれているのを私は見いだす。「ダビデはイスラエルを治め、その民のすべてに裁きと正義を行っていた」(サムエル記下8:15)。ところがあなたは、不正な裁き人であり、神を崇める者たちの殺し手であると、我々は見ている。

214

Cur nos persequeris? nempe quia noluerimus, ut tu es, fieri apostatae, quia noluerimus unicum Dei negare Filium. David liber et Trinitatem loquitur perfectam, et unam narrat deitatem Patris et Filii et Spiritus sancti; et tu esse inveniris apostata.

PL 13, 840B

なぜあなたは我々を迫害するのか。それは我々が、あなたのような背教者になろうとしなかったからであり、神の独り子を否もうとしなかったからにほかならない。ダビデの書は、完全な三位一体を語り、父と子と聖なる霊の唯一の神性を述べている。しかしあなたは背教者であることが明らかになる。

215

Quem inquam, sequar, tene, an David? illumne cultorem Domini, misericordiae amatorem; an te sacrilegum, carnificem? cujus sapientiae homo persequeris Athanasium?

PL 13, 840B

私は問う、私はどちらに従うべきか。あなたか、ダビデか。主を崇め、慈しみを愛したあの人か。それとも、冒瀆者であり死刑執行人であるあなたか。いかなる知恵の持ち主として、あなたはアタナシオスを迫害するのか。

216

Mirarer te haec agere, si non et Achab rex sic Heliam et caeteros Domini prophetas fuisset persecutus: mirarer te persequi Dei hominem, si non in omnibus te Achab esse cernerem.

PL 13, 840C

アハブ王がエリヤと主のほかの預言者たちを、このように迫害したのでなかったなら、あなたがこれを行うことに私は驚いたであろう。あなたがあらゆる点でアハブだと見えるのでなかったなら、あなたが神の人を迫害することに私は驚いたであろう。

217

Denique talia tibi dicuntur a nobis, qualia et illi a Dei dicta sint domesticis: Noli Baal colere, noli idolis servire, sed Deo; servi Deo Abrahae, Deo Isaac, Deo Jacob, servi Deo Israel.

PL 13, 840C

要するに、我々があなたに言っているのは、あの者に対して神の家の者たちが言ったのと同じことである。「バアルを崇めるな。偶像に仕えるな。神に仕えよ。アブラハムの神に仕え、イサクの神に仕え、ヤコブの神に仕え、イスラエルの神に仕えよ」。

218

Si talia meministi dixisse Heliam et caeteros prophetas Domini ad Achab apostatam regem, adverte similia tibi ab eis, quibus docendi dederit auctoritatem Dominus, dici.

PL 13, 840C

エリヤと主のほかの預言者たちが、背教者の王アハブにこのようなことを言ったのを覚えているなら、主が教える権威を授けた人々から、あなたにも同じことが言われていると悟るがよい。

219

Noli, Constanti, cum Arianis pugnare contra Dei domum, noli idololatriam Arii introducere in ecclesiam, noli negare unicum Filium Dei, desine persequi apostolicam atque evangelicam fidem.

PL 13, 840C

コンスタンティウスよ、アレイオス派とともに神の家に敵して戦うな。アレイオスの偶像崇拝を教会に持ち込むな。神の独り子を否むな。使徒と福音書の信仰を迫害することをやめよ。

220

Haec quia dicamus, videmur esse tibi inimici: sic fuerunt regi vera sibi dicentes inimici. Percurramus denique quaenam fuerint orta, quae facta inter Heliam Domini prophetam et Achab tuum coapostatam; et invenies te esse hodie Achab.

PL 13, 840D

我々がこれを言うので、あなたには我々が敵と見える。同じように、王に真実を語った者たちも、王には敵であった。では、主の預言者エリヤと、あなたと同じ背教者であるアハブとの間に、何が起こり、何が行われたかをたどってみよう。そうすれば、あなたが今日のアハブであることがわかるであろう。

221

Vivit, inquit Helias, Dominus, cui assisto ante conspectum, si erit annis istis ros et pluvia, nisi per verbum oris mei (III Reg. XVII, 1) .

PL 13, 840D

エリヤは言う。「私がその前に立つ主は生きている。この数年の間、露も雨もないであろう。私の口の言葉による場合を除いて」(列王記三17:1)。

222

Quod utique cum impletum fuisset, debuerat vecors cognoscere verum Deum solum potentem totum non fuisse, nisi illum, cui serviret Helias. Quid agit Achab?

PL 13, 840D

これが成就したとき、愚か者は悟るべきであった。すべてに力を持つ唯一の真の神とは、エリヤが仕えるその神にほかならないことを。アハブは何をするか。

223

Videt per triennium et eo amplius non esse pluviam, et magis est idolis serviens, magis est cupiens interficere Heliam. Audit Dei propheta ore sacrilegi Achab: Si tu es ipse, qui evertis Israel (III Reg. XVIII, 17) ?

PL 13, 840D

彼は三年、いや、それ以上雨がないのを見ながら、いっそう偶像に仕え、いっそうエリヤを殺そうと望む。神の預言者は、瀆聖の者アハブの口から聞く。「イスラエルを覆すのは、お前なのか」(列王記三18:17)。

224

Sic et tu dicis Athanasio vel nobis, quod enim nos sumus vertentes Dei populum, cum tu sis ad tuam suscipiendam haeresim Christianos convocans: sed audis a nobis quae audiit Achab ille cultor idololatriae ab Helia glorioso: Non nos evertimus Dei domum, sed evertis tu et domus patris tui.

PL 13, 841A

あなたもそのように、アタナシオスに、あるいは我々に言う。神の民を覆しているのは我々だと。しかし、あなたこそ、自分の異端を受け入れさせるためにキリスト教徒を呼び集めているのである。だが、あなたが我々から聞くのは、偶像崇拝の崇拝者であるあのアハブが、栄光ある〔預言者〕エリヤから聞いたことである。「我々が神の家を覆しているのではない。覆しているのは、お前とお前の父の家である」。

225

Aut negabis nihil te cogitare, nisi ut omnes nos coapostatas efficias tuos? Sed ut coeperam de Heliae et Achab dicere actibus: Et dixit Helias: Ego non verto Israel, sed evertis tu et domus patris tui, dum relinquitis vos Dominum Deum nostrum, et itis post Baal.

PL 13, 841A

それとも、あなたは、我々すべてを自分と同じ背教者にすること以外に何も考えていないという〔非難〕を否定するのか。だが、エリヤとアハブの行いについて語り始めていたところに戻ろう。エリヤは言った。「私がイスラエルを覆すのではない。覆すのは、お前とお前の父の家である。汝らが我々の神である主を捨て、バアルのあとに従っているからである」。

226

Et nunc mitte, et congrega ad me omnem Israel in montem Carmeli, et prophetas confusionis quadringentos quinquaginta, et prophetas lucorum quadringentos, manducantes et bibentes in mensa Jezabel.

PL 13, 841A

「今、人を遣わして、イスラエルのすべてを私のもとに、カルメル山に集めよ。また、恥辱の預言者四百五十人と、森の預言者四百人を、イゼベルの食卓で食べ、飲んでいる者たちを」。

227

Et misit rex Achab ad omnem Israel, et collegit omnes prophetas in montem Carmeli: et accessit Helias ad omnes, et dixit eis: Usquequo vos claudicatis sensu vestro? si est Dominus Deus, ite post ipsum. Si autem Baal est, ite post illum.

PL 13, 841B

「アハブ王はイスラエルのすべてに人を遣わし、すべての預言者をカルメル山に集めた。エリヤはすべての者のところに進み出て、彼らに言った。汝らはいつまで、自分の心でよろめいているのか。主が神であるなら、主に従え。しかしバアルが〔神〕であるなら、それに従え」。

228

Et non respondit illi populus verbum: et dixit Helias ad populum dicens: Ego superavi solus prophetarum Domini unus, et prophetae hujus Baal quadringenti quinquaginta viri, et prophetae lucorum quadringenti; dentur ergo nobis duo boves, et eligant sibi illi unum, et demembrent, et imponant eum super lignum, et ignem non supponant; et ego faciam bovem alterum, et ignem non supponam.

PL 13, 841B

「民は彼に一言も答えなかった。エリヤは民に言った。私は、主の預言者としてただ一人残っている。このバアルの預言者は四百五十人、森の預言者は四百人である。我々に二頭の牛を与えよ。彼らは自分たちのために一頭を選び、それを切り分けて薪の上に置き、火は付けるな。私ももう一頭の牛を用意し、火は付けない」。

229

Et clamate in nomine deorum vestrorum et ego clamabo in nomine Dei mei, et erit hic Deus quicumque exaudierit nos in igne, hic erit Deus. Et respondit omnis populus, et dixerunt: Bonum verbum quod locutus est Helias.

PL 13, 841C

「汝らは汝らの神々の名によって呼べ。私は私の神の名によって呼ぶ。火によって我々に答える神は、誰であれ、それこそが神である。民はみな答えて言った。エリヤの語った言葉は良い」。

230

Et dixit Helias ad prophetas confusionis: Eligite vobis vitulum unum et facite priores, quoniam vos multi estis, et clamate in nomine deorum vestrorum, et ignem nolite supponere.

PL 13, 841C

「エリヤは恥辱の預言者たちに言った。汝らのために子牛を一頭選び、汝らが先にせよ。汝らは数が多いからだ。そして汝らの神々の名によって呼べ。ただし火は付けるな」。

231

Et acceperunt vitulum, et fecerunt; et invocabant in nomine Baal a mane usque ad vesperam, et dicebant: Exaudi nos, Baal, exaudi nos.

PL 13, 841C

「彼らは子牛を取って用意した。そして朝から夕まで、バアルの名を呼んで言った。バアルよ、我々に答えよ。我々に答えよ」。

232

Et non fuit istis vox neque auditio: Et apposuit Helias Thesbites dicens: Invocate in voce magna pariter, ne forte occupatus sit, vel dormiat ipse, et suscitabitur.

PL 13, 841C

「しかし彼らには、声も、聞き入れる者もなかった。ティシュベ人エリヤは言い加えた。大声でいっせいに呼べ。おそらく、彼は取り込んでいるか、眠っているのだろう。目を覚ますであろう」。

233

Et illum vocabant in voce magna, et secabant se secundum consuetudinem suam gladiis et novaculis usque ad effusionem sanguinis super se, et prophetabant usque dum transiret meridies; et factum est quomodo tempus erat ut accenderet sacrificium, et locutus est Helias Thesbites ad prophetas dicens: Discedite amodo, et ego faciam holocaustomata.

PL 13, 841C

「彼らは大声で彼を呼び、自分たちの習いにしたがって、剣と小刀で、自分の身に血が流れるまで体を傷つけ、昼を過ぎるまで預言していた。やがて、犠牲をささげる時刻になると、ティシュベ人エリヤは預言者たちに言った。今から離れよ。私が焼き尽くす捧げ物を用意する」。

234

Et discesserunt et abierunt; et dixit Helias ad populum: Accedite ad me. Et accesserunt omnes populi ad eum, et accepit Helias duodecim lapides secundum numerum tribus Israel, sicut locutus est Dominus ad eum dicens: Israel erit nomen tuum.

PL 13, 842A

「彼らは離れて去った。エリヤは民に言った。私のもとに来なさい。すべての民が彼のもとに来た。エリヤは、イスラエルの部族の数にしたがって、十二の石を取った。主が彼に語って、イスラエルがあなたの名となるであろう、と言ったとおりである」。

235

Et aedificavit lapides, et restituit altare Domini quod dissipatum fuerat, et fecit foveam, quae caperet duas metretas seminis in gyro altaris et constipavit scizas super altare quod fecit, et demembravit holocaustum, et imposuit scizam, et stipavit super altare, et dixit: Accipite mihi quatuor hydrias aquae, et effundite super holocaustum, et super scizam.

PL 13, 842A

「そして彼は石を積み、打ち壊されていた主の祭壇を築き直した。祭壇のまわりに、種を二メトレタ入れられるほどの溝を掘り、自分が築いた祭壇の上に割り木を積み重ねた。焼き尽くす捧げ物を切り分け、割り木の上に置いて、祭壇の上に積み上げ、言った。四つの水がめに水を汲んで、焼き尽くす捧げ物と割り木の上に注げ」。

236

Et dixit: Iterum afferte. Et iterum attulerunt. Et dixit: Repetite tertio. Et repetierunt tertio, et manabat aqua in circuitu sacrarii, et foveam impleverunt aqua.

PL 13, 842B

「そして言った。もう一度持って来い。彼らはもう一度持って来た。彼は言った。三度目もせよ。彼らは三度目もした。水は祭壇のまわりにあふれ、溝は水で満ちた」。

237

Et clamavit Helias in coelum, et dixit: Dominus Deus Abraham, et Isaac, et Israel, exaudi me, Domine, exaudi me hodie in igne, ut sciant omnis populus hic, quoniam tu es Dominus Deus Israel, et ego servus tuus, et propter te feci haec opera, et tu versasti cor populi hujus retro.

PL 13, 842B

「エリヤは天に向かって叫んで言った。アブラハム、イサク、イスラエルの神である主よ、私に答えよ。主よ、今日、火によって私に答えよ。この民がみな、汝がイスラエルの神である主であり、私が汝のしもべであって、汝のゆえにこれらの業を行ったことを知るために。また、汝がこの民の心を後ろへ向けさせたことを知るために」。

238

Et cecidit ignis a Domino de coelo, et comedit holocausta, et scizas, et aquam quae erat in altare, et lapides et terram linxit ignis: et cecidit totus populus super faciem suam, et dixit: Vere Dominus Deus ipse est Deus.

PL 13, 842B

「そして主のもとから、火が天から落ちて、焼き尽くす捧げ物と、割り木と、祭壇にあった水を食い尽くし、石と土も火がなめ尽くした。民はみな地にひれ伏して言った。まことに、主こそ神である」。

239

Et dixit Helias ad populum: Suscipite prophetas Baal, nemo sit salvus ex illis. Et susceperunt illos, et deduxit illos Helias ad torrentem Cison, et occidit illos ibi; et dixit ad Achab: Manduca et bibe, quoniam vox est pedum pluviae.

PL 13, 842B

「エリヤは民に言った。バアルの預言者たちを捕らえよ。彼らのうち一人も助かってはならない。民は彼らを捕らえ、エリヤは彼らをキションの谷川に連れて行き、そこで彼らを殺した。そしてアハブに言った。食べ、飲め。雨の足音がするからだ」。

240

Et ascendit Achab, ut manducaret et biberet: et Helias ascendit in Carmelum, et inclinavit se in terram, et posuit faciem suam inter genua, et dixit puero suo: Ascende et prospice viam maris. Et respexit puer, et dixit puer: Non est nihil. Circumage te septies.

PL 13, 842C

「アハブは食べ飲みに上って行った。エリヤはカルメルに上り、地にかがみ込み、顔を膝の間に置き、自分の若者に言った。上って海の方角を見よ。若者は見て言った。何もありません〔底本は non est nihil。ミーニュの脚注は、ギリシア語風の言い方で「何もない」の意とする〕。エリヤは言った。七度、行き来せよ」。

241

Et factum est in septimo, et ecce nubis pusilla, quasi vestigium hominis adducens aquam de mari. Et dixit illi Helias: Ascende, et dic ad Achab: Junge currum tuum et ascende, ne comprehendat te pluvia.

PL 13, 842C

「そして七度目に、見よ、人の足跡ほどの小さな雲が、海から水を運んで来ていた。エリヤは彼に言った。上って、アハブに言え。あなたの車に馬をつないで上れ。雨があなたに追いつかないように」。

242

Et factum est hinc et inde, et coelum contenebricavit nubibus, et ventis, et facta est pluvia magna: et plorabat et ibat Achab in Israel, et manus Domini erat in Heliam (III Reg. XVIII, 18) .

PL 13, 842C

「そして、あちらこちらで事が起こり、天は雲と風で暗くなり、大雨が降った。アハブは泣きながら、イスラエルへ行った〔底本は plorabat(泣いていた)。文脈に合いにくいが、底本どおりに訳した〕。そして主の手がエリヤの上にあった」(列王記三18:18)。

243

Cognoscis in qua perversitate hodie tu sis manens in qua manserit et Achab: de tantis etenim signis ac prodigiis exhibitis non dignatur gaudere cum populo, sed dolet, cur Helias sacerdotes ac prophetas idolorum fuerit ausus interficere: nec post tanta dignatur semet vertere ad Deum, sed magis adhuc ejus persequitur cultorem.

PL 13, 842C

あなたは知るがよい。あなたが今日とどまっている邪悪は、アハブがとどまっていた邪悪と同じである。実に、これほどのしるしと奇跡が示されたのに、アハブは民とともに喜ぼうとせず、エリヤが偶像の祭司と預言者を思い切って殺したことを嘆く。これほどのことのあとでも、神に向かって身を翻そうとせず、いっそう、神を崇める者をなお迫害するのである。

244

Videt quia est Deus in Helia, et magis quaerit ejus animam. Conspicit prophetas Baal et lucorum fuisse daemoniorum cultores, et illos magis etiam exstinctos diligit, quam eum, quem tot modis adverterat Dei domesticum.

PL 13, 843A

アハブは、エリヤのうちに神がいることを見ながら、いっそうその命を求める。バアルと森の預言者たちが、悪霊の崇拝者であったと目にしながら、滅ぼされた彼らのほうを、多くの仕方で神の家の者であると思い知らされたエリヤよりも、いっそう愛する。

245

Ita et tu eos dignaris diligere, quos haeresis Arianae sectae vides homines, et es Dei cultores quam acerrime persequens.

PL 13, 843A

そのように、あなたもまた、アレイオス派の異端に属する人々を愛しているし、神を崇める者たちをこのうえなく激しく迫害している。

246

Pauca de multis gestis inter Achab et Heliam idcirco duxi tibi ingerenda, ut possis noscere vos, ex quo Deum derelinquitis, neque signis, neque prodigiis facile converti ad eum, sed magis in vestris durantes erroribus, ut bestias immanes saevire in gregem Dei cultorum.

PL 13, 843A

アハブとエリヤの間で行われた多くの事のうち、わずかを私があなたに示すべきだと考えたのは、諸君が神を捨ててからというもの、しるしや奇跡によっても容易には神に立ち帰らず、むしろ己の誤りの中にとどまって、猛獣のように、神を崇める者たちの群れに荒れ狂っていることを、あなたが知れるようにするためである。

247

Deprecamur te, Constanti, ne adhuc in his tuis malis digneris demorari, sed magis emergas a turbinibus diaboli, ne illa comprehendant te mala, quae Achab et Jezabel.

PL 13, 843B

我々はあなたに願う、コンスタンティウスよ。なおもこれらのあなたの悪の中にとどまることのないようにせよ。むしろ悪魔の渦から抜け出せ。アハブとイゼベルを襲ったあの災いが、あなたを捕らえることのないように。

248

Nec in eo dicas felicem te, quia potens sis ad Dei persequendos homines: quando videas potuisse ad petitum Heliae exstingui Achab et Jezabel, et tamen fuerint reservati, ut plenius et Heliae Dei hominis tolerantia fuisset beatificata et illorum impleta impietatis mensura: quasi vero non posset Helias petere Deum, ut arderent persecutores religionis ejus idolorum cultores.

PL 13, 843B

神の人々を迫害する力があるからといって、そのことで自分を幸福だと言ってはならない。エリヤが求めさえすればアハブとイゼベルは滅ぼされ得たのに、それでも彼らは取り置かれたのだと、あなたは見ている。神の人エリヤの忍耐がいっそう十分に祝福され、あの者たちの不敬の量がいっそう満たされるためである。まるでエリヤが、神の宗教の迫害者である偶像の崇拝者たちが焼き尽くされるように、神に求めることができなかったかのようではないか。

249

Ignem petit dari de coelo ad sacrificia consumenda; illico descendit pluvia, quae triennio fuerat ablata et mensibus sex; petit, et illico datur aqua, quamplurima signa fiunt; et exstingui Dei inimici ad petitum Heliae non potuerunt, cum etiam illos honoratos quinquagenarios ad Heliae dictum descendens ignis consumpserit?

PL 13, 843B

彼は犠牲を焼き尽くすため、天から火が下ることを求める。すると、三年六か月のあいだ取り去られていた雨が、すぐさま降った。彼が求めると、すぐ水が与えられ、おびただしいしるしが起こる。それなのに、神の敵どもは、エリヤの求めによって滅ぼされ得なかったというのか。あの名高い五十人隊長たちさえ、エリヤの言葉によって、下った火が焼き尽くしたのに。

250

Vides hodie posse, quia persequaris Athanasium, vel nos te fulmine aut quolibet modo exstingui, sed reservari ad hoc, ut aut te convertas, aut omnis possit impleri iniquitatis tuae mensura. Persequebatur Achab rex Heliam, ut tu persequeris nunc Athanasium.

PL 13, 843C

あなたは見ている。あなたがアタナシオスを、あるいは我々を迫害しているのだから、今日、あなたが雷かその他の仕方で滅ぼされてもおかしくないことを。しかし、あなたが立ち帰るか、あなたの不義の量がすっかり満たされるかのために、あなたは取り置かれているのである。アハブ王はエリヤを迫害した。いまあなたがアタナシオスを迫害しているように。

251

Dixit nempe Jezabel ad Domini prophetam, posteaquam comperisset per Heliam illas virtutes exhibitas, et prophetas confusionis atque religionum sacerdotes interfectos: Haec mihi faciant dii et haec mihi adaugeant, si non in hac hora cras posuero animam tuam, quemadmodum animam unius ex illis (Ibid. XIX, 2) .

PL 13, 843C

イゼベルは、エリヤによってあの力ある業が示され、恥辱の預言者たちと諸々の祭祀の祭司たちが殺されたと知ったのち、主の預言者に言った。「神々が私にこれをなし、さらにこれを加えるがよい。明日のこの時刻までに、私がお前の命を、あの者たちの一人の命のようにしなかったなら」(列王記三19:2)。

252

Sed quid audit Helias a Deo post quadraginta dierum ac noctium celebratum jejunium? nempe ut ungeret reges, per quos Achab et socii exstinguerentur.

PL 13, 843C

しかし、エリヤは四十日四十夜の断食を行ったのち、神から何を聞くか。まさしく、王たちに油を注げということである。その王たちによって、アハブとその一味は滅ぼされるのである。

253

Est cum Helia misericordia Dei, cognoscit Helias diligi se a Deo: contra Achab Heliae persecutor ita est miser, ut in diaboli semper potestate fuerit.

PL 13, 843D

エリヤとともにあるのは神の慈しみであり、エリヤは神に愛されていると知っている。これに対して、エリヤの迫害者アハブは、つねに悪魔の力の下にあったほど惨めである。

254

Sic Athanasium juste puniri mandasti quomodo et Jezabel Nabutheum Israelitem: sic tu veros testes produxisti contra Athanasium, ut illi produxerunt ad quos scripserat Jezabel dicens: Jejunate jejunium, et sedeat Nabutheus in primo populo, et collocate duos viros filios iniquorum contra eum, et testentur adversus eum dicentes: Maledixisti Dominum et regem; et deducite eum, et lapidetur, et moriatur (Ibid. XXI, 9) .

PL 13, 844A

あなたは、イゼベルがイスラエル人ナボテにしたのと同じように、アタナシオスが正しく罰せられるよう命じた。イゼベルが書き送った相手が証人を立てたのと同じように、あなたは、アタナシオスに対して、真実の証人を立てたというのか。イゼベルは書いて言った。「断食を布告せよ。ナボテを民の筆頭に座らせ、二人の邪悪な者の子らを彼の向かいに置き、彼に対して、お前は主と王を呪った、と証言させよ。そして彼を連れ出し、石で打たせて、死なせよ」(列王記三21:9)。

255

Talia sunt opera nunc vestra Arianorum: reos nos dicitis, impingitis multa, nec testibus falsis egetis, ipsi enim testes in omnibus falsi estis.

PL 13, 844A

いまの諸君アレイオス派の業はそのようなものである。諸君は我々を被告呼ばわりし、多くの非難を浴びせ、偽りの証人を必要ともしない。諸君自身が、あらゆることにおいて偽りの証人だからである。

256

Sic vos filii perditionis Ariani interficere tentatis Athanasium, quomodo Nabutheum Jezabel; tamquam possetis omnia conspicientis effugere manum.

PL 13, 844A

このように、諸君滅びの子らであるアレイオス派は、イゼベルがナボテを殺したように、アタナシオスを殺そうと企てる。あたかも、すべてを見通す者の手から逃れられるかのように。

257

Scis vindicasse Deum sanguinem Nabuthei, mortem ejus de manibus interfectorum exquisivisse; et arbitraris ex tuis manibus non Deum exquisiturum sanguinem sacerdotis sui Athanasii?

PL 13, 844A

あなたは、神がナボテの血に報復し、その死を殺した者たちの手から求めたことを知っている。それなのに、神が自らの司教アタナシオスの血を、あなたの手から求めないとでも考えるのか。

258

Et dixit Dominus ad Heliam Thesbitem dicens: Surge et descende in obviam Achab regi Israel, qui est in Samaria, quia hic in vineam Nabuthei descendit, ut possideat eam.

PL 13, 844B

「主はティシュベ人エリヤに言った。立って下り、サマリアにいるイスラエルの王アハブに会え。彼はナボテのぶどう畑を所有しようとして、そこに下って来ている」。

259

Et dices ad eum: Haec dicit Dominus: Quomodo occidisti Nabutheum, et possedisti vineam ejus, propter hoc haec dicit Dominus: In loco in quo linxerunt canes et sues sanguinem Nabuthei, ibi lingent canes sanguinem tuum, et fornicariae lavabunt in sanguine tuo.

PL 13, 844B

「お前は彼に言え。主はこう言う。お前はナボテを殺し、彼のぶどう畑を所有した。それゆえ、主はこう言う。犬と豚がナボテの血をなめたその場所で、犬がお前の血をなめ、遊女たちがお前の血で身を洗う」。

260

Et dixit Achab ad Heliam: Si invenisti me, inimicus meus? Et dixit Helias: Inveni, quoniam cogitasti facere maligne ante conspectum Domini, ut exacerbares eum.

PL 13, 844B

「アハブはエリヤに言った。わが敵よ、お前は私を見つけたのか。エリヤは言った。見つけた。お前は主の前に悪を行おうと企み、主を怒らせたからである」。

261

Haec dicit Dominus: Ecce ego induco super te mala, et succendam post te ignem, et disperdam tuum, Achab, mingentem ad parietem, et contemptum, et reliquum in Israel: et dabo domum tuam sicut domum Hieroboam filii Nabath, sicut domum Saba filii Acia, pro omnibus exacerbationibus, quibus exacerbasti, et peccatum dedisti in Israel.

PL 13, 844B

「主はこう言う。見よ、私はお前の上に災いをもたらし、お前のあとに火をつける。アハブよ、私は、お前に属する者で壁に小便をする者を、卑しめられた者も、イスラエルに残された者も滅ぼす。そしてお前の家を、ネバトの子ヤロブアムの家のように、アヒヤの子サバ〔底本は Saba。アヒヤの子とあるのでバアシャのことと思われる〕の家のようにする。お前が私を怒らせ、イスラエルに罪を犯させた、そのすべての怒らせたことのゆえである」。

262

Et ad Jezabel locutus est Dominus dicens; Canes manducabunt eam ante murum Israel: et mortuos tuos in civitate manducabunt volucres coeli (Ibid. 17) .

PL 13, 844C

「そしてイゼベルについて、主は語って言った。犬がイスラエルの城壁の前で彼女を食う。お前の死者たちは、町で天の鳥が食う」(列王記三21:17)。

263

Quid tu, Constanti, dicis ad haec? minora astruis esse peccata tua, quam fuerunt Achab et Jezabel? illi sacerdotes Dei sunt persecuti, interimerunt Dei domesticos, religionem Dei tulerunt, et idololatriam statuerunt, populum averterunt a Deo, et tu haec omnia fecisti ac facis.

PL 13, 844C

コンスタンティウスよ、あなたはこれに何と言うのか。あなたの罪は、アハブとイゼベルの罪より軽いと主張するのか。あの者たちは神の祭司たちを迫害し、神の家の者たちを殺し、神の宗教を取り去って偶像崇拝を打ち立て、民を神から背かせた。そしてあなたは、これらすべてを行ったし、いまも行っている。

264

Sic nos tu vocas inimicos tuos quomodo et Achab Heliam, qui cum audisset ore prophetae Domini indignationem, dixerit: Si invenisti me, inimicus Achab regi (Ibid. 20) ?

PL 13, 844C

あなたが我々を自分の敵と呼ぶのは、アハブがエリヤをそう呼んだのと同じである。アハブは、主の預言者の口から憤りを聞いたとき、こう言ったではないか。「王アハブの敵よ、お前は私を見つけたのか」(列王記三21:20)〔底本は inimicus Achab regi。260節の「わが敵よ」と形が異なるが、底本どおりに訳した〕。

265

Nempe quia diceret: Noli idolis servire, sed Deo soli Abrahae, Isaac, et Israel: et nunc quia tibi dicatur: Noli esse haereticus, sed esto Christianus, inimicos vocas, quod tibi idololatriam tradenti haec ingerentur, quae fuerint ingesta et per Heliam regi Achab; qui Achab dilexisset profecto Heliam, si ejus idolis Domini propheta censuisset serviendum, derelinquendum vero Deum.

PL 13, 844D

それはまさしく、エリヤが「偶像に仕えるな。ただ神に、アブラハム、イサク、イスラエルの神にのみ仕えよ」と言ったからである。そして今、あなたに「異端者であるな、キリスト教徒であれ」と言われているために、あなたは我々を敵と呼ぶ。偶像崇拝を広めているあなたに、エリヤが王アハブに浴びせたのと同じことが浴びせられるからである。そのアハブも、主の預言者が、アハブの偶像に仕えるべきで、神は捨てるべきだと判断したなら、きっとエリヤを愛したであろう。

266

Negare tu id non potes, quod enim si esse elegissemus quod ipse es, fuisses nos singulari dilecturus affectu.

PL 13, 845A

あなたはこれを否定できない。もし我々が、あなた自身がそうであるものになることを選んでいたなら、あなたは我々を格別の情愛で愛したであろうからである。

267

Quibus rebus intelligeris esse filius pestilentiae, tenebrarum fons, gurges omnium malorum, caput totius nequitiae, sentina omnium blasphemorum, haereticorum fomes, radix amaritudinis; arbos igni destinata, quippe afferens fructus mortiferos; inimicus Dei, hostis ecclesiae, veritatis interpolator, pravitatis concinnator, injustitiae amator, justitiae adversarius; totus in tenebras, et quidem inextricabiles conversus; factus vero verius templum omnium daemonum, quorum instinctu haec cuncta, ut Achab, perpetratus fueris mala, ac perpetreris.

PL 13, 845A

これらのことから、あなたは次のものだと知られる。疫病の子、闇の源、すべての悪の深淵、あらゆる邪悪の頭、すべての冒瀆者のどぶ、異端者たちの火口、苦みの根。火に定められた木、まことに死をもたらす実を結ぶ。神の敵、教会の仇、真理を改竄する者、曲がったことを整える者、不義を愛する者、義の敵対者。ことごとく闇に、しかも抜け出しようのない闇に向きを変えた者。まことに、あらゆる悪霊の神殿となった者。その唆しによって、アハブのように、これらすべての悪があなたによって行われたし、いまも行われている。

268

Sed non diu, nisi te converteris ad Deum, esse poteris impunitus; cum cernas quae receperint Achab et Jezabel.

PL 13, 845B

しかし、あなたが神に立ち帰らないかぎり、長くは罰を免れ得ないであろう。アハブとイゼベルが何を受けたかを、あなたは見ているのだから。

269

Si enim Achab, sicut ei fuerat promissum ore Heliae, interit, si canes comedunt Jezabel, tu eris a tantis impunitus facinoribus? qui non solum non doles interfecisse te Deo mancipatos, sed et adhuc glorieris, existimans bene te fecisse.

PL 13, 845B

というのは、もしアハブが、エリヤの口によって約束されたとおりに滅び、もし犬がイゼベルを食うのなら、あなたがこれほどの凶行の罰を免れるだろうか。あなたは、神に身を捧げた者たちを殺したことを悔やまないばかりか、いまなおそれを誇り、よいことをしたと思っている。

270

Nec mirum cum praescius futurorum, cujus tu negator es, dixerit in Evangelio: Veniet hora, ut omnis qui vos occiderit putet se officium Deo facere; sed hoc faciunt quia nesciunt neque Patrem, neque unicum Filium ejus (Joan. XVI, 2) : Sciens tu, degens sine notitia Dei persequeris Athanasium vera tibi dicentem, ex toto amantem Deum corde.

PL 13, 845B

驚くことではない。未来を予知する者、あなたが否認しているその者が、福音書でこう言ったのである。「汝らを殺す者がみな、自分は神に務めを果たしていると思う時が来る。しかし彼らがこれをするのは、父をも、その独り子をも知らないからである」(ヨハネ16:2)。あなたは承知の上で、神の知識なしに暮らしながら、あなたに真実を語り、心を尽くして神を愛するアタナシオスを迫害している〔底本は Sciens tu(知りつつ、あなたは)。「神の知識なしに」と並んで落ち着かないが、「承知の上で」と取った。本文が崩れていて「そのように」の意とも読める〕。

271

Sic et Achab persecutus Heliam. Sed vide exitum Heliae atque inimici ejus Achab. Heliam conspice translatum ad amicitias Dei perfruendas aeternas; et nunc Achab torquetur in exterioribus tenebris.

PL 13, 845C

アハブもまたそのようにエリヤを迫害した。しかしエリヤの最期と、その敵アハブの最期を見よ。エリヤは、神との友誼を永遠に享受するために移されたと見るがよい。そしていまアハブは、外の闇で責め苦を受けている。

272

Est Helias de Dei gaudens amicitiis, et est Achab exsolvens perpetuas poenas. Erit sine dubio Athanasius in convivio ubi est Helias, et tu eris in loco illo tormentorum, nisi tibi consulueris, in quo detinetur Achab, cujus in omnibus imitator reperieris.

PL 13, 845C

エリヤは神の友誼を喜んでおり、アハブは永遠の刑罰を払っている。疑いなく、アタナシオスはエリヤのいる饗宴の席にいるであろう。そしてあなたは、自らのために考えをめぐらさないかぎり、アハブが留め置かれているあの責め苦の場にいることになろう。あなたは、あらゆる点でアハブに倣う者だと明らかだからである。

273

Istud est sapere, ut elegisses infelicitatem aeternam Achab regis, magis quam frui felicitate perpetua, quam est consecutus Helias? cujus translationem loquitur scriptura in quarto Regnorum libro dicens: Euntibus autem illis et loquentibus, ecce currus igneus, et equi ignei, et separavit inter utrosque: et ascendit Helias in commotione quasi in coelum: et Helisaeus videbat, et ipse clamabat, et dixit: Pater, pater, agitator Israel.

PL 13, 845C

アハブ王の永遠の不幸を選び、エリヤが得た永続の幸福を享受しないことが、賢いと言えるのか。エリヤの移されたことを、聖書は列王記四でこう語る。「彼らが歩きながら語り合っていると、見よ、火の車と火の馬が現れ、二人の間を分けた。エリヤは旋風のうちに、天へ上るように上って行った。エリシャはそれを見ており、叫んで言った。わが父、わが父、イスラエルの御者よ」。

274

Et non vidit eum amplius (IV Reg. II, 11) . Non novum nobis tuum, haeretice, factum poterit videri, si nos persequaris Domini sacerdotes; cum in libro Paralipomenon secundo inveniamus Hieroboam et ejus filios haec egisse.

PL 13, 845D

「そして、彼をもはや見なかった」(列王記四2:11)。異端者よ、あなたが主の司教たちである我々を迫害したところで、我々には何も新しいことには見えまい。歴代誌下に、ヤロブアムとその子らがこのようにしたことが見出されるからである。

275

Sacra scriptura, Juda, inquit, et Benjamin, et levitae, et sacerdotes qui erant in omni Israel, convenerunt ex omnibus finibus, quoniam dereliquerunt levitae et tabernacula sua et possessiones suas, et abierunt ad Hieroboam, quoniam repellit eos Hieroboam, et filii ejus, ut non servirent Domino.

PL 13, 846A

聖書は言う、「ユダとベニヤミン、そしてレビ人たち、またイスラエルの全土にいた祭司たちは、あらゆる境から集まった。レビ人たちが自分たちの幕屋と所有地を捨てて、レハブアム〔底本は Hieroboam。ミーニュの脚注は、ギリシア語本文が「ユダへ、エルサレムへ」とするのに照らして Roboam(レハブアム)と読むのを正しいとする〕のもとへ去ったからである。ヤロブアムとその子らが、彼らが主に仕えることのないよう退けたからである。」

276

Et constituit ibi sacerdotes excelsorum, et simulacris, et daemoniis, et vitulis, quae fecit Hieroboam: et projecit eos a filiis Israel, et a tribubus Israel, qui dederant cor suum quaerere Dominum Deum Israel (II Paralip. XI, 12) .

PL 13, 846A

「そして彼はそこに、高き所と、偶像と、悪霊と、ヤロブアムの造った子牛との祭司たちを立てた。そしてイスラエルの子らから、またイスラエルの諸部族から、イスラエルの神なる主を求めることに心を向けていた者たちを、追い出した」(歴代誌下11:12)。

277

Non erit itaque admirandum, si tu nos vel nobis divinitus commissos persequeris, si de re nobis commissa nos pellis, si denique locis nostris ordines Dei inimicos eos, qui tecum dereliquerunt Deum, quando videas haec te implere quae fecerit Hieroboam.

PL 13, 846A

それゆえ、あなたが我々を、あるいは神によって我々に委ねられた者たちを迫害し、我々に委ねられた務めから我々を追い払い、さらには我々の座に、あなたと共に神を捨てた者たち、神の敵どもを据えるとしても、驚くには当たらない。あなたがヤロブアムの行ったことを果たしているのが見えるからである。

278

Quid est enim dicere: Fidem apud Nicaeam damnate conscriptam, et suscipite meam; nisi hoc quod dixit Hieroboam: Et relinquite Deum, et servile simulacris meis?

PL 13, 846B

「ニカイアで作成された信仰を断罪せよ、そして私のものを受け入れよ」と言うのは、ヤロブアムの言った「神を捨てよ、そして私の偶像に仕えよ〔底本の字は不鮮明で、servite とも servile とも読める。servite と取った〕」と言うことでなくて何であろうか。

279

Quis tu homo dicis: Damnate absentem, inauditum, innocentem? certe is, qui jam fidem apostolicam negaveras atque evangelicam; nempe is, qui traditionem beatorum destruxeras, quantum apud te ac tuos est, apostolorum: inde denique factum est, ut ad tantam venires vecordiam, quia fueris ut Hieroboam sine Deo.

PL 13, 846B

「不在の者を、弁明も聞かれぬ者を、無実の者を断罪せよ」などと言う、あなたは何者か。確かに、すでに使徒の信仰と福音の信仰を否んだ者であり、あなたとあなたの仲間に関する限り、祝福された使徒たちの伝承を破壊した者である。まさにそれゆえに、あなたはこれほどの狂気に至ったのである。あなたが、ヤロブアムのように神なき者であったからである。

280

Caeterum si Deum habuisses, si te ejus meminisses cultorem, numquam profecto diceres: Damnate innocentem; percutite inauditum, absentem, consacerdotem vestrum.

PL 13, 846B

もしあなたが神を持っていたなら、もしあなたが神を崇める者であることを思い起こしていたなら、「無実の者を断罪せよ。弁明も聞かれぬ者を、不在の者を、諸君の同僚の司教を打て」などとは、決して言わなかったであろう。

281

Et ut videas te non esse in Deo, unde et talia fieri mandaris, accipe regem, cum quo pro meritis fuerit Deus suus, accipe et ejus obsecrationem ad Domini sacerdotes, quos populo Dei impellebat justum judicare judicium: conspice etiam tuorum a te contra ecclesiam institutorum judicium, et illius ministrorum actus, et poteris perpendere, si tecum non immundi spiritus sunt, qui fuerunt cum Hieroboam.

PL 13, 846B

あなたが神のうちにいないことを知るために――それゆえにこそ、あなたはこのようなことが行われるよう命じたのである〔mandaris は mandaveris の縮約と取った〕――、その功に応じて神が共にあった王を見よ。また、神の民に正しい裁きを下すよう促した、主の祭司たちへの彼の懇願を聞け。そしてあなたが教会に逆らって立てた者たちの裁きと、その奉仕者たちの行いを見よ。そうすれば、ヤロブアムと共にいた汚れた霊どもが、あなたとも共にいるのではないかと、よく量ることができよう。

282

Et habitavit, inquit in libro secundo Paralipomenon, Josaphat in Jerusalem, et conversus est, et exiit in populo a Bersabee usque ad montem Ephrem, et convertit eos ad Dominum Deum patrum suorum, et statuit judices in omnibus civitatibus Juda munitis, et per singulas civitates dixit judicibus: Videte quid vobis facietis: non enim homini judicabitis, sed Domino, et vobiscum est in verbo, et nunc sit timor Domini super vos, ut servetis et faciatis.

PL 13, 846C

歴代誌下の書に言う、「ヨシャファトはエルサレムに住み、また転じて、民の中へ出て行き、ベエルシェバからエフライムの山まで巡り、彼らを、その父祖たちの神なる主へと立ち帰らせた。そして、ユダの城壁のある全ての町に裁き人を立て、町ごとに裁き人たちに言った、『汝らの行うことに注意せよ。汝らは人のために裁くのではなく、主のために裁くのである。主は言葉において汝らと共にある。今、主への畏れが汝らの上にあるように。汝らが守り、また行うために。』」

283

Neque enim est cum Domino Deo nostro iniquitas, neque personae acceptio, neque munerum acceptio. Et quidem in Hierusalem statuit Josaphat de levitis, et sacerdotibus, et principibus Israel in judicium Domini, et judicare habitantes in Jerusalem.

PL 13, 846C

「『我々の神なる主のもとには、不義も、人を偏り見ることも、賄賂を受けることもないからである。』また実に、ヨシャファトはエルサレムに、レビ人と祭司たちとイスラエルの長たちの中から、主の裁きのために、またエルサレムに住む者たちを裁くために〔人々を〕立てた。」

284

Et mandavit super eos dicens: Ita facietis in timore Domini, in corde perfecto; et omne judicium quod acceptum fuerit super vos a fratribus vestris, qui habitant in civitatibus suis, inter medium sanguinis et sanguinis, inter medium legis, in mandatis ac justificationibus, et ad judicia: et distinguetis eis, et non peccabunt Domino, et non erit ira super vos et fratres vestros: sic facite, et non peccabitis.

PL 13, 846D

「そして彼らに命じて言った、『汝らは主への畏れのうちに、全き心をもってこのように行え。町々に住む汝らの兄弟たちから汝らのもとに持ち込まれる全ての裁き、すなわち血と血の間のこと、律法の間のこと、戒めと定めのこと、また裁きのことについては、彼らに〔事の分かれ目を〕明らかにせよ。そうすれば彼らは主に対して罪を犯さず、汝らと汝らの兄弟たちの上に怒りは臨まない。このように行え、そうすれば汝らは罪を犯さない。』」

285

Ecce Amarias sacerdos princeps super vos in omne verbum Domini, et Jabadias filius Zmabel, qui princeps est domui Juda in omne verbum regis: et scribae, et levitae in conspectu vestro. Confortamini et facite, et erit Dominus vobiscum cum bono (II Paralip. XIX, 4) .

PL 13, 847A

「『見よ、祭司アマリヤが主の全てのことについて汝らの上に長としており、ユダの家の長であるズマベルの子ヤバディヤが、王の全てのことについて〔長としており〕、書記たちとレビ人たちが汝らの前にいる。心を強くして行え。そうすれば主は汝らと共に、よきうちにあろう。』」(歴代誌下19:4)。〔底本は「ヤバディヤ」を Jabadias、その父を Zmabel と綴る。ミーニュの脚注は、ラテン訳とギリシア語本文に従って Zabadias filius Ismael(イシュマエルの子ゼバドヤ)とする。底本の形のまま音写した。引用は歴代誌下19:11 に当たる〕

286

Numquid dixit ad Domini sacerdotes, vel ad regni sui principes, vel ad caeteros judices: Condemnate justum, persequimini innocentem, damnate; interficite omnes credentes in Deum?

PL 13, 847A

彼は、主の祭司たちにも、自分の王国の長たちにも、その他の裁き人たちにも、「正しい者を罪に定めよ、無実の者を迫害せよ、断罪せよ、神を信じる者を皆殺せ」などと言っただろうか。

287

Numquid dixit: Amate, quod non amat Deus; odite justitiam, diligite injustitiam, sicuti dicis tu? Aut numquid negare poteris te dixisse, Damnate Athanasium absentem, inauditum?

PL 13, 847A

彼は、「神の愛さぬものを愛せ、正義を憎み、不正を愛せ」と、あなたが言うように言っただろうか。それとも、あなたは「不在の、弁明も聞かれぬアタナシオスを断罪せよ」と言ったことを、否定できるだろうか。

288

Josaphat Deo dicatus rex Judae dicit secundum Domini judicandum legem; et tu dicis in apostasiam conversus rex, Damnate inauditum.

PL 13, 847B

神に献げられたユダの王ヨシャファトは、主の律法に従って裁くべきだと言う。ところがあなたは、背教へと転じた王として、「弁明も聞かれぬ者を断罪せよ」と言う。

289

Pone interea, Constanti, hodie in corpore esse Josaphat regem, et utrosque vos dicere ad nos, ille quidem haec: Videte quid vos facietis: non enim homini judicabitis, sed Domino, et vobiscum est in verbo, et nunc sit timor Domini super vos, ut servetis et faciatis.

PL 13, 847B

コンスタンティウスよ、さしあたり、王ヨシャファトが今日この世に肉体をもって在ると仮定せよ。そして諸君二人が我々に語るとする。かの王はこう言う、「汝らの行うことに注意せよ。汝らは人のために裁くのではなく、主のために裁くのである。主は言葉において汝らと共にある。今、主への畏れが汝らの上にあるように。汝らが守り、また行うために。」

290

Neque enim est cum Domino Deo nostro iniquitas, neque personae acceptio (Ibid. 6) ; tu contra esse damnandum dicas inauditum, et eum quidem quem etiam ipse scias innocentem; cui obedire poterimus nos antistites Dei? nos, quos ante populo suo ore Jeremiae promiserat dicens: Et dabo vobis pastores secundum cor meum, et pascent vos, pascentes cum disciplina (Jer. III, 15) .

PL 13, 847B

「我々の神なる主のもとには、不義も、人を偏り見ることもないからである」(歴代誌下19:6)。ところがあなたは逆に、弁明も聞かれぬ者を断罪せよ、しかも、あなた自身が無実と知っている者をそうせよと言うであろう。神の司教である我々は、誰に従うことができようか。我々は、先に神がその民にエレミヤの口を通して、「そして私は、わが心にかなう牧者たちを汝らに与える。彼らは汝らを養い、訓練をもって養うであろう」(エレミヤ3:15)と約束した者たちである。

291

Cui, inquam, obediremus, tibi ne an Josaphat dicato Deo viro, qui id nos facere compelleret, quod meminissemus fieri mandasse Deum?

PL 13, 847C

我々は、私は問う、誰に従うべきだろうか。あなたにか、それとも神に献げられた人ヨシャファトにか。彼は、神が命じたと我々が思い起こすことを、我々に行わせようとするのだ。

292

Si itaque illum cognoscis Domini implere praecepisse mandata, te vero exstitisse non solum Dei mandatorum destructorem, verum etiam ipsius desertorem, superest ut videas, quis vestrum fuerit homo Dei, quis ejus clementiae fecerit voluntatem.

PL 13, 847C

それゆえ、もしあなたが、かの人は主の戒めを果たすよう命じたと認め、あなたこそが神の戒めを壊した者であるばかりか、神自身を捨てた者であると認めるなら、諸君のうちどちらが神の人であり、どちらが神の慈しみの意志を行ったかは、あなた自身が見るべきことである。

293

Legimus scriptum sic de illo: Et factus est Dominus cum Josaphat, quoniam ambulavit in viis patris sui primis, et non quaesivit simulacra, sed Dominum Deum patris sui, et in mandatis ejus ambulavit, et non sic opera Israel: et direxit Dominus regnum ejus: et dedit omnis Juda munera Josaphat: et factae sunt illi divitiae et gloria multa: et exaltatum est cor ejus in viis Domini, et adhuc amputavit et lucos a Juda: et tertio anno regni sui misit duces suos, et filios virtutum (II Paralip. XVII, 3) .

PL 13, 847C

彼について、我々はこのように書かれているのを読む。「そして主はヨシャファトと共にあった。彼が父祖の初めの道を歩み、偶像を求めず、その父の神なる主を求め、その戒めのうちを歩み、イスラエルの行いのようにはしなかったからである。主は彼の王国を正しく導いた。ユダの全ては、ヨシャファトに贈り物を献げた。彼には富と大いなる栄光が備わった。彼の心は主の道のうちに高められ、さらに彼はユダから聖なる木立をも取り除いた。その治世の第三年に、彼は自分の将たちと、力ある子らを遣わした」(歴代誌下17:3)。

294

Et infra: Et cum illis Elimasat, et Joram sacerdotes, et docebant Judam, et cum illis librum legis Domini, et pertransierunt in civitates Juda, et docebant populum.

PL 13, 847D

そして続けて言う、「彼らと共にエリマサトとヨラム、祭司たちがおり、ユダを教えていた。彼らと共に主の律法の書があり、彼らはユダの町々を巡り歩いて、民を教えた。」

295

Et factus est pavor Domini in regnis terrae, et in circuitu Juda, et non bellaverunt Josaphat: et ab alienigenis afferebant Josaphat munera, et argentum, et dona, et Arabes afferebant illi arietes ovium septem millia septingentos; et erat Josaphat ambulans magnificatus usque in altum (Ibid. 8) .

PL 13, 847D

「そして主への畏れが地の諸王国に臨み、ユダの周囲にも臨んだ。彼らはヨシャファトと戦わなかった。異邦人たちは、ヨシャファトに贈り物と銀と賜物を携えて来た。アラビア人たちも、彼に雄羊七千七百頭を携えて来た。ヨシャファトは歩むうちに、高みにまで大いなる者とされた」(歴代誌下17:8)。

296

Quid tu tale facis? nempe misisti per omne regnum tuum, ut cuncti mandata Dei despueremus, susciperemusque praeceptum tuum, quod tentaret impugnare Domini praeceptum.

PL 13, 848A

あなたはそのようなことをするだろうか。あなたはむしろ、我々が皆、神の戒めを唾棄し、あなたの命令――主の命令を攻撃しようと試みる命令――を受け入れるようにと、王国のあらゆる所に使いを送った。

297

Josaphat misit principes virtutis regni sui, misit consiliarios suos, misit levitas ac Domini sacerdotes, obsecrans ut cuncti cultores Domini fuissent in regno suo, ut omnes unanimes Deo tantum semet praeberent famulos; mittit etiam librum sacrae legis per gloriosum Moysem traditum, ut nihil extra fecissent, quam quae fieri mandasset Deus.

PL 13, 848A

ヨシャファトは、自分の王国の力ある長たちを遣わし、自分の顧問たちを遣わし、レビ人と主の祭司たちを遣わして、全ての者が自分の王国で主を崇める者となり、皆が心を一つにして神にのみ自らを僕として差し出すよう願った。さらに、栄光あるモーセを通して伝えられた聖なる律法の書をも送り、神が行えと命じたこと以外は何も外れて行わないようにした。

298

Tu non solum legem Domini inveniris impugnasse, quae praecepit innocentem et justum non necandum, sed et ipsum dereliquisse Deum; siquidem non sis apostolicam tenens fidem, sed Arii perfidiam.

PL 13, 848B

あなたは主の律法を攻撃した者と見出される。その律法は、無実で正しい者を殺してはならぬと命じていた。そればかりか、神自身をも捨てた者と見出される。あなたが使徒の信仰を保つ者ではなく、アレイオスの背信を保つ者だからである。

299

Ille populum errantem ab idolis convertit ad Deum, tu populum Deo dicatum conatus es facere apostatam, quod es tu, hoc est, sacrilegus. Persecutus es atque persequeris Athanasium, ejus sitiens cruorem.

PL 13, 848B

彼は、迷っていた民を偶像から神へと立ち帰らせた。あなたは、神に献げられた民を、あなた自身がそうであるもの、すなわち冒瀆者たる背教者にしようと企てた。あなたはアタナシオスを迫害した。今も迫害している。その血に渇いて。

300

Sed vide quid Spiritus sanctus dicat in nono psalmo, in quo tu mihi specialiter descriptus esse videris: Dixit in corde suo: Non movebor a saeculo in saeculum sine malo, cujus os maledictione plenum est, et amaritudine et dolo: sub lingua ejus labor et dolor: sedet in insidiis cum divitibus in occultis, ut interficiat innocentem.

PL 13, 848B

だが、聖なる霊が第九の詩篇で何と言っているか、見よ。その詩篇には、とりわけあなたが描かれていると私には思われる。「彼は心の中で言った、『私は世々に動かされることはない、禍いを受けることもない』。その口は呪いと苦さと欺きに満ち、その舌の下には労苦と悲嘆がある。彼は富める者たちと共に隠れた待ち伏せのうちに座り、無実の者を殺そうとする。」

301

Oculi ejus in pauperem respiciunt: insidiatur in absconso sicut leo in spelunca sua; insidiatur ut rapiat pauperem, rapere pauperem, donec adducat eum in conversatione sua: in laqueo suo humiliavit eum, inclinavit se, et cadet dum dominatur pauperum.

PL 13, 848C

「その目は貧しい者を窺う。彼は隠れた所で、洞穴の中の獅子のように待ち伏せる。貧しい者を奪おうと待ち伏せる。貧しい者を奪おうと、自分の住まいに引き入れるまで待ち伏せる。その罠にかけて彼を卑しめ、身をかがめ、貧しい者たちを支配するうちに倒れるであろう。」

302

Dixit in corde suo: Oblitus est Deus, avertit faciem suam, ne videat usque in finem (Ps. IX, 6, post 21) . An si in hac perseveraveris nequitia, non erit dici dignum de te: Avertit faciem suam ne videat usque in finem (Ibid.) ?

PL 13, 848C

「彼は心の中で言った、『神は忘れた。顔を背けた。最後まで見ないであろう』」(詩篇9:6、21節の後)。あなたがこの悪にとどまり続けるなら、あなたについて「顔を背けた。最後まで見ないであろう」と言うに値しない、などということがあろうか。

303

Tanta sunt funera tua, Constanti, ut cum dicitur in psalmo decimo ex persona populi nostri: In Domino confido, quomodo dicitis animae meae, Transmigra in montem sicut passer? quoniam ecce peccatores intenderunt arcum, paraverunt sagittas suas in pharetra, ut sagittent in obscuro rectos corde (Psal. X, 2) ; tu mihi descriptus esse cum scelerum tuorum participibus videaris.

PL 13, 848C

コンスタンティウスよ、あなたの死にかかわる悪業はこれほど大きく、第十の詩篇に我々の民の口として「私は主に信頼する。どうして汝らは私の魂に、『雀のように山へ逃れよ』と言うのか。見よ、罪人たちは弓を引き、矢を矢筒に備えた、心の正しい者たちを暗がりで射るために」(詩篇10:2)と言われているとき、あなたが自分の悪事の仲間たちと共にそこに描かれていると、私には思われるほどである。

304

Cognoscimus etenim vos Arianos esse temporis nostri antichristos: aut si non is es, qui merearis numerari inter antichristos, aestima Dei unici Filii negator.

PL 13, 848D

我々は、諸君アレイオス派が、我々の時代の反キリストであると知っている。あるいは、反キリストのうちに数えられるに値する者があなたでないというなら、あなたこそ神の独り子を否む者だと見なせ〔negator は呼格で「神の独り子を否む者よ、〔自ら〕判断せよ」とも読める〕。

305

Dicit Spiritus sanctus per prophetam: Dominus in templo sancto suo, Dominus in coelo sedes ejus: oculi ejus in pauperem respiciunt, et palpebrae ejus interrogant filios hominum.

PL 13, 848D

聖なる霊は預言者を通して言う、「主はその聖なる宮にある。主の座は天にある。その目は貧しい者を見、そのまぶたは人の子らを問いただす。」

306

Dominus interrogat justum et impium: qui autem diligit iniquitatem, odit animam suam (Psal. X, 5) . Et tu statuisti eum puniendum, quem nec ipse cognoveris reum, nisi tantum in eo, quod tuae blasphemiae restiterit, factum apud te mortis reum.

PL 13, 849A

「主は正しい者と不敬な者を問いただす。不正を愛する者は、自らの魂を憎む」(詩篇10:5)。ところがあなたは、あなた自身が罪ある者とは認めてもいない者、あなたの冒瀆に逆らったというただその一点で、あなたのもとで死に値する者とされた者を、罰すべき者と定めた。

307

Audi dicere Dei spiritum: Qui autem diligit iniquitatem, odit animam suam (Ibid. 6) : et cogis iniquitatem amare magis quam justitiam. Si non est injustum damnare inauditum, accusantibus vobis haereticis, catholicum convince.

PL 13, 849A

神の霊が言うのを聞け、「不正を愛する者は、自らの魂を憎む」(詩篇10:6)。ところがあなたは、正義よりも不正を愛するよう強いている。弁明を聞かずに断罪することが不正でないというなら、異端者である諸君が告発するのだから、公同の者を有罪と証明してみよ。

308

Ego etenim cum adhuc scriptum invenio: Pluet super peccatores laqueos: ignis, et sulphur, et spiritus procellarum, et pars calicis eorum: quoniam justus Dominus, et justitiam dilexit: aequitatem vidit vultus ejus (Ibid. 7) ; te atque omnes tecum facientes in hac parte esse cognosco.

PL 13, 849A

私はさらに、こう書かれているのを見出す。「罪人たちの上に、罠が降る。火と硫黄と暴風の霊、それが彼らの杯の分である。主は正しく、正義を愛した。その顔は公正を見た」(詩篇10:7)。私は、あなたと、あなたと共に行う全ての者が、この分け前のうちにあると知っている。

309

Veniet utique super vos ignis et sulphur, et spiritus procellarum, nisi conversi fueritis ad Deum, quia sit pars calicis vestri negatorum unici Filii Dei, ejus divinae majestatis dicatorum persecutoribus: qui cum sciatis Deum justum, justitiam diligere, amare aequitatem, vos censueritis damnare innocentem, persequi Domini fidelissimum sacerdotem.

PL 13, 849B

諸君の上には必ず、火と硫黄と暴風の霊が臨む、もし神に立ち帰らないなら。神の独り子を否む者、その神的な威厳に献げられた者たちの迫害者の杯の分が、諸君のものだからである。諸君は、神が正しく、正義を愛し、公正を愛すると知りながら、無実の者を断罪し、主の最も忠実な司教を迫害しようと決めたのである。

310

Diligite, inquit, Dominum, in psalmo XXX. Spiritus sanctus, omnes sancti ejus, quoniam veritatem requirit Dominus, et retribuet facientibus abundanter superbiam (Ps. XXX, 24) . Et tu nos impuleras ad interficiendum innocentem, ad superbiam tuam possidendam.

PL 13, 849B

聖なる霊は詩篇第三十でこう言う〔底本は psalmo XXX の後に句点を打つが、Spiritus sanctus は inquit の主語と取った〕、「主を愛せ、その聖なる者たちは皆。主は真理を求め、高ぶりを行う者に豊かに報いるからである」(詩篇30:24)。ところがあなたは、無実の者を殺させ、あなたの高ぶりを手に入れさせようと、我々を駆り立てていた。

311

Non enim te negare possis esse superbum, cum et in Dei cultores funestas miseris manus, et evangelicam fidem destruere fueris conatus, atque firmare haereticam.

PL 13, 849B

あなたは高ぶる者であることを否定できまい。神を崇める者たちに、あなたは死をもたらす手を伸ばし、福音の信仰を壊そうと企て、異端の信仰を固めようとしたのだから。

312

In XXXII psalmo non legeras: Diligit Dominus misericordiam et judicium, et misericordia Domini plena est terra (Ps. XXXII, 5) ; ut juberes damnari absentem?

PL 13, 849C

あなたは第三十二の詩篇で、「主は慈しみと裁きを愛する。地は主の慈しみに満ちている」(詩篇32:5)と読まなかったのか。それで、不在の者を断罪せよと命じるのか。

313

Cognosce per haec opera tua quam sis inconsideratus, quamque tuae salutis hostis, qui cum scriptum memineris: Quis est homo qui vult vitam, et amat videre dies bonos? prohibe linguam tuam a malo, et labia tua ne loquantur dolum: et averte a malo, et fac bonum (Ps. XXXIII, 13) ; tu tamen non quietem capias haec gerendo, quae te prohibuerit gerere Deus.

PL 13, 849C

あなたのこれらの行いによって、あなたがいかに思慮に欠け、いかに自分自身の救いの敵であるかを知れ。あなたは「生を望み、よき日々を見ることを愛する人は誰か。舌を悪から遠ざけ、唇に欺きを語らせるな。悪から離れ、善を行え」(詩篇33:13)と書かれているのを思い起こしているはずなのに、神があなたに禁じたことを行い続けて、休もうとしないのである。

314

Hoc est nolle videre dies bonos, hoc est nolle vitam, hoc est petere sibi tribui mortem. Cum itaque sis talis, qui ad mortem aeternam hauriendam curras, etiam in XXXV tu mihi videris esse praeostensus.

PL 13, 850A

これこそ、よき日々を見たくないということ、生を望まないということ、自分に死が与えられるよう求めるということである。あなたはこのように、永遠の死を汲み取ろうと走る者であるから、第三十五の詩篇にも、あなたが前もって示されていると私には思われる。

315

Dixit injustus, ut delinquat in semetipsum: non est timor Dei ante oculos ejus: quoniam dolose egit in conspectu ejus, ut inveniatur iniquitas ejus et odium.

PL 13, 850A

「不義の者は、自分自身に罪を犯そうと言った。神への畏れは彼の目の前にない。彼は、その不義と憎しみが見出されるように、神の目の前で欺いて行ったからである。」

316

Verba oris ejus iniquitas et dolus: noluit intelligere, ut bene ageret: iniquitatem meditatus est in cubili suo, assistit omni viae non bonae, malitiam autem non odivit (Ps. XXXV, 2) .

PL 13, 850A

「その口の言葉は不義と欺きである。彼は、よく行うことを悟ろうとしなかった。寝床で不義を思いめぐらし、善からぬ道のすべてに立ち、悪を憎まなかった」(詩篇35:2)。

317

Qualis es adverte, justissime imperator, propter quem esse dicta sentiantur etiam illa quae in Scariotem Judam et populum Judaeorum fuerint dicta.

PL 13, 850A

この上なく正しい皇帝よ、自分がどのような者であるかをよく悟れ。あなたゆえに、イスカリオテのユダとユダヤの民について言われたことまでもが、あなたに当てはまると感じられるのだ。

318

Quomodo potueramus, Constanti, damnare innocentem ad superbiae tuae consilium? cum sciremus scriptum apud David: Ostende misericordiam tuam scientibus te, et justitiam tuam his, qui recto sunt corde.

PL 13, 850A

コンスタンティウスよ、我々はどうして、あなたの高ぶりの企てのために無実の者を断罪することができただろうか。ダビデのもとに「汝を知る者たちに、汝の慈しみを示せ。心の正しい者たちに、汝の義を示せ」と書かれていることを知っていたというのに。

319

Non veniat mihi pes superbiae, et manus peccatoris non moveat me: ibi ceciderunt omnes qui operantur iniquitatem, expulsi sunt nec poterunt stare (Ibid. 11) .

PL 13, 850B

「高ぶりの足が私に来ることなく、罪人の手が私を動かすことのないように。そこに、不義を行う者は皆倒れ、追われ、立つことができない」(詩篇35:11)。

320

Quid dicis? talis est misericordia Dei ac justitia, ut absentes et inauditi damnentur? et quidem innocentes, quos punire nec praesentes licet. Sed quid mirum si haec fieri mandasti, homo nesciens Deum?

PL 13, 850B

あなたは何と言うのか。神の慈しみと義とは、不在の者、弁明も聞かれぬ者が断罪されるようなものだというのか。しかも無実の者たちを、である。彼らは、居合わせていても罰することは許されない。だが、神を知らぬ人であるあなたが、それを行えと命じたとしても、何の不思議があろうか。

321

Quid mirum, si ignorans ejus misericordiam atque justitiam, praeceperis perversa fieri, iniqua, injusta?

PL 13, 850B

神の慈しみと義を知らないあなたが、曲がったこと、不正なこと、不義なことを行えと命じたとしても、何の不思議があろうか。

322

Non te a tanto potuit removere scelere psalmographi sermo dicentis: Ibi ceciderunt omnes qui operantur iniquitatem, expulsi sunt nec potuerunt stare (Ibid. 13) ? nec ille in trigesimo sexto: Desine ab ira, et derelinque furorem; noli aemulari ut maligneris, quoniam qui malignantur, exterminabuntur (Ps. XXXVI, 8) ?

PL 13, 850B

詩篇作者の言葉、「そこに、不義を行う者は皆倒れ、追われ、立つことができなかった」(詩篇35:13)は、あなたをこれほどの悪事から遠ざけることができなかったのか。また第三十六の詩篇のあの言葉、「怒りをやめ、憤りを捨てよ。悪を行おうと競うな。悪を行う者は断たれるからである」(詩篇36:8)も、そうだったのか。

323

Haec itaque legens, quia pro nihilo habenda statuta censueris Domini, idcirco te esse judico illum, de quo dictum est: Observabit peccator justum et stridebit super eum dentibus suis; Dominus autem deridebit eum, quia prospicit quia veniet dies ejus (Psal. XXXVI, 12) .

PL 13, 850C

あなたはこれを読みながら、主の定めを取るに足りぬものと見なしたのであるから、あなたこそ、「罪人は正しい者を窺い、その上で歯ぎしりする。しかし主は彼を嘲る。その日が来るのを見ているからである」(詩篇36:12)と言われているあの者であると、私は判断する。

324

Inter illos te habemus, de quibus dictum cerno: Gladium evaginaverunt peccatores, intenderunt arcum suum ut dejiciant inopem et pauperem, et trucident rectos corde: gladius eorum intret in corda ipsorum, et arcus eorum confringatur.

PL 13, 850C

あなたは、「罪人たちは剣を抜き、弓を引いた。貧しく乏しい者を打ち倒し、心の正しい者たちを屠るために。彼らの剣は彼ら自身の心に入り、その弓は折られる」と言われている者たちの中にいると、我々は見る。

325

Melius est modicum justum super divitias peccatorum multas: quoniam brachia peccatorum conterentur (Ibid. 14) .

PL 13, 851A

「正しい者の持つわずかなものは、罪人たちの多くの富にまさる。罪人たちの腕は砕かれるからである」(詩篇36:14)。

326

Tu inter istos inimicus es Domini constitutus, quos describit Dei Spiritus adhuc infra: Inimici Domini mox ut honorabuntur et exaltabuntur, deficientes ut fumus deficient (Ibid. 20) .

PL 13, 851A

あなたは、神の霊がさらに下の方で描いている者たちの中に、主の敵として数えられている。「主の敵は、尊ばれ高められるやいなや、煙のように消え失せる」(詩篇36:20)。

327

Considera tandem te cum omni tua sublimitate, nisi temet correxeris, ut fumum interiturum, quippe Dei inimicum.

PL 13, 851A

それゆえ、あなたの高みのすべてをもって、自分を改めないかぎり、滅びゆく煙のようなもの、まさに神の敵であると見なせ。

328

Adhuc de te scriptum video, quod nisi conversus poenitueris, venturus sis ad nihilum: Vidi impium superexaltatum et elevatum super cedros Libani: et transivi, et ecce non erat; et quaesivi eum, et non est inventus locus ejus (Ibid. 35) .

PL 13, 851A

私はさらに、あなたについて、立ち帰って悔い改めなければ無に帰するであろうと書かれているのを見る。「私は不敬な者がたいそう高められ、レバノンの杉の上に聳えるのを見た。私が通り過ぎると、見よ、彼はいなかった。私は彼を探したが、その場所さえ見つからなかった」(詩篇36:35)。

329

Tu es, inquam, ille, Constanti, de quo etiam haec dicta video: Conspicit peccator justum, et quaerit mortificare eum: Dominus autem non derelinquet eum in manibus ejus (Ibid. 32) .

PL 13, 851B

コンスタンティウスよ、私は言う、あなたこそ、「罪人は正しい者を見て、これを殺そうと求める。しかし主は、彼をその手に捨て置かない」(詩篇36:32)と言われている者であると、私は見る。

330

Dicit propheta plenus Spiritu sancto: Noli aemulari inter malignantes, neque zelaveris facientes iniquitatem: quoniam tamquam fenum velociter arescent, et sicut olera herbarum cito decident (Ibid. 1) .

PL 13, 851B

聖なる霊に満ちた預言者は言う、「悪を行う者たちの間で競うな。不義を行う者たちを妬むな。彼らは草のようにたちまち枯れ、青草の野菜のようにすぐ萎れるからである」(詩篇36:1)。

331

Et dicitur a te Constantio destructore Dei religionis, Meos imitamini? Quis vos imitetur, nisi qui velit vobiscum tamquam olera herbarum arescere? Quis? nisi qui velit Dei indignatione deleri?

PL 13, 851B

それなのに、神の宗教を壊す者であるコンスタンティウスたるあなたによって、「私の者たちに倣え」と言われるのか。諸君に誰が倣おうか。諸君と共に、野菜の青草のように枯れようと望む者のほかに。誰が倣おうか。神の怒りによって滅ぼされようと望む者のほかに。

332

Si vere utique dicit: Justitiam loquimini, juste judicate filii hominum (Ps. LVII, 2) : et tu in innocentis exsurgis necem.

PL 13, 851B

〔聖書が〕まことに「義を語れ、人の子らよ、正しく裁け」(詩篇57:2)と言っており、しかもあなたが無実の者の死に向かって立ち上がっているのなら、

333

Dubitare itaque non poterit te esse ex illis ad quos dicit Spiritus sanctus: Etenim in corde iniquitates operamini, in terra iniquitatem manus vestrae concinnant.

PL 13, 851B

それゆえ、あなたが、聖なる霊が次のように語りかけている者たちの一人であることは、疑うことができない。「実に、心では不義を行い、地上では汝らの手が不義を企てている。」

334

Alienati sunt peccatores ab utero, erraverunt a ventre, locuti sunt falsa: ira illis secundum similitudinem serpentis, sicut aspidis surdae, et obturantis aures suas, quae non exaudivit vocem incantantium incantatoris, quae incantatur a sapiente.

PL 13, 851C

「罪人たちは母の胎から疎外され、胎を出たときから迷い、偽りを語った。彼らの怒りは蛇の似姿のようであり、耳を塞ぐ耳しいの毒蛇のようである。それは、呪文を唱える者の声を聞かず、知恵ある者に呪文を唱えられても聞かない。」

335

Deus conterat dentes eorum, in ore ipsorum molas leonum confringet Dominus: ad nihilum venientes ut aqua decurrent, intendit arcum suum donec infirmentur. Sicut cera liquefacta auferantur, super eos cecidit ignis, non viderunt solem (Ibid. 3) .

PL 13, 851C

「神は彼らの歯を砕く。主は彼らの口の中の獅子の臼歯を打ち砕く。彼らは無に帰し、水のように流れ去る。主は、彼らが弱るまで弓を引き絞る。溶けた蝋のように取り去られよ。火が彼らの上に落ち、彼らは太陽を見なかった」(詩篇57:3)。

336

Audis te cum tuis ad nihilum venturum, ut jam illi venerunt, quorum esse delegeris imitator.

PL 13, 851C

あなたは、自分が仲間と共に無に帰すると聞いている。あなたが倣う者として選んだ者たちが、すでにそうなったように。

337

Conspicis vos persecutores Dei servorum, unici Filii Dei negatores serpentibus et aspidibus comparatos; et non tandem times ad Dei te transferre domum? non te, qui unus esse monstraris ex illis aspidibus, ita formas ad diaboli calcandum caput, quo possis dignus effici regnare inter eos, quorum Joannes narrat gloriam: In sua propria venit, et sui eum non receperunt; quotquot autem receperunt eum, dedit illis potestatem filios fieri Dei, qui credunt in nomine ejus (Joan. I, 11) ?

PL 13, 851C

あなたは、神の僕たちの迫害者であり、神の独り子を否む者である諸君が、蛇や毒蛇に譬えられているのを見ている。それでも、神の家に身を移すことを、ついに恐れないのか〔底本どおりに訳した。文意は「ついに恐れを抱いて神の家に身を移そうとしないのか」であろう〕。あの毒蛇たちの一人であると示されているあなたは、悪魔の頭を踏むことに向けて自分を形づくろうとしないのか〔non te ... ita formas の構文は崩れていて係りが定かでない。「自分を形づくらないのか」という問いと取った〕。そうすれば、ヨハネがその栄光を語る人々の間で統べるにふさわしい者となれるのに。「彼は自分のところに来たが、自分の者たちは彼を受け入れなかった。しかし、彼を受け入れた者には、全て、神の子となる権能を与えた。その名を信じる者たちである」(ヨハネ1:11)。

338

Non memineras scriptum in LVIII psalmo: Deus Israel, intende ad visitandas omnes gentes, non miserearis omnibus qui operantur iniquitatem (Ps. LVIII, 6) ; ut juberes dandam in absentem sententiam? nec LXI commonere pariter atque increpare Spiritum sanctum per haec verba cognoveras: Quousque irruitis in hominem? interficitis universos (Ps. LXI, 4) ?

PL 13, 852A

あなたは、第五十八の詩篇に「イスラエルの神よ、全ての異邦人を訪れようと目を向けよ。不義を行う全ての者を憐れむな」(詩篇58:6)と書かれているのを思い起こさなかったのか。それで、不在の者に判決を下せと命じたのか。聖なる霊がこれらの言葉で、第六十一の詩篇においても、等しく諭し、また叱っていることを、あなたは知らなかったのか。「いつまで、汝らは一人の人に襲いかかるのか。皆を殺すのか」(詩篇61:4)。

339

Timor, inquit Salomon, Domini, initium sensus; sapientiam autem et disciplinam impii spernunt (Prov. I, 7) . Hinc disciplinam et sapientiam spernis, quia sis sine Dei timore.

PL 13, 852A

ソロモンは言う、「主への畏れは、悟りの初め。不敬な者たちは、知恵と訓練を侮る」(箴言1:7)。あなたが神への畏れを欠くがゆえに、訓練と知恵を侮るのである。

340

Hinc impius esse sacris describeris litteris: impius utique, quia non solum ipse deserueris Deum, sed et qui colentes illum tam infeste persequaris.

PL 13, 852B

それゆえあなたは、聖なる書において、不敬な者と描かれている。まさに不敬である。あなた自身が神を捨てたばかりか、神を崇める者たちをこれほど敵意をもって迫害するからである。

341

Vae tibi quia cum illis esse inveniris, de quibus in Proverbiis lego: Fili, non te seducant viri impii, neque acquiescas, si te rogaverint dicentes: Veni, communica nobiscum sanguinem, abscondamus autem in terra virum justum injuste: deglutiamus autem illum, velut inferi vivum (Ibid. 10) .

PL 13, 852B

あなたは災いである。あなたは、私が箴言で読む者たちの仲間であると見出されるからである。「わが子よ、不敬な人々があなたを惑わすことのないように。彼らが、『来い、我々と血を分け合おう。正しい人を不当に地に隠そう。彼を、陰府のように生きたまま呑み込もう』と言って誘っても、従うな」(箴言1:10)。

342

Quid te Arianorum Judaeorum imitatorum delectaverat, Constanti, ut has illorum impias audiens voces ad effundendum sanguinem Dei servorum fuisses eosdem secutus? Cur non consilia audisti Salomonis dicentis tibi?

PL 13, 852B

コンスタンティウスよ、ユダヤ人に倣うアレイオス派の何があなたを喜ばせて、あなたは彼らの不敬な言葉を聞いて、神の僕たちの血を流すために、彼らに従ったのか。なぜ、ソロモンがあなたに言った忠告を聞かなかったのか。

343

Nec abieris vias cum illis, ne declinaveris pedem tuum ad semitas eorum: non enim inique tenduntur retia avibus: ipsi enim qui homicidii participes sunt, thesaurizant sibimetipsis mala.

PL 13, 852B

「彼らと共に道を行くな。あなたの足を彼らの小道へそらすな。鳥のために網が張られるのは、理由なくではない。殺人にあずかる者たち自身が、自分のために悪を蓄える。」

344

Hae sunt viae omnium consummantium iniqua: sua enim impietate suam animam auferunt (Ibid. 15) .

PL 13, 852C

「これらは、不義を成し遂げる全ての者の道である。その不敬によって、彼らは自分の魂を奪うのである」(箴言1:15)。

345

Et iterum: Quanto tempore innocentes tenuerint justitiam, non erubescent; insipientes autem dum contumeliae cupidi sunt, impii facti oderunt intellectum, et subjecti facti sunt opprobriis (Ibid. 22) .

PL 13, 852C

また重ねて、「無垢な者たちが義を保つ間は、恥じることがない。愚かな者たちは、侮辱を欲するあまり不敬な者となり、悟りを憎み、辱めに服する者となった」(箴言1:22)。

346

Tu tibi, Constanti, haec quaesisti opprobria, tu temet damnasti, qui praecepta contemnens Dei, maledictis Judaeorum discipulis haerere censueris Arianis, cum quibus digne adhuc haec audis: Nam quoniam vocabam, nec obediebatis; et extendebam verba, nec attendebatis: sed irrita faciebatis mea consilia, meis autem increpationibus non intendebatis.

PL 13, 852C

コンスタンティウスよ、あなたはこれらの辱めを自分で求めた。神の戒めを軽んじ、ユダヤ人の呪われた弟子であるアレイオス派にしがみつこうと決めたあなたは、自分で自分を断罪したのである。あなたはその者たちと共に、なおふさわしくこれを聞く。「私が呼んでも、汝らは従わなかった。私が言葉を伸べても、汝らは耳を傾けなかった。かえって私の勧めを無にし、私の叱責に注意を払わなかった。」

347

Itaque et ego vestra perditione ridebo: gratulabor autem adversus vos, cum venerit vobis subito tumultus, eversio autem similis procellae, cum advenerit autem vobis interitus: erit enim cum me invocabitis, ego autem non exaudiam; quaerent me mali et non invenient.

PL 13, 852D

「それゆえ私もまた、汝らの滅びを笑う。災いが汝らに突然襲い、破滅が暴風のように、滅びが汝らに及ぶとき、私は汝らに向かって喜ぶ。汝らが私を呼ぶとき、私は聞き入れないからである。悪しき者は私を探すが、見つけない。」

348

Oderunt enim sapientiam, verbum autem Domini non assumpserunt, neque voluerunt meis consiliis intendere: spreverunt enim meas increpationes: ideoque edent viae suae fructus, et sua impietate saturabunt animas.

PL 13, 853A

「彼らは知恵を憎み、主の言葉を受け入れず、私の勧めに耳を傾けようともしなかった。私の叱責を侮ったからである。それゆえ、彼らは自分の道の実を食らい、自分の不敬で魂を満たす。」

349

Nam quia decipiebant parvulos, interficientur (Prov. I, 24) . Interfici certe tecum merebamur, et quidem a Deo, si tecum Dei hominem fuissemus persecuti.

PL 13, 853A

「幼い者たちを欺いたからには、殺される」(箴言1:24)。我々もまた、あなたと共に神の人を迫害したなら、あなたと共に、しかも神によって、殺されるに値したであろう。

350

Sed quomodo istud fecissemus? qui sciebamus scriptum: Noli fabricare in amicum tuum mala, in incolam et confidentem. Noli inimicitias exercere adversus hominem sine causa, ne quid tibi operetur malum (Ib. III, 29) .

PL 13, 853A

だが、我々はどうしてそれを行えただろうか。我々は「あなたの友に悪を企てるな、隣に住み、あなたを信頼している者に。理由なく人に敵意を向けるな。その人が、あなたに災いを為すことのないように」(箴言3:29)と書かれているのを知っていたのである。

351

Aut numquid non erat sine causa, si prout insanus furor cohaereticorum tuorum per te jusserat, in innocentem mortis tulissemus sententiam?

PL 13, 853B

それとも、あなたのもとの異端の仲間たちの狂った憤怒が、あなたを通して命じたとおりに、我々が無実の者に死の判決を下したとしても、それは理由なきことではなかったと言うのか。

352

Vae tibi, quia dictum de te persecutore nostro video: Oculus contumeliosus, lingua iniqua, manus sunt effundentes sanguinem justi, et cor fabricans cogitationes malas, et pedes festinantes ad male faciendum (Ib. VI, 17) .

PL 13, 853B

我々を迫害するあなたに、災いあれ。あなたについて、このように言われているのが見える。「傲慢な目、不義の舌、義人の血を流す手、悪しき思いを巡らす心、悪を行うために急ぐ足」(箴言6:17)。

353

Legisti: Fili, honora Dominum, et valebis: praeter eum ne timeas alterum (Ib. VII, 1) ; et tamen te timeri voluisti, Deum vero contemni.

PL 13, 853B

あなたは読んだ、「わが子よ、主を敬え、そうすれば強くなる。主のほかに、他の者を恐れるな」(箴言7:1)。それなのにあなたは、自分が恐れられ、神は軽んじられることを望んだ。

354

Unde etenim solum Deum potuerimus reperiri metuentes, si minis tuis succumbentes, absentem, inauditum, et quidem eum, quem sciremus justum, damnaremus? Salomon dicit: Statera doli abominatio est coram Domino: pondus autem aequum acceptum est ei (Ib. XI, 1) .

PL 13, 853B

実のところ、もし我々があなたの脅しに屈して、不在の、弁明も聞かれぬ者、しかも正しいと知っている者を断罪していたなら、どうして我々が神のみを畏れる者であると見出されえただろうか。ソロモンは言う、「欺きの秤は主の前に忌むべきものである。公正な重りは主に受け入れられる」(箴言11:1)。

355

Tu contra mandare non dubitas, Damnate injusto judicio virum, hoc rectum putans, quod perversum est. Adhuc Salomon de te ac tibi similibus: Viae insipientium rectae coram ipsis: exaudit autem consilia sapiens (Ib. XII, 15) .

PL 13, 853C

あなたはこれに反して、「不正な裁きによってその人を断罪せよ」と命じて憚らない。曲がったことを、正しいと思っている。ソロモンはさらに、あなたとあなたに似た者たちについて言う、「愚かな者たちの道は、彼ら自身の目には正しい。しかし知恵ある者は忠告を聞く」(箴言12:15)。

356

Damnate, inquis, Athanasium: et quidem ubi valere non potuisti ingenio detestandae subtilitatis tuae, viribus imperii tui coepisti.

PL 13, 853C

あなたは「アタナシオスを断罪せよ」と言う。しかも、あなたの忌まわしい巧妙さの才知では力が及ばなかったところで、あなたは皇帝権の力に訴え始めたのである。

357

De te itaque scriptum accipe: Malus cum contumelia agit mala (Ib. XIII, 10) ; et iterum, quod temet sic laqueo jam necaveris, haerendo Arianis, sicuti et Judas Scarioth Judaeis: Lex sapienti fons est vitae, stultus autem laqueo morietur (Ibid. 14) .

PL 13, 853C

それゆえ、あなたについて書かれているところを受け取れ。「悪しき者は侮辱をもって悪を行う」(箴言13:10)。また、ユダ・イスカリオテがユダヤ人にしがみついたように、あなたがアレイオス派にしがみつくことで、すでに自らを縄で殺したということについては、「律法は知恵ある者にとって命の泉であり、愚かな者は縄で死ぬ」(箴言13:14)。

358

Adhuc dicitur de te: Rex audax incidet in mala (Ibid. 17) . Utique incidisti in haec mala, quia nihil sapientiae tibi reliqueris, negando unicum Dei Filium, sed totum temet verteris in stultitiam, quae res effecerit te mactare Deo charos.

PL 13, 853C

さらにあなたについて言われている、「大胆な王は災いに陥る」(箴言13:17)。あなたはまさにこの災いに陥った。神の独り子を否むことで、知恵をあなたのうちに何も残さず、すっかり愚かさへと転じてしまったからである。それが、あなたを神に愛される者たちの屠り手にしたのである。

359

Scriptum est: Sapiens timendo declinabit a malo, insipiens autem miscetur confidens iniquo (Ib. XIV, 16) . Non legeras scriptum: Qui contumeliam facit pauperi, irritat eum, qui fecit illum (Ibid. 31) ; ut innocentem tecum nos interficere traheris?

PL 13, 853D

書かれている、「知恵ある者は恐れて悪から身を避ける。愚かな者は、不義の者を頼んでこれと交わる」(箴言14:16)。あなたは、「貧しい者を侮辱する者は、これを造った者を怒らせる」(箴言14:31)と書かれているのを読まなかったのか。それで、あなたと共に無実の者を殺すよう我々を引きずろうとするのか〔底本は traheris。traheres と読む〕。

360

Si enim contumeliam facienti irascitur Deus, quanto magis ei qui interfecerit ejus sacerdotem!

PL 13, 853D

侮辱を行う者に神が怒るのなら、神の司教を殺した者には、なおさらである。

361

Scriptum adhuc non retinebas: Initium viae bonae, facere justa: accepta autem sunt apud Dominum magis quam immolare hostias (Ib. XVI, 5) ; ut tu injusta nos facere cogeres?

PL 13, 854A

あなたはさらに、書かれていることを心にとどめていなかった。「よき道の初めは、正しいことを行うこと。それは、いけにえを献げることよりも主に受け入れられる」(箴言16:5)。それで、あなたは我々に不正を行わせようと迫ったのか。

362

Sed et alio loco: Qui justum vocat injustum, injustum autem ut justum, abominabilis est apud Deum (Ib. XVII, 15) . Abominabiles sine dubio essemus, si te justum pronuntiaremus, et virum Deo acceptum Athanasium injustum judicaremus.

PL 13, 854A

また別の箇所に、「正しい者を不正と呼び、不正な者を正しいと呼ぶ者は、神の前に忌むべき者である」(箴言17:15)。もし我々があなたを正しい者と宣言し、神に受け入れられた人アタナシオスを不正と裁いたなら、我々は疑いなく忌むべき者となったであろう。

363

Mirari, inquit, personam impii non est bonum, neque sanctum declinare justum in judicio (Ib. XVIII, 5) .

PL 13, 854A

「不敬な者の顔を尊ぶことは善くない。裁きにおいて正しい者を曲げることも、聖なることではない」(箴言18:5)。

364

Tu dicis contra qui in impii persona videris descriptus: Damnate insontem, imitati meam injusti personam: et licet haec nos facere coegeris, quae nobis possent Deum quaerere iratum, tamen hortamur te inimicum sospitatis nostrae, ex impio pium fieri, salvum ex aegro, vivum ex mortuo, religiosum ex sacrilego.

PL 13, 854A

あなたは、不敬な者の顔として描かれていると見えるのに、それに反して言う、「罪なき者を断罪せよ、不義の者である私の顔に倣って」と。あなたは、我々に神の怒りを招きかねないこれらのことを行うよう強いたが、それでもなお、我々の救いの敵であるあなたに勧める。不敬な者から敬虔な者に、病む者から救われた者に、死んだ者から生きた者に、冒瀆者から信心深い者になれ。

365

Unde, inquis, haec assequi potero? quibus rebus? Desine persequi Dei domum; desine proscribere, deportare, interficere ejus servos; fatere te Christianum, exsecrare nobiscum catervam commento diaboli quaesitam Arianorum; crede sicuti credimus nos, qui ex beatorum Apostolorum successione sumus episcopi; confitere unicum Dei Filium, sicuti illi confessi sunt, ac nos confitemur; et veniam consequeris tantorum scelerum.

PL 13, 854B

あなたは言う、「どこからこれらを得られようか。何によって」と。神の家を迫害することをやめよ。その僕たちを追放の宣告に処し、流刑にし、殺すことをやめよ。自分がキリスト教徒であると認めよ。悪魔の企みによって集められたアレイオス派の群れを、我々と共に呪え。祝福された使徒たちの継承に連なる司教である我々が信じるとおりに信じよ。神の独り子を、彼らが告白し、我々が告白するとおりに告白せよ。そうすれば、これほどの罪の赦しを得るであろう。

366

Legisti enim apud Salomonem: Mors et vita in manibus linguae (Ibid. 21) , et apud beatum Paulum: Corde creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem (Rom. X, 10) .

PL 13, 854B

あなたはソロモンのもとで、「死も生も舌の手のうちにある」(箴言18:21)と読み、祝福されたパウロのもとで、「心で信じて義とされ、口で告白して救いに至る」(ローマ10:10)と読んだではないか。

367

Meministi scriptum: Testis falsus non impunitus erit; et qui accusat inique, non effugiet (Prov. XIX, 5) : et tamen fuisti ausus inficiari Athanasium.

PL 13, 854B

あなたは書かれていることを覚えているはずである。「偽りの証人は罰を免れない。不正に告発する者は逃れられない」(箴言19:5)。それなのにあなたは、アタナシオスを否認することを敢えてした〔inficiari は「否認する」だが、前後の偽証・不正な告発の文脈からは「誣いる」の意とも読める〕。

368

Non enim nobis fuerat aliqua causa cum collegis sectae tuae Arianis, cum eosdem jam pridem Dei potentia cum Ario apud Nicaeam, tempore quo non solum contra blasphemiam vestram, sed et contra omnes haereses fides descripta est, praeuniverit.

PL 13, 854C

我々には、あなたの派のアレイオス派の同僚たちと争う理由は何もなかった。彼らは、信仰が、諸君の冒瀆に対してのみならず、全ての異端に対して定められたあの時、ニカイアにおいて、神の力によってアレイオスと共にすでに先に罰せられていたからである〔底本は praeuniverit。puniverit(罰した)と解した〕。

369

Non, inquam, nobis cum illis pseudoepiscopis, inimicis Dei, magistris tuis, aliqua fuerat quaestio, ut iterum contra eosdem confligeremus, quos semel Deus pepulerat de populo suo.

PL 13, 854C

私は言う、神の敵であるあの偽司教たち、あなたの教師たちとは、我々に何の争いもなかった。神がすでに一度、その民から追い払った者たちと、再び戦う必要があったわけではない。

370

Itaque nunc nobis tecum est ratio, quia te auctorem institueris, quod enim Athanasius fuisset reus: quem inauditum quia punire noluerimus, homo qui temet testem scires falsum, ut fera immanis ac bellua coepisti nos cum Athanasio velle punire, tamquam frendoribus tuis possis servorum Dei vigorem superare.

PL 13, 854C

それゆえ今、我々があなたと争う理由は、あなたが自分を告発者に立てたことにある〔底本は quia te auctorem institueris, quod enim Athanasius fuisset reus。後半は「アタナシオスが有罪であったと」の意と取ったが、係りが崩れている〕。弁明を聞かれぬ彼を我々が罰することを望まなかったために、自分が偽りの証人であると知っているあなたは、荒々しい獣、猛獣のように、我々をアタナシオスと共に罰しようと望み始めた。あたかもあなたの歯ぎしりが、神の僕たちの気力に打ち勝てるかのように。

371

Licet enim Salomon dicat: Regis minae similes sunt gemitibus leonis (Ibid. 12) , tamen gemitus tui leonini contra nos habere virtutem non poterunt. Quare? quia sis tu praecursor antichristi, et nos sumus milites Christi.

PL 13, 854D

ソロモンは「王の脅しは獅子のうなりに似ている」(箴言19:12)と言うが、あなたの獅子のようなうなりは、我々に対して力を持ちえない。なぜか。あなたは反キリストの先駆けであり、我々はキリストの兵士だからである。

372

Quare? quia homines Dei vincere non valeas tu persecutor ejus religionis. Item alio loco, Nihil, inquit, interest inter minas regis et iram leonis (Prov. XX, 2) .

PL 13, 854D

なぜか。あなたは神の宗教の迫害者であって、神の人々に打ち勝つことができないからである。また別の箇所にも、「王の脅しと獅子の怒りとの間に違いはない」(箴言20:2)とある。

373

Quid hoc ad Dei servos, qui praeter Deum neminem esse timendum statuerimus? qui in manu Dei animas positas nostras meminerimus? possunt rugitus tuos timere coariani tui, quia sitis sine notitia Dei, quia sint minime arma Dei induti.

PL 13, 855A

これが、神以外の誰をも恐れてはならないと決めた神の僕たちに何の関わりがあろうか。我々は、我々の魂が神の手に置かれていることを思い起こしている。あなたの吠え声を恐れうるのは、あなたの同じアレイオス派の者たちである。諸君は神を知らず、彼らは神の武具をまったくまとっていないからである〔人称が「あなた」から「諸君」、さらに「彼ら」へと切り替わる〕。

374

Caeterum Dei domestici ridemus rugitus tuos leoni similes. Quare? quia feram te cognoscentes, cujus rugitus habere describeris, rideamus te magis sub figura hominis constitutam rabidam feram cernentes, quam timeamus, necesse est.

PL 13, 855A

それに対して、神の家の者である我々は、獅子に似たあなたの吠え声を笑う。なぜか。我々は、あなたが獣であると見抜いている。その獣の吠え声をあなたが持っていると描かれているのである。人の姿をした狂った獣と見るあなたを、我々は恐れるよりも、むしろ嘲笑するのが必然である〔底本は rideamus te magis ... quam timeamus, necesse est で、文が崩れている。「恐れるより笑うのが当然だ」と取った〕。

375

Sed si non es fera sub imagine latens hominis, dicito. Legisti apud Salomonem: Misericordia et veritas tutela est regi, et circumeunt justi sedem ejus (Ibid. 28) .

PL 13, 855A

だが、あなたが人の姿の下に隠れた獣でないというなら、言ってみよ。あなたはソロモンのもとで読んだ。「慈しみと真理は王の守りである。正しい者たちは、その座の周りをめぐる」(箴言20:28)。

376

Cum te contra caterva malignorum circumsepserit Arianorum, et esse cernamus misericordiae punitorem, veritatis exsecratorem, quid esse aliud te judicabimus, nisi feram ac belluam? excitaris in nos, ut leo rugiens, quod misericordiam et veritatem diligamus, quod non innocentem et justum puniverimus, et arbitraris non te esse immanem feram ac belluam saevissimam?

PL 13, 855A

ところが反対に、アレイオス派の悪しき者たちの群れがあなたを取り囲んでおり、我々は、あなたが慈しみを罰する者、真理を呪う者であると見る。それならば、あなたを獣、猛獣と判断するほかに何があろうか。我々が慈しみと真理を愛し、無実で正しい者を罰しなかったというだけで、あなたは吠える獅子のように我々に向かって起き上がった。それでもあなたは、自分が荒々しい獣、この上なく猛々しい猛獣ではないと考えるのか。

377

Sed quae te voluntas ad haec perpetranda perduxerit, prorsus videre non possum, ut totius justitiae episcopum catholicum, Domini sacerdotem fuisses tali exitio persecutus.

PL 13, 855B

だが、いかなる意志があなたをこのような行いへと導いたのか、私にはまったく見えない。全き正義の公同の司教、主の司教を、あなたがこのような破滅へと迫害するとは。

378

Numquid non memineras scriptum: Facere justitiam, et veracem esse, placet Deo magis quam hostiarum sanguis (Ibid. XXI, 3) ? Displicet tibi Athanasius, quod traditionem beatorum apostolorum custodiat, quod se christianum fateatur, quod nolit esse coapostata tuus.

PL 13, 855B

あなたは書かれていることを思い起こさなかったのか。「正義を行い、真実であることは、いけにえの血よりも神に喜ばれる」(箴言21:3)。アタナシオスがあなたに疎まれるのは、彼が祝福された使徒たちの伝承を守り、自分がキリスト教徒であると告白し、あなたの背教の仲間になろうとしないからである。

379

Non mirandum; quandoquidem scriptum teneamus: Sanctus autem immundus est apud malos (Ibid. 15) .

PL 13, 855B

驚くには当たらない。我々は、「聖なる者は、悪しき者たちのもとでは汚れている」(箴言21:15)と書かれているのを持っているからである。

380

Vobis malignis displicet is, qui Deo placeat, tibi praesertim temerario ac superbo, qui temerarius hinc esse intelligeris ac superbus, quod contra Dei ordinationem tetenderis manum, quod apostolicam traditionem putaveris destruendam, quod episcopos, sub quorum te sollicitudine agere oportuerat, sub tuam ditionem censueris redigendos.

PL 13, 855C

神に喜ばれる者は、悪しき諸君に疎まれる。特に、無謀で高ぶるあなたにはそうである。あなたが無謀で高ぶる者と見られるのは、神の定めに逆らって手を伸ばし、使徒の伝承を壊すべきものと思い、その配慮のもとにあなた自身が置かれるべきであった司教たちを、あなたの支配下に引き入れるべきと決めたからである。

381

Quid igitur sis intellige, audiens per Salomonem quod tibi sit superbo nomen: Temerarius et superbus pestilentia vocabitur (Ibid. 24) . Pestilens licet sis homo, tamen morbo tuo vexare nos non poteris, quia tutelam nobis sit praebens divina clementia.

PL 13, 855C

それゆえ、あなたが何者であるかを悟れ。ソロモンを通して、高ぶるあなたにどのような名があるかを聞け。「無謀で高ぶる者は、疫病と呼ばれる」(箴言21:24)。あなたは疫病をもたらす人間であるが、それでもあなたの病で我々を悩ますことはできない。神の慈しみが我々に守りを与えているからである。

382

Tentasti denique pestilens facere nos compestilentes tuos; sed ille, cui dicati vivimus, non sivit tua tentamenta adire corda recta: suggerit enim scriptum: Libera eos qui ducuntur ad mortem, et redimere eos qui interficiuntur, ne parcas.

PL 13, 855C

あなたは疫病としてついに、我々をあなたの共なる疫病者にしようと試みた。だが、我々がそれに献げられて生きる神は、あなたの企てが正しい心に入ることを許さなかった。書かれているからである。「死へ引かれて行く者たちを解き放て、殺される者たちを贖え。惜しむな。」

383

Si autem dixeris, Nescio hunc, scito quoniam Dominus corda omnium novit: et qui figuravit spiritum omnibus illis, scit omnia, qui reddit unicuique secundum opera ejus (Ibid. XXIV, 11) .

PL 13, 855D

「もし、『私はこの人を知らない』とあなたが言うなら、主が皆の心を知っていると知れ。全ての者の霊を形づくった者は、全てを知っている。彼は、各人にその行いに応じて報いる」(箴言24:11)。

384

Ad haec, te dicente, Damnate Dei cultorem, derelinquite fidem apostolicam, suscipite perfidiam meam, utique te aperit esse hominem pestilentem.

PL 13, 856A

以上のことに加え、あなたが「神を崇める者を断罪せよ、使徒の信仰を捨てよ、私の背信を受け入れよ」と言うことは、あなたが疫病をもたらす人間であることを、はっきりと明らかにしている。

385

Deus nobis subvenire vult in pressuris atque angustiis constitutis; et tu eos, quos benefacere oportet, male facere urges, et quidem admovens ea, quae timere posse existimaris.

PL 13, 856A

神は、我々が圧迫と窮状のうちに置かれているとき、助けようと望む。ところがあなたは、善を行うべき者たちを悪を行うよう駆り立てる。しかも、彼らが恐れうるとあなたが考えたものを突きつけて〔existimaris は existimaveris の縮約と取った〕。

386

Adverte jam si non in te sit morbus ille qui vocatur pestis, est morbus ad hoc valens, ut non solum corpora, sed et animas morbidas possis efficere, eorum videlicet qui te velint audire dicentem: Damnate Domini antistitem, repudiate fidem quam semper tenuit ecclesia, et suscipite meam quam tradidit Arius.

PL 13, 856A

よく注意せよ、疫病と呼ばれるあの病があなたのうちにあるのではないか。それは、体だけでなく魂をも病ませうる病である。もちろん、あなたが「主の司教を断罪せよ、教会が常に保ってきた信仰を退けよ、アレイオスが伝えた私の信仰を受け入れよ」と言うのを聞こうとする者たちの魂を、である。

387

Erubescere, inquit sancta scriptura, personam in judicio non est bonum: et qui dicit impium justum esse, maledictus erit in populis, et odibilis gentibus. Nam qui arguunt, meliora sperabunt: in ipsos autem veniet benedictio optima (Ibid. 23) .

PL 13, 856A

聖なる書は言う、「裁きにおいて人の顔を恥じることは善くない。不敬な者を正しいと言う者は、諸民の間で呪われ、諸国民に忌み嫌われる。だが、咎める者たちはよりよきものを望む。彼ら自身には、最善の祝福が臨む」(箴言24:23)。

388

Et tu existimasti erubescere nos potuisse personam tuam, et damnare eum quem scires etiam ipse innocentem, quem retineres esse reum in hoc tantum, quod noluerit se esse negare christianum.

PL 13, 856B

それなのにあなたは、我々があなたの顔を恥じて、あなた自身が無実と知る者、キリスト教徒であることを否定しようとしなかったというただそれだけのゆえに有罪だとあなたが言い張る者を、断罪しうると思ったのか。

389

Interea quia te arguamus mortis iter tenentem, quia corripiamus, conspicis quae nobis merces promittatur: Aperi, dicit Propheta, os tuum verbo Dei, et judica omnibus integre: aperi os tuum et judica justa (Ibid. XXXI, 8). Et tu dicis, Damnate innocentem?

PL 13, 856B

さしあたり、我々があなたを死の道にある者として咎め、叱責することに対して、我々にどのような報いが約束されているかを見よ。預言者は言う、「あなたの口を神の言葉のために開き、全ての人を偏りなく裁け。あなたの口を開き、正しいことを裁け」(箴言31:8)。それなのにあなたは、「無実の者を断罪せよ」と言う。

390

Retineo quidem sacris continens scripturis: Noli superbire coram rege (Ibid. XXV, 6) : sed si intra terminos potestatis tuae esse voluisses, et superbus exstitissem te contra, re vera ipse me ut praevaricatorem legis condemnassem.

PL 13, 856B

私は確かに、聖なる書に含まれる、「王の前で高ぶるな」(箴言25:6)を心にとどめている。だが、もしあなたがあなたの権限の範囲内にとどまることを望んでいたのに、私があなたに逆らって高ぶる者となったなら、私は、まことに自分自身を律法の違反者として断罪したであろう。

391

Nunc vero quia homicidae tibi ac sacrilego vera dicamus, non utique tamquam superbi puniri merebimur, sed magis praemiis afficiemur coelestibus, quod tibi erranti non pepercerimus.

PL 13, 856C

しかし今、人殺しで冒瀆者のあなたに我々が真実を語るからといって、高ぶる者として罰せられるに値することは決してない。むしろ、迷っているあなたを容赦しなかったことで、天の報いを授けられるであろう。

392

Scriptum est: Flagellum equo, et stimulum asino, virgam autem genti insipienti (Ibid. XXVI, 3) . Vos negatores Dei unici Filii recte insipientes vocamus, quos videamus in tanto versari sacrilegio.

PL 13, 856C

書かれている、「馬には鞭、ろばには拍車、愚かな民には杖」(箴言26:3)。神の独り子を否む諸君を、我々は正しくも愚かな者と呼ぶ。諸君がこれほどの冒瀆のうちに身を置いているのが見えるからである。

393

Nam cum esse scriptum video, quod sicut canis qui convertitur ad vomitum suum, et odibilis efficitur, ita stultus sua malitia conversus ad suum peccatum (Ibid. 11) ; de te specialiter dictum judico.

PL 13, 856C

「犬が自分の吐いたものに戻って忌まわしくなるように、愚かな者も自分の悪意のために自分の罪に戻る」(箴言26:11)と書かれているのを見るとき、私はこれがあなたについて特に言われていると判断する。

394

Quare? inquis; quia litteris tuis jurasti Alexandrinis nihil te mali deinceps facturum Athanasio, et nunc quaeris eum interficere. Sed inquis: Pater meus illum miserat ad exsilium, et me oportuit patris mei parere statutis.

PL 13, 856C

なぜか、とあなたは言う。あなたはアレクサンドリアの人々に宛てた書簡で、今後アタナシオスに何の害も加えないと誓ったのに、今は彼を殺そうとしているからである。だが、あなたは言う、「私の父が彼を流刑に送ったのであり、私は父の定めに従うべきだった」。

395

Pone, ut vis, haereticum esse Athanasium: si recte fuerat missus ad exsilium, cur eum passus es contra patris tui statuta recipere dignitatem, quam ei se tulisse tuus arbitratus fuerat pater? Sed inquis: Fratris mei Constantis factum est interventu.

PL 13, 856D

あなたの望むとおり、アタナシオスが異端者であると仮定しよう。もし彼が正しく流刑に送られたのだとしたら、あなたの父が彼から奪ったと判断した地位を、あなたの父の定めに反して彼が取り戻すのを、なぜ許したのか。だが、あなたは言う、「それは私の兄弟コンスタンスの仲介によるものだった」。

396

Sed potuisti occurrere Constanti, dicens: Pater noster quem probavit haereticum nisi se correxerit, recipere in partes regni mei non possum. Sed inquis, Timui ne inter nos bella fuissent orta.

PL 13, 857A

しかしあなたはコンスタンスに対して、「我々の父が異端者と認めた者を、改めない限り、私の王国の領分に受け入れることはできない」と言い返すことができたはずだ。だが、あなたは言う、「我々の間に戦争が起こるのを恐れた」。

397

Ergo quia Soporinus Persarum rex nunc contra te gerit praelium, si tibi dixerit: Suscipe religiones meas et ero tecum pacatus; te oportet cum omnibus in imperio tuo demorantibus facere transitum ad religiones daemonum? daemoniis enim sacrificans est Soporinus.

PL 13, 857A

では、今あなたに戦いをしかけているペルシアの王ソポリヌスが、「私の宗教を受け入れよ。そうすれば私はあなたと和平を結ぼう」とあなたに言ったなら、あなたは、あなたの帝国に住む全ての者と共に、悪霊どもの宗教に移るべきなのか。ソポリヌスは悪霊どもに犠牲を捧げているのである〔底本は Soporinus。ミーニュの脚注は、ペルシアの王サポル(シャープール)とし、360年の末にコンスタンティウスがこれとの戦いに軍を備えていたとする〕。

398

Conspicis enim non te egisse ut Dei servum, suscipiendo eum, et loco revocando suo quem meminisses in causam fidei deportatum.

PL 13, 857A

あなたは、彼を受け入れ、信仰の訴えのゆえに流刑に処せられたと記憶している者を元の場所に呼び戻すことによって、神の僕として行動したのではないと、あなたは見ている。

399

Primo quod impotentem judicaveris Deum, tamquam te tueri non potuerit, tuentem veritatem, haereticis resistentem; deinde quod magis tibi propitium esse volueris Constantem, quam Deum: quem utique Constantem regem si haereticum factum memineras favendo Athanasio, quem tu jam probatum habebas sacrilegum, non solum non regnum tuum Deo debueras praeponere, sed nec ipsam tuam animam.

PL 13, 857B

第一に、あなたは神を無力と判断した。神が、真理を守り、異端者に抵抗しているあなたを、守ることができなかったかのように。次に、あなたが神よりもコンスタンスを自分に好意的であるようにと望んだ。もしあなたが、その王コンスタンスが、すでに冒瀆者と認めていたアタナシオスに肩入れして異端者になったと記憶していたのなら、あなたは自分の王国を神より優先すべきでなかったばかりか、自分の魂そのものさえ優先すべきでなかった。

400

Tu etenim ipse testis es conscientiae tuae, quod enim propter fidem quam semper tenuit ecclesia ac tenet, quod eam damnare noluerit, missus fuerit ad exsilium, quia videlicet noluerit esse Arianus: idcirco namque Athanasium perosum habitum a patre tuo non fugit te; quandoquidem et tu in ea eum digneris persequi causa, in qua fuerit et tuus pater persecutus.

PL 13, 857B

あなたは自分の良心の証人である。教会が常に保ち、今も保っている信仰のゆえに、彼がそれを断罪しようとしなかったことのゆえに、つまりアレイオス派になろうとしなかったことのゆえに、流刑に送られたのである。まさにそれゆえにアタナシオスがあなたの父に憎まれたことは、あなたにも見落とされていない。あなた自身も、あなたの父が迫害した同じ件で、彼を迫害しようとしているのだから。

401

Dicat denique se non esse christianum, fateatur se Arianum, et erit apud te sapientissimus, magnus.

PL 13, 857C

彼が自分はキリスト教徒ではないと言い、自分はアレイオス派であると認めさえすれば、あなたのもとで彼は最も賢く、偉大な者となろう。

402

Digne itaque comparatus es cani, qui redierit ad vomitum suum: jam enim christianus aestimabaris, et non esse Arianus, ex quo Athanasium cum talibus litteris divinitus sibi commissis repraesentaveris.

PL 13, 857C

それゆえ、あなたは自分の吐いたものに戻った犬に、ふさわしく譬えられた。あなたがそのような書簡を添えて、アタナシオスを、神によって彼に委ねられた者たちのもとへ復帰させて以来、あなたはすでにキリスト教徒と思われ、アレイオス派ではないと思われていたからである。

403

At nunc cum esse comprobaris Arianus, et cupiens haeresen tuam invenire locum, virum justum persequaris, quia ille videlicet sit eamdem omni nisu impugnans, recte es comparatus cani redienti ad suum vomitum.

PL 13, 857C

ところが今、あなたはアレイオス派であることが証明されている。あなたの異端が居場所を見つけることを望み、正しい人を迫害している。彼があらゆる力を尽くして、その異端に立ち向かっているからである。それゆえ、あなたは自分の吐いたものに戻る犬に、正しく譬えられている。

404

Item etiam in illo facto tuo egregio recte comparandus cani, qui redierit ad vomitum suum, quod enim acceperis veritatem, non esse catholicum Adoxium Germaniciensium, et dederis contra eumdem litteras ad Antiochenos, et postea hunc eumdem Adoxium defendere coeperis veritatis esse doctorem, ipsius haeresen catholicam judicans fidem.

PL 13, 858A

同様に、あなたのあの見事な行いにおいても、あなたは自分の吐いたものに戻った犬に、正しく譬えられるべきである。あなたは、ゲルマニキアのアドクシオスが公同の者ではないという真実を受け入れ、アンティオキアの人々に宛てて彼に反対する書簡を与えたのに、その後、同じアドクシオスを、真理の教師と主張して擁護し始めたのである。彼の異端を、公同の信仰と判断して〔底本は Adoxium。ミーニュの脚注は、ゲルマニキアの司教で、のちにアンティオキアの座を奪ったエウドクシオスとする〕。

405

Quare, Constanti, tam levis? quamobrem in causa fidei, ut ventis pulsantibus arundo, flecteris huc atque illuc? quid mirum si tam facilis fuisti, ad damnandum Athanasium, etiam cunctos Dei invitare sacerdotes? quandoquidem etiam in statu religionis tanta agere per tuam non dubitaris temeritatem.

PL 13, 858A

コンスタンティウスよ、なぜこれほど軽いのか。なぜ信仰の件で、風に打たれる葦のように、あちらこちらに曲がるのか。アタナシオスを断罪するために、神の司教たち全員までも招いたほど、あなたが容易であったとしても、何の不思議があろうか。宗教の状態においてさえ、あなたは自分の無謀さによって、これほどのことを行って憚らないのだから。

406

Efferbuisti ad innocentis fundendum sanguinem rex piissimus, tamquam non meminisses scriptum: Regis in veritate judicantis de pauperibus, sedes ejus in testimonium resurget (Ibid. XXIX, 14) ; sed tu hinc putasti te summum, si contra divinas ires scripturas, si cuncta quae prohibent fecisses.

PL 13, 858A

この上なく敬虔な王であるあなたは、無実の者の血を流そうと沸き立った。「貧しい者たちについて真理をもって裁く王、その座は証しとして立つ」(箴言29:14)と書かれていることを、思い出さなかったかのように。だが、あなたは、神の書に逆らって進み、それが禁じる全てを行ったなら、そこで自分を最高の者と考えたのである。

407

Odis Athanasium quod christianus sit; quod esse noluerit Arii, ut tu dicis, discipulus, summo eum persequeris odio: sed talem te circa eum futurum olim Spiritus sanctus ostenderat, ore Salomonis dicens: Abominatio est justus viro iniquo (Ibid. 27) .

PL 13, 858B

あなたはアタナシオスがキリスト教徒であることを憎む。あなたの言うところのアレイオスの弟子になろうとしなかったので、最大の憎しみをもって彼を迫害する。しかし聖なる霊は、あなたが彼に対してこのような者になることを、とうの昔にソロモンの口を通して示していた。「正しい者は、不義の人にとって忌まわしい」(箴言29:27)。

408

Noli, Constanti, adhuc demorari in his malis, noli Dei abuti patientia, retine scriptum in LXXVII psalmo: Excitatus est tamquam dormiens Dominus, tamquam potens crapulatus a vino, et percussit omnes inimicos suos in posteriora; opprobrium sempiternum dedit illis (Ps. LXXVII, 65) .

PL 13, 858B

コンスタンティウスよ、なおこれらの悪のうちにとどまってはならない。神の忍耐を濫用してはならない。第七十七の詩篇に書かれていることを心にとどめよ。「主は眠れる者のように、酒に酔った力ある者のように起き上がり、その敵を皆、後ろから打った。彼らに永遠の辱めを与えた」(詩篇77:65)。

409

In LXXXI psalmo, Quousque, dicit Spiritus sanctus, judicastis iniquitatem, et faciem peccantium sumitis? Judicate pupillum et egenum, humilem et pauperem justificate. Eripite pauperem, et egenum de manu peccatoris liberate (Ps.LXXXI, 2) .

PL 13, 858C

第八十一の詩篇で、聖なる霊は言う、「いつまで、汝らは不義を裁き、罪人たちの顔を取るのか。みなしごと乏しい者を裁け。卑しい者と貧しい者を義とせよ。貧しい者を救い出せ。乏しい者を罪人の手から解き放て」(詩篇81:2)。

410

Tu, Interficite mecum, inquis, Deo dicatum, cupiens nos tecum haberi cum illis, propter quos dicitur: Nescierunt, neque intellexerunt, in tenebris ambulant (Ibid. 5) .

PL 13, 858C

あなたは言う、「神に献げられた者を私と共に殺せ」と。我々を、「彼らは知らず、悟らず、闇の中を歩む」(詩篇81:5)と言われている者たちと共に数えさせようとしているのである。

411

Mandat Deus ne judicium proferamus injustum, ne tuam peccatoris reveriti faciem, sineremus te punire eum quem persequeris injuste. Praecepit Deus humilem justificari a nobis, eripi pauperem, et egenum de manu tua liberari carnificis.

PL 13, 859A

神は、我々が不正な裁きを下さないよう命じている。罪人であるあなたの顔を恐れて、あなたが不当に迫害している者をあなたが罰するのを、我々が許さないように。神は、卑しい者が我々によって義とされること、貧しい者と乏しい者があなたの、刑吏の手から解き放たれることを命じた。

412

Et tu inquis, Damnate eum quem voluit Deus de mea manu peccatoris erui. Non mirum; nec enim poteras ire contra tuas exsecrabiles dispositiones.

PL 13, 859A

それなのにあなたは言う、「罪人である私の手から神が救い出そうとした者を、断罪せよ」と。驚くには当たらない。あなたは、自分の忌まわしい決め事に逆らうことができなかったのだから。

413

Dicit Spiritus sanctus in XCVI: Qui diligtiis dominum, odite malum (Ps. XCVI, 10) : et tua indicant praecepta te dicere: Amate quod est malum.

PL 13, 859A

聖なる霊は第九十六の詩篇で言う、「主を愛する者たちよ、悪を憎め」(詩篇96:10)。ところがあなたの命令は、あなたが「悪であるものを愛せ」と言っていることを示している〔底本は diligtiis。diligitis の誤植と取った〕。

414

Si enim malum esse videtur Deo damnari innocentem, dare adversus absentem, et quidem justum virum, sententiam, quid est aliud quod nos cogis facere, nisi quod odio habeat Deus?

PL 13, 859A

もし無実の者が断罪されること、不在の、しかも正しい人に対して判決を下すことが、神には悪と見えるなら、あなたが我々にさせようとしているのは、神が憎むものを行うこと以外の何であろうか。

415

Si igitur quod odit Deus fecerimus, utique non erimus ex illis, ad quos dicitur: Qui diligitis Dominum, odite malum (Ibid.) . Nempe tu idcirco non odis malum, quia non diligas Dominum: sed nos idcirco facere nolumus quod odit Deus, quia eum diligamus.

PL 13, 859A

それゆえ、もし我々が神の憎むものを行うなら、我々は、「主を愛する者たちよ、悪を憎め」(詩篇96)と言われている者たちの中にはいないことになる。あなたは、主を愛さないがゆえに悪を憎まない。我々は、主を愛するがゆえに、神が憎むことを行おうとしないのである。

416

Facis haec quia non sis servus ejus, cujus metus atque amor compellat nos odire malum. Neque enim in ecclesia Domini, persecutor ejus ecclesiae inveniris, ut putes ad vos dixisse Prophetam in psalmo: Qui diligitis Dominum, odite malum (Ibid.) ; quando et in centesimo dicat: Non habitat in medio domus meae qui facit superbiam; qui loquitur iniqua non direxit in conspectu oculorum meorum (Ps. C, 7) .

PL 13, 859B

あなたがこれを行うのは、その畏れと愛が我々に悪を憎ませる者の僕でないからである。その教会の迫害者であるあなたは、主の教会の中には見出されないのであるから、預言者が詩篇で諸君に向かって「主を愛する者たちよ、悪を憎め」(詩篇96)と言ったなどと考えるはずがない。詩篇第百には「高ぶりを行う者は、わが家の中に住まない。不義を語る者は、わが目の前で正されなかった」(詩篇100:7)とも言われているのだから。

417

Non ergo ad vos foris positos dicitur, sed ad nos: Qui diligitis Dominum, odite malum (Ps. XCVI, 10) . Odimus denique malum quod vos idcirco amatis, quia sitis non in ecclesia Dei.

PL 13, 859B

それゆえ、「主を愛する者たちよ、悪を憎め」(詩篇96:10)は、外に置かれた諸君にではなく、我々に向けて言われている。我々は、諸君が愛する悪を憎む。諸君は神の教会の中にいないからである。

418

Quamodo etenim te in ecclesia esse poteris astruere Dei, homo qui non solum ecclesiam sis persequens, sed et ipsum negans qui fundarit ecclesiam? An non es superbus, et habitare poteris in domo Domini, quamdiu in hoc manseris supercilio?

PL 13, 859C

あなたは、教会を迫害するばかりか、教会を築いた者その人を否む者でありながら、自分が神の教会にいると、どうして主張できようか。あなたは高ぶる者ではないというのか。このような傲慢のうちにとどまっている間、主の家に住むことができようか。

419

Quis enim merito poterit dici superbus, si tu possis humilis judicari, qui dicis: Damnate contra mandata divina innocentem, calcate praecepta Dei, mea servate?

PL 13, 859C

もし、「神の命令に反して無実の者を断罪せよ、神の戒めを踏みにじれ、私のものを守れ」と言うあなたが謙遜な者と判断されうるなら、誰が正当に高ぶる者と呼ばれえようか。

420

Sed fortasse non loqueris iniqua, et poteris inveniri inter christianos tu negator Patris, negator unici Filii ejus, negator Spiritus sancti paracleti, Arianae haeresis fundator, destructor apostolicae fidei; non loqueris iniqua labiis tuis venenatis, nihil ore illo profers sacrilego quod sit iniquum.

PL 13, 859C

だが、おそらくあなたは不義を語らず、キリスト教徒の間に見出されうるというのであろう(あなたは父を否み、父の独り子を否み、聖なる霊なるパラクレートスを否み、アレイオス派の異端の創始者であり、使徒の信仰を壊す者である)。あなたはその毒に満ちた唇で不義を語らず、その冒瀆の口から不義であるものを何も出さないというのであろう。

421

Ignorabas in psalmo centesimo secundo Spiritum sanctum dixisse de Domino: Faciens misericordiam Dominus, et judicium omnibus injuriam patientibus (Ps. CII, 6) ; ut injuste mandares judicari?

PL 13, 859C

あなたは、第百二の詩篇で聖なる霊が主について言ったことを知らなかったのか。「主は、不当な扱いを受けている全ての者に、慈しみと裁きを行う」(詩篇102:6)。それなのに、不当な裁きを命じたのか。

422

Cujus mandatis parere nos dignum est Domini sacerdotes? tuisne nondum erepti ab immundis spiritibus, an prophetae? per quem moneat Spiritus sanctus, ut omnis injustitiae pars vitetur a nobis cultoribus verae divinitatis?

PL 13, 859D

主の司教である我々は、誰の命令に従うのが相応しいのか。汚れた霊からまだ救い出されていないあなたのか、それとも預言者のか。聖なる霊は預言者を通して、あらゆる不義の部分が、真の神性を崇める我々から避けられるようにと勧めているのだ。

423

Non legeras, Constanti, dictum ad vos reges a Deo: Nolite tangere christos meos, et in prophetas meos nolite malignari (Ps. CIV, 15) ; ut ad domum Dei auderes tendere manus?

PL 13, 859D

コンスタンティウスよ、神が諸王である諸君に言った言葉を読まなかったのか。「わが油注がれた者たちに触れるな。わが預言者たちに悪を行うな」(詩篇104:15)。それで、神の家に手を伸ばそうとしたのか。

424

Dicit plenus Spiritu sancto David in centesimo quinto psalmo: Beati qui custodiunt judicium, et faciunt justitiam in omni tempore (Ps. CV, 3) ; et tu: Facite, inquis, mecum injustitiam.

PL 13, 860A

聖なる霊に満ちたダビデは、第百五の詩篇に言う、「裁きを守り、いかなるときも義を行う者は幸いである」(詩篇105:3)。ところがあなたは言う、「私と共に不義を行え」。

425

Persequeris Athanasium, impius pium, haereticus christianum: sed oro te, dicas, qui vestrum Deo esse possit acceptus? tu negator aeternae majestatis unici Filii Dei, aedificator falsae religionis atque institutor, an Athanasius?

PL 13, 860A

あなたは、不敬な者が敬虔な者を、異端者がキリスト教徒を迫害している。だが、頼むから言ってみよ、諸君のうちどちらが神に受け入れられうるのか。神の独り子の永遠の威厳を否み、偽りの宗教を築き、制定したあなたか、それともアタナシオスか。

426

Legisti in psalmo CXVIII: Beati immaculati in via, qui ambulant in lege Domini. Beati qui perscrutantur testimonia ejus, in toto corde exquirunt eum (Ps. CXVIII, 1) : et dicito, quis vestrum exquirit Deum, quis fideliter ejus majestati famulatum praebet? tune, qui facis persecutionem Athanasio, quod se christianum fateatur; an ille qui te velit persecutorem suum e laqueis eripi diaboli? tune, qui sis destructor catholicae fidei; an ille apostolicae fidei praedicator?

PL 13, 860A

あなたは第百十八の詩篇で読んだ。「道において汚れのない者、主の律法のうちを歩む者は幸いである。その証しを探り、心を尽くして彼を求める者は幸いである」(詩篇118:1)。そして言え、諸君のうち誰が神を求め、誰が忠実にその威厳に仕えているのか。キリスト教徒であると告白するからといってアタナシオスを迫害しているあなたか。それとも、自分の迫害者であるあなたが悪魔の罠から救い出されることを望む彼か。公同の信仰を壊す者であるあなたか、それとも使徒の信仰の宣教者である彼か。

427

Si tu es serviens Deo, quomodo infra dicit Spiritus sanctus? Non enim qui operantur iniquitatem, in viis ejus ambulaverunt (Ibid. 3) .

PL 13, 860B

もしあなたが神に仕えているというなら、聖なる霊が少し下でどう言っているのか。「不義を行う者は、その道を歩まなかったからである」(詩篇118:3)。

428

Vos igitur haeretici operarii iniquitatis, cum non in viis inveniamini Domini, utique manifestatis vos operibus vestris esse in via diaboli.

PL 13, 860B

それゆえ、不義の働き手である異端者の諸君は、主の道のうちには見出されないのだから、その行いによって、自分たちが悪魔の道にいることを明らかにしている。

429

Legisti: Nolite zelari mortem in errorem vitae vestrae, neque acquiratis perditionem in operibus manuum vestrarum; quoniam Deus mortem non fecit, nec laetatur in perditione vivorum (Sap. I, 12) . An meministi legisse?

PL 13, 860B

あなたは読んだ。「汝らの命の迷いにあって、死を妬むな。汝らの手のわざで滅びを得るな。神は死を造らず、生ける者の滅びを喜ばないからである」(知恵の書1:12)。あなたは読んだことを思い出すだろうか。

430

Cur praecepisti quaereremus nobismetipsis mortem? Si non legisti, cognosce quid nos facere fueris hortatus, tu qui in sortem delegeris esse illorum, quorum facinora describat ore Salomonis Spiritus sanctus dicens: Neque mercedem speraverunt justitiae, nec judicaverunt honorem animarum sanctarum; quoniam Deus creavit hominem inexterminabilem, et ad imaginem suae similitudinis fecit illum: invidia autem diaboli mors introivit in orbem terrarum (Ibid. II, 22) .

PL 13, 860B

なぜ、我々が自分で自分に死を求めるようにと命じたのか。読んでいないのなら、我々に何をせよとあなたが勧めたのかを知るがよい。あなたは、聖なる霊がソロモンの口を通してその所業を描いている者たちの運命に、自ら身を委ねたのである。霊は言う。「彼らは義の報いを望まず、聖なる魂たちの名誉を重んじなかった。神は人を滅びざるものとして造り、自らに似たものの像に象って造ったからである。しかし悪魔のねたみによって、死が世界に入った」(知恵の書2:22)。

431

Imitantur ergo illum qui sunt ex parte illius. Conspicis te imitatorem esse diaboli, in parte esse constitutum illius; cognoscis tu quod tibimet conquiras mortem, tu qui nolueris in imaginem Dei, quomodo es factus a Deo, manere, sed temet contuleris ad illum, cujus invidia mors intraverit in orbem terrarum.

PL 13, 860C

ゆえに、悪魔の側にある者たちが悪魔を真似る。あなたは自分が悪魔の模倣者であり、その側に身を置いていることを見るがよい。神が造った姿のとおりに神の像のうちにとどまろうとせず、そのねたみによって死が世界に入った者のもとへ自ら身を寄せたあなたが、自分のために死を招いていることを悟るがよい。

432

Contra accipe quantam felicitatem cupiat consequi Athanasius; unde et nolit esse, quod sis tu, Arianus apostata; accipe quantam fuerint etiam illi, quos jam quod se Christianos dixerint, es interficere dignatus, consecuti beatitudinem: Justorum autem animae in manu Dei sunt, et non tanget illos tormentum.

PL 13, 860C

これに対して、アタナシオスがどれほどの幸いを得ようと望んでいるかを知るがよい。だからこそ彼は、アレイオス派の背教者であるあなたのような者にはなろうとしないのである。また、すでにキリスト教徒を名乗ったというだけで、あなたが殺すことを良しとした者たちでさえ、どれほどの至福に至ったかを知るがよい。「義人たちの魂は神の手の中にあり、責め苦が彼らに触れることはない」。

433

Visi sunt oculis insipientium mori, et aestimata est malitia exitus illorum ab itinere justo. Abierunt in exterminium, illi autem sunt in pace.

PL 13, 860D

「愚かな者たちの目には、彼らは死んだように見え、彼らの最期は正しい道から外れた悪と見なされた。彼らは滅びに去ったが、彼ら自身は平安のうちにある」。

434

Etenim si coram hominibus tormenta passi sunt, spes illorum immortalitate plena est, et in paucis vexati, in multis bene disponentur, quoniam Deus tentavit illos, et invenit illos dignos se.

PL 13, 860D

「たしかに、人々の前で責め苦を受けたとはいえ、彼らの希望は不死に満ちている。わずかのあいだ苦しめられて、多くのことで良く整えられるであろう。神が彼らを試み、自分にふさわしい者と認めたからである」。

435

Tamquam aurum in fornace probavit illos, quasi holocaustam hostiam accepit illos, et in tempore erit respectus illorum: fulgebunt tamquam scintillae, in arundineto discurrent, judicabunt nationes, et dominabuntur populis, et regnabit Dominus eorum in perpetuum (Sap. III, 1) .

PL 13, 861A

「炉の中の金のように彼らを試し、焼き尽くす献げ物のいけにえとして彼らを受け入れた。彼らが顧みられる時が来る。彼らは火花のように輝き、葦の茂みの中を駆け巡り、諸国民を裁き、もろもろの民を治め、彼らの主が永遠に王となる」(知恵の書3:1)。

436

Desideras interficere Athanasium, existimans quod ei si eum mactaveris possis aeternum dare malum, ignorans scripptum: Condemnat justus mortuus vivos impios, et juventus celerius consummata, longaevitatem injusti.

PL 13, 861A

あなたはアタナシオスを殺そうと望み、彼を屠れば彼に永遠の悪を与えられると考えているが、次の聖句を知らないのである。「死んだ義人は、生き残る不敬な者たちを断罪し、早く全うされた若さは、不義なる者の長寿を断罪する」。

437

Videbunt etenim finem sapientis, et non intelligent quid cognoverit de illo, et quare munierit Dominus: videbunt et contemnent, illos autem Dominus irridebit: et erunt post haec decidentes sine honore, et in contumelia mortis in perpetuo, quoniam disrumpet illos sine voce inflatos, et commovebit illos a fundamentis, et usque ad supremum deserentur, et erunt in dolore, et memoria illorum periet: venient in cognitionem peccatorum suorum timidi, et transducent illos ex adverso iniquitates eorum (Ibid. IV, 16) .

PL 13, 861A

「彼らは知者の最期を見るが、主が彼について何を知っていたのか、なぜ彼を守ったのかを悟らない。見て、さげすむが、主は彼らを嘲る。その後、彼らは名誉もなく倒れ、死の恥辱のうちに永遠に置かれる。主が声も出ないほど膨れ上がった彼らを打ち砕き、土台から揺り動かすので、彼らは最後まで見捨てられ、苦痛のうちにあって、その記憶は滅びる。彼らは自分たちの罪を知るに至っておののき、彼ら自身の不義が彼らに向かって立ちはだかり、彼らを糾弾する」(知恵の書4:16)。

438

Cernis inter quos sit pars tua constituta: cernis cum qualibus temet feceris stare contra Dei domum; Athanasium vero videbis inter istos, de quibus infra scriptum accipe: Tunc stabunt justi in magna constantia adversus eos qui se angustaverunt, et abstulerunt labores eorum: videntes turbabuntur timore horribili et mirabuntur, in subitatione insperatae salutis dicent inter se poenitentiam habentes, et per angustiam spiritus gementes: Hi sunt quos habuimus aliquando in risu et in similitudinem improperii.

PL 13, 861B

あなたの分がどのような者たちの中に定められているかを見るがよい。神の家に逆らって立つ者として、自分がどのような者たちと並んだかを見るがよい。一方、アタナシオスは、次の箇所に書かれている者たちの中にいるのを、あなたは見ることになる。「そのとき義人たちは、彼らを苦しめ、その労苦を奪い去った者たちに向かって、大いなる確信をもって立つ。それを見て彼らは恐ろしさのあまりうろたえ、思いがけない救いの突然さに驚き、悔いて互いに言い、霊の苦しみのうちに嘆く。『これは、かつて我々が笑いものにし、嘲りの的としていた者たちである』」。

439

Nos insensati vitam illorum aestimabamus insaniam, et finem illorum sine honore: quomodo computati sunt inter filios Dei, et inter sanctos sors illorum est (Ibid. V, 1) !

PL 13, 861C

「『愚かな我々は、彼らの生涯を狂気、彼らの最期を不名誉と思っていた。どうして彼らは神の子らの中に数えられ、聖なる者たちの中に彼らの分があるのか』」(知恵の書5:1)。

440

Tunc haec dicturus es, nisi tibi consulueris, quando videris te demersum in Tartarum: tunc dicturus haec, quae dicit dicturos suos persecutores militum Christi scriptura sancta: Ergo erravimus a via veritatis, et justitiae lumen non luxit nobis, et sol non est ortus nobis; lassati sumus iniquitatis in via et perditionis, et ambulavimus heremias difficiles, viam autem Domini ignoravimus.

PL 13, 861C

あなたは自分のことを顧みないなら、タルタルスに沈められたのを見るとき、そう語ることになるだろう。そのときあなたは、聖書がキリストの兵士たちを迫害する者たちが語るであろうと述べていることを、語ることになる。「それでは我々は、真理の道から迷い出たのだ。義の光は我々を照らさず、太陽は我々のために昇らなかった。我々は不義と滅びの道に疲れ果て、険しい荒れ野を歩んだが、主の道を知らなかった」。

441

Quid nobis pro fuit superbia, aut quid divitiae cum exsultatione contulerunt nobis? transierunt omnia illa tamquam umbra, et tamquam nuncius percurrens (Ibid. 6) .

PL 13, 862A

「高ぶりは我々に何の益があったか。富は我々に、歓楽とともに何をもたらしたか。それらはすべて、影のように、駆け去る使者のように過ぎ去った」(知恵の書5:6)。

442

Contra Athanasium visurus es inter illos, quorum gloriam narrans Spiritus sanctus dicit: Justi autem in perpetuum vivent, et apud Dominum est merces illorum, et cogitatio eorum apud Altissimum.

PL 13, 862A

それに対してあなたは、アタナシオスが、聖なる霊がその栄光を語って次のように言う者たちの中にいるのを見ることになる。「しかし義人たちは永遠に生き、その報いは主のもとにあり、彼らへの配慮は至高者のもとにある」。

443

Ideo accipient regnum decoris, et diadema de manu Domini, quoniam dextera sua proteget illos et in brachio suo defendet illos (Ibid. 16) .

PL 13, 862A

「それゆえ彼らは、栄えある王国と、主の手からの冠を受ける。主はその右の手で彼らを守り、その腕で彼らを護るからである」(知恵の書5:16)。

444

Tu contra si in hac manseris animi obstinatione, si censueris finire fragilem hanc vitam inter Arianos, eris inter illos, ad quos item loquitur ore prophetae Spiritus sanctus: Audite ergo, reges, et intelligite; discite, judices finium terrae: praebete aures, vos, qui continetis multitudinem, et placetis vobis in turbis nationum; quoniam data est a Domino potestas vobis, et virtus ab Altissimo, qui interrogabit opera vestra, et cogitationes scrutabitur regni, quoniam cum essetis ministri ejus, non recte judicastis, neque custodistis legem, neque secundum voluntatem Dei ambulastis.

PL 13, 862A

これに対して、あなたがこの頑なな心にとどまり、このもろい命をアレイオス派の中で終えることに決めるなら、あなたは、聖なる霊が預言者の口を通して同じく語りかける者たちの中にいることになる。「それゆえ、王たちよ、聞いて悟れ。地の果ての裁き人たちよ、学べ。大勢の者を治め、諸国民の群れの中で得意になっている汝らよ、耳を傾けよ。権力は主から汝らに与えられ、力は至高者から与えられたのである。主は汝らの行いを問いただし、王国の企てを調べる〔「regni」(王国の)の係りは定かでない。「企て」に係ると取った〕。汝らは主に仕える者でありながら、正しく裁かず、律法を守らず、神の意志に従って歩まなかったからである」。

445

Horrende et cito apparebit vobis, quoniam judicium durissimum in his, qui praesunt, fiet: exiguo enim conceditur misericordia, potentes autem potenter tormenta patientur.

PL 13, 862B

「恐ろしく、また速やかに、それは汝らに現れる。上に立つ者たちには、最も厳しい裁きが下るからである。小さな者には憐れみが与えられるが、権力ある者たちは力ある仕方で責め苦を受ける」。

446

Non subtransiet personam cujusque Dominus, nec reverebitur magnitudinem cujusquam, quoniam et pupillum et magnum ipse fecit, et aequaliter cura est illi de omnibus: fortioribus autem fortior instat cruciatio.

PL 13, 862B

「主はだれの面子にも遠慮せず、だれの偉大さも恐れない。小さな者も大きな者も主自身が造り、すべての者を等しく配慮するからである。しかし、より強い者たちには、より強い責め苦が迫る」。

447

Ad vos ergo, o mali tyranni, sunt sermones mei, ut discatis sapientiam et non excidatis (Ibid. VI, 2) .

PL 13, 862B

「それゆえ、悪しき僭主たちよ、私の言葉は汝らに向けられている。汝らが知恵を学び、堕ちることのないためである」(知恵の書6:2)。

448

Tunc, si nec dum nos audieris, Constanti, visurus, quae nunc videre vales minime per incredulitatem tuam, videbis tunc cum inter contyrannos tuos fueris collocatus in illis locis tormentorum, non solum quod injusta amaveris judicia, sed et quod Dei domum destruere volueris, quod negator Dei Filii exstiteris, quod aliter fidem praedicari sanxeris per manentem potentiam tuam, quam prophetae et apostoli praedicaverunt.

PL 13, 862B

そのとき、コンスタンティウスよ、あなたがまだ我々の言うことを聞かないなら、いまは不信仰のゆえにほとんど見ることができないものを、あなたは見ることになる。それは、あなたが共謀の僭主たちとともに責め苦の場所に置かれるときである。あなたが不正な裁きを愛したからだけではなく、神の家を破壊しようとしたから、神の子の否認者となったから、預言者と使徒たちが宣べ伝えたのとは違う信仰が宣べ伝えられるよう、あなたの手にある権力によって定めたからでもある。

449

Nec poteris dicere: Non sum inter illos quos describit per Salomonem Spiritus sanctus; quando audias dicere: Ad vos ergo, o mali tyranni, sunt sermones mei (Sap. VI, 10) .

PL 13, 862C

そしてあなたは言えなくなる。「私は、聖なる霊がソロモンを通して描いている者たちの中にはいない」と。あなたは聞くのだから。「それゆえ、悪しき僭主たちよ、私の言葉は汝らに向けられている」(知恵の書6:10)。

450

Non poteris itaque negare te omnium esse contyrannorum tuorum principem, si modo penitus intuearis opera tua. Custoditio, inquit Propheta, legum, confirmatio incorruptionis est, incorruptio autem faciet te proximum Deo (Ibid. 19) .

PL 13, 863A

だから、あなたの行いを深く見つめるなら、あなたが共謀の僭主たちすべての首領であることを否定できないであろう。預言者は言う。「律法の遵守は不朽性の確証であり、不朽性はあなたを神に近いものとする」(知恵の書6:19)。

451

Tu ad haec, Corrumpite, inquis Dei legem; ut corrupistis vos, persecutores nostri. Quis tam vecors est, qui velit corruptus a te in aeternum perire? qui nolit manendo in integritate proximus fieri Deo?

PL 13, 863A

あなたはそれに対して、「神の律法を堕落させよ」と言う。我々の迫害者である諸君が〔律法を〕堕落させたように。だれがそれほど正気を失って、あなたによって堕落させられ、永遠に滅びることを望むだろうか。完全さにとどまって神に近い者となることを望まない者がいるだろうか。

452

Cur haec aut ipse fecisti, aut nos facere fueras compellere ausus? Numquid non legeras dixisse in libro Sapientiae Salomonem ad Deum: Deus parentum, et Domine misericordiarum, qui fecisti omnia verbo tuo, et sapientia constituisti hominem, ut dominetur creaturae quae a te facta est, ut disponat orbem terrarum in justitia et aequitate, et in directione animi judicium judicet (Ib. IX, 1) .

PL 13, 863A

なぜ、これらのことを自分でしたのか。あるいは、我々にさせようとあえて強いたのか。ソロモンが知恵の書の中で神に向かって言っているのを読まなかったのか。「先祖たちの神、憐れみの主よ。汝は万物を汝の言葉で造り、知恵によって人を、汝によって造られた被造物を治め、世界を義と公正のうちに整え、心の真っ直ぐさをもって裁きを行う者として据えた」(知恵の書9:1)。

453

Et iterum: Docuisti populum tuum per talia opera, quoniam oportet justum esse, et humanae et bonae spei fecisti filios tuos (Ib. XII, 19) . Non, inquam, si haec scripta inveneras, auderes ad tantam provocare nos inhumanitatem. Quomodo vero bonae spei filii erimus?

PL 13, 863B

また再び言う。「汝は汝の民に、こうした業を通して、義でなければならないと教え、汝の子らを、人間愛と良き希望をもつ者とした」(知恵の書12:19)。私は言う。あなたがこれらの書かれているのを見ていたなら、これほどの非人間的な仕打ちへと我々をあえて促しはしなかったはずである。我々がどうして良き希望の子らとなれようか。

454

Quomodo justos nos et humanos ante Deum servos illius exhibebimus? cum praevaricatores legis neque justi neque filii Dei dicantur. Cognosce itaque a quali nos bono volueris pertrahere ad mortem, et quidem sempiternam.

PL 13, 863B

我々は神の僕として、神の前で、どうして自分を義にして人間愛に満ちた者として示せようか。律法を破る者は、義人とも神の子とも呼ばれないのに。だから、あなたがどのような善から我々を引き離して死へ、しかも永遠の死へと連れ去ろうとしたかを悟るがよい。

455

Siquidem omnis qui desinit esse inter eos, quos in filiorum adoptionem vocaverit Deus, sit amittens vitam, sit perpetuam possidens mortem.

PL 13, 863B

神が子らとして養子にするために召した者たちの中から外れる者は皆、命を失い、永遠の死を所有することになるのである。

456

Cum igitur sitis Ariani inhumani, impii, crudeles, homicidae, quomodo dici christiani poteritis? sed et cum negetis Christum unicum Dei Filium, et confiteamini credidisse vos in antichristum, unde aut quomodo vos poteritis Christi probare servos, cum manifestaretis vosmet vestra professione esse famulos antichristi?

PL 13, 863B

したがって、アレイオス派の諸君は、非人間的で、不敬で、残酷で、人殺しである。そのような諸君が、どうしてキリスト教徒と呼ばれうるのか。のみならず、諸君は神の独り子キリストを否定し、反キリストを信じたと告白している。それなのに、諸君が自らの信仰告白によって反キリストの奴隷であることを明らかにしておきながら、どこから、どのようにして、キリストの僕であることを証明できるのか。

457

Antichristus etenim, in quem Arius crediderit, re vera fuit, quando non fuerit: contra noster Salvator Dominus ac Deus Dei unicus Filius, non est, ut tu vis, Constanti creatura, sed est Dominus creaturae; est aeternus, inaestimabilis, sicut est, et cujus est Filius; induit sane perfectum hominem novissimis diebus de utero virginis; sed et cum suscepisset hominem, talis est immutabilis, incorruptibilis, inenarrabilis, et inconvertibilis, qualis est et cujus est Filius; non eum suscepti hominis causa in aliud, quam quod semper fuit, potuit convertere; quandoquidem in forma sit Dei patris sui, quandoquidem sit aequalis Filius Patri, ut refert beatissimus Apostolus: Qui cum in forma Dei esset, non est rapinam arbitratus esse se aequalem Deo, sed semetipsum exinanivit formam accipiens servi (Philip. II, 6) .

PL 13, 863C

アレイオスが信じた反キリストこそ、まことに「存在しなかったときがあった」者である。これに対して、我々の救い主、主にして神である神の独り子は、コンスタンティウスよ、あなたの望むような被造物ではなく、被造物の主である。子は永遠で、測り知れず、自らがその子である父もそうであるとおりである。たしかに最後の日々に、おとめ〔Virgo(マリア)を本サイトでは「おとめ」と訳す〕の胎から完全な人を身にまとった。だが人を受け取ったのちも、子はその父と同じく、不変、不朽、言い表しえず、変化することのない者である。受け取った人のゆえに、子が永遠にそうであった以外のものに変えられることはありえなかった。子はその父なる神の形にあり、父と等しい子だからである。それは、至福の使徒が語るとおりである。「〔キリストは〕神の形でありながら、神と等しくあることを奪い取るべきものと考えず、かえって、自分を空しくして、僕の形を取った」(フィリピ2:6)。

458

Non enim quia dixit, semetipsum exinanivit, formam servi accipiens Deus Dei unicus Filius aliud fieri potuit ex illo, quod est incorruptibilis, inenarrabilis, immutabilis, cum sit semper in eo statu aeternae magnitudinis manens, in quo sit manens et ejus Pater.

PL 13, 864A

〔使徒が〕「自分を空しくして、僕の形を取った」と言ったからといって、神である神の独り子が、不朽で言い表しえず不変である自らの現にあるものとは別のものになりえたわけではない。子は、その父がとどまっているのと同じ永遠の偉大さの状態に、いつもとどまっているのである。

459

Sed utique intelligimus quod sit, sed semetipsum exinanivit, hoc est, cum sit similis atque aequalis Patri Filius, tamen quod et hominem se propter nostram salutem fieri voluerit.

PL 13, 864B

むしろ我々はこう理解する。「自分を空しくした」とは、子が父に似て等しい者でありながら、我々の救いのために自ら人となることを望んだ、ということである。

460

Cum itaque tu antichristum susceperis pro Christo, quia re vera ille fuerit, quando non fuerit, qua fronte adhuc es resistens christianis? nisi illa, qua solent et adulterae pudicis?

PL 13, 864B

そういうわけで、あなたはキリストの代わりに反キリストを受け入れた。存在しなかったときがあった、というのが実際にその者だからである。それなのに、なお何の面でキリスト教徒に抵抗するのか。姦婦が貞節な女たちに抵抗するときのその面ででもなければ、ほかにあるまい。

461

Ausus fuisti tentare, dominari velle Dei populo, subjicere velle ecclesiam Dei tuo regno, divinam majestatem illius tantum metuentem tuo futili imperio: et hoc quidem fecisti, quia nesciens sis scriptum esse de vobis tyrannis: Propter hoc indisciplinatae animae erraverunt: dum enim persuasum habent iniqui posse se dominari nationi sanctorum, vincti tenebrarum catenis, et longa nocte compediti, inclusi sub tectis, fugitivi (Sap. XVII, 1) .

PL 13, 864B

あなたは、神の民を支配しようとし、神の教会をあなたの王国のもとに従えようとあえて企てた。ただ神の威光のみを畏れる〔教会を〕、あなたのつまらない権力のもとに〔従わせようとした〕。あなたがこれをしたのは、あなたが僭主である諸君について書かれたことを知らなかったからである。「このゆえに、教えを受けていない魂は迷った。不義な者たちは聖なる者たちの民を支配できると思い込んだが、闇の鎖につながれ、長い夜に足かせをはめられ、屋根の下に閉じ込められた逃亡者である」(知恵の書17:1)。

462

Conspicis jam te esse inter illos Dei populi persecutores, de quibus legisti, quod una catena tenebrarum sunt omnes colligati (Ib. 17) .

PL 13, 864C

あなたはすでに、神の民の迫害者たちの中にいることを見ているだろう。彼らについて、あなたは「すべて一つの闇の鎖につながれている」と読んだはずである(知恵の書17:17)。

463

Et iterum: Digni quidem illi carere lumen et pati carcerem tenebrarum, qui inclusos custodiunt filios tuos, per quos incipiebat incorruptum legis lumen vitae omnibus dari (Sap. XVIII, 4) . An negabis Dei antistites te tenere in claustris?

PL 13, 864C

そしてまた言う。「汝の子らを閉じ込めて見張る者たちは、光を欠き、闇の牢獄に苦しむに値する。その子らを通して、律法の不朽の命の光が、すべての人に与えられはじめるのであるから」(知恵の書18:4)。あなたは、神の司教たちを獄舎に閉じ込めていることを否定するつもりか。

464

Et cum es detinens ne praedicemus certe Dei populo veritatem, cur nos retines in carcere? cur mittis ad exsilia? nisi quia sis metuens ne vos lupos Arianos, rapaces canes rabidosos atque antichristos esse temporis nostri, manifestemus sacris revelantibus scripturis.

PL 13, 865A

あなたは、我々が神の民に真理を宣べ伝えられないようにしておきながら、なぜ我々を牢獄に留めておくのか。なぜ流刑に送るのか。それは、諸君アレイオス派が、我々の時代の狼、貪欲で狂った犬、反キリストであることを、我々が聖なる啓示の書によって明らかにするのを恐れているからでなくて何であろうか。

465

Sacrae enim scripturae probant vos ex actibus vestris non esse Dei servos, sed plane filios diaboli.

PL 13, 865A

聖なる書は、諸君の行いに照らして、諸君が神の僕ではなく、紛れもなく悪魔の子らであると証明しているのである。

466

Si enim non es unus ex illis, quos tales futuros sacrae clamant scripturae, cum scriptum inveneris in CXXXI psalmo: Surge, Domine, in requiem tuam, tu et arca sanctificationis tuae: sacerdotes tui induantur justitiam (Ps. CXXXI, 8) ; cur damnari a nobis absentem voluisti? certe ad hoc ut justitiam, qua nos induerat Dominus, amitteremus.

PL 13, 865A

実際、聖なる書が、将来そうなると叫んでいる者たちの一人にあなたがなっていないというなら、詩篇131編に「主よ、立ち上がって汝の安息に入れ、汝と汝の聖化の櫃とともに。汝の祭司たちは義を着るように」(詩篇131:8)と書かれているのを見つけたであろうに、なぜ不在の者を我々に断罪させようとしたのか。それは、主が我々に着せた義を、我々が失うためにほかならない。

467

Cum enim dicat: Sacerdotes tui induantur justitiam, et tu injustitiam nos urgeres facere, quid aliud essemus, si fecissemus quod tuae malevolentiae fuerat visum, nisi conscelerati tui, nisi totius iniquitatis fontes? hi scilicet, qui deponentes justitiae officium, injustitiae, ut tibi placeremus, essemus suscepturi.

PL 13, 865A

「汝の祭司たちは義を着るように」と主が言っているのに、あなたは不義を行うよう我々に迫った。もしあなたの悪意の望むところを我々が行っていたなら、我々はあなたの共犯者、あらゆる不義の源泉でなくて何であっただろうか。つまり、義の務めを脱ぎ捨てて、あなたに気に入られるために不義を身にまとおうとする者たちである。

468

Persequeris Dei domum, Constanti, ignorans teipsum Deum persequi in domo ejus: domus etenim Dei est ecclesia, in qua est inhabitans Dominus, sicut scriptum est in eodem psalmo: Elegit Dominus Sion, praeelegit eam in habitationem sibi: haec requies mea in saeculum saeculi, hic habitabo quoniam praeelegi eam (Ib. 13) .

PL 13, 865B

コンスタンティウスよ、あなたは神の家を迫害しているが、その家の中で神自身を迫害していることを知らない。神の家とは教会であり、そこに主が住んでいるからである。同じ詩篇にこう書かれている。「主はシオンを選び、そこを自らの住まいとしてあらかじめ選んだ。これは世々にわたる私の安息である。私はここに住む。私がこれをあらかじめ選んだからである」(詩篇131:13)。

469

Cum haec itaque sint, temet puniri conspice, quando aliquem nostrorum punis tuam; te salutem persequi, quando sis Deo repugnans, non nos, in quos audias Deum dicere, quod enim dignetur requiescere.

PL 13, 865B

こうである以上、我々の仲間の一人を罰するとき、あなたは自分自身が罰せられていることを見るがよい。神に逆らっているとき、あなたが迫害しているのは我々ではなく、あなた自身の救いであることを見るがよい〔底本は「punis tuam; te salutem」。区切りがずれているとみて「tuam te salutem persequi」(あなた自身の救いを迫害する)と読む〕。神が「そこに憩うことを良しとした」と語る相手は、あなたも聞いたとおり、我々なのである〔「quod enim dignetur requiescere」の係りは定かでない。上の詩篇の「安息」を受けた句と取った〕。

470

Tu ergo qui templa Domini tentas violare, nisi te converteris, eo dispereas genere, quo illi, de quibus dicit David in psalmo CXXXV: Qui percussit Aegyptum cum primitivis eorum, quoniam in saecula misericordia ejus, et eduxit Israel de medio eorum, quoniam in saeculum misericordia ejus, in manu forti et brachio excelso, quoniam in saeculum misericordia ejus.

PL 13, 865C

だから、主の神殿を犯そうとするあなたは、悔い改めないなら、ダビデが詩篇135編で述べる者たちと同じ最期を遂げて滅びるであろう。「エジプトをその初子たちとともに打った者。その憐れみは世々に至る。イスラエルを彼らの中から導き出した者。その憐れみは世々に至る。強い手と高く上げた腕をもって。その憐れみは世々に至る」。

471

Qui divisit mare rubrum in divisionem, quoniam in saeculum misericordia ejus, et transduxit Israel per medium ejus, quoniam in saeculum misericordia ejus, et excussit Pharaonem et exercitum ejus in mare Rubrum (Ps. CXXXV, 10) .

PL 13, 865C

「紅海を二つに分けた者。その憐れみは世々に至る。その真ん中を通ってイスラエルを渡らせた者。その憐れみは世々に至る。ファラオとその軍勢を紅海に投げ込んだ者」(詩篇135:10)。

472

Qua de re haec scripta invenio? nisi ut crederem, quia cum tu me premere tentares, Deus meus quod sic potuisset, nisi te convertisses, exstinguere, quomodo Pharaonem, et me quod sic fuisset erepturus de manibus tuis, quomodo et illos de Pharaonis potestate.

PL 13, 865C

私はなぜこれらが書かれているのを見いだすのか。あなたが私を押さえつけようとするとき、私の神は、あなたが悔い改めないなら、ファラオを滅ぼしたようにあなたを滅ぼすことができ、あのとき彼らをファラオの権力から救い出したように、私をあなたの手から救い出してくれるであろうと、私が信じるためでなくて何であろうか。

473

Idcirco etenim dicit ad singulas virtutes, quoniam in saeculum misericordia ejus, ut mihi aperiret, quoniam Domini misericordia mecum sit semper permanens, qui ei tantum sim serviens, tecum vero esse non posse, quia videlicet inimicus illius sis, quomodo fuit et Pharao.

PL 13, 866A

神は、一つ一つの力の業を挙げて「その憐れみは世々に至る」と語る。それは、ただ神にのみ仕える私とは主の憐れみがいつもともにとどまっているが、あなたとともにあることはできないこと、つまりあなたが、ファラオがそうであったように、神の敵であることを、私に明らかにするためである。

474

Noluimus damnare absentem; noluimus in eum quem scimus innocentem, et in eum quem novimus catholicae fidei praedicatorem, dare juxta desiderium tuum sententiam. Quare? quia nos christiani in Deum porreximus spem nostram, non in te, ac regnum tuum caducum.

PL 13, 866A

我々は不在の者を断罪しようとしなかった。無実であると我々が知っている者、公同の信仰の宣教者であると我々が知っている者に対して、あなたの望みどおりの判決を下そうとしなかった。なぜか。キリスト教徒である我々は、希望をあなたにでも、あなたのはかない王国にでもなく、神に向けて差し出したからである。

475

Noluimus de gloria regni tui nobis placere, qui gloriam consecuturi sumus, exspectantes ab eo, in quem solum confidendum esse atque sperandum docens dicit David in psalmo CXLV: Nolite confidere in principibus, et in filiis hominum, quibus non est salus: exibit spiritus ejus et revertetur in terram suam: in illa die peribunt omnes cogitationes eorum.

PL 13, 866A

我々は、あなたの王国の栄光を喜ぼうとしなかった。我々は栄光を受けようとしており、それを、ただ一人信頼し望むべき神に期待している。その神について、ダビデは詩篇145編で教えて言う。「君侯たちを頼みとするな。救いのない人の子らを頼みとするな。その霊は出て行き、その土に帰る。その日、彼らの思いはことごとく滅びる」。

476

Beatus cujus Deus Jacob adjutor ejus, et spes ejus in Domino Deo ipsius qui fecit coelum et terram, mare et omnia quae in eis. Qui custodit veritatem in saeculum, facit judicium injuriam patientibus (Ps. CXLV, 2) .

PL 13, 866B

「幸いなるかな、ヤコブの神を助けとし、天と地、海とその中のすべてを造った自らの神である主に希望を置く者。この神は永遠に真理を守り、虐げられる者たちのために裁きを行う」(詩篇145:2)。

477

Noluimus injuste tecum persequi justitiae plenum fructibus, ne dum de te vindicta coepisset consequi, fuisset consecuta etiam de nobis: non fecimus quod injuste praecepisti nos implere, ne tecum veniremus ad illum locum, qui in Ecclesiastico describitur: Et Deus requiret eum, qui persecutionem patitur (Ecc. III, 15) ; et adhuc: Vidi sub sole locum judicii, illic impius: et locum justi, illic pius (Ib. 16) .

PL 13, 866B

我々は、義の実に満ちた人を不当に迫害しようとしなかった。報復があなたに及びはじめたとき、我々にまで及ぶことのないためである。あなたが不当に命じたことを我々は行わなかった。あなたとともに、コヘレトの言葉に描かれた場所に行き着くことのないためである〔底本は「Ecclesiastico」。ミーニュの脚注は、引かれているのはコヘレトの言葉(Ecclesiastes)の文言で、Ecclesiasticus の名は通常シラ書を指すとする〕。「神は、迫害を受ける者を探し求める」(コヘレトの言葉3:15)。また続けて、「私は太陽の下に裁きの場所を見た。そこには不敬な者がいた。また義なる者の場所を見た。そこには敬虔な者がいた」(コヘレトの言葉3:16)。

478

Noluimus vobis conjungi haereticis, noluimus tecum dare manus ad Dei impugnandam domum, noluimus tecum idololatriam suscipere in contumeliam Dei, noluimus sacrilegio tuo misceri, ne et nos audire mereremur tecum illa, quae ore Oseae prophetae audient sacerdotes, populus et rex Israel, qui cuncti derelicto Deo ad idololatriam se contulerant: Audite haec, sacerdotes, et attendite, domus Israel, et domus regis intuemini: ad vos est judicium, quia ut laqueum facti estis ad insidiam, et sicut retia extensa ad aviarium venantis (Os. V, 1) .

PL 13, 866C

我々は、異端者である諸君と結びつくことを望まなかった。あなたとともに神の家を攻撃するために手を貸すことを望まなかった。神を辱めるためにあなたとともに偶像崇拝を受け入れることを望まなかった。あなたの冒瀆に交わることを望まなかった。それは、預言者ホセアの口を通して祭司たち、民、イスラエルの王が聞くことになる言葉を、我々もあなたとともに聞くに値することのないためである。彼らは皆、神を捨てて偶像崇拝に走っていた。「祭司たちよ、これを聞け。イスラエルの家よ、心して聞け。王の家よ、見よ。裁きは汝らに向けられている。汝らは待ち伏せのための罠のように、鳥を捕る者が鳥の場に広げた網のようになったからである」(ホセア5:1)。

479

Apud Amos prophetam sciebas utique scriptum, quando dedisti disciplinam, exemplum damnandi scilicet innocentem; Qui fecit in excelso judicium, et justitiam in terra posuit (Am. V, 7) .

PL 13, 866C

あなたは、無実の者を断罪するという範を示したとき、アモス書に書かれていることを確かに知っていたはずである。「高い所に裁きを行い、地に義を置いた者」(アモス5:7)。

480

Dei justitiae violator, Michaeam prophetam dixisse numquid ignorabas de Juda et eorum principibus?

PL 13, 866D

神の義を犯す者よ、あなたは、預言者ミカがユダとその君侯たちについて語ったことを知らなかったのか。

481

Non levaverunt ad Deum manus suas, et concupiebant agros, et diripiebant orphanos, et domum per potentiam invadebant, et diripiebant virum et domum ejus, virum et haereditatem ejus: propter hoc haec dicit Dominus: Ecce ego cognosco super plebem mala, ex quibus non levabitis cervices vestras (Mich. II, 1) .

PL 13, 867A

「彼らは神に向かって手を上げず、畑を欲しがり、孤児たちから奪い、権力によって家に押し入り、人とその家、人とその相続地を奪った。それゆえ主はこう言う。見よ、私は民に対して悪を知っている。汝らはその悪から首を引き抜くことはできないであろう」(ミカ2:1)。

482

Sed tibi cum proscribere digneris, deportare, mittere in carcerem, torquere, postremo interficere Dei cultores, nihil malorum repraesentabitur?

PL 13, 867A

だが、あなたが神を崇める者たちを追放の宣告に処し、流刑にし、獄に投じ、拷問にかけ、ついには殺すことを良しとしているのに、何の災いもあなたに現れないだろうか。

483

Noluimus misceri actibus tuis nefandis, ne tecum ad aeternam damnati poenam haec audiremus, quae dicuntur apud Michaeam a Deo: Audite itaque haec, praepositi domus Jacob, et residui domus Israel, qui abominamini judicium, et omnia recta pervertitis.

PL 13, 867A

我々は、あなたの忌まわしい行いに加わろうとしなかった。断罪された者として、あなたとともに永遠の刑罰に至り、ミカを通して神が語る次の言葉を聞くことのないためである。「ヤコブの家の長たちよ、イスラエルの家の残りの者たちよ、これを聞け。汝らは裁きを忌み嫌い、すべての正しいことを曲げる」。

484

Qui aedificastis Sion et Jerusalem in sanguinem iniquitatibus. Judices ejus cum muneribus judicabant, et sacerdotes ejus cum mercede respondebant, et prophetae cum pecuniis divinabant, et in Domino requiescebant, dicentes: Dominus in nobis est, et non venient in nos mala (Ib. III, 9) .

PL 13, 867B

「汝らは、シオンとエルサレムを、不義によって、血の上に建てた。その裁き人たちは賄賂を取って裁き、その祭司たちは報酬を取って答え、その預言者たちは金のために占い、しかも主に寄りかかって言う。『主は我々のうちにいる。災いは我々に来ない』」(ミカ3:9)。

485

Non legeras adhuc apud istum sanctissimum prophetam, ut damnari juberes virum Deo dicatum? In quo comprehendam Dominum, assumam Deum meum excelsum.

PL 13, 867B

神に献げられた人を断罪せよと命じる前に、この最も聖なる預言者のもとで読んだことはなかったのか。「何をもって私は主を捕らえようか。いと高き私の神をつかもうか」。

486

Si comprehendam eum in holocaustis aut in vitulis anniculis; aut si suscipiet Dominus in millia arietum, aut in decem millia haedorum pinguium, aut dabo primogenita mea impietatis, fructum ventris mei pro peccatis animae meae.

PL 13, 867B

「焼き尽くす献げ物や一歳の子牛をもって主を捕らえようか。あるいは、主は幾千の雄羊や幾万の肥えた雄山羊を受け入れるだろうか。それとも私は、自分の不敬のために長子を、自分の魂の罪のために私の腹の実を献げようか」。

487

Renuntiandum tibi est, homo, quod sit bonum, aut quid Dominus exquisivit a te aliud, nisi ut facias judicium et justitiam, et diligas misericordiam, et paratus sis ire cum Domino Deo tuo (Ib. VI, 6) ?

PL 13, 867B

「人よ、何が善であるかは、汝に告げ知らされねばならない。主が汝に求めているのは、裁きと義を行い、憐れみを愛し、汝の神である主とともに歩む備えをすることのほかに、何があろうか」(ミカ6:6)。

488

Nec apud Habacuc inveneras scriptum: Impius per potentiam oppressit justum (Habac. I, 4) ? ut ita sceleratum fuisses aggressus opus quod te apud Deum posset facere impium. Item infra non inveneras positum?

PL 13, 867C

また、ハバククのもとにも、「不敬な者が権力によって義人を圧迫した」(ハバクク1:4)と書かれているのを見いださなかったのか。それなのに、あなたを神の前で不敬な者とするほどの、罪深い業に手を出した。また同じ書の先のほうでは、次のように置かれているのを見いださなかったのか。

489

Cur inspicis super contemptores? tacebis ob hoc, quod devoret impius justum (Ib. 23) . Et idcirco nos videntes quia tu impius justum devorare tentaveras, verum non solum non tacuimus male te agere, sed nec tacebimus.

PL 13, 867C

「なぜ汝は侮る者たちを見ながら、黙っているのか。不敬な者が義人を呑み込むのに」(ハバクク1:23)〔ミーニュの引照「Ib. 23」はハバクク1:13に当たる〕。それゆえ我々は、あなたという不敬な者が義人を呑み込もうとしたのを見て、あなたが悪事を働くことを黙らなかったのみならず、今後も黙らないであろう。

490

Non enim alius es ab eo, propter quem dicitur: Placens et contemptor vir superbus nihil proficiet, qui dilatavit sicut inferus animam suam, et ipse ut mors insatiabilis (Ib. II, 5) .

PL 13, 867C

あなたは、「得意で侮る傲慢な男は何も成し遂げない。彼は冥界のように魂を広げ、死のように飽くことがない」(ハバクク2:5)と言われているその者と別の者ではないからである。

491

Non poterit dici quod non conveniat dici de te, si digneris mecum recordari scelera facinorum tuorum, et si funera tua non fueris tardus recensere.

PL 13, 868A

あなたが私とともに、あなたの罪業と悪行を思い出し、またあなたがもたらした死の数々を数えることを渋らないなら、それがあなたについて語られるのにふさわしくないとは言えないであろう〔「funera tua」(あなたの葬い)は、あなたが殺した者たちの死を言うと取った〕。

492

Quis etenim alius nostris diebus sibi placens, contemptor, superbus, nihil proficiens, qui dilataverit sicut inferus animam suam, et quia aestimari possit esse ut mors insatiabilis, reperiri potest, nisi tu? Sed conspice nihil te posse proficere, dici tibi a Deo.

PL 13, 868A

実際、我々の時代に、得意で、侮り、傲慢で、何も成し遂げず、冥界のように魂を広げ、死のように飽くことのない者と見なされうる者が、あなたのほかにだれか見いだされるだろうか。だが、神があなたに向かって「何も成し遂げない」と語っていることを見るがよい。

493

Licet enim contemptor Dei praeceptorum sis, ejus licet religionem cupiens persequi, eo usque dilataveris animam tuam ad Dei mactandos cultores, ut toto in regno non digneris desinere gregem vexando Domini; tamen nihil proficit omnis infestatio tua.

PL 13, 868A

あなたは神の戒めを侮り、神への崇敬を迫害しようとし、神を崇める者たちを屠るために魂を広げ、全土で主の群れを悩ますことをやめようとしないが、それでもあなたのあらゆる攻撃は何も成し遂げない。

494

Cuncti etenim, quos persequeris, Dei semper et sunt et erunt servi. Tu vero, nisi tibi provideris, in aeternum eris periturus: tibi placens, contemptor, superbus, quia sis dilatans animam tuam tamquam inferus ad nos devorandos pariter et absorbendos, propterea quod male tibi agenti resistamus, factus ut mors insatiabilis, furiis ageris in nostram necem.

PL 13, 868B

あなたが迫害している者たちはみな、これまでも、これからも、いつも神の僕である。しかしあなたは、自分のことを考えないなら、永遠に滅びることになる。得意で、侮り、傲慢で、冥界のように魂を広げて、我々を貪り、また呑み込もうとしているからである。我々があなたの悪行に抵抗するがゆえに、あなたは飽くことのない死のようになって、怒り狂って我々の殺害へと突き進んでいる。

495

Adeo nequam es, Constanti, ut cum prophetam invenio dicere: O qui mihi fundat fundationem malam domui suae, ut collocet in altum nidum suum (Ib. 9) , tu mihi atque haereditas antichristi, cui faves, ante oculos obversetur, cognoscens conatus tuos illos sacrilegos.

PL 13, 868B

コンスタンティウスよ、あなたはあまりにも邪悪であるから、預言者が「自分の家のために悪い土台を据える者に災いあれ。それは、自分の巣を高いところに置くためである」(ハバクク2:9)と語るのを私が見いだすとき、あなたが、そしてあなたがひいきする反キリストの相続が、私の目の前に現れる。あなたのあの瀆聖的な企てを、私は悟るのである。

496

Non enim potest dubitari te conatum et conari, ut toto in regno tuo posset fundari haeresis tua, destrui vero fides catholica.

PL 13, 868B

あなたが、全土にあなたの異端が根づき、公同の信仰が破壊されるよう、はかってきたし、今もはかっていることは、疑いようがないからである。

497

Sed et cum audio dicatum Deo prophetam dicere: Vae qui aedificant civitatem in sanguinibus, et praeparant civitatem in iniquitatibus (Ib. 12) ; tu mihi esse videris, qui speluncam latronum sis per sanguinis fusionem aedificans, per necem Dei servorum.

PL 13, 868C

また私は、神に献げられた預言者が「血をもって町を建て、不義をもって町を整える者に災いあれ」(ハバクク2:12)と語るのを聞くとき、血を流すことによって、神の僕たちを殺すことによって、強盗の巣を建てているのはあなただと思う。

498

Aut negabis speluncam latronum esse vestrum malignum concilium Arianorum? Si non estis latrones, quomodo interficere invenimini Deo dicatos? Civitates in sanguine qui aedificant, vae habent.

PL 13, 868C

それとも、アレイオス派の諸君の悪意に満ちた会議が強盗の巣であることを否定するのか。諸君が強盗でないなら、どうして神に献げられた人々を殺しているところを見いだされるのか。血をもって町を建てる者には、災いがある。

499

Prudentissimus imperator, non vidisti, vae tibi posse esse, quia haeresem tuam per sanguinis Dei hominum fusionem putasti reaedificandam?

PL 13, 868C

このうえなく賢明な皇帝よ、あなたは、神の人々の血を流すことによってあなたの異端を建て直せると考えたとき、あなたに災いがありうることを見なかったのか。

500

Dicit Spiritus sanctus per Sophoniam prophetam: Quaerite Dominum, et omnes humiles terrae judicium operamini, et justitiam quaerite, et respondete, ea sic ut tegamini in die irae Domini: tu dicis: Damnate innocentem, estote mecum homicidae, sacrilegi (Soph. II, 3) ; an non haec sunt, quae nos facere praecipis?

PL 13, 869A

聖なる霊は預言者ゼファニヤを通して言う。「主を求めよ。地のすべての謙遜な者たちよ、裁きを行え。義を求めよ。主の怒りの日に覆われるように、答えよ」。しかしあなたは言う。「無実の者を断罪せよ。私とともに人殺し、冒瀆者となれ」(ゼファニヤ2:3)。これこそ、あなたが我々に行えと命じていることではないか。

501

Imperasti damnari Domini sacerdotem, nec non imperasti Arianam perfidiam tenendam, rejiciendam vero fidem apud Nicaeam conscriptam. Si haec impleri mandasse te refragari non potes, conspice et homicidas et sacrilegos nos efficere voluisse.

PL 13, 869A

あなたは、主の司教を断罪するよう命じ、またアレイオス派の背信を保つべきこと、ニカイアで書かれた信仰を退けるべきことを命じた。あなたがこれらを実行せよと命じたことに異を唱えられないなら、あなたが我々を人殺しにも冒瀆者にもしようとしたことを悟るがよい。

502

Dicit Deus: Et erit in illo die: Scrutinabo super viros, qui contemptores sunt, ne custodiant mandata (Ib. I, 12) : et tu inquis, tua magis atque conblasphemorum tuorum custodienda.

PL 13, 869A

神は言う。「その日にはこうなる。私は、戒めを守らぬ侮る者たちを調べ上げる」(ゼファニヤ1:12)。しかしあなたは、むしろあなたとあなたと同じく冒瀆する者たちの戒めこそ守るべきだと言う。

503

Quomodo poteramus damnare injuste justitiae fructibus plenum Domini sacerdotem, cum videamus qualis comminatio fuerit oborta contra Judaeorum praepositos, vel contra omnes? eorum conscios qui haec quae agis egisse noscantur?

PL 13, 869B

主の司教、義の実に満ちた人を、どうして我々が不当に断罪できたであろうか。ユダヤ人の長たちに、またこうしてあなたの行っていることをした者として知られる、その共犯者たちすべてに対して、どのような脅しが起こったかを、我々は見ているのに。

504

O quae erat splendida et redempta civitas, columba: non exaudivit vocem, non percepit disciplinam, in Domino non confidit, et ad Deum suum non accessit.

PL 13, 869B

「ああ、輝かしく贖われた町、鳩よ。彼女は声を聞かず、教えを受け入れず、主に信頼せず、自らの神に近づかなかった」。

505

Principes ejus sicut leones fremunt, judices ejus sicut lupi Arabiae, non subreliqui erunt in mane: prophetae ejus spiritales, viri contemptores, sacerdotes ejus contaminant se et impie agunt.

PL 13, 869B

「その君侯たちは獅子のようにうなり、その裁き人たちはアラビアの狼のようで、朝まで残らない。その預言者たちは霊的な者で、侮る者たちである。その祭司たちは自らを汚し、不敬に振る舞う」。

506

Dominus autem justus est in medio ejus, et non faciet injuste (Ibid. III, 1) . Cum haec ita se habeant, et nobis licitum minime sit injustum proferre judicium, superest autem unum te facias esse ex ejus servis, et discas judicium proferre; aut si semper Dei vis esse inter adversarios, judicium tuum solus prome injustum, desine nos cogere facere quod fieri cernas divinitus prohibitum.

PL 13, 869B

「しかし主は義であり、その中にいて、不正を行わない」(ゼファニヤ3:1)。事情がこのとおりであり、我々には不当な判決を下すことは決して許されていないのだから、残るは一つ、あなたが神の僕たちの一人となって正しい裁きを下すことを学ぶか、あるいはいつまでも神の敵対者の中にいたいなら、あなたひとりで不当な判決を下すか、である。神によって禁じられているとあなたにも見えることを我々にさせようと迫ることは、やめるがよい。

507

Desine jam criminari Athanasium vel nos quod nos Dei destruamus domum, quando invenias apud Zachariam te atque contyrannos tuos esse descriptos, quod enim futuri essetis Dei haereditatis persecutores vos, quos dicit supra modum vobis usurpasse potestatem.

PL 13, 869C

アタナシオスを、あるいは我々を、神の家を破壊していると非難するのは、もうやめるがよい。あなたは、ゼカリヤのもとに、あなたとあなたの共謀の僭主たちが描かれているのを見いだすのだから。すなわち、諸君こそ神の相続地の迫害者となるはずの者であり、〔預言者は〕諸君が度を越えて権力をわがものにしたと言っているのである。

508

Crudelitatem etenim narrans vestram dicit Dominus: Zelatus sum Jerusalem et Sion zelo magno, et ira magna ego irascor super gentes, quae se superponunt vobis, propter quod ego iratus sum minima. Ipsi autem composuerunt se in mala (Zach. I, 14) .

PL 13, 869C

諸君の残酷さを語って、主は言う。「私はエルサレムとシオンのために大いなる熱情をもって熱心であった。また、汝らの上に自らを置く諸国民に対して、私は大いに怒っている。私が怒ったのは、ほんのわずかのことのためであったのに、彼らは自分たちを悪の中に整えた」(ゼカリヤ1:14)。

509

Audes, tenebrarum amator, exsecrator luminis, dicere: Damnate innocentem, cum dignetur praecipere nobis Deus per Zachariam dicens: Judicium justum judicate, et pietatem et misericordiam facite unusquisque ad fratrem suum: et viduam, et orphanum, et proselytum, et pauperem, per potentiam nolite nocere, et malitiam unusquisque non reminiscatur fratris sui in corde suo (Ib. VII, 9) .

PL 13, 870A

闇を愛し、光を憎む者よ、あなたはよくも「無実の者を断罪せよ」と言う。神は、ゼカリヤを通して我々に命じて言っているのに。「正しい裁きを裁け。それぞれ自分の兄弟に、敬虔と憐れみを行え。やもめ、孤児、寄留者、貧しい者を、権力によって害してはならない。それぞれ自分の兄弟への悪意を、心の中で思い起こしてはならない」(ゼカリヤ7:9)。

510

Cum haec sint mandata coelestia, tu cujus auctoritate dixisti, Laniate conservum vestrum? Si Dei mandatis te protulisse hanc auctoritatem dixeris, non poteris probare, quoniam quidem inveniri non possit in sacris scripturis praeceptum Dei, innocentem damnandum.

PL 13, 870A

これらが天の戒めであるのに、あなたは、だれの権威によって「諸君の同僚の僕を引き裂け」と言ったのか。神の戒めによってこの権威を持ち出したと言うなら、それは証明できないであろう。無実の者を断罪せよという神の戒めは、聖なる書の中に見いだされえないからである。

511

Cum itaque ea feceris, quae lex prohibet Dei, constat te hanc auctoritatem ex voluntate illius protulisse, qui vocetur inimicus Dei; unde et illis compareris necesse est, quibus dicitur per prophetam: Et dissuaserunt ne observarent, et dederunt dorsum stultitiae, et aures suas et cor suum statuerunt insuadibile, ne obedirent; degravaverunt, ut non obedirent legem meam (Ibid. 11) .

PL 13, 870B

このように、あなたが神の律法の禁じることをしたのだから、あなたがこの権威を、神の敵と呼ばれる者の意志から持ち出したことは明らかである。それゆえあなたは、預言者を通して次のように言われる者たちに似ていると考えざるをえない。「彼らは、守らないよう説き伏せ、愚かさに背を向け、耳と心を、聞き入れないようにこわばらせて、従おうとしなかった。彼らは、私の律法に従わないように、身を重くした」(ゼカリヤ7:11)。

512

Et infra: Non exaudierunt; si clamabunt, et non exaudiam eos, dicit Dominus omnipotens (Ib. 13) .

PL 13, 870B

さらに続けて。「彼らは聞き入れなかった。彼らが叫んでも、私は聞き入れない、と全能の主は言う」(ゼカリヤ7:13)。

513

Animae, quiestote : haec sunt verba quae faciatis: loquimini veritatem unusquisque ad proximum suum, et judicium pacificum et justum judicate in portis vestris: et unusquisque malitiam proximi sui nolite cogitare in cordibus vestris, et jusjurandum falsum nolite diligere, quoniam haec omnia odi, dicit Dominus omnipotens (Ib. VIII, 15) .

PL 13, 870B

「魂たちよ、静まれ。汝らの行うべき言葉はこれである。それぞれ自分の隣人に真理を語れ。汝らの門で、平和で正しい裁きを裁け。それぞれ自分の隣人への悪意を、汝らの心の中で考えてはならない。偽りの誓いを愛してはならない。これらすべてを私は憎む、と全能の主は言う」(ゼカリヤ8:15)〔底本は「quiestote」。ミーニュの脚注は quiescite, requiescite, manete in pace(静まれ、安らげ)の意とする〕。

514

Quid me cogis facere ea, quae odio se habere dicit Dominus omnipotens? Sed instruens Dominus de jejunio, Pacem, inquit, et veritatem diligite (Ib. 19) .

PL 13, 870C

私になぜ、全能の主が憎むと言うことを行わせようとするのか。むしろ、主は断食について教えて、「平和と真理を愛せ」と言っている(ゼカリヤ8:19)。

515

Quomodo pacis atque veritatis amatores esse poteramus, si innocentem falsis per te ac tuos criminibus praegravatum, tamquam reum puniremus? aut quae erat pax? cum haec faciendo etiam a pace Domini potuissemus rejici.

PL 13, 870C

あなたとあなたの手下たちによる偽りの罪状に押しつぶされた無実の者を、犯罪者のように罰したなら、我々はどうして平和と真理を愛する者でありえただろうか。あるいは、どのような平和があっただろうか。そのようなことをすれば、我々は主の平和からも退けられえたのに。

516

Neque enim pax Domini dicentis: Pacem meam relinquo vobis, pacem meam do vobis (Joan. XIV, 27) , relinqueretur ab eo in nobis, cum alio ipsi tulissemus injuste. Quis ignorat recedente disciplina recedere et gratiam?

PL 13, 870C

「私の平和を、私は汝らに残す。私の平和を、私は汝らに与える」と言う主の平和は、我々が不当に他人から平和を奪っていたなら、我々のうちに残されなかったであろう(ヨハネ14:27)。規律が去れば恵みも去ることを、だれが知らないであろうか。

517

Apud Malachiam dicit Deus: Filius honorificat patrem, et servus Dominum suum . Et si pater sum ego, ubi est honor meus ? dicit Dominus omnipotens (Mal. I, 6) . Quem igitur timorem atque honorem Deo facturi eramus, si fecissemus, quae tu fieri mandasti?

PL 13, 871A

マラキを通して神は言う。「子は父を敬い、僕は自分の主を敬う。もし私が父であるなら、私への敬いはどこにあるのか、と全能の主は言う」(マラキ1:6)。それなら、あなたが行うよう命じたことを我々が行ったとしたなら、神にどのような畏れと敬いを払うことになっていたであろうか。

518

Illa enim tua praecepta et timorem et honorem Dei nituntur auferre dicatis ejus clementiae.

PL 13, 871A

あなたのあの命令は、神の憐れみに献げられた人々の、神への畏れと敬いを奪おうとするものである〔「dicatis ejus clementiae」の係りは「神の憐れみに献げられた者たち」と取った〕。

519

Sed et infra tuam specialiter operam manifestans, dicit: Exacerbatis Deum in verbis vestris, et dixistis: In qua re exacerbavimus eum? in eo quod dicatis: Omnis qui facit malum, bonum est coram Deo, et in ipsis benedicet: et ubi est Deus justitiae (Ibid. II, 17) ?

PL 13, 871A

さらに続けて、あなた自身の仕業を特に明らかにして、神は言う。「汝らは言葉をもって神を苛立たせた。そして汝らは言った。『何によって我々は神を苛立たせたのか』と。それは、汝らが『悪を行う者はみな、神の前で善であり、彼らは祝福される。義の神はどこにいるのか』と言うからである」(マラキ2:17)。

520

Propheta dicit: Ubi est Deus justitiae, contra eos qui dicunt: Qui facit malum, bonum est coram Deo, et ipsis benedicet: et tu das mandata, fundendum cruorem justorum, et adhuc dicis te Dei servum, cum sis ipsius dissipator legis.

PL 13, 871A

預言者は言う。「義の神はどこにいるのか」と、「悪を行う者は神の前で善であり、彼らは祝福される」と言う者たちに向かって。それなのにあなたは、義人たちの血を流せと命じ、なおも自分を神の僕と呼ぶ。あなたは神の律法を散らす者であるのに。

521

Justum est damnare absentem, et quidem innocentem, aut injustum? Si justum non est, quia cogis facere nos eam rem per quam puniri mereamur a Deo?

PL 13, 871B

不在の者を、しかも無実の者を断罪することは、正しいか、不正か。正しくないのなら、なぜ我々に、神から罰せられるにふさわしくなる行いをさせようとするのか。

522

Tobias, Omnibus, inquit, diebus vitae tuae, fili, Deum in mente habe, et noli peccare velle, vel praeterire praecepta illius.

PL 13, 871B

トビトは言う。「わが子よ、あなたの生涯のすべての日に、神を心に留めよ。罪を犯そうと望んだり、その戒めを踏み越えたりしてはならない」。

523

Justitiam fac omnibus diebus vitae tuae, et noli ambulare per viam iniquitatis, quoniam agente te ex veritate, erit respectio operibus tuis et omnibus qui faciunt justitiam (Tob. IV, 6) .

PL 13, 871B

「あなたの生涯のすべての日に、義を行え。不義の道を歩んではならない。真理に従って行うなら、あなたの行いと、義を行うすべての者たちに、顧みが与えられるからである」(トビト記4:6)。

524

Dic, Constanti, justitiam facit, qui interficit innocentes? qui servorum Dei fundit sanguinem? Si non facit justitiam, sed magis iniquitatem, restat ut te videas esse iniquitatis amatorem, atque omne iniquum fabricantem opus.

PL 13, 871B

コンスタンティウスよ、答えよ。無実の者たちを殺す者は、義を行っているのか。神の僕たちの血を流す者は、義を行っているのか。義を行わず、むしろ不義を行っているのなら、あなたが不義を愛する者であり、あらゆる不正の業を作り出す者であることは、認めるほかない。

525

Etenim cum justitiam nos in omni tempore facere hortetur sacra lex, et tu compellas facere injustitiam, quem te alium velis habeam nisi et injustitiae amatorem et perpetratorem?

PL 13, 871C

聖なる律法が我々に、あらゆる時に義を行うよう勧めているのに、あなたが不義を行えと迫るなら、あなたを不義を愛し、それを行う者以外のだれだと思えと言うのか。

526

Omnibus, inquit, diebus vitae tuae, fili, Deum in mente habe (ibid.) ; cum eumdem reliqueris haerendo Arianis. Hi etenim non eum derelinquimus, qui fidem tenemus apostolicam.

PL 13, 871C

「わが子よ、あなたの生涯のすべての日に、神を心に留めよ」とあるのに(トビト記4)、あなたはアレイオス派にしがみついて、神を捨てた。我々は、使徒の信仰を保つ者として、神を捨てることはない。

527

Quomodo non praecepta ejus praeteris, qui interficias servos ejus nomini majestatique dicatos? cum sis eos cogens derelinquere eum, et fieri conserpentes atque coapostatas tuos?

PL 13, 871C

神の名と威光に献げられた僕たちを殺しておきながら、どうして神の戒めを踏み越えていないと言えるのか。あなたは彼らに、神を捨て、あなたの共犯の蛇たち、共犯の背教者たちとなるよう強いているのに。

528

Nos odio apud te laboramus, quia tibi vera dicamus, quia te vivere nobiscum velimus in aeternum; illos vero es diligens, qui ad te transitum fecerint, illos qui cum tibi primum contraxerint, postea tamen servire nefariis meditationibus tuis, quam Dei parere praeceptis maluerint.

PL 13, 871C

我々があなたのもとで憎まれて苦しんでいるのは、あなたに真実を語るからであり、我々があなたに、我々とともに永遠に生きてほしいと望むからである。ところがあなたは、自分のもとに寝返った者たちを愛している。彼らは、はじめはあなたに逆らったのに、その後、神の戒めに従うよりも、あなたの邪悪なたくらみに仕えることを選んだ者たちである〔底本は「contraxerint」(手を結んだ)。ミーニュの脚注はラティーニとガランドに従って「contradixerint」(逆らった)とする。これに従った〕。

529

Gaudens es quod eosdem tua calliditate illiciens ad suscipiendam perduxeris haeresim tuam, quod in omnibus eos habeas subjectos, illos quos jampridem videras pro nihilo te dicere, quos cernebas calcare propter veritatem regni tui auctoritatem.

PL 13, 872A

あなたは喜んでいる。自らの悪知恵でそれらの者たちを誘い、あなたの異端を受け入れるまでに導いたこと、あらゆる点で彼らを従えていること、かつてあなたをなきものと言っていた者たち、あなたの王国の権威を、真理のゆえに踏みにじっているのを見ていた者たちを従えていることを、喜んでいる。

530

Sed scire te volumus non esse novum hoc factum, sed saepe ita esse actum a perfidis atque inconsideratis, ab eis, quos praescius futurorum ore sanctissimi Malachiae praeostenderit prophetae (Mal. III, 13) : Gravastis adversum me consilia vestra, dicit Dominus omnipotens, et dixistis: In qua re detraximus de te? quia dixistis: Vanus est omnis qui servit Deo, et quid amplius?

PL 13, 872A

しかし、我々はあなたに知らせたい。これは新しいことではない。信義のない、思慮のない者たちによって、しばしばこのように行われてきたのである。未来を知る神は、きわめて聖なる預言者マラキの口を通して、あらかじめそれらの者たちを示した(マラキ3:13)。「汝らは私に対して汝らの企てを重くした、と全能の主は言う。そして汝らは言った。『何において我々は汝をそしったのか』と。汝らは言った。『神に仕える者はみな空しい。それ以上に何があるのか』」。

531

Quod custodivimus praecepta illius, et ambulavimus deprecantes ante conspectum Domini omnipotentis. Et nunc nos magnificamus alienos, et renovantur omnes facientes iniqua: et restiterunt Deo, et salvati sunt.

PL 13, 872B

「『我々がその戒めを守り、全能の主の前で祈って歩んだことに。そして今、我々は他人を大いなる者とし、悪を行う者たちはみな新たにされる。彼らは神に逆らい、しかも救われた』」。

532

Haec detraxerunt qui timent Deum, unusquisque ad proximum suum: etintendit Dominus, et exaudivit, et scripsit librum memorialem coram se timentibus Dominum et metuentibus nomen suum.

PL 13, 872B

「神を畏れる者たちは、こうしてそれぞれ自分の隣人にそしった。主は注意を向けて聞き、主を畏れ、その名を敬う者たちのために、自らの前に記念の書を記した」〔底本は「etintendit」。et intendit と読む〕。

533

Et erit mihi, dicit Dominus omnipotens, in die qua ego facio, in possessione; et eligam eos, quemadmodum eligit homo filium suum bene servientem sibi: et conversi videbitis quantum sit inter justum et injustum, inter servientem Deo et non servientem.

PL 13, 872B

「私が事を行うその日に、彼らは私のものとなる、と全能の主は言う。私は、人が自分によく仕える息子を選ぶように、彼らを選ぶ。立ち返って、汝らは、義人と不義の者、神に仕える者と仕えない者との間にどれほどの違いがあるかを見る」。

534

Quia ecce dies venit Domini, ardens sicut clibanus, et uret eos, et erunt omnes alienigenae, et omnes qui faciunt scelera ut sarmenta, et succendet eos dies Domini, quae venit, dicit Dominus omnipotens, et non derelinquetur ex eis radix, nec vitis (Ib. IV, 1) .

PL 13, 872B

「見よ、主の日が来る。かまどのように燃え、彼らを焼き尽くす。他国人たちも、悪事を行う者たちもみな柴のようになり、来る主の日が彼らに火をつける、と全能の主は言う。彼らには根もぶどうの木も残されない」(マラキ4:1)。

535

Deum dicere haec audiens, quia adhuc in malis tuis esse digneris, gaudere te etiam in hoc arbitror, quod cum praevaricatoribus, cum Deum derelinquentibus, illa percepturus sis ab eo.

PL 13, 872C

神がこう語るのを聞きながら、あなたがなおも自らの悪のうちにとどまることを良しとしているので、私は思う。あなたは、背く者たち、神を捨てる者たちとともに、これらのものを神から受けることになるのをさえ喜んでいるのだと〔「Deum dicere haec audiens」(神がこう語るのを聞きながら)は、文の主語である「私は思う」(arbitror)の「私」に係ると取った。「あなた」に係るとも読める〕。

536

Vae tibi homicidae atque sacrilego, quoniam nisi poenitentiam factorum tuorum egeris, eris ut nunc es inter illos, quos ore Esaiae increpat Deus dicens (Is. I, 4) : Vae, gens peccatrix, populus plenus delictis, semen malignum, filii sine lege, dereliquistis Dominum, et exacerbastis sanctum Israel.

PL 13, 872C

人殺しで冒瀆者であるあなたに災いあれ。あなたは自分の行いについて悔い改めないなら、いまそうであるように、神がイザヤの口を通して叱責する者たちの中にいることになる(イザヤ1:4)。「災いあれ、罪深い民、咎に満ちた民族、悪しき種、律法なき子ら。汝らは主を捨て、イスラエルの聖なる者を苛立たせた」。

537

Eris semper unus ex illis, qui propter nequitias studiorum suorum principibus Sodomorum et populis Gomorrhae comparantur, dum dicitur (Ib. 10) : Audite verbum Domini, principes Sodomorum: attendite legem Dei, plebs Gomorrhae.

PL 13, 872C

あなたはいつまでも、自分たちの熱心の悪のゆえに、ソドムの君侯たち、ゴモラの民と比べられる者たちの一人であろう。こう言われているからである(イザヤ1:10)。「ソドムの君侯たちよ、主の言葉を聞け。ゴモラの民よ、神の律法に耳を傾けよ」。

538

Cum illis eris nisi te correxeris, de quibus scriptum legisti (Ibid. 15) : Si multiplicaveritis preces, non exaudiam vos: manus enim vestrae sanguine plenae sunt.

PL 13, 873A

あなたは、自分を正さないなら、次の箇所に書かれていると読んだ者たちとともにいることになる(イザヤ1:15)。「汝らが祈りを重ねても、私は汝らを聞き入れない。汝らの手は血に満ちているからである」。

539

Vae tibi, Constanti, qui tantam Dei incurreris offensam, ut non videre potuisses quid tibi fuisset cavendum.

PL 13, 873A

コンスタンティウスよ、あなたに災いあれ。あなたは神の大いなる怒りに身を投じ、自分が何を避けるべきだったかを見ることができなかった。

540

Cum enim dicat ore Esaiae illis prophetarum sanctorum et omnium justorum interfectoribus (Ibid. 16) : Lavamini, mundi estote, auferte malitias ab inimicis vestris ante oculos meos, desinite a malitiis vestris, discite bonum facere, inquirite judicium, eripite injuriam accipientem, judicate pupillo et justificate viduam; ad haec tu contra juberes trucidandos Dei cultores, ipsum deserendum Deum, suscipiendam vero idololatriam; hoc fuit audisse Dei monita, et fuisse correctum.

PL 13, 873A

神は、イザヤの口を通して、聖なる預言者たちとすべての義人たちを殺した者たちに言う(イザヤ1:16)。「身を洗い、清くなれ。汝らの魂から悪を、私の目の前で取り除け〔底本は「ab inimicis vestris」(汝らの敵から)。ミーニュの脚注はラティーニとガランドに従って animabus(汝らの魂から)とする。これに従った〕。汝らの悪から離れよ。善を行うことを学べ。裁きを求めよ。虐げられる者を救え。孤児のために裁き、やもめを義とせよ」。これに対してあなたは逆に、神を崇める者たちを虐殺し、神自身を捨て、偶像崇拝を受け入れよと命じた。これが、神の訓戒を聞いて正された姿であった。

541

Qua de re istud cogis nos facere? nisi quia sis cupiens nos tecum gladio consumi? Et si volueritis, dicit Deus, et exaudieretis me, bona terrae edetis. Si vero nolueritis, neque exaudieretis me, gladius vos comedet: os enim Domini locutum est ista (Ibid. 19) .

PL 13, 873B

なぜ、我々にそれをさせようとするのか。あなたが我々とともに剣に食い尽くされることを望むからでなくて何であろうか。「もし汝らが望み、私に聞き従うなら、地の良いものを食べる。もし望まず、私に聞き従わないなら、剣が汝らを食い尽くす。主の口がこれを語ったのだ」とある通りである(イザヤ1:19)。

542

Cui obtemperabimus, Deone haec dicenti, an tibi ejus inimico? Deus dicit Judaeis, ut jam derelinquerent errores suos, abjicerent malitias suas ex cordibus suis, discerent bonum facere, justum judicarent judicium. Tu inquis, Damnate injuste.

PL 13, 873B

我々はだれに従おうか。このように語る神にか、それとも神の敵であるあなたにか。神はユダヤ人たちに、すでに自分たちの過ちを捨て、悪を自分たちの心から投げ捨て、善を行うことを学び、正しい裁きを裁けと言っている。あなたは、不当に断罪せよと言う。

543

Qua de re istud suades me facere? nisi quia velis me effici illiusmodi hominem, quales sint illi, ad quos dixerit Deus (Ibid. III, 14) : Vos autem, dicit Deus, quid succenditis vineam meam, et rapina pauperum in domibus vestris? quid vos injuriam facitis populo et faciem inopum confunditis?

PL 13, 873B

なぜ、あなたはこれを私にさせようと説き伏せるのか。私を、神が語りかけた者たち(イザヤ3:14)のような者にしようとするのでなくて何であろうか。「しかし汝らは、私のぶどう畑になぜ火をつけるのか、と神は言う。貧しい者たちからの略奪物が汝らの家にあるのはなぜか。汝らはなぜ民に不正を行い、貧しい者たちの顔をおとしめるのか」。

544

Et tu ita haec es faciens, ita cuncta gerens, quae quia faciant, indignatur facientibus: tamquam placere te non posse sis sciens, nisi et Domini succendisses vineam, et rapinam pauperum constituisses intra domum tuam, et multis modis servis Dei irrogasses injurias.

PL 13, 873C

それなのにあなたは、このようにこれらのことを行い、行う者たちに対して神が怒る事柄すべてを行っている。まるで、主のぶどう畑に火をつけ、貧しい者たちからの略奪物を自分の家の中に置き、さまざまなやり方で神の僕たちに不正を加えなければ、気に入られることはできないと知っているかのようである〔「quae quia faciant, indignatur facientibus」は文が崩れている。「行う者たちに対して神が怒ること」と解した〕。

545

Aut dicere tentabis haec omnia te non fecisse? Numquid non succendisti vineam Domini, quando coegisti eam jam non scire Dominum Abrahae, Deum Isaac, Deum Jacob, Deum apostolorum, Deum prophetarum ac martyrum, sed idololatriam per Arium inventam, per te vero exaltatam?

PL 13, 873C

それともあなたは、これらすべてを行っていないと言い張るつもりか。主のぶどう畑に火をつけたのではないのか。あなたはそれに、もはやアブラハムの神、イサクの神、ヤコブの神、使徒たち、預言者たち、殉教者たちの神である主を知らせず、アレイオスが考え出し、あなたによって高く掲げられた偶像崇拝を知らせるよう強いたのだから。

546

Numquid non est rapina pauperum haec Dei servorum christianorum in domo tua, propter quos legisti scriptum: Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum coelorum (Matth. V, 3) ? cum scias te proscripsisse resistentes sacrilegio tuo.

PL 13, 873C

あなたの家にある、キリスト教徒である神の僕たちのこの略奪物は、貧しい者たちからの略奪ではないのか。その者たちについて、あなたは「心の貧しい者は幸いである。天の国は彼らのものである」と書かれているのを読んだ(マタイ5:3)。あなたが、あなたの冒瀆に抵抗する者たちに追放の宣告をしたことを、あなたは知っているのに。

547

Numquid dicere audebis: Non feci, nec facio injuriam populo Dei? Et quis tantam aliquando fecit quantam tu? qui neque omnia genera tormentorum inferendo desinis, neque varie puniendum.

PL 13, 874A

あなたは、「私は神の民に不正を行っていないし、行わない」と、よくも言えるのか。あなたほど大きな不正を行った者がかつてだれかいるか。あなたはあらゆる種類の責め苦を加えることをやめず、さまざまに罰することもやめない〔最後の「neque varie puniendum」は述語が欠けている。「さまざまに罰することもやめない」と補った〕。

548

Noluimus innocentem tamquam reum punire, ne ista et nos percuteret sententia, quae ore adhuc prophetatur Esaiae (Is. X, 1) : Vae scribentibus nequitiam; scribentes enim nequitiam scribunt, declinantes judicium pauperum, et rapientes judicium egentium plebis meae, ut sit illis vidua in rapinam, et pupillus in direptionem: et quid facient in diem visitationis.

PL 13, 874A

我々は、無実の者を犯罪者のように罰しようとしなかった。イザヤの口を通してなお預言されている次の判決が、我々をも打つことのないためである(イザヤ10:1)。「悪事を書く者に災いあれ。悪事を書く者は、貧しい者たちの裁きを避け、私の民の乏しい者たちの裁きを奪い取り、やもめを彼らの略奪物とし、孤児を強奪の的とするために書く。訪れの日に彼らはどうするのか」。

549

Tribulatio enim a vobis longe superveniet, et ad quem refugietis? Non temperavimus tuo consilio venenato, cupientes confugere in omnibus tribulationibus nostris atque anxietatibus ad eum, ad quem confugerit ille justitiae amator in omnibus probatione Job; non obedivimus praecepto tuo crudeli, quia voluerimus imitatores inveniri istius Dei servi Job dicentis (Job XXIX, 12): Liberavi pauperem de manu potentis, et orphano qui sine adjutorio erat, ego eram adjutor.

PL 13, 874B

「艱難が遠くから汝らに襲いかかる。汝らはだれのもとに逃げるのか」〔「a vobis longe」は語順のままなら「汝らから遠く」であるが、「遠くから汝らに」と解した〕。我々は、あなたの毒に満ちた助言に従わなかった。あの義を愛する者ヨブがあらゆる試練のうちに逃れ込んだその神のもとへ、我々もあらゆる艱難と苦悩のうちに逃れ込もうとしたからである。あなたの残酷な命令に従わなかったのは、この神の僕ヨブに倣う者と見いだされたかったからである。ヨブは言う(ヨブ記29:12)。「私は貧しい者を、権力ある者の手から救い出し、助けのない孤児の助け手となった」。

550

Os autem viduae me semper benedixit. Justitia enim eram vestitus, et coopertus judicium ; et eram oculus caecorum, et pater infirmorum, iniquorum autem molas confregi, et dentibus illorum rapinam abstuli.

PL 13, 874B

「やもめの口は、いつも私を祝福した。私は義を着て、裁きに覆われていたからである。私は盲人の目であり、弱い者の父であった。不義な者たちの臼歯を私は砕き、その歯から略奪物を取り去った」。

551

Et infra (Ib. XXXI, 6) : Positus sum statera justitiae, et scit Dominus simplicitatem meam, quoniam numquam pes meus exerravit a via recta, sed nec oculus meus conspexit.

PL 13, 874B

また続けて(ヨブ記31:6)。「私は義の秤に置かれた。主は私の純真さを知っている。私の足は正しい道から一度もはずれず、私の目も〔悪を〕見なかった」〔conspexit の目的語が本文に無い〕。

552

Quae est recta via, a qua se refert gloriosus Job non deorbitavisse? utique haec, quae nec innocentem interfecit, nec alium scit Deum; quia nec scit nisi Deum angelorum archangelorumque, quem non posse nos sentis eripere de tua potestate Quando enim dicis de fide beatae Ecclesiae: Si catholica est apud Nicaeam descripta fides, eripiat eos in quem crediderunt de mea potestate; non habere utique virum ad eripiendum nos de manibus tuis Deum dicis, non posse te stare contra; asseris Ecclesiae apostolicae Deum non habere tantam potentiam, quae possit tuam excludere virtutem.

PL 13, 874C

栄光あるヨブが、そこから逸れたことはないと言うその正しい道とは何か。無実の者を殺さず、ほかの神を知らない、まさにこの道である。天使たちと大天使たちの神のほかに神を知らないからである。あなたは、その神が我々をあなたの権力から救い出すことはできないと思っている。なぜなら、あなたは祝福された教会の信仰について、「ニカイアで書かれた信仰が公同のものであるなら、彼らが信じた者が、彼らを私の権力から救い出すがよい」と言うからである。そう言うとき、あなたは、神には我々をあなたの手から救い出す力が無い〔底本は「virum」。「vim」(力)と読む〕、神はあなたに対抗して立つことができない〔「non posse te stare contra」の te は「あなたに対抗して」と取った〕、と言っているのである。あなたは、使徒の教会の神が、あなたの力を押しのけられるほどの大きな力を持っていないと言い張っている。

553

Quid enim aliud confitetur beata Ecclesiae fides, nisi quia sit credens in Deum Patrem et in unicum Filium ejus, natum ex innato et vero Patre, et in sanctum Spiritum paracletum?

PL 13, 874C

祝福された教会の信仰は、父なる神と、その独り子、すなわち生まれざる真の父から生まれた子、そして聖なる霊、パラクレートスを信じる、ということのほかに、何を告白しているのか。

554

Quid aliud confitetur fides catholicae Ecclesiae, nisi quia et Trinitas sit perfecta, et una sit dealitas Patris et Filii et Spiritus sancti?

PL 13, 875A

公同の教会の信仰は、三位一体が完全であること、父と子と聖なる霊の神性が一つであること以外に、何を告白しているのか〔底本は「dealitas」。ミーニュの脚注は Deitas(神性)の意とする〕。

555

Quid aliud confitetur beatae Ecclesiae fides, nisi quia neque Pater susceperit hominem, neque Spiritus sanctus paracletus, sed unicus Filius Dei?

PL 13, 875A

祝福された教会の信仰は、父が人を受け取ったのでも、聖なる霊パラクレートスが人を受け取ったのでもなく、神の独り子が受け取ったということ以外に、何を告白しているのか。

556

Quid aliud astruit gloriosae Ecclesiae fides, nisi quia sit Dei unicus Filius immutabilis, inconvertibilis, inaestimabilis, immensus, aeternus, sicuti sit et cujus sit Filius?

PL 13, 875A

栄光ある教会の信仰は、神の独り子が、その子である父がそうであるとおりに、不変で、変えられえず、測り知れず、広大無辺で、永遠である、ということ以外に、何を主張しているのか。

557

Credidit sancta Ecclesia unam potentiam habere, unicamque dominationem Patrem et Filium et Spiritum sanctum, hanc fidem, quam dicis haereticam; et tuam astruis catholicam, illam quae dicat Deum non habere verum Filium, quae dicat fuisse quando non fuerit, quae dicat factum ex nihilo, utique ex illis sensibus, quibus Rabsaces, dux Assyriorum regis, exprobrabat Deum Abrahae, et Deum Isaac, et Deum Jacob, dicens: Non vos seducat Ezechias, quia possit vos liberare de manibus regis Assyriorum Deus vester (Is. XXXVI, 14) .

PL 13, 875A

聖なる教会は、父と子と聖なる霊が一つの力、ただ一つの支配を持つと信じた。あなたはこの信仰を異端だと言い、あなた自身の信仰を公同だと主張する。それは、神には真の子がいないと言い、存在しなかったときがあったと言い、無から造られたと言う信仰である。それはまさに、アッシリアの王の将軍ラブシャケが、アブラハムの神、イサクの神、ヤコブの神を非難して語ったのと同じ考えから出ている。「ヒゼキヤに惑わされるな。汝らの神が、アッシリアの王の手から汝らを救い出せると言って」(イザヤ36:14)。

558

Ita et tu, dux Antichristi, dicis per tuos: Non vos seducant verba episcoporum vestrorum, qui mihi contradicunt, quia vos liberare non potest fides, quam illi praedicant.

PL 13, 875B

同じようにあなたも、反キリストの将軍よ、手下たちを通して言う。「諸君の司教たちの言葉に惑わされるな。彼らは私に逆らっている。彼らが宣べ伝える信仰は、諸君を救い出すことはできない」。

559

Licet enim sermonem varient, tamen res ad hoc perducitur ut constare possit, te sic nobis exprobrare Deum, quod impotens sit ad eripiendos nos, quomodo rex exprobrarit Assyriorum (Ibid. 16) : Haec dicit rex Assyriorum: Si vultis benedici, exite potius ad me, et manducabitis unusquisque fructum vestrum vineae et ficus, et bibetis aquam de lacubus vestris, donec veniam et accipiam vos in terra tali, sicut est terra vestra, terra tritici, et vini, et panis, et vinearum.

PL 13, 875B

言い方を変えてはいるが、結局、あなたは我々に対して、神が我々を救い出す力を持たないと非難している、ということになる。それはアッシリアの王が非難したとおりである(イザヤ36:16)。「アッシリアの王はこう言う。祝福を望むなら、むしろ私のもとに出て来い。汝らはそれぞれ、自分のぶどうといちじくの実を食べ、自分たちの貯水池の水を飲むであろう。やがて私が来て、汝らの土地のような、小麦とぶどう酒とパンとぶどう畑の土地に汝らを連れて行くまで」。

560

Non ergo vos seducat Ezechias, dicens: Deus vos liberabit. Et infra (Ibid. 20) : Quis liberabit Jerusalem de manu mea?

PL 13, 875C

「だから、『神が汝らを救い出す』と言うヒゼキヤに惑わされるな」。さらに続けて(イザヤ36:20)。「だれがエルサレムを私の手から救い出すか」。

561

Sed quod contra talis esse monstratus es, dicit ore Esaiae Deus ad Ezechiam (Ibid. XXXVII, 6) : Non est quod paveas a sermonibus istis, quos audistis, quibus exprobraverunt me legati Assyriorum: ecce mitto meum spiritum, et audito nuntio revertetur in regione sua, et cadet gladio in terra sua.

PL 13, 875C

しかし、あなたは逆にこのような者であることを示されている。神はイザヤの口を通してヒゼキヤに言う(イザヤ37:6)。「汝らが聞いたこの言葉、アッシリアの使者たちが私を非難したその言葉を、恐れるには及ばない。見よ、私は私の霊を送る。彼は知らせを聞いて自分の地に帰り、自分の地で剣に倒れる」。

562

Illa nunc, Constanti, circa te stare cernimus pericula, nisi tibi feceris esse consultum, quae circa illum steterint, qui dicebat (Ibid. X) : Sic dicetis Ezechiae regi Juda: Non te seducat Deus tuus, in quo confidis, dicens: Non tradetur Jerusalem in manus regis Assyriorum.

PL 13, 875C

コンスタンティウスよ、いま我々は、あなたが自分のために配慮しないなら、あの者の周りに立った危険が、あなたの周りにも立っているのを見る。あの者はこう言っていた(イザヤ37:10)。「ユダの王ヒゼキヤにこう言え。あなたが頼みとするあなたの神に惑わされるな。『エルサレムはアッシリアの王の手に渡されない』と言って」。

563

Sic in periculis es tu, blaspheme, ut ille, et non vides; contra nos Dei cultores videmus tutos defensosque stare incolumes.

PL 13, 875D

冒瀆者よ、あなたはあの者と同じ危険の中にいるのに、気づいていない。これに対して、神を崇める我々が、安全に守られて無傷で立っているのを見る。

564

Unde tuti sumus ac defensi? nisi quia sanctam teneamus fidem quam tenuerunt patriarchae, prophetae, apostoli ac martyres, hanc quam judicasti haereticam.

PL 13, 875D

我々はどこから安全であり、守られているのか。あなたが異端と判断したこの聖なる信仰、すなわち族長たち、預言者たち、使徒たち、殉教者たちが保ったこの信仰を、我々が保っているからでなくて何であろうか。

565

Sed ut iterum ad Athanasium redeamus, in quo hanc persequeris sacram fidem, non timuisti, oro te, indignationem Domini contra illos prolatam, qui exprobrare tentaverunt Job justissimum, ut falsis criminibus peteres Dei antistitem?

PL 13, 876A

だが、再びアタナシオスに話を戻そう。彼においてあなたはこの聖なる信仰を迫害しているが、偽りの罪状によって神の司教を攻撃しようとして、あなたは、どうか言ってほしい、最も義なるヨブを非難しようとした者たちに向けられた主の怒りを、恐れなかったのか。

566

Non metuis etiam nunc ne ad te dicat Deus, quae dixit illi regi loquenti contra Job sanctissimum (Job XLII, 7) : Peccasti tu, et amici tui ambo . Nihil enim veri locuti estis coram me.

PL 13, 876A

あなたは、このうえなく聖なるヨブに逆らって語ったあの王に神が言ったことを、あなたに向かっても言うのではないかと、今もなお恐れないのか(ヨブ記42:7)。「汝と汝の二人の友は罪を犯した。汝らは私の前に何一つ真実を語らなかったからである」。

567

Interea sic vos Ariani superiores poteritis Athanasio inveniri nunc apud Deum, quomodo et illi tunc inventi sunt, qui Job exprobrant .

PL 13, 876A

ところで、アレイオス派の諸君がいま神のもとでアタナシオスにまさる者と見いだされうるのは、かつてヨブを非難した者たちがヨブにまさる者と見いだされたのと同じ程度にすぎないであろう〔皮肉である。ヨブを非難した友人たちは、神の前でヨブにまさる者とは見いだされなかった〕。

568

Utile est tibi, Constanti, ut per Athanasium Domini sacerdotem pro facinoribus tuis sis supplex Deo, per ipsum dirigas vota tua, sicuti et illi per Job; per Athanasium sive per coepiscopos ejus des operam, salutarem consequi baptismum .

PL 13, 876A

コンスタンティウスよ、あなたには、主の司教アタナシオスを通して、自らの悪行のゆえに神に懇願し、彼を通して自らの祈りを届けるのが益になる。あの者たちがヨブを通してしたとおりである。アタナシオスを通して、あるいは彼の同僚の司教たちを通して、救いをもたらす洗礼を受けるよう努めるがよい。

569

Caeterum quo velitis vos torqueatis modo adversus Athanasium, vos de filiis esse invenimini, quippe haeretici, illius anguis, colubri, refugae, desertoris; Athanasius vero est Dei domesticus, ut fuit Job; est de filiis lucis, et ipsam tenens justitiae viam quam tenuit servus Dei Job; est ipse possidens fidem, unde et de filiis Athanasius Abrahae est.

PL 13, 876B

それにしても、諸君がアタナシオスに対してどのように身をよじって策をめぐらそうとも、諸君は、あの蛇、毒蛇、逃亡者、脱走者の子らとして見いだされるのであって、それは異端者であるからだ。しかしアタナシオスは、ヨブがそうであったように、神の家の者であり、光の子らの一人であり、神の僕ヨブが歩んだ義の道そのものを歩んでいる。彼自身が信仰を所有している。それゆえアタナシオスは、アブラハムの子らの一人である。

570

Sic Dei Filium confitetur Athanasius, ut confessus est Job; qui Job unde de filiis Abrahae? nisi quia sic crediderit, quomodo fuit credens et Abraham.

PL 13, 876B

アタナシオスが神の子を告白しているのは、ヨブが告白したのと同じである。ヨブはなぜアブラハムの子らの一人なのか。アブラハムが信じていたのと同じように信じたからでなくて何であろうか。

571

Si haec ita se habere ignoras, percurre beatum Paulum apostolum non solum ad Romanos, sed ad Galatas, et invenies vera esse quae defendam. Aut numquid, quia Job justi beatus apostolus nominis specialiter non fecit mentionem, negabitur Job de filiis esse Abrahae?

PL 13, 876B

これらがそうであることを知らないなら、至福の使徒パウロを、ローマ人への手紙だけでなく、ガラテヤ人への手紙にいたるまで読み通すがよい。そうすれば、私の弁護することが真実であることが分かるだろう。それとも、至福の使徒が義人ヨブの名を特に挙げなかったからといって、ヨブがアブラハムの子らの一人であることは否定されるのか。

572

Si non potest negari Job esse de filiis Israel, dubitari non potest, hinc illum tantum factum ac talem, quia crediderit in Deum, ut fuerit credens beatus Abraham.

PL 13, 876C

ヨブがイスラエルの子らの一人であることが否定できないなら、彼がこれほどの者、これほどの人となったのは、至福のアブラハムが信じたのと同じように神を信じたからであることは、疑いえない。

573

Non enim operibus legis, sed per fidem justificari credentes revelat apostolus: neque enim illarum tentationum victoria ei fuisset reputata ad justitiam, nisi fuisset sic credens in Deum ut crediderit Abraham: aut unde vinceret diabolum, nisi quia fuisset credens in Deum Patrem, et in unicum Filium ejus, natum ex innato et vero Patre, et in sanctum paracletum spiritum? aut si putas quia non ita est semper creditum, ut hodie credimus, proba beatos apostolos ac martyres potuisse superare concarnifices tuos, atque victo amico vestro diabolo consequi regna coelestia, nisi credentes in Patrem et in Filium et in Spiritum sanctum.

PL 13, 876C

使徒は、信じる者たちが、律法の行いによってではなく、信仰によって義とされることを明らかにしている。ヨブにとっても、あれらの試練に勝ったことは、アブラハムが信じたのと同じように神を信じていなかったなら、義と認められなかったであろう。そうでなければ、どうして悪魔に勝つことができたであろうか。父なる神と、その独り子、生まれざる真の父から生まれた子、そして聖なるパラクレートスの霊を信じていたのでなければ。あるいは、いつも今日我々が信じているように信じられてきたのではないと考えるなら、至福の使徒たちと殉教者たちが、父と子と聖なる霊を信じることなしに、あなたの仲間の処刑人たちに打ち勝ち、諸君の友である悪魔に勝って天の王国を得ることができたと、証明してみせよ。

574

Igitur si ita hi credendo vicerunt, qui post Domini unici Filii Dei adventum crediderunt, crede quia et ante adventum ejus, qui vicerunt diabolum, non aliter crediderunt, quam quomodo hodie credimus.

PL 13, 876D

したがって、主である神の独り子の到来のあとで信じた者たちが、このように信じることによって勝ったのなら、その到来の前に悪魔に勝った者たちも、今日我々が信じているのと違う仕方では信じなかったと信じよ。

575

Neque enim Daniel leones, et tres pueri vincerent ignes, nisi quia credentes fuissent, ut hodie credit Ecclesia.

PL 13, 877A

ダニエルが獅子に、三人の若者が火に勝てたのも、今日教会が信じているように信じていたからでなくて、何であろうか。

576

Inde denique Abrahae fidem provocat apostolus, probans auctoritate usus sacrarum litterarum, sic credidisse Abraham, quomodo nunc fuerit credens Paulus, tunc vero se fuisse filium irae erroneum, quando cum Judaeis negabat unicum Dei Filium.

PL 13, 877A

だから使徒はついに、アブラハムの信仰を呼び起こすのである。聖なる書の権威を用いて、アブラハムが信じたのは、いまパウロが信じているのと同じであること、そして、ユダヤ人たちとともに神の独り子を否定していたときは、自分が怒りの子であり、迷っていたことを証明している。

577

Cum haec ita sint, obsecro te ut jam contra Dei domum gerere pugnam desinas, accipiasque hortamenta coelestia; quae te perducere possint ad consequendam salutem perpetuam.

PL 13, 877A

こうである以上、私はあなたに願う。もう神の家に対する戦いをやめ、天の勧めを受け入れるがよい。それは、あなたを永遠の救いに導くことができるものである。

578

Ore accipe quae dicat ad vos Isaiae Deus (Is. XLVI, 12) : Audite me, qui perdidistis cor vestrum, qui longe estis a justitia. Aut si cor tuum tecum est, si non a justitia es longe, cur dicis nobis Dei sacerdotibus: Damnate absentem, punite innocentem?

PL 13, 877A

神がイザヤの口を通して諸君に語ることを受け取れ(イザヤ46:12)。「自分の心を失った者たちよ、私に聞け。義から遠く離れている者たちよ」。あなたの心があなたとともにあるなら、あなたが義から遠くないなら、なぜあなたは神の司教である我々に、「不在の者を断罪せよ、無実の者を罰せよ」と言うのか。

579

Si enim cor tuum non amisisti, et justitiae tenes viam, cur non retines scriptum (Ib. LVI, 1) : Custodite judicium, facite justitiam: appropiavit enim salutare meum advenire, et misericordia mea revelari.

PL 13, 877B

もしあなたが自分の心を失っておらず、義の道を保っているなら、なぜ書かれていること(イザヤ56:1)を心にとどめないのか。「裁きを守れ。義を行え。私の救いが来ることが近づき、私の憐れみが現れることが近づいているからである」。

580

Beatus vir qui facit eam, et homo qui amplectitur eam, sabbata mea non violare, custodiens manus suas ne faciat injustitias. Et iterum (Ibid. LVII, 21) : Non est gaudere impiis, dicit Dominus.

PL 13, 877B

「これを行う人、これを抱く人は幸いである。私の安息日を犯さず、不義を行わないよう自分の手を守る者は」。また重ねて(イザヤ57:21)。「不敬な者たちには喜びがない、と主は言う」。

581

Exclama in virtute, ne parcas: sicut tubae exalta vocem tuam, et annuntia populo meo peccata eorum; et domui Jacob iniquitates suas: me de die in diem quaerunt, et scire vias meas volunt, tamquam populus qui justitiam fecerit et judicium Dei non dereliquerit.

PL 13, 877B

「力を込めて叫べ、控えるな。ラッパのように声を上げ、私の民に彼らの罪を、ヤコブの家にその不義を告げよ。彼らは日ごとに私を探し、私の道を知ろうとする。義を行い、神の裁きを捨てなかった民であるかのように」。

582

Petunt a me nunc judicium justum, et appropiare Deo desiderant (Ib. LVIII, 1) . Quam, infelix, spem habere potes, nisi poenitentiam malorum tuorum factorum egeris? cum audias Deum dicere (Ibid. LVII, 21) : Non est gaudere impiis.

PL 13, 877B

「彼らはいま私に正しい裁きを求め、神に近づくことを望んでいる」(イザヤ58:1)。不幸な者よ、あなたが自分の悪行について悔い改めないなら、どのような希望を持てるのか。神が「不敬な者たちには喜びがない」(イザヤ57:21)と言うのを、あなたは聞いているのに。

583

Aut negabis te impium Dei cultorem, cum te non neges fusorem sanguinis? Deinde si tempore jejuniorum subditos quia percusserint pugnis, et aliis injuriarum generibus laeserint, contra eos hujusmodi increpationes pretulit Deus, qualem contra nos protulisset si contra praecepta divinae magnitudinis ejus damnaremus inauditum, absentem et quidem innocentem?

PL 13, 877C

あなたは、血を流す者であることを否定しないのに、自分が神に対して不敬な崇拝者であることを否定するつもりか。さらに、断食の時に、部下たちを拳で殴り、そのほかの種類の害を加えた者たちに対して、神がこのような叱責を向けたのなら、もし我々が、神の威光の戒めに逆らって、聞かれていない者、不在の者、しかも無実の者を断罪したなら、神は我々に対してどのような叱責を向けたであろうか。

584

Nec si flectas ut circulum cervicem tuam, et cilicium, et cinerem substernas, nec sic vocabitis jejunium acceptum (Ib. LVIII, 5) . Cernimus per hanc comminationem quanta esse possit adversus nos Dei ira, si innocentem damnaremus.

PL 13, 878A

「たとえ汝が輪のように首を曲げ、粗布と灰を敷いても、そのようにしても、汝らは断食を受け入れられるものとは呼ばないであろう」(イザヤ58:5)。この威嚇によって、もし我々が無実の者を断罪したなら、神の怒りが我々に対してどれほどになりうるかを、我々は見る。

585

Si enim tempore jejuniorum pugnis subditos nobis percusserimus, taliter indignatur Dominus, quanto magis si ejus cultores mactaverimus!

PL 13, 878A

もし断食の時に、我々のもとにある部下たちを拳で殴っただけで、主がこれほどに怒るのなら、神を崇める者たちを屠ったなら、どれほどになるであろうか。

586

Si pugnis non licet mihi percutere subditos tempore jejuniorum, poterit licere quovis tempore gladio percutere consacerdotem meum?

PL 13, 878A

もし断食の時に、拳で配下の者たちを打つことが私に許されないのなら、いつであれ剣で私の同僚の司教を打つことが許されるだろうか。

587

Non tale jejunium elegi, dicit Dominus, sed solve obligationes violentorum contractorum ; dimitte confractos in remissionem, et omnem conscriptionem iniquam disrumpe; frange esurienti panem tuum et egenos, qui sine tecto sunt, induc in domum tuam: si videris nudum, operi, et domesticos seminis tui noli despicere (Ibid. VI) .

PL 13, 878A

「私が選んだ断食は、このようなものではない」と主は言う。「暴力による契約の束縛を解け。打ち砕かれた者を赦して解き放て。不正な証文をことごとく破れ。飢えた者に汝のパンを裂き、屋根のない貧しい者を汝の家に入れよ。裸の者を見たなら、覆え。汝の子孫の家の者を軽んじてはならない」(イザヤ6)。

588

Quam tenes, rex prudentissime, spem? cum haec omnia verteris in contrarium. Quomodo enim omnem nodum solvisti iniquitatis, cum sive incredulitate tua, qualem te institueris adversum nos, sis talis permanens, et magis magisque sis crescens in malevolentia tua ad nos disperdendos, sive in blasphemia tua auctor sacrilegii creveris, magis etiam edicto blasphemiam tuam, catholicam esse asserendo fidem, more scilicet meretricum, quae primo clam scortentur, postea vero ita sint inverecundae, ita amittentes pudicitiae decus, ut velint scortari in propatulis?

PL 13, 878B

いかなる望みをあなたは抱くのか、このうえなく賢明な王よ。あなたはこれらすべてを逆さまにしているというのに。いかにして不義の結び目をことごとく解いたというのか。あなたは、不信仰のうちにあって、我々に対してどのような者になると自分で定めたにせよ、そのような者のままであり、我々を滅ぼそうとする悪意をますます募らせ、あるいはまた、冒瀆のうちにあって冒瀆の張本人として増長しているというのに〔sive … sive の構文が崩れており、「あるいは…、あるいは…」と並べ、最後の creveris に係ると取った〕。とりわけ勅令によって、あなたの冒瀆を公同の信仰だと言い張ることで、いっそう増長している〔magis etiam edicto … は動詞を欠く。上の「増長する」を引き継ぐと取った〕。それはまさに娼婦のやり方である。娼婦は初めは人目を忍んで身を売るが、のちには恥知らずになり、貞潔という飾りを失って、往来で身を売りたがるまでになる。

589

Quomodo dissolvisti omnem nodum iniquitatis, cum contra beatum Athanasium, susceptum ante annos furorem adhuc ita retineas, ut velis ejus fundi cruorem? Quomodo dimisisti confractos in requiem, cum torquendo varie non desinas servos Dei?

PL 13, 878B

いかにして不義の結び目をことごとく解いたというのか。幸いなるアタナシオスに対して何年も前に抱いた憤激を、いまもなお保ち続け、その血が流されることを望むほどだというのに。いかにして打ち砕かれた者を安息へ解き放ったというのか。神の僕たちをさまざまに拷問してやまないというのに。

590

Et quomodo dimisisti confractos in requiem, quando videas carceris metalla, exsilia, vix jam capere posse christianorum numerum per te damnatorum?

PL 13, 878C

そして、いかにして打ち砕かれた者を安息へ解き放ったというのか。あなたによって断罪されたキリスト教徒の数を、牢獄も鉱山も流刑地も〔底本は carceris(単数属格)。ミーニュの脚注はラティーニに従って carceres とする。三つを並べたものと取った〕もはやほとんど収容しきれないことを、あなた自身が見ているというのに。

591

Quomodo etiamsi fregeris esurientibus panem tuum, acceptum habebit Dominus, cum servos fame neces dicatos ejus aeternitati?

PL 13, 879A

いかにして、たとえ飢えた者にあなたのパンを裂いたとしても、主はそれを受け入れるというのか。あなたは、主の永遠に献げられた僕たちを飢えによって殺している〔底本は neces。necas と読む〕というのに。

592

Quomodo si inducas egenos sine tecto in domum tuam, respicere dignabitur super opus tuum Deus, cum videat servos suae claritatis rejectos de domibus privatis, propterea exsules factos, quod noluerint suscipere idololatriam tuam per Arium institutam?

PL 13, 879A

いかにして、屋根のない貧しい者をあなたの家に入れたとしても、神があなたの業を顧みるというのか。神の栄光の僕たちが私有の家々から追い出され、アレイオスによって立てられたあなたの偶像崇拝を受け入れようとしなかったために、そのゆえに流刑者にされたのを、神は見ているというのに。

593

Quomodo si nudos texeris, poteris Deo placere, cum servis ipsius patrimonia tuleris, et dixeris: Si damnaveritis fidem apostolicam, atque arianam susceperitis, cuncta vestra recipietis?

PL 13, 879A

いかにして、裸の者を覆ったとしても、神に喜ばれうるというのか。あなたは神の僕たちから財産を奪い、「もし諸君が使徒の信仰を断罪し、アレイオス派の信仰を受け入れるなら、諸君の持ち物をすべて取り戻すだろう」と言ったというのに。

594

Sane unum de his omnibus Domini sacris mandatis inveneris implere, quod enim domesticos seminis tui non despicias.

PL 13, 879A

確かに、主のこれらの聖なる戒めのすべてのうち、あなたが果たしていると見いだされるのは一つだけである。すなわち、あなたが自分の子孫の家の者たちを軽んじていないことである。

595

Non despicis re vera conviperinos tuos Arianos, natos videlicet de impuderato patre vestro diabolo; diligis fratres tuos quia hos videas tibi proximiores, hos amas singulari affectu, his cunctam gloriam regni tui exhibes, hos socios atque participes ad Dei delendam haereditatem in tuo regno habes; illos fecisti locupletes, illos extulisti supra omnes constitutos in sublimitate, hoc est, eos, qui se vestris miscere censuerunt tenebris.

PL 13, 879A

事実、あなたは自分の蝮の仲間〔conviperinos は「同じ蝮の仲間」の意の造語と取った〕であるアレイオス派を軽んじてはいない。彼らは、諸君の父である恥知らずな悪魔から生まれた者たちだからである。あなたは自分の兄弟たちを愛している。彼らをいっそう身近な者と見るからである。彼らを格別の情愛で愛し、あなたの王国のあらゆる栄光を彼らに示し、神の嗣業を滅ぼすことに加わる仲間、与る者として、彼らをあなたの王国に置いている。彼らを富ませ、高い地位にある者すべての上に引き上げた。すなわち、諸君の闇と交わることをよしとした者たちである。

596

Igitur cum sis haec agens, quae odio habeat Deus, quomodo arbitraris te audiri posse a Deo? aut si feceris eleemosynam, posset ibi ferri accepto? cum audias eum dicere: Tunc orietur matutinum lumen tuum, et sanitas tua cito orietur, et praecedet ante te justitia, et majestas Dei circumdabit te.

PL 13, 879B

それゆえ、あなたは神が憎むことを行っていながら、神に聞き入れられうると考えるのか。あるいは、施しをしたとしても、それがそこで受け入れられたものとして数えられうる〔ibi ferri accepto は意味が取りにくく、このように取った〕と考えるのか。神がこう言うのを聞いているというのに。「そのとき、汝の朝の光は昇り、汝の癒しはたちまち生じ、汝の前に正義が進み、神の威光が汝を取り巻く」。

597

Tunc clamabis, et Deus exaudiet te. Adhuc loquenti tibi dicet: Ecce adsum (Ibid. 8) . Aliquid te eorum posse consequi arbitraris, quandoquidem non ortum tibi fuerit matutinum lumen, sed tenebrae inextricabiles obsederint animum tuum, atque pertexerint errorum caligines ? quae sanitas tibi oborta est, cum sis positus in omni vulnere mortis, cum quotidie augmenta parias vulneribus tuis, cum dans operam sis, quo possis penitus temet exstinguere?

PL 13, 879B

「そのとき汝は叫び、神は汝に聞き入れる。汝がなお語っているうちに、神は言う、『見よ、私はここにいる』」(イザヤ6:8)。あなたは、これらのうちの何かを得られると考えるのか。朝の光はあなたに昇ってはおらず、むしろ解きほぐしがたい闇があなたの心を取り囲み、誤りの暗がりがそれを織り上げているというのに。いかなる癒しがあなたに生じたというのか。あなたは死の傷のただ中に置かれ、日ごとに傷に傷を重ね、みずからを根こそぎ滅ぼしうるよう精を出しているというのに。

598

Nobis etenim non aliunde est sanitas, nisi primo in loco quia crediderimus, ut crediderunt patriarchae, prophetae, apostoli ac martyres.

PL 13, 879C

実際、我々にとって癒しは、ほかのどこからでもなく、まず第一に、族長たち、預言者たち、使徒たち、殉教者たちが信じたとおりに我々も信じたことから来る。

599

Quomodo potest te praecedere justitia, cum totus in injustitia sis permanens? cum sentina sis Ariani dogmatis? cum Christianorum sis fusor sanguinis?

PL 13, 879C

あなたが全面的に不正のうちにとどまっているのに、いかにして正義があなたの前に進みえようか。あなたはアレイオス派の教説の汚水溜めであり、キリスト教徒の血を流す者だというのに。

600

Quomodo te majestas Dei circumdabit, cum expugnans ipsam majestatem sis, quam derelinquens, idololatriam Ariani dogmatis suscipere censueris?

PL 13, 879C

いかにして神の威光があなたを取り巻こうか。あなたはその威光そのものを攻め立てており、それを見捨てて、アレイオス派の教説の偶像崇拝を受け入れることをよしとしたというのに。

601

Quomodo tunc clamabis, et Deus exaudiet te? adhuc loquenti tibi dicet: Ego adsum? cum sis negans Deum Patrem, negans unicum Filium ejus, negans sanctum paracletum Spiritum.

PL 13, 880A

「そのとき汝は叫び、神は汝に聞き入れる。汝がなお語っているうちに、神は『私はここにいる』と言う」ということが、いかにしてあなたに起こりえようか。あなたは父なる神を否み、その独り子を否み、聖なる霊、すなわちパラクレートスを否んでいるというのに。

602

Quomodo aut exaudire te poterit, aut dicere tibi: Ecce adsum? cum vertis, quantum apud te est, ejus religionem, cum ejus antistites catholicos removeris, et haereticos constitueris? quomodo te exaudiet, quem calcandum putasti modis omnibus, nisi poenitentiam malorum factorum egeris, nisi vias tuas nefarias deserens, sanctae ecclesiae justum iter comprehenderis?

PL 13, 880A

あるいは、いかにして神があなたに聞き入れ、あるいは「見よ、私はここにいる」とあなたに言いえようか。あなたは、力の及ぶかぎり神の宗教をひっくり返し、神の公同の司教たちを退けて異端者たちを立てたというのに。あなたがあらゆる手段で踏みにじるべきだと考えたその神が、いかにしてあなたに聞き入れようか。悪しき行いを悔い改めず、不敬な道を捨てて聖なる教会の正しい道をつかまないかぎり、そうはならない。

603

Tunc utique haec promissa Dei consequi poteris. Scriptum est enim propter eos, qui corde ex toto sese ad Deum converterint: Haec dicit Excelsus in excelsis habitans, in aeternum sanctus in sanctis, nomen ei Dominus Altissimus in sanctis requiescens, et pusillanimis dans animae aequitatem, et dans vindictam contribulatis corde.

PL 13, 880A

そのとき確かに、あなたは神のこれらの約束を得ることができよう。心を尽くして神に立ち帰った者たちについて、こう書かれているからである。「高き所に住まう至高の者、聖なる者たちのうちで永遠に聖なる者、その名は主、聖なる者たちのうちに憩ういと高き者、気落ちした者に魂の公正を与え、心を砕かれた者に報復を与える者は、こう言う。」

604

Non in aeternum irascar vobis, nec semper vindictam de vobis exigam (Ib. LVII, 15) . Sed quibus hoc dicit? nempe eis, qui se converterint per satisfactionem ad delicta sua delenda.

PL 13, 880B

「私はとこしえに汝らに怒らず、いつまでも汝らに報復を求めはしない」(イザヤ57:15)。だが、これは誰に向かって言うのか。まさしく、みずからの罪を消し去るために償いを通して立ち帰った者たちにである。

605

Unde et, Non tale jejunium elegi, dicit Dominus, sed solve omnem nodum iniquitatis, sed solve obligationes violentorum contractorum; dimitte confractos in remissionem, et omnem conscriptionem iniquam disrumpe: frange esurienti panem tuum, et pauperes qui sine tecto sunt induc in domum tuam: si videris nudum, operi, et domesticos seminis tui non despicies.

PL 13, 880B

それゆえ、また、「私が選んだ断食は、このようなものではない」と主は言う。「不義の結び目をことごとく解け。暴力による契約の束縛を解け。打ち砕かれた者を赦して解き放て。不正な証文をことごとく破れ。飢えた者に汝のパンを裂き、屋根のない貧しい者を汝の家に入れよ。裸の者を見たなら、覆え。汝の子孫の家の者を軽んじてはならない。」

606

Tunc orietur matutinum lumen tuum, et sanitas tua cito orietur, et praecedet ante te justitia, et majestas Dei circumdabit te. Tunc clamabis, et Deus exaudiet te: et adhuc loquenti tibi dicet: Ecce adsum (Ib. LVIII, 6) .

PL 13, 880B

「そのとき、汝の朝の光は昇り、汝の癒しはたちまち生じ、汝の前に正義が進み、神の威光が汝を取り巻く。そのとき汝は叫び、神は汝に聞き入れ、汝がなお語っているうちに、神は言う、『見よ、私はここにいる』」(イザヤ58:6)。

607

Aderit tibi Deus, si primo credas in eum, si deinde ad haec verteris temet, quae etiam infra dicit implenda: Si auferas a te vinculum iniquitatis et obligationis, et verbum murmurationis, et dederis esurienti panem tuum ex animo, et animam humiliatam satiaveris.

PL 13, 880C

神はあなたのもとにいるであろう。まずあなたが神を信じ、次に、神がさらにこのあとで果たすよう言うこれらのことへ、あなた自身を向けるならば。「もし汝が自分から不義と束縛の鎖、そして不平の言葉を取り除き、心から飢えた者に汝のパンを与え、へりくだった魂を満たすなら、」

608

Tunc orietur in tenebris lumen tibi, et tenebrae tibi ut meridies erunt: et erit Deus tuus tecum semper, et repleberis sicut desiderat anima tua, et omnia ossa tua pinguescent. et erunt sicut hortus ebrius, et sicut fons cui non defecit aqua (Ibid. 9) .

PL 13, 880C

「そのとき、闇のなかに光が汝に昇り、闇は汝にとって真昼のようになる。汝の神は常に汝とともにあり、汝は汝の魂が望むとおりに満たされ、汝の骨はことごとく肥える。そしてそれらは、潤いに満ちた園〔底本は ebrius(酔った)。水を十分に吸った園の意と取った〕のように、水の尽きることのない泉のようになる」(イザヤ58:9)。

609

Haec, ut jam dictum est, consequi poteris, si te ad ecclesiam conferas, si coarianos tuos vites, si illam malignorum congregationem vestram odire digneris.

PL 13, 880C

これらを、すでに述べたとおり、あなたは得ることができよう。もしあなたが教会に身を寄せ、あなたの仲間のアレイオス派の者たちを避け、あの悪しき者たちの集まり、すなわち諸君の集会を憎むことをよしとするならば。

610

Tunc erit Deus tecum semper, tunc in tenebris orietur lumen tibi, tunc tenebrae tibi ut meridies erunt, tunc in bonis dirigetur iter tuum.

PL 13, 881A

そのとき神は常にあなたとともにあり、そのとき闇のなかに光があなたに昇り、そのとき闇はあなたにとって真昼のようになり、そのとき善きことのうちにあなたの道はまっすぐにされる。

611

Caeterum si in hac pervicacia manseris, si in hac crudelitate, ut servos ejus crucies, non tecum Deus erit, sed ille, qui et hodie esse in vestro coetu Arianorum invenitur, hoc est diabolus. Ista etenim quae agere dignaris, non sunt Dei, sed diaboli.

PL 13, 881A

しかし、もしあなたがこの頑迷のうちにとどまり、神の僕たちを苦しめるこの残酷さのうちにとどまるなら、あなたとともにいるのは神ではなく、今日もまたアレイオス派の諸君の集会のなかにいるのが見いだされる者、すなわち悪魔であろう。あなたが行うことをよしとしているそれらは、神のものではなく、悪魔のものだからである。

612

Si opera sunt illa Dei, ut proscribas certos quod aut Athanasium antistitem Dei non damnaverint innocentem, aut quod non cohaeretico tuo Georgio communicaverint, aut quod se dicant Christianos, quod nolint effici coapostatae tui, possunt sane aestimare, si illa opera Deo sint placita; item si eleemosyna est ista, quam de lacrymis das alienis, de eorum bonis, qui deportari, interfici, proscribique maluerint a te, quam aut innocentem damnare, aut negare unicum Dei Filium, in quem credentes sciebant glorificatos Abraham, Isaac, et Jacob, et omnes prophetas, apostolos ac martyres, quorum te fieri socium, atque omnibus participem me cupere, mea circa te haec esse vota, ille est testis qui nobis tribuere hoc potens est.

PL 13, 881A

もしそれらが神の業であるというなら、すなわち、神の司教アタナシオスを無実のまま断罪しなかったから、あるいはあなたの共異端者ゲオルギオスと交わりを結ばなかったから、あるいは自分をキリスト教徒と称し、あなたの共背教者になろうとしないからといって、特定の者たちに追放の宣告をすることが神の業であるというなら〔ut proscribas certos quod aut … は構文がゆるく、「…という理由で特定の者たちに追放の宣告をする」と取った〕、それらの業が神に喜ばれるものかどうか、〔人々は〕よく判断できる。同じく、あなたが他人の涙から与えているこの施しも、施しだというのか。すなわち、無実の者を断罪するか、神の独り子を否むよりは、あなたによって流刑にされ、殺され、追放を宣告されるほうを選んだ者たちの財産から出した施しである。その神の子を信じて、アブラハム、イサク、ヤコブ、すべての預言者、使徒、殉教者が栄光を受けたことを、彼らは知っていた。この者たちの仲間となり、彼らすべてと分け前を共にする者〔omnibus participem は「すべてに与る者」とも読めるが、quorum を受けて「彼らすべてと分け前を共にする者」と取った〕となることを、私はあなたに願っている。私のあなたへの願いはこれである。これを我々に授けることのできる者〔神〕が、その証人である。

Liber II

第II巻PL 13, 881C
1

Audes ad Deo dicatos tendere, Constanti, manus, ad eos vexandos, quorum felicitatem declarat apostolus dicens: Scimus autem quoniam diligentibus Dominum omnia procedunt in bonum, his qui secundum propositum vocati sunt, quos praesciit et praedestinavit conformes fieri imagini Filii ejus (Rom. VIII, 28) .

PL 13, 881C

あなたは、神に献げられた者たちに、彼らを苦しめようと手を伸ばすのか、コンスタンティウスよ。使徒は彼らの幸いをこう宣べている。「我々は知っている、主を愛する者たち、すなわち〔神の〕定めに従って召された者たちには、万事が益となるよう進むことを。神は彼らをあらかじめ知り、その子の像に等しい者となるようにあらかじめ定めた」(ローマ8:28)。

2

Procedunt quidem nobis in bonum tuae persecutiones. Sed adverte per Jeremiam quae vobis persecutoribus promittat Deus dicens: Sanctus Israel Domino, initium generationum ejus: omnes qui edunt eum, poenitebunt. Mala inducam super eos, dicit Dominus (Jer. II, 3) .

PL 13, 881C

あなたの迫害は、たしかに我々にとって益となるよう進む。だが、迫害者である諸君に神が何を約束しているかを、エレミヤを通して悟れ。神はこう言う。「イスラエルは主に聖なるもの、その諸世代の初めである。これを食らう者は皆、悔いることになる。私は彼らの上に災いをもたらす、と主は言う」(エレミヤ2:3)。

3

Venient super te mala quae tibi promittit Deus, Constanti, nisi temet correxeris, sicut venerunt super illum populum carnalem comblasphemum tuum, ad quem dicitur: Tu malignatus es ut coinquinares vias tuas, et in manibus tuis inventus est sanguis animarum innocentium (Ibid. 33) .

PL 13, 881C

神があなたに約束する災いは、あなたの上に臨むであろう、コンスタンティウスよ、あなたが身を正さないかぎり。それは、あなたと共に冒瀆するあの肉に属する民の上に臨んだのと同じである。その民に対しては、こう告げられている。「汝は悪をなして自分の道を汚し、汝の手に、無実の者たちの魂の血が見いだされた」(エレミヤ2:33)。

4

Eris in aeternum inter Dei inimicos, nisi audieris audiens ejus sanctam dicentis admonitionem: Si emendantes emendabitis vias vestras, et cogitationes vestras, et facientes feceritis judicium inter virum et proximum ejus, et proselytum, et pauperem, et viduam non potentabitis, sanguinem innocentis non effuderitis in hoc loco, et post alienos Deos non abibitis (Ib. VII, 5) .

PL 13, 881D

あなたは、神の聖なる訓戒に耳を傾けて従わないかぎり、永遠に神の敵のうちにあることになる。神はこう言っている。「もし汝らが汝らの道と汝らの思いを真に正し、人とその隣人のあいだに真に裁きを行い、寄留者や貧しい者ややもめを力で抑えつけず、この場所で無実の者の血を流さず、他の神々のあとに従って行かないなら」(エレミヤ7:5)。

5

Emendabis vias tuas, si jam desinas persequi Dei servos, si te Christianum fueris confessus, et esse Arianum negaveris, si Filium Dei, verum Dei Filium credideris, si anathema feceris dicentes: Erat quando non erat, et factus est ex nihilo: mutabis vias tuas, si poenitueris pro homicidiis, proque sacrilegio tuo; alioquin eris, ut nunc es, ex illis, in quorum exprobrationem dicitur a Deo: Numquid spelunca latronum est domus mea, in qua vocatum est nomen meum (Ibid. 11) ?

PL 13, 882C

あなたは、もし神の僕たちを迫害するのをやめ、自分がキリスト教徒であると告白し、アレイオス派であることを否み、神の子を真の神の子と信じ、「存在しない時があった」「無から造られた」と言う者たちを呪うなら、自分の道を正すであろう。人殺しと自分の冒瀆を悔い改めるなら、自分の道を変えるであろう。さもなければ、あなたは、いまそうであるとおり、神がその非難のために次のように言った者たちの一人であろう。「私の名が呼ばれている私の家は、盗賊の巣窟になったのか」(エレミヤ7:11)。

6

Quos vis esse Dei domum, vosne Arianos, an nos Christianos? Si enim vestra maligna congregatio est domus Dei, ergo latronum congregatio est domus Dei. Vos etenim fundendo sanguinem Dei servorum, ut tunc fundebant Judaei, inspicimini esse latrones.

PL 13, 882C

あなたは、どちらを神の家にしたいのか。アレイオス派の諸君か、キリスト教徒である我々か。もし諸君の悪しき集まりが神の家であるなら、盗賊の集まりが神の家だということになる。実際、諸君は、かつてユダヤ人たちが流したように、神の僕たちの血を流しており、盗賊であると見極められる。

7

Ex fructibus tuis, Imperator Constanti, non esse Christianus, sed plane manceps latronum cognosceris.

PL 13, 882D

あなたの実によって、皇帝コンスタンティウスよ、あなたはキリスト教徒ではなく、まぎれもなく盗賊どもの元締めであると知られる。

8

Praecipis denique innocentes interimi, habitans scilicet non in ecclesia Domini, sed in spelunca latronum: non desinis interficere eos, quos videas interfici paratos pro unici Dei Filii claritate, pro aeterna illius majestate.

PL 13, 882D

あなたは、とうとう無実の者たちを殺せと命じている。主の教会にではなく、盗賊の巣窟に住んでいるのだから当然である。あなたは、神の独り子の栄光のため、その永遠の威光のために殺される覚悟のある者たちを、殺すことをやめない。

9

Noluimus ad falsas suggestiones tuas, dare contra virum justum sententiam, ne et nos percuteret tecum et cum Judaeis ista Domini increpatio: Extendit linguam suam sicut arcum in falso, et fides non invaluit super terram, quia de malis mala exierunt, et me nescierunt (Ibid. IX, 3) .

PL 13, 883A

我々は、あなたの偽りの讒言に従って、義人に対して判決を下すことを望まなかった。主のこの叱責が、あなたとユダヤ人たちとともに、我々をも打つことのないようにするためである。「彼はその舌を、偽りのために弓のように張った。地上では信義が力を持たなかった。悪から悪が出て、彼らは私を知らなかったからである」(エレミヤ9:3)。

10

Tu, qui falsorum es criminum concinnator pariter et amator, tu Dominum nesciens, nisi te correxeris, ut es, unus eris ex illis, de quibus scriptum legisti: Veritatem non loquuntur, didicit lingua eorum loqui mendacium: reverti noluerunt, et non obreliquerunt usuram super usuram, dolum super dolum: noluerunt me nosse, dicit Dominus.

PL 13, 883A

あなたは、偽りの罪状をでっち上げる者であり、同時にそれを愛する者であり、主を知らない者である。あなたが身を正さないかぎり、現にそうであるとおり、聖書で読んだあの者たちの一人となるであろう。「彼らは真実を語らない。彼らの舌は偽りを語ることを学んだ。立ち帰ろうとせず、利息に利息を、欺きに欺きを重ねることをやめなかった〔底本は non obreliquerunt。「やめなかった」と取った〕。彼らは私を知ろうとしなかった、と主は言う。」

11

Propter haec, hoc dicit Dominus: Ecce ego comburo eos, et probabo eos, quia sic faciam a facie malignitatis filiae populi mei. Sagitta vulnerans lingua eorum, maligna verba oris eorum: proximo suo loquitur pacifica, et in semetipsum detinet inimicitiam.

PL 13, 883A

「それゆえ、主はこう言う。見よ、私は彼らを焼き、彼らを試す。私の民の娘の悪意のゆえに、そのように行うからである。彼らの舌は傷つける矢であり、その口の言葉は悪意に満ちている。隣人には平和を語り、自分の内には敵意を抱いている」。

12

Numquid in his visitabo, dicit Dominus, aut in gentem talem non vindicabit anima mea (Ibid. 5) ? Eripe te, Constanti, a fovea Arianae dementiae, ne des aeternas poenas cum consacrilegis tuis.

PL 13, 883B

「これらのことで、私は彼らを訪れないであろうか、と主は言う。このような民に対して、私の魂は報復しないであろうか」(エレミヤ9:5)。アレイオス派の狂気の落とし穴から抜け出せ、コンスタンティウスよ。あなたと共に冒瀆する者たちとともに、永遠の罰を受けることのないように。

13

Noli gloriari tibi de caduca tua dignitate: considera te mortalem, quia aliter non possis consequi immortalitatem, nisi Deum agnoveris, et ejus feceris voluntatem; sicut scriptum est: Haec dicit Dominus: Non glorietur sapiens in sua sapientia, et non glorietur fortis in fortitudine sua, nec glorietur dives in divitiis suis, sed in hoc glorietur qui gloriatur, inquirere me et intelligere, et scire in Deum gloriari, quia ego sum Dominus qui facio misericordiam, et judicium, et justitiam super terram; quia in his est voluntas mea, dicit Dominus (Ibid. 23) .

PL 13, 883B

あなたのはかなく消える地位を誇ってはならない。あなたが死すべき者であることを考えよ。神を知り、その意志を行わないかぎり、不死を得ることはできないからである。こう書かれているとおりである。「主はこう言う。知恵ある者はその知恵を誇ってはならず、強い者はその強さを誇ってはならず、富む者はその富を誇ってはならない。誇る者は、私を求め、悟り、神を誇ることを知ることにおいて誇れ。私は主であって、地上に憐れみと裁きと正義を行うからである。私の意志はこれらのうちにある、と主は言う」(エレミヤ9:23)。

14

Cum igitur videas in his esse voluntatem Domini, quomodo haec quae amare se dicit Dominus, perosa habere dignaris? In hoc, inquit, glorietur, qui gloriatur, inquirere me et intelligere, et scire in Deum gloriari (Ibid. 24) .

PL 13, 883C

これらのうちに主の意志があるのを見ていながら、主が愛すると言うこれらを、あなたはどうして憎むことをよしとするのか。主は言っている。「誇る者は、このことにおいて誇れ。私を求め、悟り、神を誇ることを知ることにおいてである」(エレミヤ9:24)。

15

Quomodo poteris te dicere nunc in Deum gloriari? Quomodo poteris requirere te illum astruere, cum sis provocans omnes cultores ejus majestatis ad deserendam fidem apostolorum, ad blasphemiam dogmatis vestri suscipiendam?

PL 13, 883C

どうしてあなたは、いま自分が神を誇っていると言えようか。どうしてあなたは、神を証し立てることを求めうる〔requirere te illum astruere は構文が崩れているらしく、このように取った〕というのか。その威光を崇めるすべての者を、使徒たちの信仰を捨て、諸君の教説の冒瀆を受け入れるよう駆り立てているというのに。

16

In hoc glorietur, qui gloriatur, inquirere me et intelligere, et scire in Deum gloriari, quia ego sum Dominus qui facio misericordiam, et judicium, et justitiam super terram, quia in his est voluntas mea, dicit Dominus (Ibid.) .

PL 13, 883C

「誇る者は、このことにおいて誇れ。私を求め、悟り、神を誇ることを知ることにおいてである。私は主であって、地上に憐れみと裁きと正義を行うからである。私の意志はこれらのうちにある、と主は言う」(エレミヤ9)。

17

Cum itaque judicium vis injustum a Dei proferri sacerdotibus, cum sis fusor innocentium sanguinis, non es ejus servus, qui haec ore loqui dignatus sit prophetae, sed plane es illius famulus qui repleverit cor Cain, ut justum puerum primum cultorem interficeret Domini.

PL 13, 884A

それゆえ、あなたは、神の司教たちによって不正な裁きが下されることを望んでおり、無実の者たちの血を流す者である以上、これらの言葉を預言者の口を通して語ることをよしとした神の僕ではない。むしろ、まぎれもなく、カインの心を満たして、義なる子、主を崇める最初の者を殺させた者の下僕である。

18

Hinc est quod cum sis tanta in sublimitate positus, unus tamen ex his esse inveniaris, de quibus Dominum locutum in evangelio legisti: Vos de diabolo patre nati estis, et concupiscentiam patris vestri facere vultis: ille enim homicida fuit ab initio, et in veritate non stetit (Jo. VIII, 44) .

PL 13, 884A

ここから、あなたは、これほど高い地位に置かれながら、それでもなお、福音書で主が語ったとあなたが読んだ者たちの一人であると見いだされる。「汝らは父なる悪魔から出た者であり、汝らの父の欲望を行おうと望んでいる。彼は初めから人殺しであり、真理のうちに立たなかった」(ヨハネ8:44)。

19

Es mendax et homicida: mendax, qui crimina falsa obieceris Dei servo Athanasio; mendax, quia haereticam fidem dicas catholicam, et catholicam dicas haereticam; homicida, quia et sanguinem persequeris Athanasii, et jam interfeceris certum numerum Dei cultorum.

PL 13, 884A

あなたは偽る者であり、人殺しである。偽る者であるのは、神の僕アタナシオスに偽りの罪状を着せたからであり、また異端の信仰を公同のものと呼び、公同の信仰を異端のものと呼ぶからである。人殺しであるのは、アタナシオスの血を追い求め、すでに一定の数の神を崇める者たちを殺したからである。

20

Non stetisti sine dubio in veritate, quia sis haec gerens, sed es totus in mendacio constitutus, quia et mendax sit pater tuus, qui te cogit ad unicum negandum Dei Filium, qui te impellit ad ejus servorum effundendum cruorem.

PL 13, 884B

あなたは疑いなく、真理のうちに立ってはいなかった。これらのことを行っているからである。むしろ全身が偽りのうちに置かれている。あなたの父が偽る者であり、神の独り子を否むようあなたを強い、その僕たちの血を流すようあなたを駆り立てるからである。

21

Noluimus damnare absentem, noluimus innocentum ferre sententiam, noluimus haeresim suscipere tuam, ne facti tibi similes mereremur audire, quae audiunt coerratici tui Judaei, in quorum opprobrium colligimus per Jeremiam dictum: Omnes gentes sine circumcisione sunt, et omnis domus Israel sine circumcisione sunt cordis (Jer. IX, 26) .

PL 13, 884B

我々は、不在の者を断罪することを望まなかった。無実の者たちに判決を下すことを望まなかった。あなたの異端を受け入れることを望まなかった。あなたと同じ者となって、あなたと共に迷うユダヤ人たちが聞かされていることを、聞くに値する者とされないためである。彼らへの非難として、我々はエレミヤを通して語られた次の言葉を引く。「諸国民はみな無割礼であり、イスラエルの全家は心が無割礼である」(エレミヤ9:26)。

22

Es atque eris, nisi te nobis tradideris, inter illos, quos contra clamat Spiritus sanctus ex persona nostri populi ad Deum dicens: Scio, Domine, quoniam non sunt hominis viae ejus, neque vir ibit et corriget cogitationem suam: doce nos Domine, sed in judicio, et non in ira, ne paucos nos facias: effunde iram tuam super gentes, quae nesciunt te, et super regna quae nomen tuum non invocaverunt, quia comederunt Jacob, et consumpserunt illum, et pascua ejus exterminaverunt (Ib. X, 23) .

PL 13, 884C

あなたは、我々に身を引き渡さないかぎり、聖なる霊が我々の民の立場から神に向かって訴えるあの者たちの中にいるし、これからもいるであろう。聖なる霊はこう言う。「主よ、私は知っている。人の道は人のものではなく、人が歩んで自分の思いを正すこともない。主よ、我々を教えよ。ただし裁きによって、怒りによってではなく。我々を少なくするな。汝を知らない諸国民の上に、汝の名を呼び求めなかった諸国の上に、汝の怒りを注げ。彼らはヤコブを食らい、これを滅ぼし、その牧場を荒らし尽くしたからである」(エレミヤ10:23)。

23

Conspicis te unum esse ex illis, contra quos dicit Dei spiritus ex persona populi nostri. Respicis, nisi te converteris, quod ira Domini in te alienigenam, in te regem; quia non solum non invocaveris nomen Domini, sed adhuc fueris persecutus, sit ventura.

PL 13, 884C

あなたは、自分が、神の霊が我々の民の立場から語って非難するあの者たちの一人であると見て取る。もしあなたが立ち帰らないなら、異邦人であるあなたの上に、王であるあなたの上に、主の怒りが臨むことを、あなたは顧みる。あなたは主の名を呼び求めなかっただけでなく、なお迫害してきたからである。

24

Nam et cum dicit: Quia comederunt Jacob, et consumpserunt eum, et pascua ejus desolaverunt (Ibid. 25) ; quis reperiri potest esse inter contyrannos tuos, princeps hujus pascuae exterminator, nisi tu quidem, qui nec laniando Dei destiteris servos, nec blasphemias tuas toto in regno seminans tuo?

PL 13, 885A

実際、神はこうも言っている。「彼らはヤコブを食らい、これを滅ぼし、その牧場を荒れ果てさせた」(エレミヤ10:25)。あなたの共僭主たちのうちで、この牧場を荒らし尽くす者の頭であると見いだされうるのは、あなたをおいて誰であろうか。あなたは神の僕たちを引き裂くことをやめず、自分の冒瀆の言葉を王国のいたるところにまいているのだから。

25

Exterminare etenim te populi Dei pascuam conatum non poterit dubitari, quando ejus pastores tuleris, de quibus, sicut saepe diximus, per Jeremiam dixerit Deus: Et dabo vobis pastores secundum cor meum, et pascent vos pascentes cum disciplina (Ib. III, 15) ; et statueris haereticos, aliis vero catholicis imponi feceris modum, ut si in votis gererent in suis considere sedibus, non auderent fidem praedicare apostolicam, non tentarent, te haeresis Arianae defensore degenti in corpore, evangelicam traditionem populis insinuare.

PL 13, 885A

あなたが神の民の牧場を荒らし尽くそうと企てたことは、疑いえない。あなたは、その牧者たちを奪い去ったからである。その牧者たちについては、我々がたびたび述べたとおり、神がエレミヤを通して語った。「私は汝らに、私の心にかなう牧者たちを与える。彼らは教えをもって汝らを牧する」(エレミヤ3:15)。あなたは異端者たちを立て、他方、公同の司教たちには、次のような制限を課させた〔imponi feceris modum 以下の ut 節は係りが崩れており、「…という制限を課させた」と取った。ミーニュの脚注は in votis gererent を in votis haberent(望む)の意とし、「自分の座に安んじてとどまりたければ、使徒の信仰を説くな」と解する〕。すなわち、自分の座にとどまりたいと願うなら、あなたがアレイオス派異端の擁護者として肉体のうちに生きているあいだは、使徒の信仰をあえて説かず、福音の伝承を民にしみ込ませようと試みてはならない、という制限である。

26

Haec est causa, quae te probat pascuam Dei populi exterminare tentasse. Omnis etenim sagina animarum christianarum non est nisi credere, quomodo et crediderint patriarchae, prophetae, apostoli ac martyres, deinde omnem facere justitiam.

PL 13, 885B

これこそ、あなたが神の民の牧場を荒らし尽くそうと企てたことを証明する理由である。キリスト教徒の魂のあらゆる糧は、族長たち、預言者たち、使徒たち、殉教者たちが信じたとおりに信じること、そのうえで、あらゆる正義を行うことにほかならない。

27

Tu contra cum et fidem tollere volueris de cordibus populorum Dei, et perfidiam tuam inserere, cum justitia Dei vis in ecclesia fieri ut absens et innocens damnetur a justitiae sectatoribus, et per sacerdotes puniatur consacerdos eorum catholicus ad tuam haeretici suggestionem; quomodo videri poteris non esse exterminator pascuae dominici gregis, quando nostra pascua non sit nisi coelestis doctrina?

PL 13, 885B

ところがあなたは、神の民の心から信仰を取り除き、自分の不信仰を植えつけようと望み、教会において神の正義によって、不在で無実の者が、正義を追い求める者たちに断罪されること、また、司教たちを通して、彼らの同僚である公同の司教が、異端者であるあなたの讒言に従って罰せられることを望んでいる。主の群れの牧場を荒らし尽くす者でないと、どうして見られえようか。我々の牧場とは、天の教えにほかならないというのに。

28

Si vis, inquit Dominus, ad vitam venire, serva mandata (Matth. XIX, 17) ; et iterum: Si feceritis quae mando vobis, jam non dico vos servos, sed amicos (Jo. XV, 14) .

PL 13, 885C

主は言う、「もし命に入りたいなら、戒めを守れ」(マタイ19:17)。また、「もし汝らが、私が命じることを行うなら、もはや私は汝らを僕とは呼ばず、友と呼ぶ」(ヨハネ15:14)。

29

Cum haec ita sint, debes tu ad te purgandum dare praecepta dominica, quae jusserint innocentem catholicum episcopum, te haeretico interea imperatore accusante, debere interfici a consacerdotibus suis.

PL 13, 885C

こうである以上、あなたは、自分の潔白を示すために、主の戒めを示さねばならない。すなわち、異端者であるあなたが皇帝として訴え出ているあいだに、無実の公同の司教が、同僚の司教たちによって殺されるべきだと命じた戒めである。

30

Fortassis etenim tentabis isto in loco dicere, non te pascuam dominici gregis exterminare conatum.

PL 13, 885C

おそらくあなたは、ここで、自分は主の群れの牧場を荒らし尽くそうとはしなかったと言おうとするであろう。

31

Si nullum Domini praeceptum illiusmodi quale prolatum est a te poteris prolerre, superest ut cordis illi tui oculi blasphemia caecati Arii patefacti per Dei servos hanc increpationem videant omnia te fecisse quae tibi objecimus.

PL 13, 885C

もし、あなたが挙げたようなものを命じた主の戒めを、一つも示せない〔底本は prolerre。proferre と読む〕のなら、あとは、アレイオスの冒瀆によって盲いたあなたの心の目が、神の僕たちによって開かれ、この叱責のうちに、我々があなたに突きつけたことをすべてあなたが行ったと悟るほかはない。

32

Negare non poteris, talem te praebere circa nos, qualem se praebuerit Herodes ille, cui et in carnificinae rabie, et in sacrilegio, et in regali dignitate esse inveniris collega, circa illos quos in evangelio legimus propter Deum Dei Filium interfectos parvulos.

PL 13, 886A

あなたは否定できまい。あなたが我々に対して見せている姿は、あのヘロデが、福音書で我々が読む、神なる神の子のゆえに殺された幼子たちに対して見せた姿と同じである。あなたは、虐殺の狂暴さにおいても、冒瀆においても、王としての地位においても、彼の同輩であると見いだされる。

33

Invenisti utique scriptam crudelitatem Herodis, quam nunc tu dignaris exhibere, apud Matthaeum evangelistam: Tunc Herodes cum videret quia delusus est a Magis, iratus est vehementer, et misit occidere omnes infantes in Bethlehem, et in omnibus finibus ejus a bimatu et infra, secundum tempus quod exquisierat a Magis (Matth. II, 16) .

PL 13, 886A

あなたは確かに、いまあなたが示そうとしている残酷さの、書き記されたヘロデの例を、福音書記者マタイのもとに見いだした。「そのときヘロデは、博士たち〔magi。マタイ2章で東方から来た者たちを本サイトでは「博士たち」と訳す〕に欺かれたと見て、激しく怒り、人を遣わして、ベツレヘムとその全域の、二歳以下の幼児をすべて殺させた。博士たちから確かめた時に従ってである」(マタイ2:16)。

34

Minime adhuc fortassis conspicis sic te injuste contra nos Dei cultores motum, ut contra illos parvulos fuerit motus Herodes. Cur nobis dignaris esse infestus? nempe quia fateamur nos Christianos, qui non damnaverimus justum falsis a te praegravatum criminibus.

PL 13, 886A

あなたはおそらく、まだまったく気づいていない。神を崇める者である我々に対して、ヘロデがあの幼子たちに対して動かされたのと同じように、あなたが不当に動かされているということに。なぜあなたは我々に敵意を向けるのか。まさしく、我々がキリスト教徒であると告白し、あなたに偽りの罪状で重く責められた義人を断罪しなかったからである。

35

Quibus rebus quisnam sis, ex beati Baptistae Joannis responsis poteris perpendere, et temet reconciliare Deo per poenitentiam: Progenies viperarum, quis demonstravit vobis fugere ab ira superventura?

PL 13, 886B

あなたが何者であるかを、これらのことから、幸いなる洗礼者ヨハネの答えによって推し量ることができ、また悔い改めによって神と和解することができる。「蝮の子らよ、迫り来る怒りから逃れよと、誰が汝らに示したのか。」

36

Facite ergo dignum poenitentiae fructum, et nolite praeferre vos, dicentes: Patrem habemus Abraham. Dico enim vobis, quod potens sit Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae. Jam enim ad radices arborum posita est securis.

PL 13, 886B

「それゆえ、悔い改めにふさわしい実を結べ。そして、『我々の父はアブラハムだ』と言って、自分を〔他より〕上に置くな。汝らに言うが、神はこれらの石からアブラハムの子らを起こすことができる。すでに斧は木々の根もとに置かれている。」

37

Omnis enim arbor quae non facit fructum bonum, exciditur, et in ignem mittitur (Ib. III, 7) . Quid sentis ad haec? debuimus damnare innocentem, debuimus dare contra absentem inauditum sententiam? et quomodo cum hoc fecissemus, potueramus reperiri Christiani?

PL 13, 886B

「善い実を結ばない木はみな、切り倒されて火に投げ入れられる」(マタイ3:7)。あなたはこれらについてどう思うのか。我々は無実の者を断罪すべきだったのか、不在で弁明を聞かれていない者に対して判決を下すべきだったのか。そして、もしそうしていたなら、どうして我々はキリスト教徒と認められえたであろうか。

38

Cum illos quo possint esse Christiani, hortatus fuerit beatissimus Joannes, ut dignum fructum fecissent poenitentiae; illi, qui nec dum comprehenderant viam justitiae, comprehendere cogebantur; nos, qui jam tenemus, urgebamur atque urgemur a te illud occupare iter iniquitatis, in quo positi noscantur Judaei.

PL 13, 886C

いと幸いなるヨハネは、彼らがキリスト教徒でありうるよう、悔い改めにふさわしい実を結べと励ました。正義の道をまだつかんでいなかった彼らは、それをつかむよう迫られた。だが我々は、すでにそれを保っているのに、ユダヤ人たちがそこに置かれていると知られる不義の道を取るよう、あなたから迫られていたし、いまも迫られている。

39

Quid igitur nobis posset accidere, si vipereis tuis depasti fuissemus consiliis? nisi ut ex Christianis fuissemus viperae progenies effecti.

PL 13, 886C

では、もし我々があなたの蝮のような謀議に養われていたなら、我々に何が起こりえたであろうか。キリスト教徒でありながら蝮の子らとされること、それにほかならない。

40

Cur haec fieri mandasti, nisi quia conserpentes nos tuos effici cupiveris tu? qui cum scias dixisse Dominum in evangelio: Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quia ipsi saturabuntur.

PL 13, 886C

あなたがこれらを行うよう命じたのは、我々をあなたと同じ蛇の仲間にしたかったからでなくて何であろうか。主が福音書で、「義に飢え渇く者は幸いである。その人たちは満たされるからである」と言ったことを、あなたは知っているというのに。

41

Beati misericordes, quia ipsi misericordiam consequentur (Ib. V, 6) ; et tamen dixeris, necandum innocentem. Quomodo etenim beatus potero esse, si damnavero virum justum, si rejiciens sitim justitiae concepero ardorem injustitiae?

PL 13, 887A

「憐れみ深い者は幸いである。その人たちは憐れみを受けるからである」(マタイ5:6)。それなのに、あなたは、無実の者は殺されるべきだと言ったのである。実際、もし私が義人を断罪し、義への渇きを捨てて不義の熱を宿すなら、どうして私が幸いな者でありえようか。

42

Quomodo propter fructus justitiae saturabor a Deo, cum opus hoc injustum faciat me Cain fratricidam?

PL 13, 887A

義の実のゆえに神から満たされることが、どうしてありえようか。この不義の業が、私を兄弟殺しのカインにするというのに。

43

Quomodo iterum potero inter misericordes fructibus misericordiae locupletatis regnum consequi coeleste? cum, si interfecero juxta desideria tua Dei servum, inveniar non misericors, sed crudelis atque sceleratus, quippe homicida; cum, si cum ego immisericors fuerim circa fratrem meum, sic sit et circa me futurus ille misericordiae amator, ille justitiae exactor, qui dicit: Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quia ipsi saturabuntur.

PL 13, 887A

またどうして私は、憐れみの実で富んだ憐れみ深い者たちのうちにあって、天の国を得られようか。もし私があなたの望みどおりに神の僕を殺すなら、私は憐れみ深い者ではなく、残酷で凶悪な者、すなわち人殺しと見いだされるからである。もし私が兄弟に対して無慈悲であれば、憐れみを愛し義を求める神は、私に対してもそのようになるであろう〔cum, si cum ego … と cum が重なり、構文がゆるい。ひとつながりの条件として訳した〕。その神はこう言っている。「義に飢え渇く者は幸いである。その人たちは満たされるからである」。

44

Beati misericordes, quia ipsi misericordiam consequentur (Ibid.) . Quicumque, dicit Dominus, solverit unum ex mandatis his minimis, et docuerit sic homines, minimus vocabitur in regno coelorum (Ibid. 19) ; et dicis, Constanti, ut quicumque non fuderit sanguinem innocentis, non potest regnum consequi coelorum?

PL 13, 887B

「憐れみ深い者は幸いである。その人たちは憐れみを受けるからである」(マタイ5)。主は言う、「これらの最も小さな戒めの一つでも解き、そう人々に教える者は、天の国で最も小さな者と呼ばれる」(マタイ5:19)。それなのに、コンスタンティウスよ、あなたは、無実の者の血を流さない者はだれも天の国を得られない、と言うのか。

45

Dic, sanctissime, in quo abundare poterit Christianorum justitia, plus quam scribarum et pharisaeorum, si eum, quem tu, quod se Christianum dicat, quod nolit fieri Arianus, persequeris, interfecerimus? in quo essemus potiores scribis et pharisaeis, si exstitissemus tecum negatores unici Dei Filii, si, ut illi repudiant, tecum repudiaremus evangelicam fidem, destruxissemusque apostolicam traditionem?

PL 13, 887B

言え、このうえなく聖なる者よ、自分をキリスト教徒と称するからといって、またアレイオス派になろうとしないからといって、あなたが迫害している者を、もし我々が殺したなら、キリスト教徒の義は、律法学者たちとファリサイ派の人々の義に、何において勝りえようか。もし我々が、あなたとともに神の独り子を否む者となっていたなら、彼らが退けるように、あなたとともに福音の信仰を退け、使徒の伝承を壊していたなら、我々は律法学者たちやファリサイ派の人々より、何において優れていたであろうか。

46

Ne dixisse memineras Dominum: Audistis quia dictum est antiquis : Non occides; quicumque autem occiderit, reus erit judicio . Ego autem dico vobis quod omnis qui irascitur fratri suo sine causa, reus erit judicio (Ibid. 21) ; ut haec fieri imperares?

PL 13, 887C

あなたは、主が言ったことを覚えていなかったのか〔底本は Ne dixisse memineras。ミーニュの脚注は、Ne を nec とする読みを挙げたうえで、anne あるいは nonne と読むのがよいとする。後者に従った〕。「汝らは、昔の人々に〈殺すな。殺す者は裁きを受ける〉と言われているのを聞いた。しかし、私は汝らに言う。兄弟に理由なく怒る者はみな、裁きを受ける」(マタイ5:21)。それなのに、これらが行われるよう命じたのか。

47

Si iratus fuero sine causa fratri meo, si dixero ei, Fatue, reum me dicit futurum unicus Dei Filius in gehennam; et, imperator Constanti, si fudero cruorem innocentis, dicis, requiem aeternam possessurum: nec retinere potuisti, quando meditabaris interfici oportuisse Athanasium, sub quali conditione munera jusserit offerri Dominus?

PL 13, 887C

もし私が兄弟に理由なく怒るなら、もし彼に「愚か者」と言うなら、神の独り子は、私がゲヘナに値する罪責を負う者になると言う。ところが、皇帝コンスタンティウスよ、もし私が無実の者の血を流すなら、あなたは、私が永遠の安息を得ると言う。アタナシオスは殺されるべきだったとあなたが思案していたとき、主がどのような条件のもとで供え物を捧げよと命じたかを、あなたは覚えておくこともできなかったのか。

48

Si igitur offers munus tuum ad altare, et ibi rememoratus fueris, quod habeas aliquid cum fratre tuo, pone munus tuum ante altare, et vade prius reconciliari fratri tuo, et tunc reversus offer munus tuum (Ibid. 23) .

PL 13, 887C

「それゆえ、もし汝が祭壇に供え物を捧げ、そこで、汝が兄弟に対して何かを持っていることを思い出したなら、汝の供え物を祭壇の前に置き、まず行って兄弟と和解し、それから戻って汝の供え物を捧げよ」(マタイ5:23)。

49

Quid fuerat operatus malorum Athanasius, ut haec transgressus praecepta interfici eum mandares? nempe hoc, quod se Christianum dixerit, aut dicat. Aliud etenim nihil est quod exsecraris, atque es punire cupiens in Athanasio.

PL 13, 888A

アタナシオスがどんな悪事を働いたというのか。これらの戒めを踏み越えてまで、あなたが彼を殺せと命じたのは。まさにこれ、すなわち彼が自分をキリスト教徒と言ったから、あるいは言うからである。実際、あなたが呪い、アタナシオスにおいて罰しようと望んでいることは、ほかに何もない。

50

Non memineras praecepisse Dominum etiam inimicos diligendos, ut eum quem neque in te, neque in Deum scires peccasse, tam acerrime fuisses persecutus? Audistis quia dictum est: Diliges proximum tuum, et odio habebis inimicum tuum.

PL 13, 888A

主が敵をさえ愛せと命じたことを、あなたは覚えていなかったのか。あなたに対しても神に対しても罪を犯していないと知っていた者を、これほど苛烈に迫害したとは。「汝らは、こう言われたのを聞いた。汝の隣人を愛し、汝の敵を憎め。」

51

Ego autem dico vobis: Diligite inimicos vestros, et benedicite maledicentes vos, et benefacite eis, qui persequuntur vos, et orate pro eis, qui vos persequuntur, ut sitis filii Patris vestri qui est in coelis, qui solis ortus exhibet super bonos et malos, et pluit super justos et injustos.

PL 13, 888A

「しかし、私は汝らに言う。汝らの敵を愛し、汝らを呪う者を祝福し、汝らを迫害する者に善を行い、汝らを迫害する者のために祈れ。そうして、天にいる汝らの父の子となれ。父は、太陽を善人にも悪人にも昇らせ、正しい者にも正しくない者にも雨を降らせる」。

52

Si enim dilexeritis eos qui vos diligunt, quam mercedem habebitis? nonne et publicani ita faciunt? et si salutatis amicos vestros tantum, quid plus facitis? nonne et gentiles idipsum faciunt?

PL 13, 888B

「もし汝らが、汝らを愛する者を愛するなら、どんな報いがあろうか。徴税人も同じことをしているのではないか。もし汝らが、友にだけ挨拶するなら、何を余計にしているのか。異邦人も同じことをしているのではないか。」

53

Eritis ergo et vos perfecti, sicut et Pater vester, qui est in coelis, perfectus est (Ibid. 43) . Diligendos mandat etiam inimicos Dominus; et tu nos persequeris quod innocentis Domini sacerdotis cruorem non tecum fuderimus.

PL 13, 888B

「それゆえ、汝らも完全であれ。天にいる汝らの父が完全であるように」(マタイ5:43)。主は、敵をさえ愛せと命じている。それなのにあなたは、我々が無実の主の司教の血をあなたとともに流さなかったために、我々を迫害している。

54

Divina clamat vox dicens: In quo judicio judicaveritis, et de vobis judicabitur, et in qua mensura mensi fueritis, in eadem remittetur vobis (Ib. VII, 2) , et tu dicis: Jugulate quem deliquisse ignoratis.

PL 13, 888B

神の声はこう叫んでいる。「汝らが裁くその裁きで、汝らも裁かれ、汝らが量るその升で、汝らにも量り返される」(マタイ7:2)。それなのにあなたは言う、「罪を犯したと知らぬ者の喉を切れ」と。

55

Fontem malorum cum te esse memineris, fuisti tamen ausus de eo, quem sciebas false petitum a vobis, dicere: Reus est mortis.

PL 13, 888B

あなたは自分が悪の源であることを覚えているはずなのに、それでも、諸君から偽って訴えられたと知っていた者について、「彼は死に値する」と言いえた。

56

Adeo es excors, Constanti auguste, ut nec dictum illud Domini cum haec mandares fieri, potueris reminisci: Quid autem vides festucam in oculo fratris tui, trabem autem in oculo tuo non vides? aut quomodo dicis fratri tuo: Sine ut ejiciam tibi festucam de oculo tuo, et ecce trabes in oculo tuo est?

PL 13, 888B

あなたは、アウグストゥスなるコンスタンティウスよ、これらを行わせようと命じるとき、主のあの言葉さえ思い出せないほど、分別がない。「なぜ汝は、兄弟の目にある塵を見て、自分の目にある梁には気づかないのか。あるいはどうして兄弟に、〈汝の目から塵を取らせてくれ〉と言えるのか。見よ、汝の目に梁があるではないか。」

57

Hypocrita, ejice primum trabem de oculo tuo, et tunc videbis ejicere festucam de oculo fratris tui (Ibid. 3) . Trabem in oculo tuo dicit esse Dominus, et audes dicere Athanasio viro justissimo, Festucam habes in oculo?

PL 13, 888C

「偽善者よ、まず汝の目から梁を取り除け。そうすれば、兄弟の目から塵を取り除くことがはっきり見えるであろう」(マタイ7:3)。主は、あなたの目に梁があると言っているのに、あなたは、このうえなく義なる人アタナシオスに、「あなたの目には塵がある」と言うのか。

58

Ille enim nihil horum commisit, quae ei dignaris objicere: contra tu, quaecumque diximus, es operatus, Damnate, quoties dixisti, innocentem.

PL 13, 888C

彼は、あなたが彼に負わせようとするこれらのことを、何一つ行っていない。反対に、あなたは我々が述べたことをことごとく行った。「断罪せよ」と、あなたは無実の者について何度言ったことか。

59

Quam nos aliam voluisti comprehendere viam, nisi tuam, quam describit Dominus, dicens: Quam lata et spatiosa via, quae ducit ad interitum, et multi sunt qui intrant per illam (Ibid. 13) ?

PL 13, 888C

あなたは、我々に、あなたの道以外のどんな道をつかませようとしたのか。主はその道をこう描いている。「滅びに通じる道は広くゆとりがあり、そこから入る者は多い」(マタイ7:13)。

60

Quia itaque sis in hac lata et spatiosa constitutus via, praecepisti damnari innocentem, cupiens profecto cunctis revelari, quod tua late perditio dominetur.

PL 13, 888D

あなたはこの広くゆとりのある道に置かれているので、無実の者を断罪せよと命じたのである。あなたの滅びがどれほど広く支配しているかを、すべての人に明らかにしたいと、たしかに願ったのである。

61

Tempore quo venisti ad Italiam, sic te lupum finxeras ovem, tamquam non fuissemus ex operibus tuis te reperturi, tamquam fugisset nos Domini monella dicentis: Attendite vobis a falsis prophetis, qui veniunt ad vos in vestitu ovium, intrinsecus autem sunt lupi rapaces, ex fructibus eorum cognoscetis eos (Ibid. 15) .

PL 13, 889A

あなたがイタリアに来たとき、あなたは、狼でありながら羊を装っていた。あたかも我々が、あなたの業からあなたを見いだすはずがないかのように。あたかも、主の戒め〔monella は底本のまま。ミーニュの脚注は「訓戒、勧め」(admonitio, exhortatio)の意の語とする〕の言葉が我々に忘れ去られていたかのように。主はこう言っている。「偽預言者たちに気をつけよ。彼らは羊の衣を着て汝らのもとに来るが、内側は貪欲な狼である。その実によって、汝らは彼らを知る」(マタイ7:15)。

62

Numquid non luxerunt illico tristes venenis diaboli in te inseminati amarissimi fructus tui, ut dicere tentasti, damnandum fuisse inauditum? numquid nam non patuerunt confestim insidiae tuae lupi rapacis?

PL 13, 889A

あなたの苦い実、すなわち悪魔の毒があなたのうちにまかれて生じた実は、弁明を聞かれていない者を断罪すべきだったと、あなたが言おうとしたその時に、ただちに陰鬱に輝き出たのではなかったか。貪欲な狼であるあなたの罠は、ただちに露わになったのではなかったか。

63

Quod enim contra Dei ovile machinam construxisses maximam, fructibus ergo tuis quomodo non ovis fuisse, sed lupus agnitus es, sic et quomodo sis, nisi tibi consulueris, arbor igni destinata, probant sacra evangelia.

PL 13, 889A

あなたは神の羊の囲いに対して、巨大な陰謀を築いたのであるから、あなたの実によって、あなたが羊ではなく狼であると知られたこと、また、あなたが、自分のことを顧みないかぎり、火に定められた木であることも、聖なる福音書が証している〔quomodo non ovis fuisse … agnitus es … sic et quomodo sis … は叙法が揃わず構文が崩れている。「…こと、…ことも、証している」と取った〕。

64

Numquid colligunt de spinis uvam, aut de tribulis ficus? sic omnis arbor bona bonos fructus facit, mala autem arbor malos fructus facit. Non potest arbor bona malos fructus facere, neque arbor mala bonos fructus facere.

PL 13, 889B

「人は茨からぶどうを、あざみからいちじくを集めるだろうか。同じく、良い木はみな良い実を結び、悪い木は悪い実を結ぶ。良い木が悪い実を結ぶことはできず、悪い木が良い実を結ぶこともできない。」

65

Omnis arbor quae non facit fructum bonum excidetur, et in ignem mittetur: ex fructibus enim eorum cognoscetis eos. Non omnis qui mihi dicit, Domine, Domine, intrabit in regnum coelorum, sed qui facit voluntatem Patris mei (Ibid. 16) .

PL 13, 889B

「良い実を結ばない木はみな、切り倒されて火に投げ入れられる。実によって、汝らは彼らを知る。私に『主よ、主よ』と言う者がみな、天の国に入るのではなく、私の父の意志を行う者が入る」(マタイ7:16)。

66

Si voluntatem Patris unici Dei Filii facis, quomodo fit ut ejus Filium neges unigenitum, ut ipsum Patrem dicas non esse verum Patrem, ut fundamenta per apostolos coneris destruere jacta, ut interficeres atque interficias cultores ejus, ut antistites ipsius de populis pelleres sibi commissis, ut absentem et inauditum damnari juberes, ut haeresim tuam, quae unam blasphemat divinitatem Patris et Filii et Spiritus sancti, in ecclesiam introduceres?

PL 13, 889B

もしあなたが神の独り子の父の意志を行っているなら、どうして、その子が独り子であることを否み、父そのものを真の父ではないと言い、使徒たちによって据えられた土台を壊そうと企て、その神を崇める者たちを殺し、今も殺し、その司教たちを、自分たちにゆだねられた民から追い出し、不在で弁明を聞かれていない者を断罪せよと命じ、父と子と聖なる霊の唯一の神性を冒瀆するあなたの異端を、教会に持ち込むようなことになるのか。

67

Si haec cuncta, ut diximus, placita sunt Deo Patri, poteris intrare in regnum coelorum. Audis enim dicere unicum Filium ejus: Non omnis qui dicit mihi, Domine, Domine, intrabit in regnum coelorum, sed qui facit voluntatem Patris mei (Ibid. 21) .

PL 13, 889C

もしこれらすべてが、すでに述べたように父なる神に喜ばれるのなら、あなたは天の国に入ることができよう。神の独り子がこう言うのを、あなたは聞いているからである。「私に『主よ、主よ』と言う者がみな、天の国に入るのではなく、私の父の意志を行う者が入る」(マタイ7:21)。

68

Damnari jubes innocentem: non recolis in Exodo dixisse Deum? Si rixaverint duo, et percusserint mulierem in utero habentem, et abortiverit non deformatum, detrimentum patietur: quodcumque aestimaverit vir mulieris, dabit cum dignitate.

PL 13, 889C

あなたは、無実の者を断罪せよと命じている。出エジプト記で神が言ったことを、思い起こさないのか。「もし二人の者が争い、身ごもっている女を打って、形の整わないうちに〔胎児が〕流れたなら、その者は損害を負う。女の夫が評価するものを、相応に支払う。」

69

Quod si deformatum fuerit, dabit animam pro anima, oculum pro oculo, dentem pro dente, manum pro manu, pedem pro pede, combustum pro combusto, vulnus pro vulnere, livorem pro livore (Ex. XXI, 22) .

PL 13, 890A

「しかし、もし形の整ったものであったなら、命には命、目には目、歯には歯、手には手、足には足、焼き傷には焼き傷、傷には傷、打ち傷には打ち傷を償う」(出エジプト記21:22)。

70

Credo nihil sacrarum te fugere scripturarum: neque enim posses egregia nobis dare mandata, nisi fuisses legis peritus.

PL 13, 890A

私は信じる、あなたは聖なる書物のどれ一つも見落としてはいない。さもなければ、あなたは我々に見事な戒めを与えることはできなかったであろう。あなたが律法に通じていなかったなら。

71

Legisti utique etiam haec: Omnis qui audit hos sermones meos et facit illos, similem aestimabo illum viro prudenti, qui aedificavit domum suam super petram: descendit pluvia, et venerunt flumina, flaverunt venti, impegerunt in domum illam, et non cecidit: fundata enim erat super petram.

PL 13, 890A

あなたはきっと、これも読んだであろう。「私のこれらの言葉を聞いてそれを行う者はみな、私は、家を岩の上に建てた賢い人に似ていると見なす。雨が降り、川があふれ、風が吹いて、その家に打ちつけたが、倒れなかった。岩の上に据えられていたからである。」

72

Et omnis qui audit sermones meos, nec illos facit, similem aestimabo illum homini stulto, qui aedificavit domum suam super arenam: descendit pluvia, advenerunt flumina, flaverunt venti, illiserunt domui illi, et cecidit, et facta est ruina ejus magna (Matth. VII, 24) .

PL 13, 890A

「そして、私の言葉を聞いてもそれを行わない者はみな、私は、家を砂の上に建てた愚かな人に似ていると見なす。雨が降り、川が押し寄せ、風が吹いて、その家に打ちつけ、家は倒れ、その倒れ方は大きかった」(マタイ7:24)。

73

Quem te horum esse dicis, Constanti, sapientem, an insipientem? Si dixeris sapientem, cur opera tua monstrant te insipientem? cur domus tua invenitur collocata supra arenam?

PL 13, 890B

あなたは自分がこの二人のどちらだと言うのか、コンスタンティウスよ。賢い者か、愚かな者か。もし賢い者と言うなら、なぜあなたの業は、あなたが愚かな者だと示すのか。なぜあなたの家は、砂の上に据えられているのが見いだされるのか。

74

Neque enim poteris supra petram te aedificasse domum tuam dicere, cum omnis sapiens videat fabricam stultitiae tuae, cum omnis Dei servus conspiciat magnam hanc quam praedixit Dominus ruinam salutis tuae.

PL 13, 890B

あなたは、自分の家を岩の上に建てたとは言えない。賢い者ならだれでもあなたの愚かさの建物を見、神の僕ならだれでも、主があらかじめ告げた、あなたの救いのこの大きな崩壊を見ているからである。

75

In quo etenim invenitur stare Christianus, nisi in eo quod praeceptis pareat Domini? nisi in eo quod, omnibus si fuerit vexatus pro nomine Dei Filii persecutionibus, tamen duret immobilis? in quo erit perfectus Christianus, nisi si etiam fuerit interfectus pro eo, quem tu negare dignaris verum esse Filium Dei?

PL 13, 890B

実際、キリスト教徒は何において立っていると見いだされるのか。主の戒めに従うことにおいてでなければ、何においてか。神の子の名のためにあらゆる迫害に苦しめられても、なお揺るがないことにおいてでなければ、何においてか。キリスト教徒が完全になるのは、あなたが真の神の子であることを否むことをよしとする、その子のために、さらには殺されることにおいてでなければ、何においてであろうか。

76

Tu contra, cum non in ecclesia sis, sed apud Arianos Dei inimicos, cum Dei unicum Filium negans sis, cum non sis implens ejus mandata clementiae, sed magis destruere coneris, cum sis praevaricator legis, cum desertor sacramenti militiae coelestis, cum persecutor Dei religionis, cum te circa ejus cultores praebeas carnificem, quomodo poteris sapiens vir inveniri similis illi, quem dixerit Dominus supra petram aedificasse domum suam?

PL 13, 890C

ところがあなたは、教会にいるのではなく、神の敵であるアレイオス派のもとにあり、神の独り子を否み、その慈しみの戒めを満たさず、かえってそれを壊そうと企て、律法の違反者であり、天の軍務の誓約を捨てた逃亡者であり、神の宗教の迫害者であり、神を崇める者たちに対して死刑執行人としてふるまっている。どうして、主が家を岩の上に建てたと言った者に似た、賢い人と見いだされえようか。

77

Sed inquis contra haec: Non sum insipiens, ego novi me sapientem. Si sapiens es, cur ea fecisti atque es faciens, quae soli possunt facere insipientes?

PL 13, 890C

しかしあなたは、これに対してこう言う。「私は愚かではない。自分が賢いと知っている」。もし賢いなら、なぜ、愚か者にしかできないことを行い、今も行っているのか。

78

Si es sapiens, cur damnari mandasti inauditum absentem? cur innocentem praecepisti interfici? cur Dei sacerdotes desiderasti hostes Dei fieri? neque enim possint Dei effici amici per hoc factum, cum Dominum scias dixisse apostolis: Si feceritis quod mando vobis, jam non dicam vos servos, sed amicos (Jo. XV, 14) .

PL 13, 890C

もし賢いなら、なぜ、不在で弁明を聞かれていない者を断罪せよと命じたのか。なぜ無実の者を殺せと命じたのか。なぜ神の司教たちが神の敵となることを望んだのか。主が使徒たちに、「もし汝らが、私が命じることを行うなら、もはや私は汝らを僕とは呼ばず、友と呼ぶ」(ヨハネ15:14)と言ったのを知っているのだから、この行為によって彼らが神の友となりえないのは当然である。

79

Si sapiens es, cur damnantem te Athanasium Dei sacerdos audire debeo? Tu eum causas praestare allegationum suarum minime es passus.

PL 13, 891A

もし賢いなら、なぜ神の司教である私が、アタナシオスを断罪するあなたの言うことを聞かねばならないのか。あなたは、彼が自分の申し立ての弁明を述べることを、まったく許さなかったのに。

80

Si sapiens es, si es Dei cultor, cur nos, quia Christianos esse nos fateamur, persequeris? cur eos, qui se non dixerint esse Christianos, sed fateantur se esse Arianos, vehementer diligis? Si sapiens es, cur ad domum Dei misisti saepe militem armatum?

PL 13, 891A

もし賢いなら、もし神を崇める者なら、なぜ、我々がキリスト教徒であると告白するからといって、迫害するのか。なぜ、自分がキリスト教徒だとは言わず、アレイオス派だと告白する者たちを、強く愛するのか。もし賢いなら、なぜ神の家に、しばしば武装した兵士を送ったのか。

81

Si prudens es, et Dei te nosti servum, cur ejus populum armis es persecutus atque persequeris? cur postremo fidem apostolicam atque evangelicam haereticam dicis, et haereticam catholicam pronuntias?

PL 13, 891A

もし思慮があり、自分が神の僕であると知っているなら、なぜ神の民を武力で迫害し、今も迫害しているのか。なぜ最後に、使徒と福音の信仰を異端のものと言い、異端を公同のものと宣言するのか。

82

Tu te dicis sapientem; sed contra nos cernimus nullum posse, qui haec faciat, esse sapientem. Quis etenim sacrilegus poterit dici prudens, nisi ab imprudentioribus se? Si tu sapiens es, Constanti, quis sit te insipientior, invenire non potero.

PL 13, 891B

あなたは自分を賢いと言う。だが我々には、これらを行う者はだれも賢い者ではありえないと見える。実際、自分よりさらに思慮の浅い者たちから見てでなければ、いったいどの冒瀆者が思慮ある者と言われえようか。もしあなたが賢いなら、コンスタンティウスよ、あなたより愚かな者がだれなのか、私は見つけられないであろう。

83

Tune adhuc tibi videris esse sapiens, qui fueris arbitratus, quod prophetae apostoli ac martyres pro creatura fuerint interfecti? Negare enim non audebis cunctos hos pro unico Dei interfectos Filio.

PL 13, 891B

それでもなお、あなたは自分が賢いと思えるのか。預言者たち、使徒たち、殉教者たちが、被造物のために殺されたと、あなたが考えていたというのに。これらの者がみな、神の独り子のために殺されたことを、あなたは否定できないであろう。

84

Quomodo poteris dici sapiens, qui non solum descendentibus pluviis, fluminibus inundantibus, flantibus ventis resistere non tentaveris, ne temet, qui domus esse inveniris, pessum dedissent, sed et ipse in pluvias, flumina, ventosque te verteris ad hoc, ut nos tu turbo atque procella diabolica tecum ad exteriores traheres tenebras?

PL 13, 891B

あなたは、どうして賢い者と言われえようか。あなたは、降る雨、あふれる川、吹く風に、それらが家であるあなたを破滅させないよう抵抗しようとしなかったばかりか、みずから雨となり川となり風となって、悪魔の旋風と暴風として、我々をあなたとともに外の闇へ引きずり込もうとしたのだから。

85

Manifesta autem sunt, dicit Apostolus, opera carnis, quae sunt adulteria, fornicationes, immunditia, impudicitia, luxuria, idololatria, veneficia, inimicitiae, contentiones, aemulationes, irae, rixae, dissensiones, haereses, invidiae, homicidia, ebrietates, comessationes, et his similia, quae praedico vobis, sicut praedixi, quia qui talia agunt, regnum Dei non consequentur (Gal. V, 19) .

PL 13, 891C

使徒は言う、「肉の業は明らかである。それは、姦淫、淫行、汚れ、不品行、放蕩、偶像崇拝、魔術、敵意、争い、ねたみ、怒り、いさかい、不和、異端、そねみ、殺人、泥酔、宴楽、およびこれらに似たものである。私は前に言ったとおり、あらかじめ汝らに言う。こうしたことを行う者は、神の国を受け継がない」(ガラテヤ5:19)。

86

Et fuerit in innocentis necem mens tua sapientia vigens? Clamat apostolus quod homicidae non sunt possessuri regnum coelorum, et tu Constantius prudentissimus dicis imperator: Jugulate absentes, mactate inauditos, interficite innocentes, et vestrum erit Dei regnum.

PL 13, 891C

それでも、無実の者を殺そうとするあなたの心は、知恵に満ちているというのか。使徒は、人殺しは天の国を得ないと叫んでいるのに、このうえなく思慮深いと言われる皇帝コンスタンティウスよ、あなたは言う。「不在の者たちの喉を切れ、弁明を聞かれていない者たちを屠れ、無実の者たちを殺せ。そうすれば神の国は諸君のものとなる」と。

87

Hinc datur intelligi quam sis sapiens; si denique ille sis qui domum tuam aedificaveris supra petram: dixisse etenim te negare non poteris: Ego propterea cupio damnare Athanasium, quia desidero placere Deo.

PL 13, 891D

ここから、あなたがどれほど賢いかが理解される。そして、あなたが家を岩の上に建てたあの者であるかどうかも分かる。あなたは、こう言ったことを否定できないであろう。「私がアタナシオスを断罪したいのは、神に喜ばれたいと望むからである」と。

88

Sic utique et nos placere desiderasti Deo, quomodo jam tu placueris, ex quo videlicet Athanasium es dignatus cogitare interimere in nostra omnium conscientia Domini sacerdotum in primordio Cain Deo placuit, mox ut interficere meditatus est fratrem; quomodo videtur, Constanti, unde sit radix tua, de qua descendisset stirpe.

PL 13, 892A

あなたはまさにそのように、我々も神に喜ばれることを望んだというのか。あなたがすでに喜ばれているのと同じ仕方で。すなわち、主の司教である我々皆が知るところで、あなたがアタナシオスを殺そうと考えることをよしとしたとき以来、そうなのか〔Domini sacerdotum は nostra omnium と同格に取った。ミーニュの脚注も同じ解釈をとる〕。まさにそのように、初めにカインも、兄弟を殺そうと企てたとたんに、神に喜ばれたのであった〔ミーニュの脚注は、これを皮肉として言われたものとする〕。コンスタンティウスよ、あなたの根がどこから出て、どの血統から下ったのかが、これで見て取れる。

89

Numquid nam poteris negare post haec, te in illo esse choro quem narrat apostolus Romanis: Et sicut non probaverunt Deum habere in notitiam, tradidit illos Deus in reprobum sensum, ut faciant ea quae non conveniunt, repletos omni iniquitate, malitia, impudicitia, cupiditate, nequitia; plenos invidia, homicidiis, contentione, dolo, malis moribus; susurratores, detrectatores, Deo odibiles, contumeliosos, superbos, sibi placentes, gloriantes, inventores malorum, parentibus non obsequentes, insipientes, incompositos, sine affectu, sine misericordia, qui cum justitiam Dei cognoverint, non intellexerunt, quoniam qui talia agunt, digni sunt morte.

PL 13, 892A

あなたは、この後でも、使徒がローマ人に語っているあの群れのうちにいることを、否定できようか。「彼らは神を認識のうちにとどめておくことをよしとしなかったので、神は彼らを、ふさわしくないことを行う退廃した心に引き渡した。彼らは、あらゆる不義、悪意、不品行、貪欲、邪悪に満ち、そねみ、殺人、争い、欺き、悪い習わしに満ちた者、陰口を言う者、そしる者、神に憎まれる者、侮辱する者、傲慢な者、自分に満足する者、誇る者、悪事を考え出す者、親に従わない者、愚かな者、秩序のない者、情愛のない者、憐れみのない者である。彼らは、神の義を知りながら、悟らなかった。こうしたことを行う者は、死に値するからである。」

90

Non solum qui illa faciunt, sed etiam qui consentiunt facientibus ea (Rom. I, 28) . Ecce nimius amor in te subito circa nos ortus quid nobis contulerat, si tibi obtemperare auderemus? mortem hauseramus perpetuam.

PL 13, 892B

「それを行う者だけでなく、それを行う者たちに同意する者もである」(ローマ1:28)。見よ、あなたの我々への突然の過度の愛は、もし我々があえてあなたに従っていたなら、我々に何をもたらしていたか。永遠の死を飲み干していたのである。

91

Item dicit infra: Nulli malum pro malo reddentes, providentes bona non solum coram Deo, sed etiam coram hominibus. Si fieri potest, quod ex vobis ipsis est, cum omnibus hominibus pacem habentes (Ib. XII, 17) .

PL 13, 892B

同じ使徒は、あとでも言う。「だれにも悪に対して悪を返さず、神の前だけでなく人々の前でも善を図れ。もしできるなら、汝ら自身に関するかぎり、すべての人と平和を保て」(ローマ12:17)。

92

Sitiens haec calcari salutaria monita es nos hortatus punire innocentem. Quomodo autem bona non solum coram Deo, sed et apud homines providisse inveniebamur, si damnassemus innocentem, qui dedissemus formam ad sanguinem fundendum justorum? quomodo cum omnibus inveniebar hominibus pacem desiderans habere, qui suggestione tua falsa haeretici exitus pacem exstinxissem consacerdotis mei?

PL 13, 892B

あなたは、これらの救いの戒めが踏みにじられることを渇望して、我々に無実の者を罰するよう促した。もし我々が無実の者を断罪し、義人たちの血を流す前例を与えたなら、我々はどうして、神の前だけでなく人々のもとでも善を図ったと見いだされえたであろうか。私は、異端者であるあなたの偽りの讒言に駆り立てられて〔底本は haeretici exitus。ミーニュの脚注はラティーニとガランドに従って excitus(駆り立てられて)と読む。これに従った〕、自分の同僚の司教の平和を消し去った者として、どうして、すべての人と平和を保つことを望む者と見いだされたであろうか。

93

Dic, Constanti, verum crimen detulisti de Athanasio ad Dei ecclesiam, an falsum? Si verum te detulisse certum habes, proba mihi qui te jam falsi criminis cognovi portitorem. Arbitraris nihil te malorum in conspectu egisse Dei?

PL 13, 892C

言え、コンスタンティウスよ、あなたは神の教会に、アタナシオスについて真実の罪状を訴えたのか、偽りの罪状か。もし真実を訴えたと確信しているなら、すでにあなたを偽りの罪状の運び手と知った私に、それを立証せよ。あなたは、神の目の前で自分は何も悪いことをしなかったと思うのか。

94

Quae te compulit ratio fieri testem falsum? cur mendax imperator exstitisti? cur non timuisti ne exemplo Ananiae et Sapphirae fuisses exstinctus?

PL 13, 892C

いかなる理由が、あなたを偽証者にしたのか。なぜ偽る皇帝となったのか。なぜ、アナニアとサッピラの例にならって滅ぼされることを恐れなかったのか。

95

Loquitur in Actibus apostolorum scriptura dixisse beatum Petrum ad Ananiam: Ut quid replevit satanas cor tuum mentiri Spiritui sancto, ut subtraheres de pretio praedii? nonne manens tibi manebat, et venditum in tua erat potestate?

PL 13, 892D

使徒言行録には、幸いなペトロがアナニアにこう言ったと書かれている。「なぜサタンは汝の心を満たして、聖なる霊を欺かせ、土地の代金の一部をごまかさせたのか。それは、売らないでおけば汝のものであったではないか。売ったのちも、汝の自由になったではないか。」

96

Quid est quod posuisti in corde tuo rem istam? Non es mentitus hominibus, sed Deo. Audiens autem Ananias hos sermones cecidit, et exspiravit: et factus est timor magnus super omnes qui audiebant. Surgentes autem adolescentes sustulerunt eum, et euntes sepelierunt.

PL 13, 893A

「なぜこのことを汝の心に置いたのか。汝は人々を欺いたのではなく、神を欺いたのである」。アナニアはこれらの言葉を聞いて倒れ、息絶えた。そして、聞いていたすべての者の上に大きな恐れが臨んだ。若者たちが立って彼を運び出し、出て行って葬った。

97

Factum est autem intervallum horarum fere trium, et uxor ejus nesciens quod erat factum, intravit; dixitque ad illam Petrus: Dic mihi si tanti praedium vendidisti? Illa vero ait: Tanti. Quid convenit inter vos tentare spiritum Domini?

PL 13, 893A

およそ三時間ほどの間があって、彼の妻が、起きたことを知らずに入って来た。ペトロは彼女に言った、「言え、汝は土地をこれだけの値で売ったのか」。彼女は言った、「はい、これだけです」。ペトロは言った、「なぜ汝らは示し合わせて、主の霊を試みたのか。」

98

Ecce pedes eorum qui sepelierunt virum tuum in ostio sunt, et efferent te. Et protinus cecidit ante pedes ejus, et exspiravit (Act. V, 3) . Credo legeris haec, et tamen non timueris concinnare mendacium ante Domini conspectum.

PL 13, 893A

「見よ、汝の夫を葬った者たちの足が戸口にある。彼らが汝をも運び出すであろう」。彼女はたちまち彼の足もとに倒れ、息絶えた(使徒言行録5:3)。あなたはこれを読んだと私は思う。それでもなお、主の目の前で偽りをでっち上げることを恐れなかった。

99

Quare istud fecisti, nisi quia sis sapiens? Quid tu tibi futurum existimas, qui sis non solum mendax, sed homicida, non solum homicida, sed et haereticus? Credis tibi impune tanta cessura? credis te evadere posse aeterna supplicia?

PL 13, 893B

あなたがこれを行ったのは、自分が賢いからでなくて何であろうか。あなたは、偽る者であるだけでなく人殺しであり、人殺しであるだけでなく異端者でもあるが、自分にどんな将来があると思うのか。これほどのことが罰を受けずに済むと信じるのか。永遠の刑罰から逃れられると信じるのか。

100

Ananiae dicitur: Ut quid replevit satanas cor tuum, ut fuisses mentitus Spiritui sancto (Ibid.) ? et dices, Constanti imperator, quia non repleverit satanas cor vestrum Arianorum ut mentiti fuissetis Spiritui sancto manenti in Dei ecclesia?

PL 13, 893B

アナニアに言われている。「なぜサタンは汝の心を満たして、聖なる霊を欺かせたのか」(使徒言行録5)。それなのに、皇帝コンスタンティウスよ、あなたは、サタンがアレイオス派である諸君の心を満たして、神の教会にとどまる聖なる霊を欺かせたのではない、と言うのか。

101

Ecclesiam etenim convenisti dicens: Deliquit in Deum Athanasius; et videbat Spiritus sanctus mendaces animas vestras, sicut vidit et Ananiam ac Sapphiram.

PL 13, 893B

実際、あなたは教会に訴え出て、「アタナシオスは神に対して罪を犯した」と言った。だが聖なる霊は、アナニアとサッピラを見たのと同じく、諸君の偽る魂を見ていた。

102

Videbat, inquam, Spiritus sanctus, quando haec fingebatis, quod idcirco talia fuissetis commentati circa Athanasium, quo possetis vestram haeresem introducere in ecclesiam, quo possetis apostolicam destruere traditionem.

PL 13, 893B

聖なる霊は見ていた、と私は言う。諸君がこれらを作り上げたとき、アタナシオスに対してそのようなことを企んだのは、諸君の異端を教会に持ち込み、使徒の伝承を壊すためであったことを。

103

Ananias et Sapphira, propterea quod agrum suum vendentes fraudaverunt de pretio, quod ausi fuissent non integre loqui ante Dei apostolum, taliter judicari meruerunt.

PL 13, 893C

アナニアとサッピラは、自分たちの土地を売って代金をごまかし、神の使徒の前で偽りなく語らなかったために、あのように裁かれるに値した。

104

Tu qui non solum crimina falsa Dei servo objecisti, sed et omnem domum Dei fueris persecutus, qui effuderis cruorem cultorum ejus, qui sacerdotes ejus miseris ad metalla et exsilia, et haereticos locis ordinaveris eorum, qui evangelicam fidem dixeris haereticam, et blasphemiam vestram dixeris catholicam, qui introduxeris idololatriam in ecclesiam, qui deserueris Deum Abrahae, Deum Isaac, Deum Jacob, ac omnium prophetarum, apostolorum, ac martyrum, et idololatriam fueris Arii secutus, existimas, si in hac blasphemia atque crudelitate duraveris, quod non in te maxima sit vindicta futura?

PL 13, 893C

あなたは、神の僕に偽りの罪状を着せたばかりでなく、神の家全体を迫害し、神を崇める者たちの血を流し、その司教たちを鉱山や流刑地に送り、彼らの座に異端者たちを任じ、福音の信仰を異端と呼び、諸君の冒瀆を公同のものと呼び、偶像崇拝を教会に持ち込み、アブラハムの神、イサクの神、ヤコブの神、またすべての預言者、使徒、殉教者の神を捨て、アレイオスの偶像崇拝に従った者である。あなたは、この冒瀆と残酷さのうちにとどまるなら、最大の報いがあなたに臨まないと考えるのか。

105

Deinde si adversariis Susannae sic est Deus vindictam dare dignatus, in te arbitraris non graviorem processuram? Procedet, mihi crede, si non te mature converteris.

PL 13, 894A

さらに、神がスザンナの敵対者たちにこのように報復を与えることをよしとしたのなら、あなたには、いっそう重い報復が来ないと考えるのか。来る、私を信じよ、もしあなたが早く立ち帰らないなら。

106

Si enim illi, quia Susannae pudicitiam violare fuerant conati, haec quae subjeci meruerunt consequi, quanto magis tu qui ecclesiae es aggressus violare castitatem?

PL 13, 894A

実際、あの者たちは、スザンナの貞潔を犯そうと企てたために、私がこのあとに付したこれらの報いを受けるに値したのであれば、教会の貞潔を犯そうと襲いかかったあなたは、なおさらである。

107

Petiverunt illi falso crimine Susannam, et vos totidem petistis non solum Athanasium, sed et cunctos vobis resistentes. Aut unum dare poteris e resistentibus, cui non applicitum fuerit crimen?

PL 13, 894A

あの者たちは偽りの罪状でスザンナを訴え、諸君はそれと同じ数だけ、アタナシオスだけでなく、諸君に抵抗するすべての者を訴えた。抵抗する者のうち、罪状をなすりつけられなかった者を、一人でも挙げられるか。

108

Sic vos fuistis armati ad ecclesiae violandam castitatem, sicut illi ad Susannae fuerunt, qui dixerunt: Ostia viridarii clausa sunt, nemo nos videt, in concupiscentia tui sumus; propter hoc consenti nobis, et esto nobiscum: alioquin falsum testimonium dicemus adversum te, quoniam erat tecum juvenis, et propter hoc dimisisti puellas a te (Dan. XIII, 20) .

PL 13, 894A

諸君は、教会の貞潔を犯すために、あの者たちがスザンナを犯すために武装したのと同じように、武装した。あの者たちはこう言った。「園の戸は閉ざされている。だれも我々を見ていない。我々は汝を欲している。だから我々に同意し、我々とともにいよ。さもなくば、汝に不利な偽りの証言をしよう。汝のもとに若者がいて、そのために汝は侍女たちを遠ざけたのだ、と」(ダニエル13:20)。

109

Aut tentabis negare esse dictum? Desiderantes sumus nos Ariani, et vos, Christiani, unum effici corpus: derelinquite fidem quam apud Nicaeam contra nos tenetis conscriptam, acquiescite Arii doctrinae; alioquin quia nos multum possumus, imperium nostrum est, quibus velimus vos modis gravabimus, et omnes tollemini e vestris sedibus.

PL 13, 894B

それとも、そう言われたことを否定しようとするのか。「我々アレイオス派と、キリスト教徒である諸君は、一つの体になりたい。諸君がニカイアで我々に対して保持して書き記した信仰を捨て、アレイオスの教えに従え。さもなくば、我々は大きな力を持ち、支配権は我々のものであるから、望むあらゆる仕方で諸君を苦しめ、諸君はみな座から取り除かれるであろう」と。

110

Non poteris haec ita se habere negare, cum Deo perosae meditationes tuae rebus gestis fuerint revelatae.

PL 13, 894B

あなたは、これがこうであったことを否定できない。神に憎まれるあなたの企みが、事の経過によって明らかにされたからである。

111

Cur enim cogebamur, etiamsi non damnaremus Athanasium, tamen communioni misceremur Arianorum, nisi quia tu leno haeresis Arianae cunctos nos cuperes quovis modo fieri consacrilegos tuos?

PL 13, 894B

実際、なぜ我々は、たとえアタナシオスを断罪しなくても、アレイオス派との交わりに混ぜ込まれるよう強いられたのか。あなたが、アレイオス派異端の女衒として、我々すべてをどんな仕方ででも、あなたと共に冒瀆する者にしようと望んだからでなくて何であろうか。

112

Sed credo adhuc tentas negare, non te idcireo persequi nos, quia noluerimus Christiani fieri Ariani.

PL 13, 894C

しかし私は思う、あなたはなおも否定しようとしている。我々がキリスト教徒からアレイオス派になることを望まなかったから、あなたが我々を迫害している〔底本は idcireo。idcirco と読む〕のではない、と。

113

Quomodo negare poteris, cum sanctissimum Dionysium Mediolanensium Episcopum, qui jam tibi falsa asserenti credens damnaverat Athanasium, quod Arianus esse noluerit, miseris ad exsilium? aut si non est Auxentius, quem loco illius tu temerarius ac pestilens ordinasti, Arianus?

PL 13, 894C

どうして否定できようか。あなたは、このうえなく聖なるミラノの司教ディオニュシオスを流刑に送ったではないか。彼は、あなたの偽りの主張を信じて一度はアタナシオスを断罪したが、アレイオス派になることを望まなかったからである。あるいは、向こう見ずで疫病のようなあなたが彼の座に任じたアウクセンティオスは、アレイオス派ではないというのか。

114

Si Auxentius fidem sanctam apud Nicaeam descriptam tenet, poteris nec tu esse Arianus, nec haec omnia sicut assero egisse poteris, et non misisse crimen Athanasio falsum. Fortassis dicas hinc non esse catholicos, quod Susanna fuerit exaudita, nos vero minime.

PL 13, 894C

もしアウクセンティオスがニカイアで記された聖なる信仰を保っているなら、あなたもアレイオス派ではありえず、私の主張するようにこれらすべてを行ったこともありえず、アタナシオスに偽りの罪状を送りつけたこともありえないことになろう〔nec … nec … et non misisse の構文が崩れており、否定を並べたものと取った。ミーニュの脚注は misisse を immisisse(負わせた)の意とし、同じく否定を連ねた意に解する〕。おそらくあなたは、スザンナは聞き入れられたが我々はまったくそうではなかったということから、我々は公同の者ではないと言うかもしれない。

115

Quantum apud nostram conscientiam est, tunc nos vindicatos novimus, quando tu serpens publicatus es, quando patuerunt cuncta venena tua, quando omnis machina tua patefacta est: sic etenim nos vindictam desiderabamus de vobis inimicis Dei, ut vos Deus esse haereticos revelaret populo suo.

PL 13, 895A

我々の自覚するかぎり、我々のために報復がなされたと我々が知ったのは、あなたが蛇であると公にされたとき、あなたの毒がことごとく明らかになったとき、あなたの陰謀がすべて暴かれたときである。実際、我々は神の敵である諸君への報復を、こう望んでいた。すなわち、神が、諸君が異端者であることをその民に明らかにすることである。

116

Omnis pene cognovit jam mundus false Athanasium petitum per vos, hujus te esse iniquitatis auctorem; conspectus etenim es, aliud te cupienten implere, aliud protulisse. Ad senes ingemiscens dicit Susanna: Angustiae mihi undique, si enim hoc egero, mors mihi erit.

PL 13, 895A

世界はほとんどすべて、アタナシオスが諸君によって偽って訴えられたこと、あなたがこの不正の張本人であることを、すでに知っている。実際、あなたは、一つのことを成し遂げようと望みながら〔底本は cupienten。cupientem と読む〕、別のことを持ち出したと見られたからである。スザンナは長老たちに向かって嘆いて言う。「私は四方から追い詰められている。もしこれを行えば、私には死が待つ。」

117

Si autem non fecero, non effugiam manus vestras. Melius est mihi non facienti incidere in manus vestras, quam peccare in conspectu Domini (Ibid. 22) .

PL 13, 895A

「しかし、もし行わなければ、汝らの手を逃れられない。行わずに汝らの手に落ちるほうが、主の目の前で罪を犯すよりよい」(ダニエル13:22)。

118

Et nos crimina mox ut vidissemus imposita a vobis, exstincturi eramus fratres nostros, quoniam essemus ut estis vos tenebrae.

PL 13, 895A

そして我々も、諸君が〔兄弟たちに〕罪状を負わせたのを見るや、直ちに兄弟たちを滅ぼすことになっていた。我々が諸君と同じく闇であったならば。

119

Quis Christianus non dicat, melius esse sibi interfici a te praecursore antichristi, quam in vestras ire Arianorum vel quorumlibet haereticorum tenebras? Impingi fecisti crimina non solum Athanasio, sed et nobis, quod noluerimus Christiani effici Ariani.

PL 13, 895B

どのキリスト教徒が言わないだろうか、反キリストの先駆者であるあなたに殺されるほうが、アレイオス派、あるいはいかなる異端者であれ、その闇の中に入るよりよい、と。あなたは、アタナシオスにだけでなく、我々にも罪状を負わせた。我々がキリスト教徒からアレイオス派になろうとしなかったからである。

120

Non defuerunt singula quae possunt objici crimina singulis, quo nullus videretur e nobis propter Deum missus ad exsilia, sed quod quasi pro criminibus nostris.

PL 13, 895B

それぞれの者に負わせうる個々の罪状には、事欠かなかった。我々のうちのだれも、神のために流刑に送られたとは見えず、いわば我々自身の罪状のゆえに〔送られたと見えるように〕〔sed quod quasi pro criminibus nostris は文が途中で切れている。補って訳した〕。

121

Cum sitis igitur vos rei tantorum criminum quia non vobiscum habere Deum iratum voluerit Athanasius, dixistis eum reum esse mortis: hoc fecerunt et illi quibus in hoc scelere pares estis presbyteri.

PL 13, 895B

諸君は、これほど多くの罪状の責めを負う者でありながら、アタナシオスが諸君とともに神を怒らせることを望まなかったために、彼を死に値する者だと言った。これは、この悪事において諸君と同等のあの長老たちもしたことである。

122

Loquitur enim scriptura dicens: Et factum est in die altero, ut convenit plebs ad virum ejus Joachim, venerunt duo presbyteri pleni iniquae mentis adversus Susannam, ut mortificarent eam: et dixerunt coram plebe: Mittite ad Susannam filiam Chelchiam, quae est uxor Joachim.

PL 13, 895B

実際、聖書はこう語る。「翌日、民が彼女の夫ヨアキムのもとに集まったとき、二人の長老が、スザンナに対する不正な思いに満ちて、彼女を死なせようと来た。そして民の前で言った。『ヒルキヤの娘で、ヨアキムの妻であるスザンナを呼びにやれ』。」

123

Et miserunt, et venit ipsa, et parentes ejus, et omnes cognati ejus. Susanna autem erat tenera nimium et bonae formae: injusti autem jusserunt revelari eam (erat enim velata) ut saturarentur forma ejus. Flebant autem omnes ejus, et caeteri qui videbant eam.

PL 13, 895C

「人々が呼びにやると、彼女は来た。彼女の両親も、親族もみな来た。スザンナは、きわめて繊細で、姿が美しかった。不正な者たちは、彼女の覆いを取るよう命じた(彼女は覆いをかぶっていたからである)。その美しさを存分に見て満足するためである。彼女の身内の者たちと、彼女を見ていたほかの者たちは、みな泣いた。」

124

Assurgentes igitur duo presbyteri in media plebe posuerunt manus super caput ejus: ipsa autem lacrymans aspexit in coelum, quoniam erat cor ejus confidens in Domino.

PL 13, 895C

「そこで二人の長老は、民の真ん中に立ち上がり、彼女の頭の上に手を置いた。彼女は涙を流しながら天を仰いだ。その心は主に信頼していたからである。」

125

Dixerunt autem presbyteri: Ambulantibus nobis in viridario solis intravit haec cum puellis; et dimisit puellas, et clausit ostia viridarii: et venit ad eam juvenis qui erat absconditus, et concubuit cum ea.

PL 13, 895C

「長老たちは言った。『我々が園を二人だけで歩いていると、この女が侍女たちとともに入って来た。そして侍女たちを去らせ、園の戸を閉ざした。すると、隠れていた若者が彼女のところに来て、彼女と寝た。』」

126

Nos autem cum essemus in angulo viridarii, videntes iniquitatem accurrimus ad eos, et vidimus concurrentes eos.

PL 13, 896A

「『我々は園の隅にいて、この不義を見て、彼らのもとへ駆けつけ、二人が交わっているのを見た。』」

127

Illum quidem non potuimus apprehendere quod fortior nobis esset, quod aperiens ostia prosilierit: hanc autem apprehensam interrogavimus, quis esset juvenis, et noluit nobis dicere. Haec contestamur.

PL 13, 896A

「『あの若者を、我々はつかまえることができなかった。彼は我々より強く、戸を開けて飛び出したからである。この女をつかまえて、あの若者がだれか尋ねたが、彼女は我々に言おうとしなかった。我々はこれを証言する』。」

128

Et credidit eis omnis synagoga ut presbyteris plebis et judicibus, et damnaverunt ut moreretur (Ibid. 27) .

PL 13, 896A

「会衆全体は、彼らを民の長老であり裁判人であると信じ、彼女を死刑に処すと断罪した」(ダニエル13:27)。

129

Considera penitus, Constanti, maledictas adinventiones vestras Arianorum, si non talia sunt quae egeritis vos interim circa Athanasium, qualia et illi egerint circa Susannam. Quis etenim non credidisset tibi imperatori dicenti? Sacrilegium fecit Athanasius.

PL 13, 896A

よく考えよ、コンスタンティウスよ、アレイオス派である諸君の呪われた企みを。諸君がさしあたりアタナシオスに対して行ったことは、あの者たちがスザンナに対して行ったことと同じようなものではないか。実際、皇帝であるあなたが「アタナシオスは冒瀆を犯した」と言ったなら、だれが信じなかったであろうか。

130

Sed in eo quia tu detestabilior fuisti ab illis comperditis pseudopresbyteris, tibi non est fides habita a nobis; dicebatur etenim tibi, quia absens damnari non posset: illi etenim presbyteri in praesentem dixerunt allegationes criminosas, et omnis synagoga in praesentem dedit sententiam; tu contra ad accusationem haereticorum quando inauditum et absentem damnari cogebas catholicum, utique jam videri coeperat scenae tuae machina.

PL 13, 896A

しかし、あなたがあの共に滅びた偽の長老たちよりも忌まわしかったために、我々はあなたを信じなかった。実際、あなたには、不在の者は断罪されえないと言われていた。あの長老たちは、目の前にいる者に対して罪を問う申し立てを述べ、会衆全体も、目の前にいる者に対して判決を下した。ところがあなたは、異端者たちの告発に基づいて、弁明を聞かれていない不在の公同の者を断罪せよと迫ったとき、すでにあなたの舞台の仕掛けは見え始めていたのである。

131

Sed jam accipe quid praestitum sit Susannae pudicae ab innocentium defensore, ab oppressorum vindice. Accipe quae referat Daniel liber de vindicta Susannae.

PL 13, 896B

だが、今度は聞け。貞潔なスザンナに、無実の者たちの擁護者、虐げられた者たちの報復者によって、何がなされたかを。スザンナへの報復について、ダニエル書が語ることを聞け。

132

Exclamavit autem Susanna voce magna et dixit: Deus aeternus, qui occultorum cognitor es, qui scis omnia ante generationem eorum, tu scis quoniam falsum testimonium adversum me dixerunt; et ecce morior quae nihil feci horum, quae hi maligni finxerunt adversum me.

PL 13, 896B

「スザンナは大声で叫んで言った。『永遠の神よ、汝は隠れたことを知る者、あらゆることを、それが生じる前から知る者である。汝は、彼らが私に対して偽りの証言をしたことを知っている。見よ、私は、この悪人たちが私に対して作り上げたことを何一つ行っていないのに、死のうとしている』。」

133

Et exaudivit Deus vocem ejus. Et cum duceretur ut periret, excitavit Deus spiritum sanctum pueri adolescentis, cui nomen erat Daniel, et exclamavit voce magna: Mundus ego a sanguine hujus.

PL 13, 896C

「神は彼女の声を聞き入れた。彼女が滅びに引かれて行くとき、神は、ダニエルという名の若者の聖なる霊を奮い立たせた。彼は大声で叫んだ。『私は、この女の血に関して潔白である』。」

134

Et conversa est omnis plebs ad eum, et dixerunt: Quis est iste sermo quem tu locutus es? At ille stans in medio eorum: Sic, stulti Israel, non interrogantes neque verum cognoscentes damnastis filiam Israel?

PL 13, 896C

「すると民はみな彼のほうを向いて言った、『汝が語ったこの言葉は何か』。彼は彼らの真ん中に立って言った、『イスラエルの愚か者たちよ、汝らは、問いただしもせず、真実を知りもせずに、イスラエルの娘を断罪したのか。』」

135

Redite in judicium, falsum enim testimonium adversum eam dixerunt (Ibid. 42) . Sic etiam nunc exclamante Athanasio ad Deum, omnes famulos suos Deus fecit pro veritate exsurgere contra vos adversarios suos.

PL 13, 896C

「『裁きに戻れ。彼らは彼女に対して偽りの証言をしたのだ』」(ダニエル13:42)。同じように今も、アタナシオスが神に向かって叫ぶと、神は、その僕たちすべてを、真実のために、神の敵である諸君に対して立ち上がらせた。

136

Haec cultoribus suis praestitit, quae tunc Danieli devotissimo suo, quo possemus te falsum esse testem intelligere, te unum esse de viperarum progenie, te falsa haec cum consacrilegis tuis poetasse .

PL 13, 896C

これらを、神は自分を崇める者たちに与えた。かつて最も忠実な僕ダニエルに与えたのと同じものである。それは、あなたが偽証者であり、蝮の子らの一人であり、あなたと共に冒瀆する者たちとともに、これらの偽りを作り上げたことを、我々が悟れるようにするためである。

137

Redeunt ad justum judicandum judicium jam cuncti inter haec torquenti mortis sententiam, etiam illi, quos inscios sua calliditate per te dominator animae tuae diabolus circumscripserat.

PL 13, 897A

いまや皆が、死の判決を迫るあなたの責め苦のさなかにあって〔inter haec torquenti mortis sententiam は構文が定かでなく、このように取った〕、正しく裁くべき裁きに立ち帰っている。あなたの魂の支配者である悪魔が、その狡猾さによって、あなたを通して、何も知らぬままに欺いていた者たちさえもである。

138

Non enim esse potest praeter coarianos tuos, qui non velit Athanasii vindicari innocentiam, adeo qui non faveat innocentiae Athanasii, sicut et nunc Susannae, posteaquam constitit illam falso crimine petitam, pudicam ab impudicis, castam ab adulteris, Dei ancillam a servis diaboli: ita a vobis serpentinis filiis satanae pulsatus est status innocentis Deo fideliter servientis; sed estis prostrati.

PL 13, 897A

あなたの共アレイオス派の者たちを除けば、アタナシオスの無実が晴らされることを望まない者はありえない。まして、アタナシオスの無実に好意を寄せない者などありえない。スザンナについても、彼女が偽りの罪状で訴えられたこと、すなわち貞潔な者が恥知らずな者たちによって、純潔な者が姦通者たちによって、神の仕え女が悪魔の僕たちによって訴えられたことが明らかになってから、そうであったように。同じように、サタンの蛇のごとき子らである諸君によって、神に忠実に仕える無実の者の立場が突き崩された。だが、諸君は打ち倒された。

139

Jacent enim omnia venena vestra virtute Dei mortificata. Siquidem omnis anima christiana sit exorans Deum, ut sicut Susannam, dignetur Athanasium falso eripere crimine, eripere a gladio tuo carnificis, a tua saevitia homicidae.

PL 13, 897A

諸君の毒はことごとく、神の力によって殺されて横たわっている。それゆえ、キリスト教徒の魂はみな、神がスザンナを救ったように、アタナシオスを偽りの罪状から救い、あなたという死刑執行人の剣から、あなたという人殺しの残忍さから救い出すよう、神に祈っている。

140

Interea iterum atque iterum urgeo, ut videas quae vos Arianos ceperit dementia, quae comprehenderit insania, ut auderetis haec machinari in innocentis necem, quando sciretis Deum scire omnia priusquam fiant.

PL 13, 897B

ともあれ、私は繰り返し迫る。アレイオス派の諸君をとらえた狂気、とらえた錯乱がどのようなものか、見るがよい。神があらゆることを、それが起こる前から知っていると知りながら、無実の者の殺害に向けてこれらを企てるとは。

141

Sed non mirandum sit, si haec circa Athanasium fuerit per te ac tuos constructa machina quandoquidem non dubitaveris dicere de Deo Patre: Non est verus Pater: non enim habet verum filium.

PL 13, 897B

だが、驚くには当たらない。あなたとあなたの仲間が、アタナシオスに対してこの陰謀を築いたとしても。あなたは、父なる神について、「真の父ではない。真の子を持たないからである」と言うことをためらわなかったのだから。

142

Qui enim dicis ex nihilo esse Filium Dei, quid aliud dicis, nisi quia non sit verus Pater? Non, inquam, mirum, si in Dei servum Athanasium sic exsurrexeris, quando in eum, cujus est servus Athanasius, mittere non dubitaris funestas tuas manus.

PL 13, 897B

実際、神の子は無から出たと言うあなたは、それが「真の父ではない」という以外の何を言っているのか。神の僕アタナシオスに対して、あなたがこのように立ち上がったとしても、私は言う、驚くには当たらない。アタナシオスがその僕である神に対して、あなたが不吉な手を向けることをためらわないのだから。

143

Nec enim latro, qui domino domus non pepercerit, poterit ejus parcere resistenti sibi familiae. Sed jam redeamus ad illud quod nos facere praecipiebas. Dixisti: Damnate Athanasium. Quid intervenerat ut non facie ad faciem illum vidissemus?

PL 13, 897B

家の主人を容赦しなかった盗賊が、自分に逆らう家の者たちを容赦するはずがない。さて、あなたが我々に行わせようと命じたことに戻ろう。あなたは言った、「アタナシオスを断罪せよ」と。我々が彼と顔と顔を合わせて会うことをしなかったのは、どんな支障が生じたからなのか。

144

Quid factum fuerat, ut non omnem cardinem rei fuissem perscrutatus? Cur idoneis testibus non es passus eumdem superari? Numquid vel hos sanctissimus Daniel, quin immo per Danielem Spiritus sanctus inauditos damnavit?

PL 13, 897C

事の核心をすべて私が調べ尽くさなかったのは、何が起きたからなのか。なぜあなたは、ふさわしい証人たちによって、彼が打ち負かされることを許さなかったのか。あの長老たちさえ、いと聖なるダニエルは、いや、むしろダニエルを通して聖なる霊は、弁明を聞かずに断罪しただろうか。

145

Legimus etenim gloriosum Daniel dixisse ad populum: Separate eos ab alterutro: et vocavit unum ex illis, et dixit ad illum: Inveterate dierum malorum, nunc advenere peccata tua, quae ante faciebas, judicans judicia injusta, et innocentes quidem damnabas, nocentes autem dimittebas, dicente Domino: Innocentem et justum non occides.

PL 13, 897C

実際、我々は、栄光あるダニエルが民に言ったと読む。「この二人を互いに引き離せ」。そして彼らの一人を呼び、彼に言った。「悪い日々に老いた者よ。今、汝が以前に行っていた罪が襲いかかっている。汝は不正な裁きを下し、無実の者を断罪し、罪ある者を放免していた。主が『無実で正しい者を殺してはならない』と言っているのに。」

146

Nunc tamen hanc si vidisti, dic sub qua arbore vidisti eos tractantes? Et dixit: Sub lentisco. Dixit autem Daniel: Recte mentitus es in caput tuum. Jam enim angelus Domini accipiens praeceptum a Deo secabit te medium.

PL 13, 897C

「さて、もし汝がこの女を見たのなら、言え、汝は彼らが交わっているのを、どの木の下で見たのか」。彼は言った、「乳香樹の下で」。ダニエルは言った、「汝は自分の頭に向けて見事に偽った。すでに主の使いは、神から命令を受けて、汝を真っ二つに裂くであろう」。

147

Et cum removisset illum, jussit admoveri alterum, et dixit ad eum: Semen Chanaan et non Juda, species seduxit te, et concupiscentia evertit cor tuum: sic faciebatis filiabus Israel, et illae quidem timentes concumbebant vobiscum.

PL 13, 897D

そして、彼を退けたあと、ダニエルはもう一人を連れて来させ、彼に言った。「カナンの子孫、ユダの子孫ではない者よ、美しさが汝を惑わし、欲望が汝の心を覆した。汝らはイスラエルの娘たちにこのようにしていた。娘たちは恐れて汝らと寝ていた。」

148

Sed non sustinuit filia Juda injustitiam vestram. Nunc autem dic mihi, sub qua arbore comprehendisti eos invicem tractantes? Respondit: Sub ilice. Dixit autem illi Daniel: Recte mentitus es et tu in caput tuum.

PL 13, 898A

「しかし、ユダの娘は汝らの不正に耐えなかった。さあ、私に言え、汝は彼らが互いに交わっているのを、どの木の下で捕らえたのか」。彼は答えた、「柏の木の下で」。ダニエルは彼に言った、「汝もまた、自分の頭に向けて見事に偽った。」

149

Manet etenim angelus Dei gladium habens ad secandum te medium, ut vos perdat. Et exclamavit omnis synagoga voce magna et benedixit Deum, qui salvos facit sperantes in eum: et surrexerunt adversus duos presbyteros, quoniam comprobaverat eos Daniel ex ore ipsorum falsos testes, et fecerunt illis quemadmodum ipsi male proximo facere voluerunt secundum legem Moysi, et occiderunt, et salvus factus est sanguis innocentis in illo die (Ibid. 51) .

PL 13, 898A

「神の使いは剣を持ってとどまり、汝を真っ二つに裂いて、汝らを滅ぼそうとしている」。会衆全体は大声で叫び、神を信頼する者たちを救う神をほめたたえた。そして二人の長老に立ち向かった。ダニエルが、彼ら自身の口から彼らを偽証者であると立証したからである。彼らは、彼ら自身が隣人に悪を行おうとしたとおりに、モーセの律法に従って彼らに行い、彼らを殺した。その日、無実の者の血は救われた(ダニエル13:51)。

150

Quid respondere, Constanti, imprudentia tua potest ad haec? conspicisne reos tanti sceleris passim damnatos, nisi omnibus diligentissime discussis? et tu in eum quem innocentem sciebas, jubere non dubitasti, darent Dei sacerdotes mortis sententiam?

PL 13, 898B

このことに、コンスタンティウスよ、あなたの無思慮は何と答えられるのか。これほどの罪の責めを負う者たちでさえ、すべてを最も入念に吟味しないまま、むやみに断罪されることはなかったのを、あなたは見ていないのか。それなのにあなたは、無実と知っていた者に対して、神の司教たちが死の判決を下すよう命じることをためらわなかった。

151

Quid audituri si fecissemus? nempe haec quae illi libidinis scopuli pseudopresbyteri falsi testes audiunt: Inveterate dierum malorum, nunc advenerunt peccata tua, quae ante faciebas, judicans judicia injusta, et innocentes quidem damnabas, nocentes autem dimittebas, dicente Domino: Innocentem et justum non occides (Ibid. 52) .

PL 13, 898B

もし我々がそうしていたなら、何を聞かされることになっていたか。まさに、情欲の岩礁であるあの偽の長老、偽証者たちが聞かされたことである。「悪い日々に老いた者よ。今、汝が以前に行っていた罪が襲いかかっている。汝は不正な裁きを下し、無実の者を断罪し、罪ある者を放免していた。主が『無実で正しい者を殺してはならない』と言っているのに」(ダニエル13:52)。

152

Haec nonne jure meritoque audire mereremur, qui a te sentina Ariani dogmatis aut fuissemus illecti aut territi ad innocentis damnationem? et idcirco in te haec omnia mala venerunt.

PL 13, 898B

我々が、アレイオス派教説の汚水溜めであるあなたによって、誘惑されたにせよ脅されたにせよ、無実の者の断罪へと至っていたなら、これを聞くに値するのは当然ではないか。そしてそれゆえに、これらの災いはすべてあなたの上に臨んだのである。

153

Tu cum tuis auditurus, quae illi per Daniel audierunt, sive quia falsi criminis objecti reus sis, sive quia ad innocentis necem omnem chorum invitaris episcoporum, et quia volueris omnem Dei populum haeresim suscipere tuam, audies et quidem gravius, quia tua sint graviora facinora, quippe qui Dei religionis destructor exstiteris, qui ingentem multitudinem Christianorum se dicentium interemeris, qui haeresim vestram Arianam introduxeris in ecclesiam, qui catholicam damnaveris fidem, qui Deum Patrem negaveris verum Patrem, qui unicum ejus Filium dixeris non esse verum Filium, Spiritum quoque sanctum paracletum asseveraveris non esse verum Dei Spiritum.

PL 13, 898B

あなたは、あなたの仲間とともに、あの者たちがダニエルを通して聞かされたことを聞くことになる。偽りの罪状を負わせた罪責があるからであり、また、無実の者の殺害のために司教たちの全員を招いているからであり、神の民すべてにあなたの異端を受け入れさせようとしたからである。しかも、いっそう厳しく聞かされる。あなたの凶行のほうが重いからである。あなたは、神の宗教の破壊者として現れ、自らをキリスト教徒と称する者たちの膨大な数を殺し、諸君のアレイオス派異端を教会に持ち込み、公同の信仰を断罪し、父なる神を真の父ではないと否み、その独り子を真の子ではないと言い、聖なる霊パラクレートスをも、神の真の霊ではないと断言した者である。

154

Cum te contra et contra omnes Dei inimicos clamet sanctae ecclesiae fides, credere se in Deum verum Patrem innatum, et in unicum Filium ejus natum ex innato et vero Patre, hoc est de substantia Patris, Deum de Deo, lumen de lumine, Deum verum de Deo vero, natum non factum, unius substantiae cum Patre, quod Graeci dicunt omousion, per quem omnia facta sunt, et sine quo factum est nihil, et in Spiritum paracletum verum Dei Spiritum.

PL 13, 898C

聖なる教会の信仰は、あなたに対し、また神のすべての敵に対して、こう叫んでいる。自分は、真の神、生まれざる父を信じ、その独り子、すなわち生まれざる真の父から、すなわち父の実体から生まれた、神からの神、光からの光、真の神からの真の神、造られたのではなく生まれ、父と同一実体であり——これをギリシア人はホモウシオス(同一実体)と言う——、万物がそれによって造られ、それなくしては何ものも造られなかった者を信じ、真の神の霊であるパラクレートスなる霊を信じる、と。

155

Tibi ergo falso testi, spiritali adultero, homicidae sacrilego digne graviora dicentur, digne qui tantis ac talibus criminibus major sis illis pseudopresbyteris Susannae inimicis. Si enim illis dicitur mentientibus: Recte mentitus es in caput tuum.

PL 13, 899A

それゆえ、偽証者であり、霊的な姦淫者であり、冒瀆する人殺しであるあなたには、いっそう重いことが、ふさわしく言われるであろう。あなたは、これほど多くの、これほどの罪において、スザンナの敵であったあの偽の長老たちよりも大きいのだから。実際、あの偽る者たちにはこう言われている。「汝は自分の頭に向けて見事に偽った」と。

156

Jam etenim angelus Domini accipiens praeceptum a Deo secabit te medium; (Ibid. 55) . Et, Recte mentitus es in caput tuum. Manens est angelus Dei gladium habens ad secandum te medium, ut vos perdat (Ibid. 59) .

PL 13, 899A

「実際、すでに主の使いは、神から命令を受けて、汝を真っ二つに裂くであろう」(ダニエル13:55)。また、「汝は自分の頭に向けて見事に偽った。神の使いは剣を持ってとどまり、汝を真っ二つに裂いて、汝らを滅ぼそうとしている」(ダニエル13:59)と。

157

Quanto magis, nisi tibi prospexeris, ad te talia dicentur! Num scis esse scriptum: Beati qui audiunt verbum Dei et custodiunt illud (Luc. XI, 28) ? exciderat cordi illi tuo errorum vincto tenebris, ut juberes damnari innocentem: nisi fallor etenim omni in loco lex sacra innocentem et justum non condemnandum loquitur; et idcirco quia haec fieri contra Dei mandasti praeceptum, unum te habemus ex illis, quos Dominus percutit in evangelio: Vae vobis, Scribae et Pharisaei, quia monumenta estis quae non parent, et homines nesciunt ambulantes super ea (Ibid. 44) .

PL 13, 899A

あなたには、いっそうこのようなことが言われるであろう、もしあなたが自分のことを顧みないなら。あなたは、「神の言葉を聞いてそれを守る者は幸いである」(ルカ11:28)と書かれているのを知っているか。誤りの闇に縛られたあなたの心からは、あなたが無実の者を断罪せよと命じるとき、これが抜け落ちていた。私の見誤りでなければ、聖なる律法はあらゆる箇所で、無実で正しい者を断罪してはならないと述べている。そして、あなたは神の戒めに反してこれを行えと命じたのだから、我々はあなたを、福音書で主が打つあの者たちの一人と見なす。「災いあれ、律法学者とファリサイ派の者たちよ。汝らは、人に気づかれない墓であり、人はその上を歩いても知らない」(ルカ11:44)。

158

Nesciebant quidem illi, quos ad te sacrilegum illexisti amandum, qui per conatus tuos non consideraverant te esse monumentum omnibus immunditiis plenum; arbitrabantur hominem.

PL 13, 899B

実際、冒瀆者であるあなたを愛するよう、あなたが誘い込んだ者たちは、知らなかった。あなたの企てを見ても、あなたがあらゆる汚れに満ちた墓であることに気づかず、人間だと思っていた。

159

Caeterum nos statim, ut coepisti episcopis imponere necessitatem damnandi absentem, illico diximus te injustitiae cultorem, justitiae vero esse persecutorem.

PL 13, 899B

しかし我々は、あなたが司教たちに、不在の者を断罪する強制を課しはじめるや、直ちに、あなたは不義を崇める者であり、正義の迫害者であると言った。

160

Item cum te urgeremus legati nos beatae ecclesiae, sectam damnandam Arii, et illam magis dixisti esse catholicam, praenuntiavimus te Antichristi fuisse praecursorem.

PL 13, 899B

同じく、我々が祝福された教会の使節としてあなたに迫ったとき、アレイオスの宗派は断罪されるべきであるのに、あなたはむしろそれこそ公同のものだと言ったので、我々は、あなたが反キリストの先駆者であったと予告した。

161

Cum persequi Christianos dignaris, cum interficis, similem te, Constanti, illorum facis, ad quos Dominus dicit: Vae vobis qui aedificatis monumenta prophetarum, patres autem vestri occiderunt illos.

PL 13, 899C

キリスト教徒を迫害することを良しとし、人を殺すとき、コンスタンティウスよ、あなたは、主がこう告げた者たちと同じ者になる。「災いだ、汝らは。預言者たちの記念碑を建てるが、汝らの父たちが彼らを殺したのだ。」

162

Ergo testimonium perhibetis, non consentientes operibus patrum vestrorum, quoniam illi quidem occiderunt eos, vos autem aedificastis sepulcra eorum: ideo mitto prophetas et apostolos, et ex illis occident et persequentur, ut inquiratur sanguis omnis prophetarum, qui effusus est a constitutione mundi usque ad generationem istam: a sanguine Abel usque ad sanguinem Zachariae, qui periit inter altare et aedem: ita dico vobis, requiretur ab hac generatione (Ibid. 47) .

PL 13, 899C

「それゆえ汝らは、父たちの行いに同意しないと言って証しをする。彼らは確かに預言者たちを殺し、汝らはその墓を建てたのだから。だからこそ我は預言者たちと使徒たちを遣わす。彼らはそのうちのある者を殺し、迫害するであろう。それは、世の基が据えられてから今の世代に至るまでに流された、すべての預言者たちの血が問われるためである。アベルの血から、祭壇と神殿の間で滅んだザカリアの血に至るまで。まことに汝らに告げる、この世代にこそ問われよう」(ルカ11:47)。

163

Tu autem esse ex illis hinc intelligeris, quod cum sis memorias martyrum beatorum instaurans, tamen servorum unici Filii Dei cruorem fundas.

PL 13, 899C

あなたがこの者たちの仲間であることは、ここから知られる。あなたは祝福された殉教者たちの記念を修復していながら、神の独り子の僕たちの血を流しているのだから。

164

Redi, Constanti, ad domum Dei, esto Christianus, ne inventus foris ecclesiam, sis semper ut es hodie inter illos, quos percutiens dicit Dominus: Contendite intrare per angustum ostium, quia dico vobis, multi quaerunt et non poterunt.

PL 13, 900A

コンスタンティウスよ、神の家に戻れ、キリスト教徒であれ。教会の外にいるところを見いだされて、主が打ちながらこう告げる者たちの中に、今日のままいつまでもいることのないように。「狭い戸口から入るよう努めよ。我は汝らに告げる、多くの者が求めるが、入れないであろう。」

165

Cum exsurrexerit pater familias et cluserit ostium, et incipietis foris stare et pulsare dicentes: Domine, Domine, aperi nobis. Et respondens dicet: Nescio vos unde sitis. Tunc incipietis dicere: Manducavimus coram te et bibimus, et in plateis nostris docuisti .

PL 13, 900A

「家の主人が立ち上がって戸を閉めたとき、汝らは外に立って戸をたたき始め、『主よ、主よ、我々のために開けよ』と言う。すると主は答えて言う。『我は汝らがどこの者か知らない。』そのとき汝らは言い始める。『我々は汝の前で食べ、飲み、我々の広場で汝は教えた』と。」

166

Et dicet vobis: Nescio unde estis, discedite a me, omnes operarii iniquitatis. Ibi erit fletus et stridor dentium. Cum videbitis Abraham, Isaac, et Jacob, et omnes prophetas introeuntes in regnum Dei, vos autem expelli foras (Ibid. XIII, 24) .

PL 13, 900A

「すると主は汝らに言う。『我は汝らがどこの者か知らない。我から離れよ、不義を行う者どもよ。』そこには嘆きと歯ぎしりがある。汝らは、アブラハム、イサク、ヤコブ、またすべての預言者たちが神の国に入るのを見ながら、自分たちは外へ追い出されるのを見るであろう」(ルカ13:24)。

167

Noli ita te peresum habere, ut te sinas haec audire inter illos, maxime cum videas te nequiorem fuisse quam cui digne dicatur: Discede a me, operarius iniquitatis.

PL 13, 900B

自分をそれほど見捨てて、これらの言葉をあの者たちの中で聞くままにしてはならない。ことに、「我から離れよ、不義を行う者よ」と言われるにふさわしい者よりも、自分がさらに邪悪であったと見ているのだから。

168

Eris, Constanti, si in hac malevolentia tua manere volueris, inter illum populum carnalem, cui dicitur: Jerusalem, Jerusalem, quae occidis prophetas, et lapidas eos qui mittuntur ad te (Ibid. 34) ; eris, inquam, inter illos, quia sic sis persecutor eorum, qui te hortentur promereri Deum, sicut illi fuerint persecuti prophetas atque apostolos.

PL 13, 900B

コンスタンティウスよ、あなたはこの悪意の中にとどまろうとするなら、あの肉に属する民の中にいることになる。その民にはこう言われている。「エルサレム、エルサレムよ、預言者たちを殺し、汝のもとに遣わされた者たちを石で打つ者よ」(ルカ13:34)。あなたはあの者たちの中にいることになる、と言う。あなたを促して神にかなう者となるよう勧める者たちを、あの者たちが預言者たちや使徒たちを迫害したのとちょうど同じように、あなたは迫害しているからだ。

169

Iterum urget defensio veritatis quaeri a te, cur absentem damnari praeceperis. Dic, quaeso, bene an male id fieri imperaris?

PL 13, 900B

真理の弁護がまたしても迫る。あなたに問わねばならない。なぜ不在の者を断罪せよと命じたのか。答えてほしい、それを行うよう命じたのは正しいことか、悪いことか。

170

Si dixeris bene, credo te ad beati Pauli confugere factum, quod Corinthiis scripserit, jam se illum punisse peccatorem, quem comperisset graviter deliquisse.

PL 13, 900B

正しいと答えるなら、あなたは福者パウロの行いに逃げ込むのだと私は思う。パウロはコリントの人々に書き送って、重大な罪を犯したと知った罪人をすでに罰したと述べたのである。

171

Videamus nunc, si tu, bellua, membra et corpus tantum habens hominis, animum vero ferinum, si ita egeris ut egit apostolus, si tali ordine rem celebraveris, quo ille qui dixit: Sic omnino auditur inter vos fornicatio, qualis nec inter gentes, ita ut uxorem patris sui aliquis habeat: et vos inflati estis, et non potius luctum habuistis, ut tolleretur e medio vestrum qui hoc opus fecit.

PL 13, 900C

さあ見てみよう、獣よ、人間の肢体と体ばかりを備え、心は野獣であるあなたが、使徒が行ったとおりに行ったのかどうか。使徒がこう言った、そのとおりの順序で事を進めたのかどうか。「汝らのうちには、異邦人の間にもないような淫行があると聞く。ある者が父の妻を我がものにしているというのだ。それなのに汝らは思い上がり、むしろ嘆き悲しんで、この行いをした者を汝らの中から除こうとはしなかった。」

172

Ego quidem sicut absens corpore, praesens autem spiritu jam judicavi ut praesens eum, qui sic operatus est, in nomine Domini Jesu, congregatis vobis et spiritu meo cum virtute Domini nostri Jesu Christi, tradere hujusmodi hominem satanae in interitum carnis, ut spiritus salvus sit in die Domini nostri Jesu Christi (I Cor. V, 1) .

PL 13, 900C

「私は体では不在であっても、霊では現にいるものとして、このような行いをした者を、現にいるかのように、主イエスの名によってすでに裁いた。汝らが集まり、私の霊も我々の主イエス・キリストの力とともにあって、このような者をサタンに引き渡し、肉の滅びに至らせる。それは、主イエス・キリストの日に霊が救われるためである」(一コリント5:1)。

173

Dicis, credo: Et ego idcirco vobis mandaveram damnare absentem, quia damnaverat et apostolus. Primo omnium beato apostolo catholici nuntiaverant hi, quos norat fideles, quos Deo probaverat devotos, et testem sciebat esse omnem Corinthiorum sanctam ecclesiam.

PL 13, 901A

あなたはこう言うのだろう。「私もだからこそ、諸君に不在の者を断罪するよう命じたのだ。使徒も断罪したのだから」と。だが使徒には、まず第一に、彼が信頼できると知っていた者たち、神に献身していると確かめていた者たち、すなわち公同の信徒たちが知らせてきたのであり、しかも使徒は、コリントの人々の聖なる教会全体が証人であることを知っていたのである。

174

Tu contra cum consacrilegis tuis accusantibus Deo odibilibus haereticis nos dignabaris urgere ad absentis damnationem.

PL 13, 901A

あなたはそれと逆に、あなたと同じ冒瀆者たちである告発者たち、神に憎まれる異端者たちとともに、不在の者を断罪させようと我々に迫ろうとした。

175

Deinde cum apostolum audis dicere: Congregatis vobis et spiritu meo cum virtute Domini Jesu, tradere hujusmodi hominem satanae in interitum carnis (Ibid. 4) ; tu, tenebra, cur nobis dicentibus: Ad ipsum nos nostris impendiis pergemus in plebe, cui divinitus constitutus est, eumdem audiemus, tantum da catholicos accusatores secundum sacrae legis mandatum; cur detrectrasti? cur, tamquam gladiatores, non episcopi essemus, tantum juxta vota tua, quo possemus interficere eum, cujus tu olim sitiebas cruorem, operam dabas?

PL 13, 901A

さらに、あなたは使徒がこう言うのを聞いている。「汝らが集まり、私の霊も主イエスの力とともにあって、このような者を、サタンに引き渡し、肉の滅びに至らせる」(一コリント5:4)。闇よ、あなたは、我々がこう言ったのに、なぜそうしたのか。「我々は自分の費用で、神によって彼が立てられた民のもとへ当人のところまで行き、同じ彼の言うことを聞く。ただ、聖なる律法の定めに従って、公同の告発者たちを付けよ」と。なぜ拒んだのか〔底本は detrectrasti。detrectasti と読む〕。なぜ、我々が司教ではなく剣闘士であるかのように、ただあなたの望みにしたがって、かつてあなたがその血に渇いていた者を殺すことができるよう、あなたは手を尽くしたのか〔底本は cur, tamquam gladiatores, non episcopi essemus … operam dabas で、構文が崩れている。tamquam gladiatores, non episcopi を「司教ではなく剣闘士として」の意に取り、essemus は quo possemus と重複したものと解した〕。

176

Interea sic te infelicem traditum satanae pro homicidiis, proque sacrilegio tuo debes scire ut ille qui in illo reatu apud Corinthios inventus est.

PL 13, 901B

そうしているうちにも、あなたは不幸にも、殺人のゆえに、また自らの冒瀆のゆえに、サタンに引き渡されたのだと知らなければならない。コリントでその罪に問われた者と同じように。

177

Neque enim ista tua quae gesseris ac geris minora sunt funera; ut, si se illum tradidisse ore beati apostoli loquitur Spiritus sanctus satanae in interitum, et te mox ut tam gravia commisisti crimina non tradiderit.

PL 13, 901B

あなたがこれまでに行い、今も行っているその殺戮は、あの者の罪より小さなものでは決してないのだから。もし聖なる霊が福者である使徒の口を通して、あの者をサタンに引き渡し滅びに至らせたと語るのなら、あなたも、これほど重い罪を犯すや否や、引き渡されなかったというのか〔「ut, si…」の文は主節を欠く。引き渡されたのだ、という趣旨に取った〕。

178

Si enim non ita esset, meminisses profecto dixisse apostolum: Pretio empti estis, nolite fieri servi hominum (Ibid. VII, 23) : numquam cogere Dei ausus fuisses sacerdotes ad inauditum damnandum.

PL 13, 901B

そうでないとすれば、あなたは確かに使徒がこう言ったことを思い出したはずだ。「汝らは代価を払って買われたのだ。人間の僕となってはならない」(一コリント7:23)。そうしていれば、あなたは神の司教たちに、弁明を聞かれていない者を断罪するよう強いることを、決してあえてしなかっただろう。

179

Qui enim pretio emptus sum, quia liberatus a lege peccati servus fuerim factus justitiae, jam viventi mihi in lege justitiae imponi onus non debuerat a te, ut servus iterum efficerer iniquitatis atque injustitiae.

PL 13, 901B

実際、代価を払って買われた私は、罪の律法から解放されて義の僕とされたのだから、義の律法のうちに生きている私に、あなたが重荷を課すべきではなかった。私が再び不義と不正の僕とされるようなことを。

180

Impositum itaque est onus a te, quia traditus fueris satanae in interitum propter homicidia atque sacrilegium.

PL 13, 901C

それゆえ、あなたがその重荷を〔我々に〕課したのは、殺人と冒瀆のゆえにサタンに引き渡され、滅びに至っていたからである。

181

Si non fuisses traditus satanae, retineres Timotheo scripsisse apostolum: Scimus autem quoniam bona est lex si quis ea legitime utatur, sciens hoc quia justo lex non est posita, injustis autem, et non obedientibus, et impiis, et peccatoribus, sceleratis, et profanis, parricidis, et matricidis, impudicis, masculorum concubitoribus, plagiariis, mendacibus, perjuris, et si quid aliud sanae doctrinae adversatur, quae secundum evangelium est gloriae beati Dei quod creditum est mihi (I Tim. I, 8) .

PL 13, 901C

もしサタンに引き渡されていなかったなら、あなたは、使徒がテモテに書き送ったことを覚えていただろう。「我々は知っている、人が次のことを知ったうえで律法を正しく用いるなら、律法は良いものであることを。すなわち、律法は義人のために定められたのではなく、不義の者、従わない者、不敬虔な者、罪人、罪悪に染まった者、瀆聖の者、父殺し、母殺し、淫らな者、男色をする者、人さらい、偽る者、偽誓する者のためであり、そのほか健全な教えに反するものがあれば、それのためである。その教えは、祝福された神の栄光の福音にかなうもので、私に委ねられたのである」(一テモテ1:8)。

182

Si non est traditus, ex quo Filium Dei negasti, in interitum satanae, quomodo praeteriens tanta, quae te cohibere a tanto potuerant scelere, ad haec gerenda exsilire dignatus es, quae possint cuncta tollere haec, quae noscantur sanae esse doctrinae?

PL 13, 902A

もしあなたが神の子を否んだときから〔底本は est(三人称)。文脈から es と読む〕サタンの滅びに引き渡されていないというなら、あなたをこれほどの悪から引き止めることができたはずの多くのことを見過ごして、なぜ、健全な教えとして知られているものをすべて覆してしまうようなことを行おうと、あえて飛び出したのか。

183

Haec qui sis faciens, quae sanae adversentur doctrinae, qui proscribas, torqueas, deportes, mittas in carcerem interficiasque, dic, obsecro, si sis dissimilis ab Herode illo rege, cujus carnificinam describens ita loquitur sacra scriptura: Eodem in tempore remisit Herodes rex manus, ut noceret quosdam de ecclesia.

PL 13, 902A

あなたはこのようなこと、すなわち健全な教えに反することを行い、追放を宣告し、拷問し、流刑にし、牢に入れ、殺しているが、答えてほしい、あなたはあのヘロデ王と違わないのか。聖なる書はその屠殺ぶりを描いてこう語っている。「そのころ、ヘロデ王は教会のある者たちに害を加えようと、手を差し伸べた。」

184

Occidit autem Jacobum fratrem Joannis gladio, et cum vidisset quod placeret hoc Judaeis, addit ut comprehenderet Petrum. Erant autem dies azymorum.

PL 13, 902A

「彼はヨハネの兄弟ヤコブを剣で殺し、それがユダヤ人たちの気に入ったのを見ると、さらにペトロを捕らえようとした。そのころは除酵祭の日であった。」

185

Hunc cum apprehendisset, misit in carcerem traditum quatuor quaternionibus militum custodiendum, volens post pascha producere eum plebi. Petrus vero custodiebatur in carcere.

PL 13, 902B

「彼を捕らえると、牢に入れ、四人ずつの兵士の組四つに引き渡して見張らせた。過越の後に民の前へ引き出そうと思ったのである。ペトロは牢に見張られていた。」

186

Oratio ergo instantissime fiebat ad Dominum pro eo ab ecclesia: et cum futurum esset ut eum Herodes produceret, illa nocte Petrus dormiebat inter milites alligatus catenis duabus, et custodes ante ostium, et custodiebant carcerem.

PL 13, 902B

「そこで教会は、彼のために主に切に祈っていた。ヘロデが彼を引き出そうとしていたその夜、ペトロは二本の鎖でつながれて兵士たちの間で眠っており、番人たちは戸の前にいて牢を見張っていた。」

187

Et ecce angelus Domini astitit, et lux ab eo refulsit in illo loco: compungens autem latus Petri suscitavit eum dicens: Surge velociter. Et surrexit, et ceciderunt catenae de manibus ejus (Act. XII, 1) .

PL 13, 902B

「すると見よ、主の天使が立ち、その場所に光が輝いた。天使はペトロの脇腹をつついて起こし、言った。『急いで立て。』すると彼は立ち上がり、鎖は彼の手から落ちた」(使徒言行録12:1)。

188

Et infra: Et cum transisset primos et secundos custodes, venit ad portam ferream, quae ducit in civitatem, quae a se aperta est eis. Et cum exiissent, processerunt vicum unum, et continuo discessit ab eo angelus.

PL 13, 902B

さらに後にはこうある。「第一、第二の番兵のところを通り過ぎ、町に通じる鉄の門に来ると、門はひとりでに彼らのために開いた。外に出て、一つの通りを進むと、すぐに天使は彼から離れ去った。」

189

Et Petrus in se conversus ait: Nunc scio quia vere misit Dominus angelum suum, et eripuit me de manibus Herodis, et de omni exspectatione plebis Judaeorum (Ibid. 10) . Facta autem die turbatio erat inter milites, quidnam Petrus factus esset.

PL 13, 902C

「ペトロは我に返って言った。『今こそ、まことに主がその天使を遣わして、ヘロデの手から、またユダヤ人の民のあらゆる待ち構えから、私を救い出したのだと分かった』」(使徒言行録12:10)〔ミーニュの引照(10節)は、前節の「第一、第二の衛所を過ぎ…」から始まる引用の起点を示す。この節は11節にあたる〕。「夜が明けると、ペトロはいったいどうなったのかと、兵士たちの間で騒ぎが起こった。」

190

Herodes autem cum requisiisset eum, et non invenisset, interrogatos custodes jussit duci (Ibid. 18) .

PL 13, 902C

「ヘロデは彼を捜して見つけられず、番兵たちを尋問して、連れて行くよう命じた」(使徒言行録12:18)。

191

Similem te illi in omnibus videmus sive in crudelitate, sive in sacrilegio; ut enim ille Jacobum beatum apostolum interfecit, ita et tu ingentem multitudinem credentium, sicuti credidit Jacobus apostolus, interfecisti; ut ille in Jacobo apostolo Dei unicum persequebatur Filium, ita et tu, et in illos quos jam interemisti, et in nos, quos persequeris.

PL 13, 902C

我々は、あなたがあの者とあらゆる点で似ているのを見る。残酷さにおいても冒瀆においても同じだ。あの者が福者である使徒ヤコブを殺したように、あなたも、使徒ヤコブが信じたとおりに信じた無数の信徒を殺した。あの者が使徒ヤコブにおいて神の独り子を迫害したように、あなたもまた、すでに殺した者たちにおいても、今迫害している我々においても、そうしている。

192

Iterum te et instruimus et hortamur, ut redeas ad Dei ecclesiam desinasque jam persequi Athanasium, vel nos facientes contra tuam haeresim, ne istius Herodis exemplo disperire incipias; cujus interitum loquitur sacra scriptura dicens: Descendit a Judaea Caesarea, ibique mansit.

PL 13, 903A

我々はもう一度あなたを諭し、勧める。神の教会に戻り、もうアタナシオスを迫害するのをやめよ。あなたの異端に逆らっている我々をも迫害するな。このヘロデの例にならって滅び始めることのないように。聖なる書は彼の滅びをこう語っている。「彼はユダヤからカイサリアに下り、そこにとどまった。」

193

Erat autem infestus Tyriis et Sidoniensibus: et unanimes venerunt ad eum, et persuaso Blasio, qui erat a cubiculo regis, postulabant pacem, eo quod regiones eorum de regia alerentur.

PL 13, 903A

「彼はティルス人とシドン人に腹を立てていた。彼らは心を一つにして彼のもとに来た。王の侍従ブラストを説き伏せて、和解を願った。自分たちの地方が王の領地から食料を得ていたからである。」

194

Statuto autem die Herodes vestitus veste regali sedit pro tribunali, et concionabatur ad eos. Populus autem clamabat: Dei voces, et non hominis. Confestim autem percussit eum angelus Domini, quia non dedit honorem Deo, et vermibus scatens exspiravit (Ibid. 19) .

PL 13, 903A

「定めた日、ヘロデは王の衣をまとって裁判の座に着き、彼らに向かって演説した。民は叫んだ。『神の声だ、人の声ではない。』するとただちに主の天使が彼を打った。彼が神に栄光を帰さなかったからである。そして彼は虫に食い尽くされて息絶えた」(使徒言行録12:19)〔ミーニュの引照(19節)は、前節から始まる引用の起点を示す。引用は12:19–23にわたる〕。

195

Ignorabas tu, qui te legisperitum vis videri, dixisse Joannem apostolum , ut cum diceres, Damnate innocentem: Ex hoc intelligimus quoniam cognovimus eum, si mandata ejus servemus.

PL 13, 903A

あなたは知らなかったのか、自分を律法に通じた者と見せたがっているあなたが。「無実の者を断罪せよ」とあなたが言うときに、使徒ヨハネがこう言っていたことを〔「ut cum diceres」の ut は文脈上そぐわない。「…と言うときに」と取った〕。「その掟を守るなら、我々はこのことによって、彼を知っていることを悟る。」

196

Qui autem dicit: Quoniam cognovi eum, et mandata ejus non custodit, mendax est, et in hoc veritas non est. Qui autem servaverint ejus verbum, vere ab eis charitas Dei consummata est (I Joan. II, 3) .

PL 13, 903B

「『私は彼を知っている』と言いながらその掟を守らない者は、偽り者であり、その人のうちに真理はない。しかし、その言葉を守る者においては、まことに神の愛が全うされている」(一ヨハネ2:3)。

197

Tu fieri praecipis contra Dei mandatum: et contra apostolus dicit, quia qui non custodierit praecepta ejus, nec quidem cognoverit eum; quia, inquit, si dicat: Cognovi eum, et mandata ejus non custodit, mendax est, et in eo veritas non est (Ibid. 4) .

PL 13, 903B

あなたは神の掟に反することが行われるよう命じている。ところが使徒は逆に、その戒めを守らない者は彼を知ったことにならない、と言っている。「もし『私は彼を知っている』と言いながら、その掟を守らないなら、その人は偽り者であり、その人のうちに真理はない」と言うのだ(一ヨハネ2:4)。

198

Vis nos esse mendaces, vis homicidas inveniri ad hoc sine dubio ne Christiani esse reperiamur. Neque enim mendaces, neque homicidae sunt Christiani.

PL 13, 903B

あなたは、我々が偽り者となること、人殺しとして見いだされることを望んでいる。それはいうまでもなく、我々がキリスト教徒と認められないようにするためだ。偽り者も人殺しも、キリスト教徒ではないのだから。

199

Apostolus dicit: Qui servaverint ejus verbum, vere consummata est charitas Dei apud illos (Ib. 5) ; et apostata praecursor antichristi dicis: Quicumque non custodit mandata illius, vivet.

PL 13, 903B

使徒は言う。「その言葉を守る者においては、まことに神の愛が全うされている」(一ヨハネ2:5)。ところが、背教者にして反キリストの先駆けであるあなたは言う。「だれであれ、彼の掟を守らない者は生きるであろう」と。

200

Adhuc, Qui dicit se in lumine esse, inquit, et fratrem suum odit, in tenebris est usque adhuc. Qui autem amat fratrem suum, in lumine permanet, et scandalum non est in eo.

PL 13, 903C

なおも、「光の中にいると言いながら、自分の兄弟を憎む者は、今もなお闇の中にいる。しかし自分の兄弟を愛する者は光の中にとどまり、その人にはつまずきがない」と使徒は言う。

201

Qui autem odit fratrem suum, in tenebris ambulat, et nescit quo eat, quoniam tenebrae obscuraverunt cor ejus (Ibid. 9) .

PL 13, 903C

「しかし自分の兄弟を憎む者は、闇の中を歩み、どこへ行くのかを知らない。闇がその心を暗くしたからである」(一ヨハネ2:9)。

202

Quid a te tenebroso poterit dici ad haec? cur in tenebras constitutus, non in lumine dicis: Odite mecum et vos eum quem ego injuste odi, estote comparticipes insaniae meae, estote ut ego etiam vos homicidae.

PL 13, 903C

闇の中にいるあなたは、これらの言葉に対して何が言えようか。なぜあなたは、光の中ではなく闇の中に置かれていて、こう言うのか。「私が不当に憎んでいるあの者を、諸君も私とともに憎め。私の狂気の仲間となれ。私と同じく、諸君も人殺しとなれ」と。

203

Deinde si dicit, quia qui odit fratrem suum, in tenebris ambulat (Idid. 11) , et nesciens sit quo pergat, videlicet quia tenebrae violentiae oculos ejus excaecaverunt, quid si interfecerit quis fratrem suum? quid si homicida fuerit?

PL 13, 903C

さらに、「兄弟を憎む者は闇の中を歩む」(一ヨハネ2:11)〔底本は Idid.。Ibid. の誤りと読む〕と使徒が言い、その者はどこへ向かうのか知らないとする。それは、暴力の闇がその者の目を見えなくしたからにほかならない。では、もし兄弟を殺したならどうか。もし人殺しになったならどうか。

204

Sed tibi nihil videtur homicidae qui tantorum Dei servorum inveniris fudisse sanguinem. Audes haec Dei jubere sacerdotibus facere, quae soli sunt placita patri vestro diabolo, et vobis Arianis filiis ejus.

PL 13, 904A

だがあなたにとっては、人殺しは何でもないと見える。あなたは、これほど多くの神の僕たちの血を流した者と認められているのだから。あなたは神の司教たちに、諸君の父である悪魔と、その子であるアレイオス派の諸君にだけ喜ばれることを行えと、あえて命じている。

205

Hortatur item sanctissimus apostolus ut justitiae iter tenentes in perpetuam mereamur constitui requiem; et tu vir sapientissimus compellis nos ad aeternos venire tecum cruciatus.

PL 13, 904A

また、いとも聖なる使徒は、義の道を保ち、永遠の安息に定められるにふさわしい者となるよう勧めている。ところがあなたは、きわめて賢い人として、我々を迫って、あなたとともに永遠の苦しみに至らせようとしている。

206

Filii, nemo vos fallat: qui facit justitiam, justus est ; qui autem facit peccatum a diabolo est, quoniam origine diabolus peccat. Ad hoc enim declaratus est Filius Dei, ut solveret opera diaboli (Ibid. III, 7) .

PL 13, 904A

「子らよ、だれも汝らを惑わしてはならない。義を行う者は義しい。罪を行う者は悪魔から出た者である。悪魔は初めから罪を犯しているからである。神の子が現れたのは、悪魔の業を滅ぼすためである」(一ヨハネ3:7)。

207

Igitur cum dicatur ab apostolo, quia sit peccatum a diabolo, et tu compellas nos crimina capitalia committere, quid te aliud possum dicere, nisi procuratorem diaboli? eum quem videam ita ejus diligere causas, ita ejus colere rem, ut cunctos nos in ejus cupias inveniri parte.

PL 13, 904A

このように使徒によって、罪は悪魔から出たものだと言われているのに、あなたは我々に死罪に当たる罪を犯させようと迫る。それならあなたを悪魔の代理人と呼ぶほかに何と言えようか。あなたは悪魔の訴えをこれほど愛し、その事柄をこれほど重んじて、我々すべてがその側に見いだされることを望んでいるように、私には見える。

208

Unde etenim omnem Dei cultorem compellis ad ipsum facere transitum, nisi quia delegeris favere parti ejusdem?

PL 13, 904B

実際、神を崇めるすべての者を、悪魔の側へ移るよう迫るのは、あなたがその側に肩入れすることを選んだからでなくて何であろうか。

209

Audis dicere beatum apostolum: Idcirco declaratus est Filius Dei, ut solveret opera diaboli (Ibid. 8) ; et tu sis urgens Dei cultores opus consummare diaboli. Cum haec agis, nonne videris impugnatorem te constituisse ejus, qui solverit opera diaboli?

PL 13, 904B

あなたは福者である使徒がこう言うのを聞いている。「神の子が現れたのは、悪魔の業を滅ぼすためである」(一ヨハネ3:8)。それなのにあなたは、神を崇める者たちに迫って、悪魔の業を成し遂げさせようとしている。これを行うとき、あなたは、悪魔の業を滅ぼした者に敵対する者を、自ら任じたのではないか。

210

Sed non mirandum si elegeris ut quae dissolvit unicus Filius Dei, haec possint reaedificari per te Diaboli satellitem, quandoquidem nec ipsum negare dubitaveris, qui opus diaboli destruxerit.

PL 13, 904B

しかし、神の独り子が滅ぼしたものを、悪魔の手先であるあなたによって再び建てさせることを、あなたが選んだとしても、驚くには当たらない。悪魔の業を打ち壊したその者自身を、あなたはためらいもなく否んだのだから。

211

Hinc tibi est pro nihilo cruorem fundere innocentis, quia jam innocentium amatorem et suorum cultorum defensorem negans contuleris temet ad eum, ad quem se contulerit Scarioth Judas.

PL 13, 904B

だからあなたにとって、無実の者の血を流すことは何でもないのだ。あなたはすでに、無実の者を愛し、自分を崇める者たちを守る者を否んで、イスカリオテのユダが身を寄せたその者のもとへ、自らを寄せたのだから。

212

Si itaque negare non potes, quia opus sit diaboli viri justi fundere sanguinem, utique est clarum te diaboli opera fecisse, et nos, ut faceremus, hortatum.

PL 13, 904C

だから、正しい人の血を流すのは悪魔の業であることをあなたが否定できない以上、あなたが悪魔の業を行い、しかも我々にそれを行うよう勧めたことは、まったく明らかである。

213

Adhuc loquitur Joannes Deo amantissimus ut fraterna inviolata teneatur charitas, dicens: Ex hoc apparent Filii Dei et filii diaboli.

PL 13, 904C

神をいとも愛するヨハネは、兄弟愛が損なわれずに保たれるようにと、なおも語って言う。「このことから、神の子らと悪魔の子らが明らかになる。」

214

Omnis qui non est justus, non est ex Deo, et qui non amat fratrem suum, quoniam haec est repromissio quam audistis ab initio, ut amemus alterutrum, et non sicut Cain qui ex maligno fuit et interfecit fratrem suum. Et propter quid interfecit eum?

PL 13, 904C

「義しくない者はみな神から出た者ではなく、自分の兄弟を愛さない者もそうである。互いに愛し合うこと、これは汝らが初めから聞いてきた約束だからである。悪い者から出て自分の兄弟を殺したカインのようであってはならない。では、なぜ彼を殺したのか。」

215

Quoniam opera ipsius maligna fuerunt, fratris autem sui justa. Nolite mirari, fratres, si odit nos saeculum. Nos scimus quoniam transitum fecimus a morte ad vitam, quoniam amamus fratres: qui autem non amat, manet in morte.

PL 13, 904C

「カインの業が悪く、その兄弟の業が義しかったからである。兄弟たちよ、世が我々を憎んでも驚くな。我々は、兄弟たちを愛しているので、死から命へ移ったことを知っている。愛さない者は死のうちにとどまる。」

216

Omnis qui odit fratrem suum, homicida est: et scitis quia omnis homicida non habet vitam aeternam in se manentem (Ibid. 10) .

PL 13, 905A

「自分の兄弟を憎む者はみな人殺しである。汝らが知っているとおり、人殺しはみな、永遠の生命が自分のうちにとどまることはない」(一ヨハネ3:10)。

217

Cum itaque omnis, qui odire invenitur fratrem, filius dicatur diaboli homicida, Cain denique fratricidae comparetur, in morte manere designetur, cur me hoc opus implere compellebas, quod me ut Cain fecisset fratricidam et filium diaboli, quod me in mortem perpetuam fecisset manere? cum jam videas me transitum fecisse de morte ad vitam, cum inter eos, quos filios appellare dignatus est, me jam constituerit Deus.

PL 13, 905A

こうして、兄弟を憎むと見いだされる者はみな悪魔の子、人殺しと呼ばれ、ついには兄弟殺しのカインになぞらえられ、死のうちにとどまると示されている。それなのに、なぜあなたは私に、この行いを果たすよう迫ったのか。それは私を、カインのように兄弟殺し、悪魔の子とし、永遠の死にとどまらせたはずの行いである。しかも、神がすでに私を、子と呼ぶことをよしとした者たちの中に置いたのであり、私がすでに死から命へ移ったのをあなたは見ているというのに。

218

Quam ob caussam me Cain fieri voluisti, tenebras etiam et filium diaboli? in quo te laesi, in quibus rebus exstiti adversarius salutis tuae, ut mihi desideraris ita esse nocitum? cur haec iteramus? nisi ut aliquando intelligere possis, quod quidnam sit bonum sis ignorans.

PL 13, 905A

どんな理由で、あなたは私をカインにしようとしたのか。闇の者、悪魔の子にまでしようとしたのか。私はあなたに何の害を加えたのか。どんなことであなたの救いの敵となったのか。それで、私に害が加えられることをあなたは望んだのか。なぜ我々はこれを繰り返すのか。あなたがいつか、善とは何かを知らずにいるのだと悟れるようになるためである。

219

Si enim scires, numquam et ipse tantum admisisses facinus, et nos perpetrare urgeres. Dicas inter haec precor, quamobrem persequeris Dei domus antistitem? dicit enim apostolus, quia qui odit fratrem suum, homicida est (Ibid. 15) .

PL 13, 905B

もし知っていたなら、あなた自身がこれほどの凶行を犯すことは決してなく、我々にそれを行えと迫ることもなかっただろう。そのうえで、答えてほしい。なぜあなたは神の家の司教を迫害するのか。使徒は、自分の兄弟を憎む者は人殺しであると言っているのだ(一ヨハネ3:15)。

220

Si nos vis habere homicidae nomen, cur odis fratrem tuum? Proba odio dignum Athanasium; quid malorum operatus sit manifesta, ut sit odiri dignus etiam ab omnibus nobis. Profecto non dabis opus commissum aliquod injustum, quod eum faciat odiosum.

PL 13, 905B

あなたが我々に人殺しの名を負わせたいというなら、なぜあなたは自分の兄弟を憎むのか。アタナシオスが憎しみに値することを証明せよ。どんな悪を行ったのか明らかにせよ。そうすれば、我々すべてからも憎まれるに値することになるだろう。しかしあなたは、彼を憎ましめるような不正な行いが犯されたことを、決して示せまい。

221

Cum haec ita sint, necesse est te idcirco odisse illum, quia opus tuum sit malignum, Athanasii vero justum. Propterea etenim vis interficere eum, quod non fuerit te sceleratum, facinorosum, atque sacrilegum imitatus. Constat haec ita esse.

PL 13, 905B

こうである以上、あなたが彼を憎むのは、あなたの業が悪く、アタナシオスの業が義しいからにほかならない。あなたが彼を殺そうとするのも、彼が、罪深く、凶行に走り、冒瀆者であるあなたをまねなかったからである。これはこのとおりだと明らかである。

222

Cum enim gloriosus apostolus Cain et Abel introducit comparationem, tu mihi esse videris Cain, Athanasius vero Abel, Ex hoc apparent filii, dicens, Dei, et filii diaboli.

PL 13, 905C

栄光ある使徒がカインとアベルを引き合いに出して比べるとき、あなたは私にはカインと見え、アタナシオスはアベルと見える。使徒は言う。「このことから、神の子らと悪魔の子らが明らかになる」と。

223

Omnis qui non est justus, non est ex Deo, et qui non amat fratrem suum, quoniam haec repromissio quam audistis ab origine ut amemus alterutrum, et non sicut Cain ex maligno fuit, et interfecit fratrem suum.

PL 13, 905C

「義しくない者はみな神から出た者ではなく、自分の兄弟を愛さない者もそうである。互いに愛し合うこと、これは汝らが初めから聞いてきた約束だからである。悪い者から出て自分の兄弟を殺したカインのようであってはならない。」

224

Et propter quid interfecit eum? quoniam opera illius maligna fuerunt, fratris autem sui justa (Ibid. 10) . Nec debes dubitare opera tua esse maligna, Athanasii vero justa.

PL 13, 905C

「では、なぜ彼を殺したのか。カインの業が悪く、その兄弟の業が義しかったからである」(一ヨハネ3:10)。あなたの業が悪く、アタナシオスの業が義しいことを、あなたは疑ってはならない。

225

Tu etenim es homicida, religionis Dei destructor, unici Filii Dei negator, apostolicae fidei expugnator, idololatriae Arianae fundator; contra Athanasius est in timore Dei ita permanens, ut nihil commisisse, quantum videri potest, inveniatur, quod eum possit a Deo dilectissimis separare.

PL 13, 905C

実際あなたは人殺しであり、神の宗教の破壊者、神の独り子の否認者、使徒の信仰への攻撃者、アレイオス派の偶像崇拝の創始者である。これに対してアタナシオスは、神への畏れにとどまって、見るかぎり、神に最も愛される者たちから彼を引き離しうるようなことは何も犯していないと認められる。

226

Cum haec ita sint, hortamur diligas te in Athanasio. Retines scriptum: Diliges proximum tuum tamquam teipsum; et, Qui diligit proximum, legem implevit (Matth. XXII, 39; Rom. XIII, 8) .

PL 13, 905D

こうである以上、我々はあなたに、アタナシオスにおいて自分自身を愛するよう勧める。あなたは次の書かれたことを知っている。「汝の隣人を汝自身のように愛せよ」、また「隣人を愛する者は、律法を全うした」(マタイ22:39;ローマ13:8)。

227

Ut etenim te in ipso odis, ignorans quia malum sit justum odire injuste, ita te in eo incipies amare, si haec tua malevolentia fuerit conversa in benevolentiam. Tunc poteris eripi e tenebris, in quibus te dicit beatus apostolus mansitare.

PL 13, 906A

あなたは彼において自分自身を憎んでいるが、義しい者を不当に憎むのは悪であることを知らない。そのあなたが、この悪意を善意に転じるなら、彼においてあなた自身を愛し始めることになる。そのときあなたは、福者である使徒があなたがとどまり続けていると言う闇から、救い出されうるのだ。

228

Nolite enim, inquit, mirari, fratres, si odit nos saeculum. Nos scimus quoniam transitum fecimus a morte ad vitam, quoniam amamus fratres: qui autem non amat, manet in morte.

PL 13, 906A

「兄弟たちよ、世が我々を憎んでも驚くな。我々は、兄弟たちを愛しているので、死から命へ移ったことを知っている。愛さない者は死のうちにとどまる」と使徒は言う。

229

Omnis qui odit fratrem suum, homicida est: et scitis, quia omnis homicida non habet vitam in se manentem (I Joan. III, 13) . Non audeas jam dicere: Damnate innocentem, homo non habens in te vitam manentem, homo qui nec dum feceris transitum de morte ad vitam.

PL 13, 906A

「自分の兄弟を憎む者はみな人殺しである。汝らが知っているとおり、人殺しはみな、命が自分のうちにとどまることはない」(一ヨハネ3:13)。もはや「無実の者を断罪せよ」などと言ってはならない。あなたは、命がうちにとどまることなく、まだ死から命へ移ってもいない人間なのだから。

230

Si enim fecisses, hoc est, si in unicum Dei Filium sicut nos credidisses, nec homicida esse delegisses, ne videlicet inciperes iterum regredi ad mortem. Duplici igitur modo constitutus sine spe vitae dignatus es imperare Dei sacerdotibus, interficere innocentem.

PL 13, 906B

もし移っていたなら、すなわち我々と同じく神の独り子を信じていたなら、人殺しになることも選ばなかっただろう。そうして再び死へ逆戻りし始めることもなかっただろう。それなのにあなたは二重の仕方で、命の望みを失った者でありながら、神の司教たちに、無実の者を殺せと命じることをあえてした。

231

Sed fortassis tenes dicere: Amo amantes Deum, et odio habeo odientes eum. Sed haec de Athanasio non poteris dicere, quoniam quidem magis constet, te odire Deum, quia et dereliqueris illum, et transitum feceris ad idololatriam.

PL 13, 906B

だがあなたはおそらくこう言い張るだろう。「私は神を愛する者を愛し、神を憎む者を憎んでいる」と。しかしアタナシオスについては、そうは言えまい。むしろあなたが神を憎んでいることのほうが明らかだからである。神を見捨て、偶像崇拝へ移ったのだから。

232

Itaque, quia nullam culpam persequeris in Dei sacerdote, sed solam justitiam, sed solam Dei religionem, superest ut adhuc videas nos, quos hortabaris innocentes interficere, quales esse jusserit circa conservos nostros iste beatus apostolus Joannes: Ille propter nos animam suam posuit, et nos debemus pro fratribus animas nostras ponere (Ibid. 16) .

PL 13, 906B

こうして、あなたが神の司教に追及しているのは何の咎でもなく、ただ義だけ、ただ神への信仰だけである以上、なおも次のことを見るべきである。無実の者を殺せとあなたが我々に勧めたのに、あの福者である使徒ヨハネは、我々の仲間の僕たちに対して我々がどうあるよう命じたかを。「彼は我々のために命を捨てた。我々も兄弟たちのために命を捨てるべきである」(一ヨハネ3:16)。

233

Ab apostolo jubeor animam ponere pro fratre, et a te antichristi mancipio praecipitur mihi fratrem interimere: et iterum, Fiduciam, inquit, habeamus ad Deum, et quicquid petierimus accipiemus ab eo, quoniam mandata custodimus, et quae ei placent ante conspectum ejus faciamus in nomine Filii ipsius Jesu Christi, et amemus nos invicem, sicut dedit mandatum nobis . . . . (Ibid. 21) .

PL 13, 906C

私は使徒から、兄弟のために命を捨てるよう命じられているのに、反キリストの奴隷であるあなたから、兄弟を殺すよう命じられている。さらに使徒は言う。「我々は神に対して確信を持ち、求めるものは何でも神から受ける。掟を守り、神の前に喜ばれることを行うからである。その子イエス・キリストの名によって、我々が互いに愛し合うこと、それが我々に与えられた掟である。……」(一ヨハネ3:21)〔底本は文の途中で省略符を刷る。ミーニュの脚注は、ルキフェルの本文が「その掟とは、我々が信じ…」(Et hoc est mandatum ejus ut credamus)を欠き、ラティーニがこれを補うとする〕。

234

Sed quomodo potero audiri ab eo in omni obsecratione, qui sim non servans mandatum ejus? Ut enim diligam fratrem meum mihi mandavit, non ut interimam. Et infra: Charissimi, amemus nos alterutrum, quoniam charitas ex Deo est (Ibid. IV, 7) .

PL 13, 906C

しかし、掟を守らない私が、どうしてあらゆる願いにおいて神に聞かれることができようか。神は私に、兄弟を愛するよう命じたのであって、殺すよう命じたのではない。さらに後にはこうある。「愛する者たちよ、我々は互いに愛し合おう。愛は神から出るものだからである」(一ヨハネ4:7)。

235

Et iterum: Quicumque non diligit fratrem, non novit Deum, quoniam Deus charitas est. Ex hoc declarata est charitas Dei in nobis, quoniam Filium suum misit Deus unicum in saeculum, ut vivamus per eum.

PL 13, 906C

またこうも言う。「兄弟を愛さない者は神を知らない。神は愛だからである。神の愛が我々のうちに現れたのは、神がその独り子を世に遣わし、我々が彼によって生きるようにしたからである。」

236

In hoc est charitas, non quod nos amaverimus Deum, sed quod ipse amaverit nos, et miserit Filium suum expiatorem peccatorum nostrorum. Charissimi, si ergo sic Deus amavit nos, nos et debemus alterutrum amare (Ibid. 8) .

PL 13, 906D

「ここに愛がある。我々が神を愛したのではなく、神が我々を愛し、その子を、我々の罪のための贖いとして遣わしたことである。愛する者たちよ、神がこれほどまでに我々を愛したのなら、我々も互いに愛し合うべきである」(一ヨハネ4:8)。

237

Et iterum: Si quis dicit, quia diligit Deum, et fratrem suum odit, mendax est. Qui autem fratrem suum non amat, Deum quem non vidit non potest amare (Ibid. 20) . Et iterum: Hoc mandatum habemus ab ipso ut qui amat Deum, amet et fratrem suum (Ibid. 21) .

PL 13, 907A

またこうも言う。「神を愛していると言いながら、自分の兄弟を憎む者は偽り者である。自分の兄弟を愛さない者は、見たことのない神を愛することはできない」(一ヨハネ4:20)。またこうも言う。「神を愛する者は、自分の兄弟をも愛せよ、これが我々が彼から受けた掟である」(一ヨハネ4:21)。

238

Et iterum: Quoniam ex hoc intelligimus, quoniam amamus filios Dei, quando Deum amamus, et mandata ipsius facimus. Haec est enim charitas Dei : et mandata ipsius gravia non sunt (Ib. V, 2) .

PL 13, 907A

またこうも言う。「我々が神を愛し、その掟を行うときに、神の子らを愛していることを、我々はそこから知る。これこそ神の愛だからである〔底本はここで「その掟を守ること」(ut mandata ipsius custodiamus)を欠く。第240節では刷られている。ミーニュの脚注によれば、ラティーニはこれを補い、ガランドは写字生の見落としとするが、ルキフェル自身が省いたこともありうる〕。その掟は重くない」(一ヨハネ5:2)。

239

Haec conspice pauca de multis, et invenies ad quas nos traxeris tenebras, tu homo tenebrarum. Ex hoc intelligimus, dicit, quoniam amamus filios Dei, quoniam Deum amamus, et mandata ipsius facimus.

PL 13, 907A

多くのうちのこのわずかなことを見よ。闇の人であるあなたよ、あなたが我々をどれほどの闇へ引きずり込んだかが分かるだろう。「我々が神を愛し、その掟を行うときに、神の子らを愛していることを、我々はそこから知る」と使徒は言う。

240

Haec est enim charitas Dei ut mandata ipsius custodiamus (Ibid.) ; et tu me dignaris impellere ad haec mandata dissipanda, alia contra ipsa, quae per te instinctu diaboli prolata sunt, instituere.

PL 13, 907A

「神の愛とは、その掟を守ることだからである」(一ヨハネ5)。ところがあなたは、私を促してこれらの掟を踏みにじらせ、これに逆らう別の掟、あなたによって悪魔に唆されて持ち出されたものを、立てさせようとしている。

241

Quomodo inveniri potero Deum amans, qui ejus mandatorum adversarius per te factus inveniar?

PL 13, 907B

あなたによってその掟の敵とされた私が、どうして神を愛する者と見いだされえようか。

242

Quibus ex factis quis mihi esse videris, nisi unus ex illis zizaniis destinatis igni? de quibus Dominus, Sicut ergo, dicit, colliguntur zizania, et igni comburuntur, sic erit in consummatione saeculi: mittet filius hominis angelos suos, et congregabunt de regno ejus omnia scandala, et eos qui faciunt iniquitatem; et mittent eos in camino ignis.

PL 13, 907B

これらの行いからして、あなたは私には、火に定められたあの毒麦の一つにほかならないと見える。主はそれについてこう言っている。「毒麦が集められて火で焼かれるように、世の終わりにもそうなる。人の子はその天使たちを遣わし、天使たちはその国からすべてのつまずきと、不義を行う者たちを集め、彼らを燃える炉に投げ込む。」

243

Ibi erit fletus, et stridor dentium. Tunc justi fulgebunt sicut sol in regno patris sui (Matth. XIII, 40). Conspicis quia si te haeretico satis agente damnarem innocentem, tecum essem futurus in gehennam.

PL 13, 907B

「そこには嘆きと歯ぎしりがある。そのとき義人たちは、その父の国で太陽のように輝く」(マタイ13:40)。もし私が、異端者であるあなたがしきりに迫るのに乗じて無実の者を断罪したなら、あなたとともにゲヘナへ行くことになるのだと、あなたは分かっている。

244

Neque enim possemus consequi Dei regnum, in quo possemus fulgere tamquam sol, si aut homicidium fuissemus perpetrati, aut apostolicam violaremus fidem.

PL 13, 907C

殺人を犯したり、使徒の信仰を踏みにじったりしたなら、太陽のように輝くことのできる神の国を、我々は得ることができないだろう。

245

Gaudeas huc te in his degere malis, noli cognoscere quae geras mala, et invenies sine dubio te esse inter malignos illos quos designat ad ignem venturos Dominus dicens: Exient angeli et separabunt malos a justorum conversatione, et mittent illos in caminum ignis: ibi erit fletus et stridor dentium (Ibid. 49) .

PL 13, 907C

あなたはこの悪の中にここまで暮らしていることを喜ぶがいい。自分が行っている悪を知ろうとしなくてもいい。だが、あなたは疑いなく、主が火に至ると示した悪しき者たちの中にいると分かるだろう。主はこう言っている。「天使たちが出て行き、悪しき者を義人たちの交わりから分け、彼らを燃える炉に投げ込む。そこには嘆きと歯ぎしりがある」(マタイ13:49)〔「Gaudeas huc te in his degere malis」は文意が定まらない。「ここまで…暮らしていることを喜ぶがいい」と皮肉に取った〕。

246

Dignaris pro nihilo habere persequi servos unici Filii Dei, tu membrum diaboli, qui fueras arbitratus quod omnem posses perducere ad scandalum sanctam ecclesiam.

PL 13, 908A

あなたは神の独り子の僕たちを迫害することを何でもないと見なしている。あなたは悪魔の肢体であり、聖なる教会をすべてつまずきに導けると考えていたのだ。

247

Sed conspice quae tibi atque omnibus consacrilegis tuis promittat Deus: Qui acceperit unum puerum talem in nomine meo, me accipit: qui autem scandalizaverit unum de pusillis qui in me credunt, expedit ei ut suspendatur mola asinaria in collo ejus, et mergatur in profundum maris.

PL 13, 908A

だが、神があなたと、あなたと同じ冒瀆者たちすべてに何を約束しているか、見るがいい。「我が名のためにこのような子どもを一人受け入れる者は、我を受け入れる。しかし我を信じるこれらの小さな者の一人をつまずかせる者は、石臼を首にかけられて海の深みに沈められるほうが益である。」

248

Vae autem huic mundo ab scandalis. Necesse est enim venire scandala: verumtamen vae homini illi per quem scandalum venit. Quod si manus tua, vel pes tuus scandalizat te, abscinde eum, et projice abs te (Ibid. XVIII, 5) .

PL 13, 908A

「つまずきのゆえに、この世は災いだ。つまずきが来ることは避けられない。しかし、つまずきをもたらす人は災いだ。もし汝の手や足が汝をつまずかせるなら、それを切って捨てよ」(マタイ18:5)。

249

Et infra: Videte ne contemnatis unum ex his pusillis : dico enim vobis, quod angeli eorum in coelis semper vident faciem Patris mei qui in coelis est (Ibid. 10) .

PL 13, 908B

さらに後にはこうある。「これらの小さな者の一人をも軽んじないように気をつけよ。我は汝らに言う、彼らの天使たちは、天にいる我が父の顔を、天においていつも見ているからである」(マタイ18:10)。

250

Igitur qui non solum sis spernens credentes in ejus majestatem divinam, sed et es interficiens, quas erit merces repraesentaturus tibi iste quem negas?

PL 13, 908B

それなら、神の独り子の神的な威光を信じる者たちを蔑むだけでなく、殺してもいるあなたに、あなたが否んでいるその者は、どのような報いを与えるだろうか。

251

Qui tibi expedire dixerit, si molam asinariam suspenderes collo tuo, et in profundum maris fuisses praecipitatus, quam unum ex credentibus in eum perduxisses ad scandalum, quam unum contempsisses ex illis, qui sint regnum possessuri coelorum, quae erit repraesentaturus tibi, qui ea de causa ejus sanctae ecclesiae ex membris scindi merueris, quia sis per quem scandala diabolus immiserit nostris diebus in Dei populum, quia licet concitaris scandala, tamen deceperis eos tantum qui te nesciverint jam sic aruisse ut rivus praecisus a fonte, ut fractus ramus ex arbore?

PL 13, 908B

あなたにとっては、信じる者の一人をつまずきに導き、天の国を受け継ぐ者たちの一人を蔑むくらいなら、石臼を首にかけられて海の深みに投げ込まれるほうが益だと言った者がいる。その者は、あなたに何を与えるだろうか。あなたは、その聖なる教会の肢体から切り離されるにふさわしい。なぜなら、悪魔が我々の時代に神の民のうちへつまずきを送り込んだのは、あなたを通してだからである。あなたはつまずきをかき立てたけれども、欺いたのは、あなたがすでに、源から断たれた小川のように、幹から折れた枝のように干からびてしまったことを知らない者たちだけである〔文の組み立てが崩れており、「quae erit repraesentaturus tibi」の係りは定かでない。「その者は、あなたに何を与えるだろうか」と取った。前節末の「quae erit merces repraesentaturus tibi」(どんな報いを与えるのか)と同じ言い方とみた〕。

252

Caeterum qui te extra ecclesiam cognoscimus positum, qui hostem unici Filii Dei cernimus, scientes te mortuum, conatus tuos Deo juvante subter pedes notros esse conspicimus. Scimus etenim mortuum vivis dominari non posse. Sed quid dicis vivere te in Christo?

PL 13, 909A

しかし、あなたが教会の外に置かれていると我々は知っており、神の独り子の敵と見ており、あなたが死んでいると知っているので、神の助けによって、あなたの企てが我々の足の下にあるのを見ている〔底本は notros。nostros と読む〕。死んだ者が生きている者を支配することはできないと、我々は知っているからである。だが、あなたはキリストにあって生きていると言うのか。

253

Unde probare es potens cum eum sis negans? vivere etenim non possunt, nisi qui illum fateantur verum Deum esse, verum Dei Filium. Unde es vivens cum nos idcirco persequaris, quia ejus esse nos fateamur servos?

PL 13, 909A

彼を否んでいるあなたが、どうしてそれを証明できるのか。彼を真の神、神の真の子だと告白する者でなければ、生きることはできない。我々が彼の僕であると告白するがゆえにあなたが我々を迫害しているのに、どうしてあなたが生きていると言えるのか。

254

Aut numquid ob aliam nos persequeris causam? numquid fortassis invenisti nos in te deliquisse? et idcirco in nos tam infestus es? nos in te peccasse nosmet non retinemus.

PL 13, 909A

それとも、ほかの理由で我々を迫害しているのか。もしかしたら、我々があなたに対して罪を犯したのを見つけたのか。だから我々にこれほど敵意を向けているのか。我々は、自分があなたに対して罪を犯したとは思っていない。

255

Quomodo etenim in te peccasse nos probari poterit, cum te de morte venire ad vitam urgescimus ? et tamen si sentis nos in te deliquisse, accipe quae te circa nos facere jusserit Dominus dicens: Quod si peccaverit in te frater tuus, vade, et corripe eum inter te et ipsum solum; et si audierit, lucratus eris fratrem tuum: si autem non te audierit, adhibe tecum unum vel duos, ut in ore duorum, vel trium testium, stet omne verbum.

PL 13, 909B

我々があなたに、死から命へ来るよう迫っているのに、どうして我々があなたに対して罪を犯したと証明できようか。それでも、我々があなたに対して罪を犯したとあなたが思うなら、主が我々に対してあなたがどうせよと命じたかを受け取れ。主はこう言っている。「もし汝の兄弟が汝に対して罪を犯したなら、行って、彼と汝だけのところで彼を戒めよ。彼が聞き入れるなら、汝は兄弟を得たことになる。聞き入れないなら、一人か二人をともに連れて行け。二人または三人の証人の口によって、すべての事が確定されるためである。」

256

Quod si non audierit eos, dic ecclesiae: si autem ecclesiam non audierit, sit tibi tamquam ethnicus et publicanus (Ibid. 15) .

PL 13, 909B

「それでも彼らの言うことを聞き入れないなら、教会に告げよ。教会の言うことさえ聞き入れないなら、その者を汝にとって異邦人や徴税人のようにせよ」(マタイ18:15)。

257

Cum haec non feceris quae praeceperit Dominus fieri, cum non solum tu in te et nos non monueris, quibus praesentibus Athanasium unum e nobis convincens reum fuisse, sed coegeris eum inauditum a nobis damnari consacerdotibus suis, cum ei audientiam abstuleris, quomodo nos tu juste poteris incusare, quod enim deliquerimus in te, nihil horum mandatorum Domini cum impleveris?

PL 13, 909B

あなたは、主が行えと命じたことを行わなかった。あなたは〔主の命じたとおりに〕あなたと我々とのあいだで戒めることも、我々を前にして、我々の一人であるアタナシオスが有罪であったと立証することもせず〔底本は in te et nos。ミーニュの脚注に従って inter te et nos と読み、「あなたと我々とのあいだで戒めることも、我々を前にしてアタナシオスの罪を立証することもせず」の意に取った〕、むしろ、弁明を聞かれていないあの者を、その同僚の司教たちである我々に断罪させるよう強い、彼から弁明の機会を奪った。主のこれらの掟のどれ一つも果たさなかったあなたが、どうして、我々があなたに対して罪を犯したなどと、正しく責めることができようか。

258

Cur nos tam infeste persequeris, cum magis tu sis reus praevaricationis, qui minime circa nos, pro ut tibi dedit mandata Dei unicus Filius, egeris, sed qui pro ut placuerit inimico nostro diabolo, cuncta gesseris? illius etenim est hujusmodi consilium, illius talis voluntas, ut inauditus damnetur, ut absens interficiatur, ut innocentis cruor fundatur; cum non, inquam, rem egeris eo modo quo jusserit te agere Dominus.

PL 13, 909C

あなたは、神の独り子があなたに与えた掟のとおりには我々に少しも対処せず、我々の敵である悪魔の気に入るとおりにすべてを行ったのだから、むしろあなたこそ背反の罪に問われるべきである。それなのに、なぜ我々をこれほど敵意をもって迫害するのか。弁明を聞かずに断罪し、不在のうちに殺し、無実の者の血を流すこと、これこそ悪魔の計らいであり、悪魔の意志である。繰り返して言うが、あなたは、主があなたに行えと命じた仕方で事を行わなかったのである。

259

Fuisti ausus perferre ad beatam ecclesiam, fuisti ausus dicere: Peccavit Athanasius, et debet ab omnibus ejus condemnari communio? Sed quid dicere tentabis?

PL 13, 909C

あなたは、祝福された教会に向かって、あえて言った。「アタナシオスは罪を犯した。すべての者が彼との交わりを断たねばならない」と。だが、あなたは何と言おうとするのか。

260

In Deum deliquit; et ecce inveniri non potest quod in Deum deliquerit, si quidem neque tu, neque consacrilegi tui filii meretricis haeresis Arianae possitis testes admitti contra catholicum episcopum.

PL 13, 910A

「神に対して罪を犯した」と言うのか。だが、神に対して罪を犯したことは見いだされえない。あなたも、あなたと同じ冒瀆者であるアレイオス派の異端の娼婦の子らも、公同の司教に対する証人としては認められえないからである。

261

Dominus etenim loquebatur de tribus catholicis testibus, de servis majestatis suae, ut illis crederet beata ecclesia, non vobis profanis, ex adulterio de meretrice natis.

PL 13, 910A

主は、三人の公同の証人、すなわちその威光の僕たちについて語っていたのであり、祝福された教会がその者たちを信じるためであって、姦淫によって娼婦から生まれた瀆聖の者である諸君を信じるためではない。

262

Caeterum si non ita acceperimus Domini istud praeceptum, poterunt et Saturni atque omnium idolorum cultores admitti contra Dei domesticos testes; poterunt et comblasphemi tui a Deo derelicti sine lumine, ut tu es, positi Judaei.

PL 13, 910A

そうでなければ、主のこの掟をそのように受け取らないなら、サトゥルヌスやあらゆる偶像の崇拝者たちも、神の家の者たちに対する証人として認められうることになる。神に見捨てられ、あなたのように光を失って置かれているあなたの共謀の冒瀆者であるユダヤ人たちも、そうなりうる。

263

Si enim vos haeretici et quidem omnium sectarum admittendi estis testes contra Christianos, debent et ethnici et Judaei: siquidem sive Judaei, sive ethnici, sive vos haeretici positi extra Domini ecclesiam sitis sine Deo, ut tunc illi cuncti qui non fuerint in arca sanctissimi Noe.

PL 13, 910A

もし諸君異端者が、しかもあらゆる派の者たちが、キリスト教徒に対する証人として認められるべきなら、異邦人もユダヤ人も認められるべきである。ユダヤ人であれ、異邦人であれ、諸君異端者であれ、主の教会の外に置かれた者はみな神なき者であり、あの時、いとも聖なるノアの箱舟にいなかった者たち全員と同じだからである。

264

Ut enim illi positi extra arcam salvari non potuerunt, ita nec vos, sed sic sitis interituri, nisi credentes in unicum Dei Filium, ejus in sancta ecclesia fueritis commanentes nobiscum.

PL 13, 910B

あの者たちが箱舟の外に置かれて救われえなかったように、諸君も救われえない。むしろ諸君は、神の独り子を信じて、その聖なる教会で我々とともにとどまるのでないかぎり、そのように滅びるであろう。

265

Si igitur testes neque tu neque comblasphemi tui esse potestis, quomodo fecisti, insulsissime rex, damnari, et quidem a consacerdotibus suis, totius virum innocentiae?

PL 13, 910B

それなら、あなたも、あなたと共謀する冒瀆者たちも証人となりえない以上、最も愚かな王よ、あなたはどうして、全き無垢の人を、しかもその同僚の司教たちによって断罪させたのか。

266

Addo illud, quia jam illum accusaveratis fuisse homicidam apud Sardicam in synodo catholicorum, et probare minime valuerit iniquitas vestra. Addo quod tu ipse ad ecclesiam Alexandrinorum dederis litteras astruens illum virum justum, episcopum catholicum.

PL 13, 910B

さらに言う。諸君はすでに、サルディカの公同の司教たちの教会会議で、あの人が人殺しだったと告発したのに、諸君の不正は少しも立証できなかった。さらに言う。あなた自身がアレクサンドリアの教会に書簡を送って、あの人を義人、公同の司教であると述べたのである。

267

Ad ultimum, tametsi peccasset, Athanasius fuerat pellendus a populo sibi commisso, et quidem ut ille populus alium e corpore suo dignum peteret sibi fieri episcopum; non tamen fuerat gladio per te imperatorem petendus.

PL 13, 910C

最後に、たとえアタナシオスが罪を犯していたとしても、彼は、自分に委ねられた民から退けられるべきだったのであり、しかもその民が自分たちの体の中から、ふさわしい者を新しい司教に立てるよう求めるべきだったのである。皇帝であるあなたが剣で彼を追い求めるべきではなかった。

268

At cum tu loco innocentis, in quem nihil veri constituerit loco catholicus, miseris consacrilegum tuum Georgium, et nolentibus ejus maculari sacrilegio tantas contumelias, tantasque intuleris poenas, ut plurimos proscripseris, relegaveris in exsiliis, in metallis, quamplurimos etiam interfeceris, et hodie non desinas ea facere blasphemiam tuam, quae est et Georgii, suscipere nolentibus, quae irati hostes immanissimi barbari vix faciant; quomodo te arbitraris posse intelligi Christianum, qui et feris saevissimis videaris esse ferocior, et belluis omnibus immanior?

PL 13, 910C

ところがあなたは、無実の者の代わりに、公同の司教たちが何一つ真実として立てなかった者の代わりに〔底本の本文は崩れている(ミーニュの脚注)。脚注の解釈に従い、nihil loco veri を「何一つ真実として」と取った〕、あなたと同じ冒瀆者ゲオルギオスを遣わした。彼の冒瀆に汚されることを望まなかった者たちに、これほど多くの侮辱と刑罰を加え、非常に多くの者に追放を宣告し、流刑地や鉱山に追いやり、きわめて多くの者を殺しさえした。そして今日も、ゲオルギオスと同じあなたの冒瀆を、望まない者たちに受け入れさせることをやめない。それは、怒り狂った最も残忍な蛮族の敵でさえほとんど行わないことである。それなのに、あなたはどうして自分がキリスト教徒と理解されうると思うのか。あなたは最も残忍な野獣よりも凶暴で、あらゆる獣よりも猛々しいと見えるのに。

269

Fuisti ausus dicere Athanasium percutiendum, non conspiciens tunc vos Arianos esse punitos, et quidem Dei virtute, quando idololatriam introducere estis meditati in Domini ecclesiam. Sed adhuc dicas fortassis: Deliquit in me Athanasius.

PL 13, 911A

あなたは、アタナシオスは打たれるべきだと、あえて言った。そのときには、諸君アレイオス派が、主の教会に偶像崇拝を持ち込もうと企てた際に、神の力によって罰せられたことを見てもいなかったのである。だが、おそらくあなたはなお言うだろう。「アタナシオスは私に対して罪を犯した」と。

270

Ut omittam, quia et in hoc mendax sis, non sciebas scriptum quid circa in te delinquentes agere te praeceperit Dominus, ut sic gladio eum fuisses persecutus?

PL 13, 911A

この点でもあなたが偽りを言っていることは措くとしても、あなたは知らなかったのか。あなたに対して罪を犯す者たちにどう対処せよと、主があなたに命じたかが書かれているのを。それなのに、あなたはどうして剣で彼を追い立てたのか。

271

Tunc accedens ad eum Petrus, dixit ei: Domine, si peccaverit in me frater meus, quoties remittam ei? usque septies? Dicit illi: Non dico tibi usque septies, sed usque septuagesies septies (Ibid. 21) . An erubescis audire Athanasium fratrem tuum?

PL 13, 911A

「そのとき、ペトロが主に近づいて言った。『主よ、私の兄弟が私に対して罪を犯したなら、何度赦すべきでしょうか。七度までですか。』主は彼に言う。『七度までとは言わない。七度の七十倍までである』」(マタイ18:21)。あなたは、アタナシオスをあなたの兄弟と呼ぶのを聞いて恥じるのか。

272

Si Christianum te profiteris, debes omnes Christianos fratres dicere, et quidem non solum Athanasium, sed et eos quos videris stipem petentes.

PL 13, 911B

キリスト教徒であると公言するなら、あなたはすべてのキリスト教徒を兄弟と呼ばなければならない。アタナシオスだけでなく、施しを乞うているのを見かける者たちをもである。

273

Omnes etenim in ecclesia Domini constituti unum sumus ei, apud quem non sit acceptatio personarum: et tamen benefeceris, si nolis illum dici fratrem tuum.

PL 13, 911B

主の教会に置かれたすべての者は、人を分け隔てすることのない者〔神〕にとって一つだからである。それでもあなたは、彼があなたの兄弟と呼ばれることを望まないなら、それで良いことをしたことになる。

274

Tu etenim filius pestilentiae cum sis, et ille unus sit de filiis lucis, tu cum mancipium sis nostri inimici, et ille sit servus Dei, est iniquissimum si dicaris frater hominis Dei, praecursor antichristi.

PL 13, 911B

あなたは疫病の子であり、彼は光の子らの一人である。あなたは我々の敵の奴隷であり、彼は神の僕である。反キリストの先駆けであるあなたが、神の人の兄弟と呼ばれるなら、それはこのうえなく不正である。

275

Si deliquisse illum in te in aliquo videras, dimittendum ei fuerat illico a te, ut tibi dimitteret crimina propria Deus.

PL 13, 911B

もし彼があなたに対して何かで罪を犯したとあなたが見ていたなら、あなたはすぐに彼を赦すべきだった。神があなた自身の罪を赦すためである。

276

Nunc vero quia dimittere nequivisti propter contumaciam atque malevolentiam tuam, tibi, qui praeceptum Domini irritum fecisti, accipe quae possint praesentari: Tunc accedens ad eum Petrus dixit : Domine, si peccaverit in me frater meus, quoties remittam ei? usque septies?

PL 13, 911B

だが今や、あなたはかたくなさと悪意のゆえに赦すことができなかった。主の掟を無にしたあなたに、持ち出されうることを受け取れ。「そのとき、ペトロが主に近づいて言った。『主よ、私の兄弟が私に対して罪を犯したなら、何度赦すべきでしょうか。七度までですか。』」

277

Dicit illi: Non dico tibi usque septies, sed septuagesies septies. Ideo simile est habitum regnum coelorum homini regi, qui voluit rationem ponere cum servis suis: et cum coepisset rationem ponere, oblatus est ei unus qui debebat decem millia talenta: cum autem non haberet unde redderet, jussit eum dominus venumdari et uxorem ejus, et filios, et omnia quae habebat, et reddi debitum.

PL 13, 911C

「主は彼に言う。『七度までとは言わない。七度の七十倍までである。』それゆえ、天の国は、僕たちと決済しようとした王である人に似ている。決済を始めると、一万タラントの借りのある者が一人、王のもとに連れて来られた。返す当てがなかったので、主人は、彼とその妻と子らと持ち物のすべてを売り、負債を返済させるよう命じた。」

278

Procidens autem servus ille, orabat eum dicens: Patientiam habe in me, et omnia reddam tibi. Misertus autem dominus servi illius, dimisit eum, et debitum dimisit ei.

PL 13, 911C

「その僕はひれ伏して主人に願った。『私に辛抱してください。すべてお返しします。』主人はその僕を憐れみ、彼を放免して、負債を免除した。」

279

Egressus autem servus ille invenit unum ex conservis suis qui debebat ei centum denarios, et tenens suffocabat eum dicens: Redde quod debes. Et procidens servus ille rogabat eum dicens: Patientiam habe in me, et reddam tibi.

PL 13, 912A

「ところがその僕は出て行って、自分に百デナリオンの借りのある仲間の僕の一人を見つけ、つかまえて首を絞めて言った。『借りているものを返せ。』その仲間の僕はひれ伏して願った。『私に辛抱してください。お返しします。』」

280

Ille autem noluit, sed abiit, et misit eum in carcerem, donec redderet debitum. Videntes autem conservi ejus quae fiebant, contristati sunt, et venerunt, et narraverunt domino suo omnia quae facta erant.

PL 13, 912A

「しかし彼は聞き入れず、出て行って、負債を返すまでその者を牢に入れた。仲間の僕たちは、起こったことを見て悲しみ、行って、起こったことをすべて主人に告げた。」

281

Tunc vocavit eum dominus suus, et ait illi: Serve nequam, omne debitum remisi tibi, quia rogasti me: non oportuit te quoque misereri conservo tuo, sicut et ego misertus sum tibi?

PL 13, 912A

「そのとき主人は彼を呼んで言った。『悪い僕よ、汝が私に願ったから、私は汝の負債をすべて免除した。私が汝を憐れんだように、汝も仲間の僕を憐れむべきではなかったか。』」

282

Et iratus dominus ejus tradidit eum tortoribus, quoad usque redderet universum debitum. Sic et vobis faciet Pater meus qui in coelis est, si non remiseritis unusquisque fratri suo de cordibus vestris (Ibid.) .

PL 13, 912A

「主人は怒って、負債をすべて返すまで彼を獄吏たちに引き渡した。汝らがそれぞれ自分の兄弟を心から赦さないなら、天にいる我が父も、汝らに同じようにするであろう」(マタイ18)。

283

Quid respondes ad haec tu, cujus mentis oculi videre minime potuerint haec quae praeceperit fieri Dominus?

PL 13, 912B

これらに対してあなたは何と答えるのか。主が行えと命じたことを、心の目でまったく見ることができなかったあなたは。

284

Ubi ponis illud quod neque in te, neque in Deum deliquerit, sed sit sustinens persecutionem, cur apostolicam teneat fidem, cur nolit fieri ut tu es sacrilegus?

PL 13, 912B

彼があなたに対しても神に対しても罪を犯しておらず、ただ迫害を耐えている、その理由は、彼が使徒の信仰を保っているからであり、あなたのような冒瀆者になることを望まないからである。このことを、あなたはどこに置くのか。

285

Firmasti interficere veritatis praedicatorem cupiens in eo te collocari honore, in quo sunt illi, quos in evangelio et prophetarum interfectores designat Dominus, et impias manus ad ipsum etiam porrecturos aperit dicens: Homo erat paterfamilias qui plantavit vineam, et sepem circumdedit; et fodit in ea torcular, et aedificavit turrem, et locavit eam colonis, et peregre profectus est.

PL 13, 912B

あなたは真理の宣教者を殺すと決め、福音書の中で、預言者たちを殺した者として主が示し、また主自身にさえ不敬の手を伸ばすと明かしている者たちの名誉ある地位に、自分が置かれることを望んでいる。主はこう言っている。「ある家の主人がいて、ぶどう畑を作り、垣根を巡らし、その中に酒ぶねを掘り、塔を建て、農夫たちに貸して、遠くへ旅立った。」

286

Cum tempus autem fructuum appropinquasset, misit servos suos ad colonos, ut acciperet de fructibus suis: et coloni apprehensis servis unum ceciderunt, alterum autem lapidaverunt, alium vero occiderunt. Iterum misit ad illos servos plures, et fecerunt eis similiter.

PL 13, 912B

「収穫の時が近づくと、主人は自分の取り分の実を受け取るために、僕たちを農夫たちのもとへ遣わした。農夫たちは僕たちを捕らえ、一人を打ち、一人を石で打ち、一人を殺した。主人はもう一度、前より多くの僕たちを彼らのもとへ遣わしたが、彼らは同じように扱った。」

287

Novissime autem misit illis filium suum unicum dicens: Verebuntur filium meum. Coloni autem videntes filium dixerunt inter se: Hic est haeres, venite, occidamus illum, et habebimus haereditatem ejus: et apprehensum eum occiderunt, et ejecerunt eum extra vineam.

PL 13, 912C

「最後に、主人は彼らのもとへ、自分の独り子を遣わして言った。『私の子なら敬うだろう。』ところが農夫たちは子を見て、互いに言った。『これは跡取りだ。さあ、殺してしまおう。そうすれば、その相続財産は我々のものになる。』そして彼を捕らえ、殺して、ぶどう畑の外に放り出した。」

288

Cum ergo venerit dominus vineae, quid faciet colonis illis? Dicunt illi : Malos male perdet illos, vineam locabit aliis colonis, qui reddent ei fructum temporibus suis (Ibid., XXI, 23) .

PL 13, 912C

「ではぶどう畑の主人が来たとき、あの農夫たちをどうするだろうか。」彼らは主に言った。「悪い者どもを無残に滅ぼし、ぶどう畑を、時期が来れば実を納める別の農夫たちに貸すでしょう」(マタイ21:23)〔引照は21:23と刷るが、引用は21:33–41にあたる〕。

289

Ex his quia esse unus magnopere desideraris, et nos socios criminum tuorum suadebas fieri: neque enim alia sunt consilia tua ab illorum nefariis consiliis, qui inveniuntur prophetas interemisse, qui denique in unicum Dei Filium impias porrexerint manus; maxime cum etiam passiones beatorum istorum missorum ad colonos ad nihilum sis redigens, astruendo illos fuisse interfectos propter eum qui fuerit quando non fuerit; cum clament sacrae scripturae, quia unicus Dei Filius semper regnaverit, ac sit regnans cum Patre.

PL 13, 913A

あなたはこれらの者の一人になることを切に望み、我々をもあなたの罪の仲間にしようと勧めた。あなたの企ては、預言者たちを殺し、ついには神の独り子に不敬の手を伸ばした者たちのあの邪悪な企てと少しも違わない。とりわけあなたは、農夫たちのもとへ遣わされたあの祝福された者たちの受難さえ、無に帰している。彼らが殺されたのは、「存在しなかった時があった」とされる者のゆえだと〔アレイオス派の定式「彼が存在しなかった時があった」を指す〕主張することによってである。聖なる書は、神の独り子が常に王であり、父とともに王として治めていると叫んでいるのに。

290

Unam habere deitatem aperiunt dominicae litterae Patrem, et unicum ejus Filium; et dicis eum, pro quo interfecti sunt prophetae gloriosi, factum esse ex nihilo. Si enim tu quae dicis vera sunt, constat propter creaturam interfectos beatos prophetas.

PL 13, 913A

主の文書は、父とその独り子とが一つの神性を持つことを明らかにしている。ところがあなたは、そのために栄光ある預言者たちが殺されたその者を、無から造られたものだと言う。もしあなたの言うことが真実なら、祝福された預言者たちは被造物のために殺されたことになる。

291

Et ubi erit illud quod ingenti indignatione irascatur Dominus in eos, qui serviant creaturae quam creatori?

PL 13, 913B

だとすれば、創造主よりも被造物に仕える者に対して主が大いに憤って怒るということは、どこに置かれるのか。

292

Si pro creatura interfecti sunt beati prophetae, quomodo eos habet charissimos Deus? quomodo quia ipsorum verbis non crediderunt Judaei, sunt hodie Dei inimici?

PL 13, 913B

もし祝福された預言者たちが被造物のために殺されたのなら、神はどうして彼らを最も愛するのか。ユダヤ人たちは、預言者たちの言葉を信じなかったために、今日、神の敵とされているのは、どうしてか。

293

Unde Dei Judaei inimici? unde extra Domini positi inveniuntur vineam? nisi quia prophetarum interemptores exstitissent, nisi quia aeternum Deum aeterni Dei Filium praedicaverint prophetae, et illi comblasphemi tui non solum non crediderint prophetiae eorum, sed et eosdem interemerint.

PL 13, 913B

ユダヤ人が神の敵であり、主のぶどう畑の外に置かれていると見いだされるのは、なぜか。彼らが預言者たちを殺した者となったからであり、預言者たちが、永遠の神の子を、永遠の神として宣べ伝えたのに、あなたの共謀の冒瀆者であるあの者たちが、その預言を信じなかっただけでなく、預言者たちを殺したからでなくて何であろうか。

294

Quid etenim persecutos fuisse arbitraris in prophetis Judaeos, nisi unicum Dei Filium, sicut et in apostolis atque martyribus? Ex te saltem cognosce vera esse quae dico: siquidem et tu, quem in Athanasio nec non et in nobis, Dei verum persequaris Filium.

PL 13, 913B

ユダヤ人たちが預言者たちにおいて迫害したのは、神の独り子にほかならないと、あなたは考えるべきではないのか。使徒たちや殉教者たちにおいてもそうである。せめてあなた自身から、私の言うことが真実であると知れ。あなたもまた、アタナシオスにおいて、また我々においても、神の真の子を迫害しているのだから。

295

Cum haec ita sint, censueras nos jungendos interfectoribus prophetarum, justorum sanguinis fusoribus, consacrilegis tuis, hoc est Judaeis, ipsorum videlicet quia sis imitator.

PL 13, 913C

こうである以上、あなたは我々を、預言者たちを殺した者たち、義人たちの血を流した者たち、すなわちあなたと同じ冒瀆者たちであるユダヤ人たちに結びつけようと決めていた。あなたがそのまねをする者だからである。

296

Nec enim alia de re, Athanasium damnate, dixisti, susciperemus etiam Arii fidem mandasti, nisi ut et in effusione sanguinis justorum, et in negando unicum Dei Filium pares fuissemus Judaeorum, quorum jam tu sis in omnibus particeps.

PL 13, 913C

「アタナシオスを断罪せよ」とあなたが言い、アレイオスの信仰をも受け入れよと命じたのは、ほかの理由によるのではない。義人たちの血を流すことにおいても、神の独り子を否むことにおいても、我々が、あなたがすでにあらゆる点で仲間となっているユダヤ人たちと同等になるためである〔「dixisti, susciperemus … mandasti」の係りが定かでない。「断罪せよと言い、受け入れよと命じた」と取った〕。

297

Si enim illi prophetas interemerunt eos qui de adventu loquebantur unici Dei Filii, et tu eos interficis qui sint credentes, sicut crediderunt prophetae.

PL 13, 913C

彼らが、神の独り子の到来について語った預言者たちを殺したように、あなたも、預言者たちが信じたとおりに信じる者たちを殺している。

298

Sed quamdiu de his cum incredulo? cum proposuerim tibi manifestare, unum te esse ex illis, ad quos dicit Dominus: Ideo dico vobis, quia auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructum ejus (Ibid., 43) .

PL 13, 913C

だが、不信仰な者に対して、いつまでこれらのことを論じるのか。私は、あなたが、主がこう告げた者たちの一人であることを明らかにすると決めたのだ。「それゆえ我は汝らに言う、神の国は汝らから取り上げられ、その実を結ぶ民に与えられるであろう」(マタイ21:43)。

299

Neque enim tu in gente hac es, quae fructus inveniatur facere justitiae, ut non unus esse pronuncieris ex illis, quos pulsos esse a Dei regno propter justorum necem et incredulitatem suam audias.

PL 13, 913D

あなたはその実を、義の実として結ぶと認められるこの民の中にはいない。したがってあなたは、義人たちを殺し、自らの不信仰のゆえに神の国から追われたと聞く者たちの一人であると、宣告されないことはない。

300

Esse te adverte haec gerendo inter illos, quorum nequitias aperiens dicit Dominus: Simile est regnum coelorum homini regi, qui fecit nuptias filio suo, et misit servos suos ad invitatos ad nuptias (Ibid. XXII, 2) . Et infra: Et noluerunt venire.

PL 13, 914A

このようなことを行うことで、あなたは、主がその悪を明らかにして語った者たちの中にいることに気づけ。主はこう言っている。「天の国は、自分の子のために婚宴を催した王である人に似ている。王は僕たちを遣わして、婚宴に招いた者たちを呼ばせた」(マタイ22:2)。さらに後にはこうある。「しかし彼らは来ようとしなかった。」

301

Iterum misit ad illos servos dicens: Dicite invitatis: Ecce prandium paravi meum: tauri mei, et saginata occisa, et omnia parata; venite ad nuptias.

PL 13, 914A

「王はもう一度、僕たちを彼らのもとへ遣わして言った。『招いた者たちにこう言え。見よ、私は昼食の用意をした。私の雄牛と肥えた家畜は屠られ、すべて整った。婚宴に来なさい。』」

302

Illi autem neglexerunt, et abierunt alii in villam suam, alii vero ad negotiationem suam; reliqui vero tenuerunt servos ejus, et contumelia affectos occiderunt.

PL 13, 914A

「しかし彼らは無視して、ある者は自分の畑へ、ある者は自分の商売へと出て行った。残りの者は王の僕たちをつかまえ、侮辱して殺した。」

303

Ille rex cum audisset, iratus est, et misit exercitum suum, et perdidit homicidas illos, et civitates eorum incendit.

PL 13, 914A

「王はこれを聞いて怒り、軍隊を送って、あの人殺しどもを滅ぼし、彼らの町を焼き払った。」

304

Tunc ait servis suis: Nuptiae quidem paratae sunt, sed qui erant invitati, non fuerunt digni: ite ergo ad exitus viarum, et quoscumque inveneritis, vocate ad nuptias.

PL 13, 914A

「それから王は僕たちに言った。『婚宴の用意はできているが、招いた者たちはふさわしくなかった。だから、大通りの辻に出て行き、出会った者をだれでも婚宴に呼んで来なさい。』」

305

Et egressi servi in vias congregaverunt quotquot invenerunt, malos et bonos, et impletae sunt nuptiae a discumbentibus.

PL 13, 914B

「僕たちは通りに出て行き、出会った者を、悪い者も良い者も皆集めた。こうして婚宴の席は、客でいっぱいになった。」

306

Intravit autem rex ut videret discumbentes, et vidit ibi hominem non vestitum veste nuptiali, et ait illi: Amice, quomodo huc venisti non habens vestimentum nuptiale? At ille obmutuit.

PL 13, 914B

「王は客を見ようとして入って来ると、そこに婚礼の礼服を着ていない人を見つけた。そして彼に言った。『友よ、婚礼の礼服を着ないで、どうしてここに入って来たのか。』しかし彼は黙っていた。」

307

Tunc dixit rex ministris: Tollite eum pedibus et manibus, et mittite eum in tenebras exteriores: ibi erit fletus et stridor dentium (Ibid. 3) .

PL 13, 914B

「そこで王は給仕たちに言った。『彼の手足を縛って、外の闇に投げ出せ。そこには嘆きと歯ぎしりがある』」(マタイ22:3)。

308

Quia itaque sine vestitu sis nuptiarum, Constanti, eris in perpetuum, nisi te converteris, talis, qualis ille, cui dicitur: Amice, quomodo huc intrasti non habens vestem nuptialem (Ibid. 12) ? Sic venturus in tenebras exteriores.

PL 13, 914B

コンスタンティウスよ、あなたは婚礼の礼服を着ていないのだから、立ち返らないかぎり、永遠に、こう言われたあの者と同じ者であろう。「友よ、婚礼の礼服を着ないで、どうしてここに入って来たのか」(マタイ22:12)。このように、外の闇へ行くことになる。

309

Nec dubites etenim te venturum ad exteriores tenebras, quandoquidem jam totus in tenebras sis conversus. Illi etenim, qui justorum fuderunt sanguinem prophetarum, qui unicum Dei negaverunt Filium, et tenebrae, et filii diaboli vocantur.

PL 13, 914B

あなたが外の闇へ行くことを疑ってはならない。あなたはすでに全身が闇へと変わっているのだから。義人である預言者たちの血を流した者たち、神の独り子を否んだ者たちは、闇とも悪魔の子らとも呼ばれている。

310

Quia haec sis et ipse agens, utique et tenebrarum, et diaboli filius eris perseveraturus, nisi tibi consulueris.

PL 13, 914C

あなた自身がこれらのことを行っているのだから、自分のことを考えないかぎり、あなたは闇の子、悪魔の子としてとどまり続けることになる。

311

Quomodo, dicis, consulere mihi potero? ut persequi nos desinas, et fidem apostolicam suscipias; qui nisi feceris, ut es nunc, semper futurus inter illos, ad quos dicitur: Vae vobis, Scribae et Pharisaei hypocritae, qui decimatis mentham et anethum, et cyminum, et reliquistis quae graviora sunt legis, judicium, et misericordiam, et fidem: haec oportuit facere, et illa non omittere: duces caeci, liquantes culicem, camelum autem contraglutientes (Ibid. XXIII, 23) .

PL 13, 914C

あなたは言う。どうすれば自分のことを考えることができるのか、と。我々を迫害するのをやめ、使徒の信仰を受け入れることだ。そうしないなら、あなたは今のままで、いつまでもあの者たちの中にいることになる。その者たちにはこう言われている。「災いだ、汝らは、偽善者である律法学者とファリサイ派の者たちよ。ハッカとイノンドとクミンの十分の一を納めながら、律法のより重いもの、すなわち裁きと慈しみと信仰をおろそかにしている。これらを行うべきであり、あれらをおろそかにしてはならない。目の見えない案内人たちよ、ぶよはこして除くが、らくだは飲み込んでいる」(マタイ23:23)。

312

Si non tu haec digne audis cum illis, ubi est justum judicium quod procedit a te, qui justum virum, apostolicam cur sit praedicans fidem, nitaris interficere?

PL 13, 914D

もしあなたがこれらの言葉を、あの者たちとともにふさわしく聞いていないというなら、あなたから出る正しい裁きはどこにあるのか。あなたは、使徒の信仰を宣べ伝えているという理由で、正しい人を殺そうと努めているのに。

313

Ubi est justum judicium? qui eos sis omnibus viribus imperii tui persequens, quos videas neque damnare velle inauditum, neque fidem catholicam deserere, et eos sis diligens, quos cognoscas tecum et sanguinem innocentis fudisse, et fidem evangelicam respuisse.

PL 13, 914D

正しい裁きはどこにあるのか。あなたは、弁明を聞かずに断罪することも、公同の信仰を捨てることも望まない者たちを、帝国のあらゆる力で迫害し、あなたとともに無実の者の血を流し、福音の信仰を退けたと知っている者たちを、愛しているのだから。

314

Quae est apud te, et in te constituta misericordia, quae ut exhibeatur, lex praecepit sancta? nempe illa quae torquet, proscribit, deportat, mittit in carcerem, deducit ad exsilia, collocat in metalla; illa quae fami, siti, verberibus, nuditate necat; ad ultimum illa quae gladio punit.

PL 13, 915A

聖なる律法が示すよう命じた慈しみは、あなたのもと、あなたのうちに、どのようにあるのか。それは、拷問し、追放を宣告し、流刑にし、牢に入れ、追放地へ連れて行き、鉱山に送り込み、飢えと渇きと鞭打ちと裸とによって殺し、ついには剣で罰するもののことなのか。

315

Haec est, Constanti, tua misericordia, quae non veniat ex lege Dei, sed ex praesumptione diaboli. Judicium, et misericordiam, et fidem, haec, inquit, vos oportuit facere, et illa non omittere (Ibid.) .

PL 13, 915A

コンスタンティウスよ、これがあなたの慈しみである。それは神の律法から来るのではなく、悪魔の思い上がりから来る。主は言う。「裁きと慈しみと信仰、汝らはこれらを行うべきであり、あれらをおろそかにしてはならない」(マタイ23)。

316

Ubi est fides tua? qui fidem, quam tenuerunt Abraham, Isaac, et Jacob beatissimi, et cuncti prophetae, apostoli, ac martyres, damnaveras, et illam statueris suscipiendam a cunctis Dei cultoribus, quam contra hanc catholicam fidem diabolus per magistrum vestrum Arium vomuerit.

PL 13, 915A

あなたの信仰はどこにあるのか。あなたは、いとも祝福されたアブラハム、イサク、ヤコブ、またすべての預言者、使徒、殉教者が保った信仰を断罪し、悪魔が諸君の師アレイオスを通して、この公同の信仰に逆らって吐き出した信仰を、神を崇めるすべての者が受け入れるべきものとして定めたのだから。

317

Quibus ex rebus esse intelligeris unus ex illis qui dignoscantur audire: Vae vobis, Scribae et Pharisaei hypocritae, qui decimatis mentham, et anethum, et cyminum, et reliquistis quae graviora sunt legis, judicium, et misericordiam, et fidem: haec oportuit facere, et illa non omittere: duces caeci, liquantes culicem et camelum transglutientes (Ibid.) .

PL 13, 915B

これらのことから、あなたは次のように言われるのが聞こえる者たちの一人であると分かる。「災いだ、汝らは、偽善者である律法学者とファリサイ派の者たちよ。ハッカとイノンドとクミンの十分の一を納めながら、律法のより重いもの、すなわち裁きと慈しみと信仰をおろそかにしている。これらを行うべきであり、あれらをおろそかにしてはならない。目の見えない案内人たちよ、ぶよはこして除くが、らくだは飲み込んでいる」(マタイ23)。

318

Aut negabis culicem te liquare, et camelum transvorare, homo, qui, cum stipem non solum rogatus, sed et tribuens sis nonnumquam sponte, tamen, ut est saepe dictum, proscribas Christianos se confitentes, deportas, torqueas, postremo interficias: et idcirco esse te cum illis debes advertere, ad quos dicatur: Vae vobis, Scribae et Pharisaei hypocritae, quia similes estis sepulcris dealbatis, quae aforis parent hominibus speciosa, intus vero plena sunt ossibus mortuorum, et omni spurcitia: sic et vos aforis quidem paretis hominibus justi, intus vero pleni estis hypocrisi et iniquitate (Ibid. 27) .

PL 13, 915B

それとも、人よ、あなたは自分がぶよをこして除き、らくだを飲み込んでいることを否定するのか。あなたは、乞われただけでなく、ときには自ら進んで施しを与えていながら、すでにたびたび言ったとおり、キリスト教徒であると公言する者たちに追放を宣告し、流刑にし、拷問し、ついには殺している。だから、あなたはあの者たちとともにいることに気づかなければならない。その者たちにはこう言われている。「災いだ、汝らは、偽善者である律法学者とファリサイ派の者たちよ。汝らは白く塗った墓に似ている。外側は人々に美しく見えるが、内側は死者の骨とあらゆる汚れで満ちている。そのように汝らも、外側は人々に義人と見えるが、内側は偽善と不義で満ちている」(マタイ23:27)。

319

Es ex illis interfectoribus, ad quos dicitur: Serpentes, generamina viperarum, quomodo fugietis a judicio gehennae?

PL 13, 915C

あなたは、こう言われているあの殺す者たちの一人である。「蛇どもよ、まむしの子らよ、ゲヘナの裁きからどうして逃れられようか。」

320

Ideo ecce mitto ad vos prophetas, et sapientes, et scribas, et ex illis occidetis, et crucifigetis, et persequimini de civitate in civitatem, ut veniat ad vos omnis sanguis justorum, qui effusus est super terram, a sanguine Abel justi usque ad sanguinem Zachariae filii Barachiae, quem occidistis inter templum et altare.

PL 13, 915C

「それゆえ、見よ、我は汝らに預言者たち、賢者たち、律法学者たちを遣わす。汝らはそのうちの者を殺し、十字架につけ、町から町へと追い回す。それは、義人アベルの血から、汝らが神殿と祭壇の間で殺したバラキアの子ザカリアの血に至るまで、地上に流されたすべての義人の血が、汝らに及ぶためである。」

321

Amen vobis dico, venient haec omnia super generationem istam (Ibid. 33) . Probaris actibus tuis ex alio genere te esse vipereo . Inveniris etenim esse unus ex illis, ad quos haec quod perpetraturi essent dicebantur.

PL 13, 916A

「まことに汝らに言う、これらすべてのことはこの世代の上に臨む」(マタイ23:33)。あなたは自らの行いによって、自分があの蝮の族の出であることを証している〔底本は alio(別の)。ミーニュの脚注は ex illo genere vipereo(あの蝮の族の)と読むのがよいとする。ガランドは quam vipereo を提案する〕。実際あなたは、これらのことを行うであろうと語られていた者たちの一人であることが明らかになっている。

322

Aut si negas esse te ex illis qui audiunt ore Domini: Serpentes, generamina viperarum (Ibid.) ; proba non te, sed Judaeos destinasse militem ad Alexandriam, Judaeorum militem obsedisse fores Dei domus, Judaeorum militum ducem fuisse Syrianum.

PL 13, 916A

あるいは、「蛇ども、蝮の子らよ」(マタイ23)と主の口から聞く者たちの一人であることをあなたが否むのなら、証明してみよ。アレクサンドリアに兵を差し向けたのも、神の家の戸口を兵で囲んだのも、あなたではなくユダヤ人であり、ユダヤ人の兵の将がシュリアヌスであったと。

323

Proba Judaeos ingressos basilicam cum armis, atque certum numerum interfecisse. Si probare non potes, quia constet te misisse ad Dei impugnandam religionem, rectissime dicimus te unum esse ex illis, ad quos dictum est: Serpentes, generamina viperarum, quomodo fugietis judicium gehennae (Ibid.) ?

PL 13, 916A

ユダヤ人が武器を携えて聖堂に押し入り、かなりの数の者を殺したと証明してみよ。もし証明できないのなら、神の信仰を攻撃するためにあなたが兵を送ったのは明らかであるから、「蛇ども、蝮の子らよ、どうしてゲヘナの裁きから逃れられようか」(マタイ23)と言われた者たちの一人があなただと、我々は至極当然に言うのである。

324

Non sine dubio fugies judicium gehennae, sed eris semper illic ardens cum conserpentibus tuis, nisi tibi prospexeris. Tunc, inquit, tradent vos in tribulationem, et occident vos: et eritis odio omnibus gentibus propter nomen meum.

PL 13, 916B

あなたは疑いなくゲヘナの裁きから逃れることはなく、自ら省みないかぎり、そこであなたの同類の蛇どもとともにとこしえに燃えるであろう。「そのとき」と主は言う、「人々は汝らを苦難に引き渡し、汝らを殺す。汝らはわが名のゆえにすべての国々に憎まれる」。

325

Et tunc scandalizabuntur multi: et invicem tradent, et odio habebunt invicem: et multi pseudoprophetae exsurgent, et seducent multos: et quoniam abundabit iniquitas, perfrigescet charitas multorum (Ibid. XXIV, 9) .

PL 13, 916B

「そのとき多くの者がつまずき、互いに引き渡し、互いに憎み合う。多くの偽預言者が起こり、多くの者を惑わす。不法がはびこるゆえに、多くの者の愛は冷える」(マタイ24:9)。

326

Si non mens tua sacrilega scit me propter unicum Dei Filium pati persecutionem a te, poteris non esse de illo genere, non esse in illorum sententia, ad quos dicitur: Serpentes, generamina viperarum, quomodo fugietis a judicio gehennae?

PL 13, 916B

神の独り子のために私があなたから迫害を受けているのを、あなたの瀆聖の心が知らないのなら、あなたはあの族の者ではなく、「蛇ども、蝮の子らよ、どうしてゲヘナの裁きから逃れられようか」と言われた者たちの考えに与していないこともありえよう。

327

Ideo ecce mitto ad vos prophetas, et sapientes, et scribas, et ex illis occidetis, et crucifigetis, et persequimini de civitate in civitatem (Ibid. XXXIII, 33) . Quae cum tu sis hodie gerens, negare non audebis te de vipera esse progeniem.

PL 13, 916C

「それゆえ見よ、私は汝らに預言者、知者、律法学者を遣わす。汝らはそのうちの者を殺し、十字架につけ、町から町へと迫害する」(マタイ23:34〔底本の引照は XXXIII, 33 で、XXIII の誤り。前節から続く引用の起点(23:33)を示す〕)。今日あなたがこれを行っている以上、自分が蝮の末裔であることをあえて否むことはできまい。

328

Interemisti enim multis in locis plurimos Christianorum, alios detines vinctos in carceribus, in ergastulis; etiam hinc poteris videre te unum esse ex illis, ad quos dicitur: Serpentes, genimina viperarum (Ibid.) ; et infra: Ecce ego mitto ad vos prophetas, et sapientes, et scribas, et ex illis occidetis (Ibid. 34) : dum non eos dignaris exsecrari, quos videas per abundantem iniquitatem tuam recessisse ab apostolica fide, illos, quorum perfrixerit charitas, sed eos quos videas permanere in eo statu fidei, in quo manentes beati prophetae, apostoli, atque martyres meruerunt aeternas Dei consequi amicitias.

PL 13, 916C

あなたは多くの場所で非常に多くのキリスト教徒を殺し、ほかの者たちを牢に、奴隷牢に縛って留めている。このことからも、「蛇ども、蝮の子らよ」(マタイ33)と言われた者たちの一人があなただと分かるはずである。また下に、「見よ、私は汝らに預言者、知者、律法学者を遣わす。汝らはそのうちの者を殺す」(マタイ33:34)とある。あなたは、自分の不法がはびこったために使徒の信仰から離れ、愛が冷えた者たちを憎もうとはせず、聖なる預言者、使徒、殉教者たちがそこにとどまることによって神のとこしえの友情を得るにふさわしいとされた、その信仰の状態にとどまっていると見る者たちを憎んでいるのである。

329

Non enim apud Alexandriam Machetam et Dydimam ex presbyteris exsecraris, qui noscantur ex Christianis facti Ariani, sed eos, quos adhuc cognoscis stare nobiscum.

PL 13, 917A

あなたはアレクサンドリアで、キリスト教徒からアレイオス派になったと知られている司祭のマケタスとディデュマスを憎んでいるのではなく、今なお我々とともに立っていると知っている者たちを憎んでいるのである。

330

Aut si non ita est, cur nunc non exsecraris Dydimam et Machetam, quos antea exsecrabaris? nisi quia tunc a te fuissent exsecrabiles habiti, quia essent adhuc scilicet Christiani, nunc vero sint tibi charissimi, quia videlicet esse coeperunt, ut tu es apostata, blasphemi.

PL 13, 917A

そうでないなら、なぜ今はディデュマスとマケタスを憎まないのか。以前は憎んでいたではないか。それは、当時はまだキリスト教徒であったがゆえにあなたに憎むべき者と見なされ、今は、あなたが背教者であるのと同じく、冒瀆者となり始めたがゆえに、あなたに最も愛される者となったからにほかならない。

331

Sed jam credimus, te post tantas probationes tibi exhibitas te unum esse ex illis, ad quos dicitur, Serpentes, genimina viperarum, quomodo fugietis a judicio gehennae (Ibid. 33) ? daturum te operam quo possis curare vulnera tibi per diabolum inflicta tam gravia, quia et homicida sis et sacrilegus: a quibus criminibus si te nolueris liberari, sanguis tuus requiratur a te, nos coram Deo mundi futuri a sanguine tuo, qui tibi omnibus veritatem patefecerimus modis; a te non solum tuus, sed et eorum requiretur sanguis, quos aut ad haeresem perduxisti suscipiendam, aut ad innocentem illexisti jugulandum.

PL 13, 917B

だが我々はすでに信じている、あなたが「蛇ども、蝮の子らよ、どうしてゲヘナの裁きから逃れられようか」(マタイ33:33)と言われた者たちの一人であることを示すこれほど多くの証明があなたに示された以上、あなたは、悪魔によって負わされたかくも深い傷を癒そうと努めるであろうと。あなたは人殺しであり、冒瀆者でもあるからである。これらの罪から解放されることをあなたが望まないなら、あなたの血はあなた自身に求められる。我々は、あらゆる方法であなたに真理を明らかにしたのだから、神の前であなたの血に関わりなき者となる。あなたからは、あなた自身の血だけでなく、異端を受け入れるようにあなたが導いた者たち、あるいは無実の者を殺すようにあなたが誘った者たちの血も求められる。

332

Sed si dixeris: Arbitrabar illorum catholicam fuisse fidem, quos dicitis Arianos; si in fidei nutasti causa, si quod ii qui credere se dicant in creaturam ignorasti quod sint haeretici, hi qui dicant Deum non habere verum Filium, numquid etiam hoc ignorasti, quia non sit justum gladio persequi innocentem? numquid fugerat te dixisse Dominum beato Petro: Converte gladium tuum in loco suo .

PL 13, 917B

だが、あなたはこう言うかもしれない。「あなたがたがアレイオス派と呼ぶ者たちの信仰を、私は公同のものだと思っていた」と。信仰の問題で迷ったのだとしても、被造物を信じると言う者たち〔底本の構文が崩れている。「被造物の内に信ずると称する者たちが異端者であるのを知らなかったとしても」と解した〕、神には真の子がないと言う者たちが異端者であるのを知らなかったのだとしても、無実の者を剣で迫害するのが正しくないということまで知らなかったのか。主が聖ペトロに「汝の剣をもとの所に収めよ」と言ったのを、あなたは忘れていたのか。

333

Omnes enim qui accipiunt gladium, gladio peribunt (Ibid. XXVI, 52) ? Quid interea, Constanti, acturus, qui tantam Christi Dei unici Filii servorum interemeris multitudinem?

PL 13, 917C

「剣を取る者はみな剣で滅びる」(マタイ26:52)。コンスタンティウスよ、キリストなる神の独り子の僕たちを、これほど多く殺したあなたは、いったいどうするつもりなのか。

334

Videas etenim eum, quem in nos persequeris, dicere, quod omnes qui gladium accipiunt, gladio sunt perituri ? qui nisi veniam facinorum tuorum, credens in eum quem negans fueris, consecutus toties merearis et quidem Dei percuti gladio, quoties tu percusseris ejus clementiae dicatos.

PL 13, 917C

実際、あなたが我々の内に迫害している者その人が、剣を取る者はみな剣によって滅びると言っているのが、あなたには分かるはずである(マタイ26:52)。あなたは何を受けるのか。あなたは、自分が否んだその者を信じて自らの所業の赦しを得ないかぎり、彼の慈しみに献げられた者たちを打った回数と同じだけ、神の剣に打たれるに値する。

335

Quis homo Dei sacerdotibus imponendam dixisti necessitatem ad absentem percutiendum, ad inauditum puniendum, ad innocentis fundendum sanguinem? Cur noluisti audiri Athanasium consacerdotem nostrum a nobis?

PL 13, 918A

何者なのか、あなたは。不在の者を打て、弁明を聞かれぬ者を罰せよ、無実の者の血を流せと、神の司教たちに強いるべきだと言ったとは〔底本の構文は崩れており、「何者が」と問う形か「何という人間か」の嘆きか定かでない。後者と取った。ミーニュの脚注はラティーニの読み Qui homo を挙げる〕。なぜあなたは、我々の同僚の司教アタナシオスが我々から聞かれることを望まなかったのか。

336

Cur sic more latronum occulte nos jugulare Dei hominem volueras? nisi quia sis ex illis, in quorum exprobrationem prolata sint haec: Nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, Filius hominis qui est in coelis .

PL 13, 918A

なぜ、盗賊のやり方で、我々に神の人を密かに殺させようとしたのか。あなたが、次の言葉を非難として向けられた者たちの一人だからにほかならない。「天から降った者、天にいる人の子のほかには、だれも天に昇った者はいない」。

337

Sicut enim Moyses exaltavit serpentem in deserto, sic oportet exaltari Filium hominis, ut omnis qui credit in eum, habeat vitam aeternam. Sic enim Deus mundum dilexit, ut Filium suum unicum daret, ut omnis qui credit in eum, non pereat, sed vitam aeternam habeat.

PL 13, 918A

「モーセが荒れ野で蛇を上げたように、人の子も上げられねばならない。彼を信じる者がみな永遠の生命を得るためである。神は世をこれほど愛して、その独り子を与えた。彼を信じる者がみな滅びることなく、永遠の生命を得るためである」。

338

Non enim misit Deus Filium suum in mundum ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum. Ideo qui credit in eum, non judicatur: qui autem non credit in eum, jam judicatus est, quia non credidit in nomine unici Filii Dei.

PL 13, 918B

「神が子を世に遣わしたのは、世を裁くためではなく、世が彼によって救われるためである。それゆえ彼を信じる者は裁かれない。信じない者は、神の独り子の名を信じなかったがゆえに、すでに裁かれている」。

339

Hoc est autem judicium, quia lux venit in mundum, et dilexerunt homines potius tenebras quam lucem: erant enim opera illorum mala. Omnis qui prava agit, odit lucem ; ut non arguantur opera ejus.

PL 13, 918B

「裁きとはこうである。光が世に来たのに、人々は光よりもむしろ闇を愛した。その行いが悪かったからである。悪を行う者はみな光を憎み、その行いが責められないようにする」。

340

Nam qui facit veritatem, venit in lucem, ut manifestentur opera ejus, quoniam in Deo est factum (Joan. III, 13) .

PL 13, 918B

「しかし真理を行う者は光に来る。その行いが神の内でなされたことが、あらわになるためである」(ヨハネ3:13)。

341

Si servum te unici cognosceres Dei Filii, numquam profecto ejus majestatem negares, numquam ejus servos nunc occulte, nunc publice jugulari mandares; sed quia sis amator tenebrarum, quippe tenebra, quia sint opera tua mala, noluisti rem quam detuleras plenissime examinari per Dei sacerdotes.

PL 13, 918B

あなたが自分を神の独り子の僕と認めるなら、決してその威光を否むことはなく、その僕たちをあるときは密かに、あるときは公然と殺せと命ずることもなかったはずである。だが、あなたは闇を愛する者であり、まさに闇そのものであって、あなたの行いが悪いがゆえに、あなたが持ち出した案件を神の司教たちによって十分に審理させることを望まなかった。

342

Cur noluisti? nisi quia timueris opus tuum publicari serpentinum. Dum sumus in corpore, inquit apostolus, peregrinamur a Domino : ex fide enim ambulamus non per speciem: audemus etiam bonam voluntatem habentes magis peregrinari a corpore et praesentes esse ad Dominum, et contendimus sive absentes sive praesentes placere illi.

PL 13, 918C

なぜ望まなかったのか。あなたの蛇のごとき所業が公になるのを恐れたからにほかならない。使徒は言う、「我々は体にある間、主から離れて旅をしている。我々は信仰によって歩み、見えるものによって歩むのではないからである。それゆえ我々は、善き意志をもって、むしろ体から離れて旅し、主のもとにいることを敢えて望み、離れていても共にいても、主に喜ばれようと努める」。

343

Nam omnes nos oportet manifestari ante tribunal Christi, ut ferat unusquisque propria corporis, secundum quod gessit sive bonum sive malum (II Cor. V, 6) . Et Constantius haereticus dicis: Damnate, Christiani, Christianum.

PL 13, 918C

「我々はみな、キリストの法廷の前にあらわにされねばならず、おのおのが、善であれ悪であれ、体によってなしたことに応じて報いを受ける」(二コリント5:6)。それなのに、異端者コンスタンティウスよ、あなたは言う、「キリスト教徒たちよ、キリスト教徒を断罪せよ」と。

344

Cur hoc dicis? nisi quia fundere sanguinem justorum, derelinquere etiam Deum et suscipere idololatriam hoc esse optimum censueris?

PL 13, 919A

なぜそう言うのか。義しい者たちの血を流し、神を捨てて偶像崇拝を受け入れることこそ最善だと、あなたが判断したからにほかならない。

345

Sed iterum te obsecro piissime cognoscas imperator, cum sis et unici Filii Dei negator, et in eum credentium persecutor, si non compar illis inveniaris, quorum in Actibus apostolorum describitur nequitia: Cum magna dissensio esset inter illos, timens tribunus ne raptus fuisset Paulus ab illis, jussit exercitum descendere, et rapere eum in castris.

PL 13, 919A

だが、いと敬虔な皇帝よ、重ねてあなたに願う、あなたは神の独り子を否む者であり、彼を信じる者たちを迫害する者である以上、使徒言行録にその悪行が記されている者たちと同列に見いだされないか、よく考えるがよい。「彼らの間に大きな争いが起こったので、千人隊長はパウロが彼らに引き裂かれるのを恐れ、兵士たちに降りて行って、彼を兵営に連れて来るよう命じた」。

346

Sequenti autem nocte assistens ei Dominus ait: Constans esto: sicut enim testificatus es de me in Jerusalem, sic oportet te etiam Romae testificari.

PL 13, 919A

「次の夜、主が彼のそばに立って言った。『勇気を出せ。汝はエルサレムで私について証ししたように、ローマでも証しせねばならない』。」

347

Facta autem die, collegerunt se quidam ex Judaeis, et devoverunt se dicentes, neque manducare, neque bibere, donec occiderent Paulum.

PL 13, 919A

「夜が明けると、ユダヤ人のある者たちが集まり、パウロを殺すまでは飲み食いしないと誓って言った」。

348

Erant autem fere quadraginta, qui hanc conjurationem fecerant, qui et accesserunt ad principes sacerdotum, et indicaverunt dicentes: Devotionem vovimus nos nihil gustare in totum, donec occidamus Paulum: nunc ergo vos colligite concilium, et notum facite tribuno, ut deducat eum ad vos, quasi de eo diligentius quaesituros: nos vero priusquam appropiet, parati sumus interficere eum (Act. XXIII, 10) .

PL 13, 919B

「この謀議を企てた者は四十人ほどであった。彼らは祭司長たちのところに行って告げた。『我々は、パウロを殺すまでは何も口にしないと、誓いを立てた。それゆえ今、汝らは議会を召集し、千人隊長に知らせて、彼について、より詳しく調べるかのように、彼を汝らのもとに連れ出させよ。我々は、彼が近づく前に殺す用意がある』」(使徒言行録23:10)。

349

Si non Dei sacerdotem isto petiisti genere Athanasium, nisi non aliud finxisti te agere, et aliud perficere disposueras, potes ne negare non eodem adverso spiritu te quoque agi, quo sunt acti atque agantur Judaei?

PL 13, 919B

あなたが神の司教アタナシオスをこのような仕方で狙ったのではなく、別のことを装いながら別のことを企てていたのでなければ〔底本の構文は崩れている。「装ったことと企てたことが別でなかったのなら」と取る余地もあるが、前者と解した〕、あなたもまた、ユダヤ人が動かされ今も動かされているのと同じ敵対する霊に動かされていることを、否むことができようか。

350

Nisi etenim illo fuisses excitatus spiritu contra nos Deo servientes, numquam sine dubio absentem damnari, et quidem innocentem mandares.

PL 13, 919B

実際、神に仕える我々に対してその霊に駆り立てられていなかったなら、あなたは決して、不在の者を、しかも無実の者を断罪せよと命じなかったはずである。

351

Sed haec sic ego saepe repeto, tamquam etiam ipse, cum interdum vacas a furoris stimulis, non consideres omnibus te modis ita a justitiae regula exorbitasse, ut nec in Actibus apostolorum videre potueris, petentibus Judaeis ad Paulum necandum beatum, hominem gentilem praesidem Festum minime coetui Judaeorum commodasse assensum, sed tam ipsos, nec non et Paulum se in unum auditurum posse pollicitum: gentilis servavit aequitatis jus, tu vero destruxisti: aut aequitas est damnare inauditum, interficere absentem, audientiam vero negare justo ei homini, cui omnis testis sit Dei populus, quod enim false fuerit petitus a te ac tuis, Christianus a vobis Arianis.

PL 13, 919C

だが私がこれをしばしば繰り返すのは、あなた自身が、ときおり怒りの刺激から解放されているときにも、あらゆる点で正義の規範から外れてしまっていることを考えてみないかのようだからである。あなたはそこからあまりに外れてしまったので、使徒言行録に記された次のことさえ見ることができなかった。すなわち、ユダヤ人が聖なるパウロを殺すように求めたとき、異邦人である総督フェストゥスは、ユダヤ人の集まりに同意を与えることは決してせず、彼ら自身もパウロも、ともに自分が聞くと約束したのである〔底本は auditurum posse。ミーニュの脚注は posse を esse と読む〕。異邦人は公平の法を守り、あなたはそれを壊した。それとも、弁明を聞かれていない者を断罪し、不在の者を殺し、神の民がみな証人となる義しい人に弁明の機会を拒むことが公平なのか〔「あるいは」以下、底本の構文は崩れている〕。その人は、あなたとあなたの仲間によって偽って訴えられたのであり、キリスト教徒が諸君アレイオス派によって訴えられたのである〔この末尾の節は崩れており、係りが定かでない。このように取った〕。

352

Ergo, ut dicere coeperam, quae fuerint inter Judaeos et Paulum beatum gesta a Festo, accipe. Festus autem cum venisset in provinciam praeses, ascendit Hierosolymam, insidias tendentes, ut eum interficerent in via.

PL 13, 920A

では、始めたとおり、フェストゥスとユダヤ人と聖パウロの間で行われたことを聞け。「フェストゥスは総督として属州に着くと、エルサレムに上った。待ち伏せを仕掛ける者たちは、道で彼を殺そうとしていた〔底本はこのとおりで、ユダヤ人がフェストゥスに訴え出た次第を欠き、構文が途切れている。ミーニュの脚注も、ここに脱文があり、古ラテン訳から補うべきだとする。「彼」はパウロ〕」。

353

Festus ergo, respondit Paulum quidem servari in Caesarea, se autem maturius proficisci. Itaque qui inter vos sunt, descendant, et, si quod est in viro crimen, accusent eum.

PL 13, 920A

「フェストゥスは答えて、パウロはカイサリアに留め置かれており、自分は間もなくそこへ出発すると言った。『それゆえ、汝らのうちの者たちは下って行き、この人に何か罪があれば訴えよ』」。

354

Demoratus ergo inter eos non plus quam octo aut decem dies, descendit Caesaream, et altero die sedit pro tribunali, et jussit citari Paulum: qui cum adductus esset, circumsteterunt eum Judaei, qui a Hierosolymis descenderant, multa et gravia crimina objicientes, quae probare non poterant: Paulo autem rationem reddente, quod neque in legem Judaeorum, neque in templum, neque in Caesarem aliquid deliquerit (Ib. XXV, 1) .

PL 13, 920A

「彼らのもとに八日か十日ほどしか留まらず、カイサリアに下り、翌日、法廷に座して、パウロを呼び出すよう命じた。彼が連れて来られると、エルサレムから下って来たユダヤ人たちが彼を取り囲み、多くの重い罪状を突きつけたが、立証することはできなかった。パウロは弁明して、ユダヤ人の律法に対しても、神殿に対しても、カエサルに対しても、何も罪を犯していないと言った」(使徒言行録25:1)。

355

Ethnicus aequitatis viam inter beatum Paulum et cohomicidas tuos Judaeos tenuit, et tu desideriis malarum meditationum tuarum parere cupiens aequitatem justitiamque tollendam ex sensibus censueras nostris.

PL 13, 920B

異邦人は、聖パウロとあなたの同じ人殺しの仲間であるユダヤ人との間で、公平の道を守った。ところがあなたは、悪しき企みの欲望に従うことを望んで、公平と正義を我々の心から取り去ろうと決めたのである。

356

Sed quomodo istud facere potueramus quod tu fieri cogebas contra justitiam? qui meminissemus scriptum: Nolite judicare secundum personam, sed justum judicium judicate.

PL 13, 920B

しかし、あなたが正義に反して行わせようとしたことを、どうして我々が行えたであろうか。我々は、こう書かれているのを覚えていたのに。「人を偏り見て裁くな。義しい裁きによって裁け」〔この引用の引照(ヨハネ7:24)は、底本では次の節の頭に刷られている〕。

357

Damnate inauditum (Jo. VII, 24) , quo dixisti tempore, cur non memoratus es dixisse Nicodemum: Numquid lex nostra judicat de homine, nisi audiat ab ipso et cognoscat quid fecerit (Ibid. 51) ? Cur noluisti audiri quem reum mortis dixisti, nisi quia falsa detulisses?

PL 13, 920B

あなたは「弁明を聞かれぬ者を断罪せよ」(ヨハネ7:24〔底本はこの位置に刷るが、前の節の引用「人を偏り見て裁くな…」の引照である〕)と言ったが、そのとき、ニコデモが言ったことをなぜ思い出さなかったのか。「我々の律法は、本人から聞き、その行ったことを知るのでなければ、その人を裁くだろうか」(ヨハネ7:51)。あなたが死に値する者と言った人を、聞かれることをなぜ望まなかったのか。偽りを持ち出したからにほかならない。

358

Dicit Dominus ad Judaeos: Qui loquitur mendacium, de suo loquitur, quoniam mendax est et pater ejus (Ib. VIII, 44) .

PL 13, 920C

主はユダヤ人たちに言う、「偽りを語る者は自分のものから語る。偽り者であり、偽りの父だからである」(ヨハネ8:44)。

359

Et tu, cum mendax esse clarueris, aestimas non te esse filium mendacis, et audes filius mendacis resistere veracibus fallax Domini sacerdotibus? sacrilegus tu audes, quem advertamus esse latronem atque furem illum, quem praeostenderit Dominus dicens: Amen, amen dico vobis, qui non intrat per januam in ovile ovium, sed qui ascendit per aliam partem, ille fur est et latro (Joan. X, 1) .

PL 13, 920C

あなたは偽り者であることが明らかになったのに、偽りの子ではないと思い、偽りの子でありながら、欺く者として、主の真実な司教たちに逆らおうとするのか。瀆聖者のあなたが。あなたは、主があらかじめ示した、あの盗人、あの泥棒だと我々は見て取る。主は言う、「まことに、まことに汝らに言う、門を通って羊の囲いに入らず、ほかのところから昇る者は、盗人であり泥棒である」(ヨハネ10:1)。

360

Porrexisti quidem manus ad Christi oves antichristo vindicandas; sed ut es agnitus fur atque latro, es vitatus atque rejectus. Cur te vel consacrilegum tuum Georgium non sunt secutae oves Dei?

PL 13, 921A

あなたはたしかに手を伸ばして、反キリストのためにキリストの羊を奪い取ろうとした。だが盗人、泥棒と見破られたために、避けられ、退けられたのである。なぜ、神の羊たちは、あなたも、あなたと同じ瀆聖者であるゲオルギオスも、ついて行かなかったのか。

361

Cur illum, quem esse Alexandrinorum fortissime es dolens episcopum, sequuntur? nisi quia illum quidem instituerit illis episcopum Deus, te vero atque Georgium ad mactandas ut latrones et fures immiserit diabolus.

PL 13, 921A

なぜ、あなたがアレクサンドリア人の司教であることを最も強く悲しんでいるその人に、彼らはついて行くのか。神が彼らのために彼を司教に立て、あなたとゲオルギオスを、盗人、泥棒として羊を屠らせるために悪魔が送り込んだからにほかならない。

362

Qui intrat per januam, inquit, pastor est ovium: huic ostiarius aperit, et oves audiunt vocem ejus, et suas oves vocat nominatim, et educit illas; et cum suas omnes ejecerit, ad illas vadit, et oves eum sequuntur, quia noverunt vocem ejus; alterum non sequuntur, sed fugiunt ab illo, quia nesciunt ejus vocem (Ibid. 2) .

PL 13, 921A

「門から入る者は羊の牧者である」と彼は言う、「門番はその者に門を開き、羊はその声を聞く。彼は自分の羊をその名で呼んで連れ出し、自分の羊をすべて外に出したのち、それらのもとに行く。羊は彼について行く。その声を知っているからである。ほかの者にはついて行かず、かえってその者から逃げる。その声を知らないからである」(ヨハネ10:2)。

363

Quia igitur tu non intraveris per januam in ecclesiam, latro esse conspiceris atque fur: non enim nosti Dei Filium ut dicas te intrasse per januam: siquidem ille eos diceret et fures et latrones, quia et tunc non fuerunt in ejus clementiam divinam credentes, nec deinceps essent credituri, et aliter fuissent erudire oves illius tentaturi.

PL 13, 921B

あなたは門を通って教会に入ったのではないから、盗人、泥棒と見られるのである。あなたは神の子を知らないのだから、自分は門を通って入ったと言うことはできない。彼が彼らを泥棒、盗人と呼んだのは、彼らが当時すでにその神的な慈しみを信じておらず、その後も信じようとはせず、別の仕方で彼の羊を教え込もうと試みるはずだったからである〔底本の最後の節は構文が崩れている。このように取った〕。

364

Igitur cum tu hinc doctrinam spargens insanam sis, quod enim non in eum credideris, utique esse latro ille atque fur, qui jam tunc praeostendebaris, ex blasphemis tuis manifestissime comprobaris.

PL 13, 921B

それゆえ、あなたはここから狂った教えをまき散らしている以上、彼を信じなかったのだから、すでにあのとき前もって示されたあの盗人、泥棒がまさにあなたであることは、あなたの冒瀆によって最もはっきり証明される。

365

Quod ita esse probat sequentia pronuntiationis: ait ad illos Jesus: Amen, amen dicos vobis, ego sum janua ovium. Omnes quicumque venerunt ante me, et fures sunt et latrones, sed non audierunt illos oves.

PL 13, 921B

続く宣言がそれを証している。イエスは彼らに言った、「まことに、まことに汝らに言う〔底本は dicos。dico と読む〕、私は羊の門である。私より前に来た者はみな、盗人であり泥棒である。羊は彼らに聞かなかった」。

366

Ego sum janua ; si quis per me intraverit, salvus erit, et intrabit, et pascua inveniet; fur non venit, nisi ut furetur (Ibid. 7) .

PL 13, 921C

「私は門である。だれでも私を通って入るなら、救われ、入り、牧草を見いだす。盗人は、盗むためでなければ来ない」(ヨハネ10:7)。

367

O tu itaque fur, qui ad hoc intrasse Dei inveniaris ovile, ut videlicet fuisses furatus et interficeres, qua adhuc voce poteris dicere: Debet non esse episcopus Athanasius Alexandrinorum, sed Georgius, quando videas te Georgium, vel cunctos consacrilegos vestros non esse aliud nisi fures ac latrones? suos Deus servos pastores esse voluit supra gregem, ut te ac tuos cognoscentes latrones esse ac fures pellerent.

PL 13, 921C

おお、神の囲いに、盗み殺すために入ったと見いだされる盗人よ。あなたとゲオルギオス、また諸君の瀆聖の仲間がみな盗人、泥棒にほかならないと見ていながら、「アレクサンドリア人の司教はアタナシオスであってはならず、ゲオルギオスであるべきだ」と、あなたはなお、どの口で言えるのか。神は、あなたとあなたの仲間が盗人、泥棒であると見抜いて追い払うように、自らの僕たちを群れの上の牧者としようと望んだのである。

368

Sed tu idcirco te ac tuos, pulsis nobis Dei ordinatis judicio, praeesse gregi dominico censuisti, quo possis libere in Dei grassari gregem. Cum sis talis, mirari non poterimus quia dixeris puniendum absentem Dei cultorem.

PL 13, 921C

しかしあなたは、神の裁きによって任じられた我々を追い出して、あなたとあなたの仲間を主の群れの上に立てるべきだと判断した。神の群れを思うままに荒らすためである。あなたがそのような者である以上、不在の神の崇拝者を罰せよとあなたが言ったことを、我々は不思議に思うことができない。

369

Neque enim retinere potueras dixisse Dominum: Si diligitis me, mandata mea servale : et ego rogabo Patrem, et alium advocatum dabit vobis, ut vobiscum sit in aeternum spiritus veritatis, quem mundus non potest accipere, quoniam non videt illum nec agnoscit; vos agnoscitis eum, quoniam vobiscum manet et in vobis est (Ibid. XIV, 15) .

PL 13, 922A

主が「汝らが私を愛するなら、私の戒めを守れ〔底本は servale。servate と読む〕。私は父に願い、父はもう一人の弁護者を汝らに与える。真理の霊が、永遠に汝らとともにいるためである。世はこの霊を受けることができない。見もせず知りもしないからである。汝らはこの霊を知っている。汝らとともにとどまり、汝らの内にいるからである」(ヨハネ14:15)と言ったことを、あなたは覚えておくことができなかったのである。

370

Sed dic, oro te, quomodo possit in nobis habitare Spiritus sanctus paraclitus, si tuam vel patris tui fecissemus voluntatem? Infra etiam, Qui audit, inquit, praecepta mea, et custodit illa, ille est qui me diligit.

PL 13, 922A

だが、あなたに尋ねたい、あなたやあなたの父の意志を我々が行ったなら、聖なる霊、パラクレートスが我々の内に住むことがどうしてできようか。下にもこうある、「私の戒めを聞いて守る者、その者が私を愛する者である」。

371

Qui autem me diligit, diligetur a Patre meo, et ego diligam illum, et ostendam illi meipsum. Ait illi Judas non Scarioth : Domine quid factum est, quod manifestas te nobis, et non huic mundo?

PL 13, 922A

「私を愛する者は、私の父に愛され、私もその者を愛し、その者に自分を現す」。イスカリオテでないユダが彼に言った、「主よ、汝が世にではなく、我々に自分を現そうとするのは、どうしたことか」。

372

Respondit Jesus et dixit illi: Si quis me diligit, sermonem meum custodiet, et Pater meus diliget illum, et ad illum veniemus, et apud eum manebimus. Qui non me diligit, sermones meos non custodit (Ibid., 21) .

PL 13, 922B

イエスは答えて彼に言った、「私を愛する者は、私の言葉を守る。私の父もその者を愛し、私たちはその者のところに来て、その者のもとにとどまる。私を愛さない者は、私の言葉を守らない」(ヨハネ14:21〔ミーニュの引照(21節)は、前節から始まる引用の起点を示す。この節は14:23–24にあたる〕)。

373

Ex his Domini pronuntiationibus, quam inimicus noster exstiteris, potest conjici: Qui audit mandata mea et custodit illa, ille est qui me diligit (Ibid.) .

PL 13, 922B

主のこれらの宣言から、あなたが我々の敵であることが推し量れる。「私の戒めを聞いて守る者、その者が私を愛する者である」(ヨハネ14)。

374

Quomodo dilexisse nos eum monstrabamus, si, ut tu, mandata ejus calcaremus? calcans es etenim dominica mandata; cumque ille servari sanxerit, tu non tantum non esse servanda mandes, sed et ipsum negari praecipias: aut quomodo me Pater ipsius, propterea quod servaverim mandata Filii ejus, amare poterit, si damnem innocentem?

PL 13, 922B

もし、あなたのように、彼の戒めを踏みにじるなら、我々が彼を愛していることをどうして示せようか。あなたは主の戒めを踏みにじっている。彼が守るべしと定めたのに、あなたは守るなと命ずるだけでなく、彼自身を否めと命じている。あるいは、私が無実の者を断罪するなら、その子の戒めを守ったからといって、彼の父が私を愛することがどうしてありえようか。

375

Dicit Filius Dei: Si quis me diligit, sermonem meum custodiet, et Pater meus diliget illum, et ad illum veniemus, et apud illum manebimus (Ibid. 23) : et tu dicis, esca ignis apostata, Damnate innocentem.

PL 13, 922C

神の子は言う、「私を愛する者は、私の言葉を守る。私の父もその者を愛し、私たちはその者のところに来て、その者のもとにとどまる」(ヨハネ14:23)。それなのにあなたは言う、火の餌食となる背教者よ、「無実の者を断罪せよ」と。

376

Quo genere Dei diligere inventi fuissemus Filium, si contra mandata ipsius jugularemus virum justum?

PL 13, 922C

義しい人を彼の戒めに逆らって殺すなら、我々はどのような仕方で、神の子を愛する者と見いだされたであろうか。

377

Quomodo fieri poterat ut diligeret nos Pater, et venirent Pater et Filius, et mansitare dignati fuissent in nobis, si rescindentes Domini mandata, tua sacrilegi praecepta custodiremus?

PL 13, 922C

主の戒めを破って、あなたの瀆聖の命令を守るなら、父が我々を愛し、父と子が来て、我々の内にとどまることを良しとしたなどということが、どうしてありえたであろうか。

378

Conspice, Constanti, invidus ille amator tuae voluntatis diabolus a quali nos gloria per te clientem suum pellere tentaverit, nisi nobis Domini subveniret pietas; te jam non hominem, quem Deus fecit ad imaginem et similitudinem suam, sed coenum esse omnium cloacarum considerantes, calcaremus tuas sacrilegas jussiones.

PL 13, 922C

コンスタンティウスよ、見よ。あなたの意志を愛するあの妬み深い悪魔が、あなたというその手先を通して、どれほどの栄光から我々を追い払おうと試みたかを。主の慈しみが我々を助けなかったなら、そうなっていたのである。あなたをもはや、神が自らの像と似姿に造った人間ではなく、あらゆる汚水溜めの泥であると見なして、我々はあなたの瀆聖の命令を踏みにじるであろう。

379

Quis etenim nolit, nisi vobis Arianis infelicior, a Dei unico Filio diligi? Quis est qui nolit amari ab ejus Patre?

PL 13, 923A

実際、アレイオス派の諸君よりも不幸な者でなければ、神の独り子に愛されることを望まない者があろうか。その父に愛されることを望まない者があろうか。

380

Quis qui Patris et unici ejus Filii templum esse recuset? quae utique consequi non potest, qui sicut tu et homicida fuerit et sacrilegus: consequi sane tu etiam poteris, si conversus vere poenitueris.

PL 13, 923A

父とその独り子の神殿となることを拒む者があろうか。もっとも、あなたのように人殺しであり瀆聖者であった者は、これらを得ることができない。ただし、あなたも、真に立ち帰って悔い改めるなら、確かに得ることができる。

381

Dicit adhuc Dominus: Hoc est mandatum meum, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos. Majorem hanc charitatem nemo habet, ut animam suam ponat pro amicis suis. Vos amici mei estis, si feceritis quod praecipio vobis.

PL 13, 923A

主はなお言う、「これが私の戒めである。私が汝らを愛したように、汝らも互いに愛し合え。友のために自分の命を捨てること、これより大きな愛はだれにもない。私が汝らに命ずることを行うなら、汝らは私の友である」。

382

Jam non dico vos servos, sed amicos (Joan. XV, 12) . Et iterum: Non vos me elegistis, sed ego vos elegi, et posui vos ut eatis et fructificetis, et fructus vester maneat, et quodcumque a Patre meo petieritis in nomine meo, det vobis (Ibid. 16) .

PL 13, 923A

「もはや汝らを僕とは呼ばない、友と呼ぶ」(ヨハネ15:12)。また言う、「汝らが私を選んだのではない。私が汝らを選び、汝らを立てた。行って実を結び、汝らの実がとどまるためである。また、私の名によって父に求めるものは何でも、父が汝らに与える」(ヨハネ15:16)。

383

Quomodo poterimus esse amici unici Filii Dei, si contra interdictum illius pietatis damnaverimus absentem, interfecerimus innocentem? Quomodo fructus noster augmenta crementorum facere poterit?

PL 13, 923B

彼の慈しみの禁令に背いて不在の者を断罪し、無実の者を殺したなら、我々は神の独り子の友となることがどうしてできようか。我々の実が増し加わることがどうしてありえようか。

384

Quomodo quicquid petierimus in nomine ejus, accipiemus a Patre, si, ut tu cogebas, non solum cultorem ejus puniremus, sed et ipsum negaremus?

PL 13, 923B

あなたが強いたように、彼を崇める者を罰するだけでなく、彼自身を否むなら、彼の名によって求めるものを何でも父から受けることがどうしてできようか。

385

Tito viro Deo dicato scripsisse beatum apostolum non inveneras de episcopi irreprehensibili officio, quod sit dignum praebere Deo, ut homicidas nos effici cuperes?

PL 13, 923B

神に献げられた人テトスに聖なる使徒が書いた、司教の咎なき務め、神にささげるにふさわしい務めについての言葉を、あなたは、我々を人殺しにしたいと望んでいながら、読んだことがなかったのか〔底本の文は構文がやや崩れている。このように取った〕。

386

Hujus rei gratia reliqui te Cretae, ut ea quae deerant corrigas, et constituas per civitates presbyterium, sicut ego tibi disposui.

PL 13, 923B

「このことのために、私はあなたをクレタに残した。欠けているところを正し、私があなたに指示したとおり、町ごとに司祭団を立てるためである」。

387

Si quis est sine crimine, unius uxoris vir, filios habens fideles, non in accusationem luxuriae, aut non subjectum : oportet enim episcopum sine crimine esse sicut dispensatorem Dei, non protervum , non iracundum, non vinolentum, non percussorem, non turpilucrum ; sed hospitalem, benignum, sobrium, justum, sanctum, continentem, amplectentem id quod secundum doctrinam est, fidem verbi, ut potens sit exhortari in doctrina, et contradicentes revincere.

PL 13, 923C

「もし、咎のない者、一人の妻の夫、信仰ある子らをもち、放蕩の告発を受けず、また従わない者でもない者がいるなら〔立てよ〕〔non subjectum の係りが定まらない。このように取った〕。司教は神の管理者として咎がなく、傲慢でなく、短気でなく、酒におぼれず、人を打たず、不正な利をむさぼらない者でなければならない。かえって、客をもてなし、親切で、慎み深く、義しく、聖く、自制し、教えに従った信仰の言葉をしっかり保ち、教えをもって勧め、反対する者たちを論駁できる者でなければならない」。

388

Sunt enim multi etiam non subditi, vaniloqui, et deceptores, maxime qui ex circumcisione sunt, quos oportet redargui, qui universas domos evertunt, docentes quae non oportet turpis lucri gratia (Tit. I, 5) .

PL 13, 924A

「実際、従わない者、むなしい話をする者、欺く者が多い。割礼を受けた者の中にことに多い。彼らは論駁されねばならない。彼らは、不正な利のために、教えてはならないことを教え、家々を丸ごと覆す」(テトス1:5)。

389

Cum igitur talem voluerit episcopum fieri, qui hanc tenentem viveret viam justitiae, qua tu auctoritate ad excludenda mandata beati apostoli nova praecepta dare dignatus es, ea videlicet, quae ex diaboli esse noscantur orta voluntate?

PL 13, 924A

使徒は、この義の道を保って生きるような者が司教となることを望んだのである。それなのにあなたは、いかなる権威によって、聖なる使徒の戒めを退けるために新しい命令を与えることを良しとしたのか。それは、悪魔の意志から生じたと知られるものにほかならない。

390

Apostolus me non iracundum, non percussorem vult fieri, et tu me homicidam vis effici? Quibus ex rebus potest colligi Spiritum sanctum locutum ore beati apostoli, spiritum vero nequam locutum ore vestro Arianorum.

PL 13, 924A

使徒は私が短気でなく、人を打たない者になることを望むのに、あなたは私を人殺しにしようとする。これらのことから、聖なる霊は聖なる使徒の口で語り、邪悪な霊はアレイオス派たる諸君の口で語ったと、推し量ることができる。

391

Conspicis interea mandasse apostolum, ut vos veritati resistentes indentemini episcopi interventu, ut per sanam doctrinam vestra punita esset blasphemia.

PL 13, 924B

あなたは見ているであろう、使徒が、真理に逆らう諸君が司教の介入によって打ち砕かれ〔底本は indentemini。ミーニュの脚注は、これを indentare(歯で砕く)から来る語とし、「打ち砕かれる」の意に取る〕、健全な教えによって諸君の冒瀆が罰せられるようにと命じたことを。

392

Non ad hoc beati apostoli protuli dictum, oportere episcopum sine crimine esse, ut me peccatorem negarem, cum et meam norim conscientiam, et dicere audiam Job illum justum: Quis enim mundus a sordibus? nemo, etiam si unius diei sit vita ejus in terra (Job. XIV, 4) ; Joannem etiam beatum advertam dicere: Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus et veritas in nobis non est (I Joan. I, 8) .

PL 13, 924B

私が使徒のあの言葉、司教は咎がなくあるべしという言葉を持ち出したのは、自分が罪人であることを否むためではない。私は自分の良心を知っており、義しいヨブが「汚れから清い者がだれかいようか。だれもいない。たとえ地上での命がただ一日であっても」(ヨブ記14:4)と言うのも聞き、聖ヨハネも「罪がないと言うなら、我々は自らを欺いており、真理は我々の内にない」(一ヨハネ1:8)と言うのに気づいているからである。

393

Non ergo iccirco apostoli praeceptum protuli, ut, qui meminerim me peccatorem, praedicarem esse sine sordibus, sed ut tu, quam sit malum quod praeceperis fieri, posses advertere.

PL 13, 924B

私は、自分が罪人であることを覚えている者として、汚れがないと宣べるために使徒の戒めを持ち出したのではない。あなたが命じたことがどれほど悪いかを、あなたが悟れるようにするためである。

394

Juvenes, inquit, similiter hortare ut sobrii sint in omnibus, per omnia teipsum formam praebens bonorum operum, in doctrina, in integritate, in gravitate, in sermone sanum, irreprehensibilem, ut adversarius revereatur, nihil habens quid dicere malum de nobis (Tit. II, 6) .

PL 13, 924C

「若者たちにも同じく、あらゆることにおいて慎むよう勧めよ。あらゆる点で、あなた自身が善き行いの手本となり、教えにおいて、清廉において、重厚において、言葉において健全で、非の打ちどころがなくあれ。敵対する者が、我々について何も悪く言うことがなく、畏れ入るためである」(テトス2:6)。

395

Quomodo me formam bonorum operum aliis praebuissem, si sanguinem Dei servi fudissem? Quomodo doctrinam integram, quam tradiderunt apostoli, praedicantem me Dei populus cognosceret, si haeresim tuam suscepissem, si denique vel in hypocrisi satellitis tuis pseudoepiscopis Arianis communicarem?

PL 13, 925A

神の僕の血を流したなら、私が他の人々に善き行いの手本を示すことが、どうしてできたであろうか。あなたの異端を受け入れたなら、あるいは偽善にせよ、あなたの手先であるアレイオス派の偽司教たちと交わりを持ったなら、神の民が、私は使徒たちが伝えた完全な教えを宣べていると、どうして認めたであろうか。

396

Quomodo possit sermo meus proferri sanus, irreprehensibilis, si evangelicam atque apostolicam deserens fidem tuam suscepissem blasphemiam? Quomodo adversarius revereri potuerat?

PL 13, 925A

福音と使徒の信仰を捨てて、あなたの冒瀆を受け入れたなら、私の言葉が健全に、非の打ちどころなく語られることが、どうしてありえたであろうか。敵対する者が畏れ入ることが、どうしてありえたであろうか。

397

Quomodo de me nihil possit dicere mali, cum si tibi acquiescendum censuissem, et homicidam et sacrilegum me factum comprehendisset?

PL 13, 925A

あなたに従うべきだと考えたなら、敵対する者は、人殺しにして瀆聖者となった私を捕らえたであろうに、その者が私について何も悪く言えないということが、どうしてありえようか〔底本は cum si…。構文が崩れている。comprehendisset の主語は前節の「敵対する者」と取った〕。

398

Iterum, cum moneret, servos dominis suis subditos esse debere: Illuxit enim, inquit, gratia Dei salvatoris nostri omnibus hominibus, corripiens nos, ut abnegantes impietatem et saecularia desideria, sobrie, et pie, et juste vivamus in hoc saeculo, exspectantes beatam spem in adventum gloriae magni Dei, et salvatoris nostri Jesu Christi, qui dedit pro nobis seipsum, ut liberaret nos ab omni iniquitate, et mundet sibi populum abundantem, aemulatorem bonorum operum (Ibid. 11) .

PL 13, 925A

再び、僕は主人に従うべきだと諭すときに、彼は言う、「実際、我々の救い主なる神の恵みが、すべての人に現れた。それは我々を戒め、不敬虔と世俗の欲を捨てて、この世で慎み深く、敬虔に、義しく生きるようにし、大いなる神、我々の救い主イエス・キリストの栄光の到来という祝福された望みを待たせるためである。キリストは、我々のために自分を与えた。我々をあらゆる不法から解き放ち、善き行いに熱心な、自分のものとなる豊かな民を清めるためである」(テトス2:11)。

399

Cum in his nos ambulare praeceperit bonis operibus, quid tibi visum est ut invitaris ad homicidium faciendum? Quomodo etenim abnegantes impietatem, pie et juste viventes conspici potueramus, si tecum fudissemus innocentis cruorem?

PL 13, 925B

彼が、こうした善き行いのうちを歩むよう我々に命じた以上、あなたは何を考えて、殺人を行えと〔我々を〕誘うのか〔底本は invitaris。語形が崩れている。invitares と読んだ〕。あなたとともに無実の者の血を流したなら、不敬虔を捨て、敬虔に義しく生きる者と我々が見られることが、どうしてできたであろうか。

400

Sed et cum dicat iccirco se pro peccatis nostris tradidisse Dominum, ut nos eriperet ab operibus satanae, et constitueret ad hoc ut aemulatores essemus bonorum operum, si opus istud tuum et nos tecum perpetrati fuissemus, in qua essemus parte, nisi in qua sit Cain?

PL 13, 925B

また、主が我々の罪のために自らを引き渡したと彼が言うのは、我々をサタンの業から救い出し、善き行いに熱心な者となるよう定めるためである。それなのに、あなたのこの業を我々もあなたとともに成し遂げたなら〔底本は perpetrati fuissemus。語形が崩れている〕、我々はカインのいる側のほかのどこにいることになろうか。

401

Illuxit enim, inquit, gratia Dei salvatoris nostri omnibus hominibus, corripiens nos, ut abnegantes impietatem ac desideria saecularia, sobrie, et juste, et pie vivamus in hoc saeculo (Ibid.) .

PL 13, 925C

「実際、我々の救い主なる神の恵みが、すべての人に現れた。それは我々を戒め、不敬虔と世俗の欲を捨てて、この世で慎み深く、義しく、敬虔に生きるようにするためである」(テトス2)。

402

Et Constantius tu imperator dignaris dicere, simus impii, scelerati, perditi, maligni, iniqui, injusti.

PL 13, 925C

それなのに皇帝コンスタンティウスたるあなたは、「我々は不敬虔で、悪党で、破滅した者、悪意ある者、不法な者、不義な者となろう」と言うことを良しとする。

403

Ubi hanc spem inveniam beatam, quam me exspectare docet apostolus beatus, si non solum ipsius, qui omnem beatitudinem tribuere potens est, servos interemero, sed et ipsum negavero?

PL 13, 925C

あらゆる祝福を与えることのできる彼の僕たちを殺し、さらに彼自身を否むなら、聖なる使徒が私に待ち望むよう教えるあの祝福された望みを、私はどこに見いだせようか。

404

Tu etenim utrumque facis, Constanti, quia et servos ejus persequeris atque interficis, et ipsum deserens idolis te mancipandum censueris. Cur ista geris, nisi quia tibi non illuxerit gratia Dei salvatoris nostri?

PL 13, 925C

実際、コンスタンティウスよ、あなたはその両方を行っている。彼の僕たちを迫害して殺し、彼を捨てて、自らを偶像に身売りすべきだと判断したからである。なぜこのようなことをするのか。我々の救い主なる神の恵みがあなたに現れなかったからにほかならない。

405

Si enim illuxisset, meminisses apostoli dicentis praeceptorum: Videte itaque quomodo caute ambuletis, non quasi insipientes, sed ut sapientes, redimentes tempus, quia dies mali sunt.

PL 13, 925D

現れていたなら、あなたは命令を与える使徒の言葉を思い出したはずである。「だから、どう慎重に歩むかよく見よ。愚か者としてではなく、知恵ある者として。時を贖え。日々は悪いからである」。

406

Propterea nolite effici imprudentes, sed intelligentes quae sit voluntas Domini (Eph. V, 15) .

PL 13, 925D

「それゆえ、無分別な者となるな。主の意志が何であるかを悟る者となれ」(エフェソ5:15)。

407

Si voluntas est Domini interficere innocentem, derelinquere fidem evangelicam, poterit non solum haec pars, sed et totum corpus epistolarum beati apostoli tuis patrocinium praebere praescriptionibus; sin minus favet praescriptionibus tuis nulla pars sacrarum scripturarum, est luce clarius manifestum te sub tenebrarum degere potestate; unde et effectum sit, ut nihil de sacris scripturarum hauseris fontibus, quod te potuisset a tantis removere periculis.

PL 13, 926A

無実の者を殺し、福音の信仰を捨てることが主の意志であるなら、この箇所だけでなく、聖なる使徒の書簡の全体が、あなたの定めに支持を与えることができるであろう。だがそうでなく、聖なる書物のどの箇所もあなたの定めを後押ししないのなら、あなたが闇の力のもとに生きていることは、光よりも明らかである。それゆえ、あなたを大きな危険から遠ざけることのできたものを、あなたは聖なる書物の泉からまったく汲まなかったのである。

408

Si enim non te potestas tenebrarum sub sui redegisset ditione, profecto retineres quae Philippenses audiunt: Coimitatores mei estote, fratres, et observate eos, qui sic ambulant, sicut habetis formam nostram.

PL 13, 926A

闇の力があなたを自らの支配の下に置いていなかったなら、あなたは確かに、フィリピの人々が聞いている言葉を覚えていたはずである。「兄弟たちよ、私にならう者となれ。我々を手本としてそのように歩む者たちに目を向けよ」。

409

Multi enim ambulant, quos saepe dicebam vobis, nunc autem et flens dico, inimicos crucis Christi, quorum finis est interitus, quorum Deus venter est, et gloria in confusione ipsorum, qui terrena sapiunt (Philip. III, 17) .

PL 13, 926A

「多くの者が歩んでいる。私は彼らのことをしばしば汝らに言ってきたが、今も涙とともに言う、彼らはキリストの十字架の敵であり、その行き着く先は滅びである。その神は腹であり、その栄光は恥にある。彼らは地上のことを思っている」(フィリピ3:17)。

410

Dicas cupio, prudentissime imperator, in quibus debemus effici coimitatores apostoli: doce apostata.

PL 13, 926B

いと思慮深き皇帝よ、我々が使徒にならう者となるべきなのはどの点か、あなたが述べることを望む。背教者よ、教えてみよ。

411

Si homicida fuit apostolus, si blasphemus, si evangelicae fidei destructor, si sacrilegus; haec etenim omnia et antequam credidisset in unicum Dei Filium fecisse se profitetur; tu vero qui haec facis hodie, quae ille ante agnitionem unici Dei Filii faciebat, qua de re ausus fuisti jubere nobis Domini sacerdotibus, ut innocentem condemnaremus, ut haeresim tuam suscipientes, apostolicam fidem despueremus?

PL 13, 926B

使徒が人殺しであり、冒瀆者であり、福音の信仰を破壊する者であり、瀆聖者であったのだとすれば、――これらをすべて、神の独り子を信じる前に行ったと彼自身が告白している――、あなたは、彼が神の独り子を知る前に行っていたことを、今日行っているのに、いかなる理由で、主の司教である我々に、無実の者を断罪せよ、あなたの異端を受け入れて使徒の信仰に唾を吐けと命ずることをあえてしたのか。

412

Tu qua de re haec fieri praecepistis, quae contra formam apostoli sunt prolata, nisi quia sis ex inimicis crucis Christi, ex illis qui jam tunc designati fueratis ore sancti apostoli?

PL 13, 926B

諸君は、使徒の手本に反することを行えと命じたが、それは何ゆえか。あなたが、キリストの十字架の敵の一人、すでにあのとき聖なる使徒の口によって示されていた諸君の一人だからにほかならない〔底本は tu(あなた)で始めながら、praecepistis、fueratis と複数の動詞を用いる。皇帝とその一派をまとめて呼んでいると取った〕。

413

Te ne ac tuos audiremus, quorum finem dicit apostolus esse interitum? ut illos tuos satellites, qui derelinquentes formam traditam disciplinae, et regulam fidei per apostolos, tibi semet turpis lucri gratia tradiderint; illos qui plus mensae tuae copias fecerunt, quam ea, quae promittit suis Dominus; illos qui tui convivae esse delegerint, quam patriarcharum, prophetarum, apostolorum, vel martyrum; ad quos dicitur rectissime: Vester Deus venter est.

PL 13, 926C

使徒がその行き着く先は滅びだと言う、あなたとその仲間に、我々は聞き従うべきなのか。使徒たちを通して伝えられた規律の手本と信仰の規範を捨てて、不正な利のためにあなたに身を売ったあなたの手先たち、主が自らの者たちに約束するものよりもあなたの食卓の豊かさを重んじた者たち、族長、預言者、使徒、殉教者たちの客となるよりもあなたの客となることを選んだ者たちにも聞き従うべきなのか〔底本の文は構文が崩れている。このように取った〕。彼らに向けては、まことに正しくこう言われる、「汝らの神は腹である」。

414

Examinate, dicit apostolus, bonum continete, ab omni specie mala continete vos (I Thess. V, 21) : et quia viderimus maledictam operam vestram Arianorum et vitaverimus, odio laboramus. Sed quam pulchrum est, quamque jucundum a te odiri, amari vero a Deo!

PL 13, 926C

「吟味し、善いものを保て、あらゆる悪の様子から身を遠ざけよ」と使徒は言う(一テサロニケ5:21)。我々は諸君アレイオス派の呪われた業を見て避けたために、憎しみに苦しんでいる。だが、あなたに憎まれ、神に愛されることは、何と美しく、何と喜ばしいことか。

415

Repulisti nos e re commissa nobis, arbitratus potuisse te, quod Deus aedificavit, destruere.

PL 13, 926D

あなたは、神が築いたものを破壊できると思って、我々に委ねられた務めから我々を追い出した。

416

Unicuique autem nostrum, ait Ephesiis scribens, data est gratia secundum mensuram dignationis Christi, propter quod dicit: Ascendens in altum captivam duxit captivitatem, dedit dona hominibus.

PL 13, 926D

エフェソの人々に書き送って彼は言う、「我々のおのおのに、キリストの好意の量りに従って恵みが与えられた。それゆえこう言う。『高きに昇り、捕らわれ人を連れ去り、人々に賜物を与えた』」。

417

Quod autem ascendit, quid est, nisi quia et descendit in inferiora terrae? et qui descendit, ipse est et qui ascendit super omnes coelos, ut adimpleret omnia: et ipse dedit quosdam quidem apostolos, quosdam autem prophetas, quosdam vero evangelistas, quosdam autem pastores, et doctores ad consummationem sanctorum in opus ministerii, in aedificationem corporis Christi, donec occurramus omnes in unitate fidei et agnitione Dei in virum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi: ut jam non simus parvuli fluctuantes, et circumferamur omni vento doctrinae, in nequitia hominum, in astutia ad remedium erroris.

PL 13, 927A

「昇ったとは、地の低いところに降ったということでなくて何であろうか。降った者は、すべてを満たすためにすべての天の上に昇った者と同じである。その者が、ある人々を使徒とし、ある人々を預言者とし、ある人々を福音宣教者とし、ある人々を牧者また教師として与えた。聖なる者たちを整え、奉仕の働きをさせ、キリストの体を建てるためである。ついに、我々はみな、信仰の一致と神を知ることにおいて、完全な人、キリストの満ち満ちた年齢の量りに達する。もはや我々は、波に揺られる幼子ではなく、人々の悪意、誤りへの手管にあって、あらゆる教えの風に運び回されることがない」。

418

Veritatem autem facientes in charitate crescamus in illo per omnia qui est caput Christus, ex quo totum corpus compactum et connexum per juncturam subministrationis in mensuram uniuscujusque partis incrementum corporis facit in aedificationem sui in charitate (Eph. IV, 7) .

PL 13, 927A

「むしろ愛の内に真理を行って、すべてにおいて、頭であるキリスト、彼のうちに成長しよう。彼から、全身が組み合わされ、結び合わされ、おのおのの部分の量りに従って、あらゆる結び目が仕えるはたらきによって、体は成長し、愛の内に自らを建てる」(エフェソ4:7)。

419

Cum haec ita esse legis, cur fuisti ausus tollere pastores, quos gregi suo Deus voluerit praesse? cur? nisi ut te cum omni vento doctrinae possent Dei circumferre supra dominicum gregem pastores, ne fuissent ducti tamquam parvuli omni vento doctrinae?

PL 13, 927B

これがこのとおりであることを読みながら、神がその群れの上に立つことを望んだ牧者たちを、なぜあえて取り除いたのか。なぜか。あなたとともに、あらゆる教えの風に神の牧者たちが主の群れの上で運び回されるようにするためにほかならない。幼子のようにあらゆる教えの風に導かれてしまったことであろう〔底本の文は構文が崩れている。ミーニュの脚注も、欠損があるか全く崩れた箇所で、うまく説明できないとする。このように取った〕。

420

Accedentes ad fidem, ne vestra nequissimorum hominum astutia ad diaboli principis vestri remedia recederent ab apostolica evangelicaque fide, tulisti episcopos e plebibus, quibus praesumus divina dignatione, ad hoc utique ut doceres doctrinam non apostolicam sed haereticam.

PL 13, 927B

信仰に近づいた者たちが、最も邪悪な人間である諸君の手管によって、諸君の頭である悪魔の手当てへと退いて使徒と福音の信仰から離れることのないよう〔「手当て」は remedia。前節の「誤りへの手管」と取れる。底本のまま〕、神の恵みによって我々が治める民の中から、あなたは司教たちを取り去った。それはもちろん、使徒の教えではなく異端の教えを教えるためであった。

421

Vae tibi misero, per quem haec gerit satanas. Inveneras homo sapiens colorem aptum fallaciae tuae, quo nam modo posses Dei oves patri tuo defendere, qui tibi ut in his demoreris malis, jam illis jaculis, quibus Evae et Adae mentes sauciavit, cor tuum jaculavit, ad hoc videlicet, ut in hac temet pravitate constitueret.

PL 13, 927B

哀れなあなたに災いあれ、サタンがあなたを通してこれらのことを行う。あなたは賢い人間として、自らの偽りにふさわしい口実を見いだした。どのようにして神の羊をあなたの父に守って〔defendere。「奪って」の誤りかとも思われるが、底本のまま〕引き渡せるかを。あなたがこうした悪にとどまるよう、あなたの父はすでに、エバとアダムの心を傷つけたあの矢であなたの心を射た。まさにこの邪悪のうちにあなたを据えるためである。

422

Inveneras, inquam, homo sapiens colorem aptum fallaciae tuae; quo nam modo posses dominicum depopulare gregem dicens: Peccavit Athanasius, et iccirco qui illum mecum interemerit, erit episcopus; qui insuper habendum censuerit, non erit: et qui damnabant Athanasium jungebantur pseudoepiscopis dogmatis tuae Arianae.

PL 13, 927C

私は言う、あなたは賢い人間として、自らの偽りにふさわしい口実を見いだした。どのようにして主の群れを荒らすかについて、こう言うのである。「アタナシオスは罪を犯した。したがって、私とともに彼を殺す者は司教となる。〔この件を〕不問に付すべきだと考える者は、司教とならない」と〔qui insuper habendum censuerit は目的語が無く構文が崩れている。insuper habere を「顧みない、不問に付す」の意に取った〕。そして、アタナシオスを断罪する者たちは、あなたのアレイオス派の教えの偽司教たちに結びついた。

423

Si qui tuam metuentes iram hoc egissent, triplex per te homicidam atque sacrilegum incurrebant crimen, sive quod innocentem damnarent, sive quod catholici haereticis communicarent, et in gregem Dei vos lupos intrare sinerent, cum dicat apostolus, iccirco datos pastores, ut omnis daemonum doctrina, quae per vos haereticos et omnes adversarios ecclesiae profertur, fuisset exclusa, atque in veritate currentes Dei servi eo usque mansissent immobiles, donec ad summam venirent perfectionem; et tu tenebra auferre dignatus es pastores judicio constitutos Dei, quo possis tu lupus convertere cunctos in diaboli amatoris tui praedam.

PL 13, 928A

あなたの怒りを恐れてこれを行った者がいたなら、人殺しにして冒瀆者であるあなたのせいで、三重の罪に陥ったのである。無実の者を断罪したこと、公同の者でありながら異端者と交わったこと、そして諸君狼が神の群れに入るのを許したことである。使徒は、牧者が与えられたのは、諸君異端者と教会のすべての敵によって持ち出される悪霊のあらゆる教えが締め出され、真理のうちを走る神の僕たちが、完成の極みに至るまで揺るがずにとどまるためだと言っている。ところが、闇であるあなたは、神が裁きによって立てた牧者たちを取り去ることをあえてした。狼であるあなたが、あなたを愛する悪魔の餌食へと皆を向けさせるためである〔この文は構文が崩れている。このように取った〕。

424

Ut jam, inquit, non simus parvuli fluctuantes, et circumferamur omni vento doctrinae, in nequitia hominum, in astutia ad remedium erroris. Veritatem autem facientes in charitate crescamus in illo per omnia, qui est caput Christus (Ibid., 14) .

PL 13, 928B

「もはや我々は、波に揺られる幼子ではなく、人々の悪意、誤りへの手管にあって、あらゆる教えの風に運び回されることがない。むしろ愛の内に真理を行って、すべてにおいて、頭であるキリスト、彼のうちに成長しよう」(エフェソ4:14)と彼は言う。

425

Quomodo possemus crescere in illo, si te secuti tenebram fuissemus, cum sis negans illum verum Deum esse, cum dicas illum non natum de substantia Patris, sed astruas factum ex nihilo?

PL 13, 928B

あなたは彼が真の神であることを否み、彼は父の実体から生まれたのではなく無から造られたと言い張っている。そのあなたに従って闇に従ったなら、我々は彼のうちに成長することがどうしてできたであろうか。

426

Quomodo potueramus crescere in illo, qui non ambulaturi eramus in veritate, ex quo te fuissemus apostatam secuti?

PL 13, 928B

あなたという背教者に従ってから、真理のうちを歩もうとしなくなったはずの我々が、彼のうちに成長することがどうしてできたであろうか。

427

Deinde cum dicat: Veritatem facientes crescamus in charitate (Ibid. 15) , et sit manifestum criminibus falsis petitum Dei sacerdotem per te ac tuos Athanasium, si ea, quae imperas, fecissemus, quomodo aut in veritate, aut in charitate currere conspecti fuissemus, qui et charitatem exstinxissemus, quam tenemus cum coepiscopo nostro Athanasio, et quia falso temperassemus crimini, et ipsi tibi fallaci in innocentis necem juncti tecum mereremur divina indignatione percuti?

PL 13, 928B

さらに、彼は「真理を行って愛のうちに成長しよう」(エフェソ4:15)と言っており、神の司教アタナシオスがあなたとあなたの仲間によって偽りの罪状で訴えられたことは明らかである。あなたの命ずることを我々が行ったなら、我々が同僚の司教アタナシオスと保っているこの愛を消し、偽りの罪状に従い、無実の者の殺害において、偽る者であるあなた自身と結ばれて、神の怒りに打たれるに値することになる。その我々が、真理のうちに、あるいは愛のうちに走っていると、どうして見られたであろうか〔この文は構文が崩れている。このように取った。ミーニュの脚注は、ラティーニが quia を qui と読むこと、temperassemus を obtemperassemus(従った)の意とすることを挙げる〕。

428

Sic ergo, Constanti, aedificatur domus Dei per fallaciam, per sanguinis innocentium fusionem, per praedicationem blasphemam? Vae tibi qui ad hoc sis vivens, ut haec cuncta mala per te gerat diabolus.

PL 13, 928C

コンスタンティウスよ、神の家はこのように、偽りによって、無実の者の血を流すことによって、冒瀆的な宣教によって建てられるのか。あなたに災いあれ。あなたは、悪魔がこれらすべての悪をあなたを通して行うために生きているのだ。

429

Tu mihi dicis: Puni innocentem, derelinque fidem catholicam, atque suscipe venena haeresis meae, et est apostolus dicens: Hoc itaque dico et testificor in Domino, ut non amplius ambuletis, sicut et gentes ambulant in vanitate mentis suae, obscurati intellectu, alienati a vita Dei, per ignorantiam quae est in illis, propter caecitatem cordis ipsorum (Eph. IV, 17) .

PL 13, 929A

あなたは私に言う、「無実の者を罰せよ。公同の信仰を捨てよ。わが異端の毒を受け入れよ」と。ところが使徒はこう言っている。「それゆえ私は、主において言い、証しする。もはや、異邦人がそのむなしい心で歩むように歩むな。彼らは知性が暗くなり、神の命から疎外され、彼らの内にある無知のゆえに、その心の盲目のゆえにそうなっている」(エフェソ4:17)。

430

Cui obediam vestrum? tibine an apostolo? tibine apostatae sacrilego, an illi qui jam fudisse sanguinem propter unicum Dei inveniatur Filium?

PL 13, 929A

二人のどちらに私は従うのか。あなたにか、使徒にか。瀆聖者の背教者であるあなたにか、神の独り子のために血を流したと見いだされるあの人にか。

431

Quem vestrum sequar? tene templum daemonum, an illum Dei templum? te qui operibus tuis aut Judaeum, aut ethnicum esse declaras, an illum qui jam consecutus sit per hanc quam exsecraris fidem regna coelestia?

PL 13, 929A

二人のどちらに私はついて行くのか。悪霊の神殿であるあなたにか、神の神殿であるあの人にか。自らの行いによってユダヤ人か異教徒であることを示すあなたにか、あなたが憎むこの信仰によって天の国をすでに得たあの人にか。

432

Si enim non tu operibus tuis gentilem te esse manifestas, poteris defendere, quod enim non digne haec te contra proferantur.

PL 13, 929A

あなたが自らの行いによって異邦人であることを示していないなら、これらのことがあなたに向けて、ふさわしくなく持ち出されていると主張できるであろう〔この文の係りは定かでない。このように取った〕。

433

Primo quia sis negans Dei Filium, gentilis aut Judaeus nobis es: deinde cum proscribis, deportas, torques, falsis criminibus innocentes oneras, interficis, non inveniri poteris Christianus, qui per viam suam Dei esse homo cognoscatur, sed utique unus de illis, de quibus per apostolum dicit Dei Spiritus, quod enim sint in vanitate mentis suae, insensati, alienati a vita Dei, per caecitatem cordis ipsorum (Ibid. 18) .

PL 13, 929B

第一に、あなたは神の子を否むのだから、我々にとって異邦人かユダヤ人である。次に、あなたが追放を宣告し、流刑に処し、拷問し、偽りの罪で無実の者たちを責め立て、殺す以上、キリスト教徒、すなわち自らの道によって神の人と知られる者と見いだされることはなく、使徒を通して神の霊が語る者たち、「そのむなしい心にあり、無分別で、神の命から疎外され、その心の盲目のゆえにそうなっている」者たち〔底本の最後の節は構文が崩れている。ミーニュの脚注は、ルキフェルが少し前にこの節をより詳しく引いていること(「知性が暗くなり…彼らのうちにある無知のゆえに」)を指摘する〕の一人であることは明らかである(エフェソ4:18)。

434

Quando ergo haec caecati gerere corde voce apostoli manifestentur, quae tu geris, qua fronte audes sanis corde ac mente dicere, Errastis; fallax veracibus, Mendaces estis?

PL 13, 929B

あなたが行っていることが、使徒の声によって、心の盲目になった者たちの行いとして明らかにされているのに、あなたは、心と精神の健全な者たちに向かって、「あなたがたは誤っている」、欺く者が真実な者たちに向かって、「あなたがたは偽り者だ」と言う、その厚かましさはどこから来るのか。

435

Apostolus (Ibid. 21) , Sicut est veritas, dicit, in Jesu, deponentes secundum pristinam conversationem veterem hominem eum, qui corrumpitur secundum concupiscentiam erroris .

PL 13, 929B

使徒は言う(エフェソ4:21)、「イエスにある真理のとおり、以前の生き方に従って、迷いの欲によって滅びていく古い人を脱ぎ捨てよ」。

436

Renovamini autem spiritu sensus vestri, et induite novum hominem, qui secundum Deum creatus est in justitiam et sanctitatem et veritatem. Deponentes mendacium, loquimini veritatem, unusquisque ad proximum suum.

PL 13, 929C

「汝らの心の霊において新たにされ、神にかたどって義と聖と真理のうちに造られた新しい人を着よ。偽りを捨てて、おのおの隣人に真実を語れ」。

437

Ubi haec praetermisisti monita salutaria, quae nos custodire hortatur apostolus? Quomodo etenim deposuisse veterem hominem, et novum hominem eum, qui secundum Deum sit, induisse reperiri potueramus?

PL 13, 929C

使徒が我々に守るよう勧めるこれらの有益な戒めを、あなたはどこで見過ごしたのか。実際、我々が古い人を脱ぎ、神にかたどって造られた新しい人を着たと認められることが、どうしてできたであろうか。

438

Quomodo manentes in justitia et sanctitate et veritate conspecti fuissemus, qui injusta tecum gerentes eum novum hominem, qui sit creatus secundum Deum, exstinxissemus, et illum veterem, qui corrumpitur secundum erroris concupiscentiam, ut ante corrumpebatur, quam Deum nosse coepisset, iterum portare coepissemus?

PL 13, 929C

あなたとともに不義を行って、神にかたどって造られた新しい人を消し、神を知り始める前に古い人が滅びていったように、迷いの欲によって滅びるあの古い人を、再び身にまとい始めたなら、我々が義と聖と真理のうちにとどまる者と見られることが、どうしてできたであろうか。

439

Ista etenim cuncta faciunt, quae tu facis, non Dei domestici, sed satellites antichristi: Deponentes mendacium, loquimini veritatem, unusquisque ad proximum suum, quia sumus invicem membra (Ibid. 25) .

PL 13, 930A

実際、あなたが行うこれらすべてを行うのは、神の家の者ではなく、反キリストの手先である。「偽りを捨てて、おのおの隣人に真実を語れ。我々は互いに肢体なのである」(エフェソ4:25)。

440

Si fuisses de ecclesiae Dei membris, mihi crede quod numquam mendacium pertulisses ad ecclesiam; sed quia sis illius homo, qui deceperit Adam per fallaciam et Evam, iccirco pertulisti mendacium, ut nos sic circumscriberes, quomodo circumscripserit diabolus primoplastos homines.

PL 13, 930A

あなたが神の教会の肢体であったなら、私を信じよ、あなたは決して偽りを教会に持ち込まなかったであろう。だがあなたは、偽りによってアダムとエバを欺いたあの者の人であるから、偽りを持ち込んだのである。悪魔が最初に造られた人間たちを欺いたように、我々をだますためである。

441

Tu dixisti: Damnate Athanasium, quia graviter deliquit, alioquin in reatu eritis maximo apud Deum. Suscipite Arii fidem, et vivetis in aeternum.

PL 13, 930A

あなたは言った、「アタナシオスを断罪せよ。彼は重い罪を犯したからである。さもなくば、あなたがたは神の前で最大の罪責を負う。アレイオスの信仰を受け入れよ。そうすれば永遠に生きる」と。

442

Accipe quae etiam amantissimus tibi circa Adam et Evam egerit, et invenies haec te nunc gerere circa nos, quae et ille tunc gesserit circa illos (Gen. II, 25) .

PL 13, 930B

あなたを最も愛するあの者がアダムとエバに対して行ったことを聞け。そうすれば、あの者がそのとき彼らに対して行ったことを、あなたが今我々に対して行っていると分かるであろう(創世記2:25〔次の節の引用の引照が、この位置に刷られている〕)。

443

Et erant, inquit in Genesi Moyses, ambo nudi tunc Adam et mulier ejus, et non confundebantur. (Ib. III, 1) . Serpens autem erat sapientior omnibus bestiarum quae erant. Et infra: (Ibid.) .

PL 13, 930B

モーセは創世記で言う、「アダムとその妻は二人とも裸であったが、恥じなかった」(創世記3:1〔底本は次の引用の引照をこの位置に刷る〕)。「蛇は、存在するすべての獣のうちでもっとも賢かった」。そして下にこうある(創世記3)〔底本は引照だけを刷り、引用は次の節から始まる〕。

444

Et dixit serpens mulieri: Quid quia dixit Dominus Deus ne edatis ex omni ligno quod est in paradiso?

PL 13, 930B

「蛇は女に言った、『主なる神が、園のどの木からも食べてはならないと言ったのは、どういうことか』」。

445

Et dixit mulier serpenti: Ex omni ligno quod est in paradiso edemus, de fructu autem ligni quod est in medio paradisi dixit Deus: Non manducabitis ex eo, sed nec tangetis eum, ne moriamini.

PL 13, 930B

「女は蛇に言った、『我々は園のどの木からも食べてよい。ただ、園の中央にある木の実については、神は言った、「それを食べてはならない。触れてもならない。死ぬといけないから」』」。

446

Dicimus tibi loco serpentis persuadenti nobis ut inauditum damnemus, ut innocentem jugulemus; praecepit Dominus innocentem et justum non interficiendum. Et dixit serpens mulieri: Non moriemini (Ibid. 4) .

PL 13, 930B

我々は、蛇の代わりをするあなたに言う。あなたは、弁明を聞かれぬ者を断罪せよ、無実の者を殺せと我々を説き伏せようとしているが、主は、無実の者、義しい者を殺してはならないと命じた。「そして蛇は女に言った、『汝らは死なない』」(創世記3:4)。

447

Sciebat enim Deus quia quacumque die manducaveritis ex eo, aperientur oculi vestri, et eritis sicut dii scientes bonum et malum.

PL 13, 930C

「『神は知っているのである、汝らがそれを食べる日に、汝らの目が開け、汝らは善悪を知る、神々のようになることを』」。

448

Dicentem itaque istum serpentem per te ad nos, Magis eritis justi si fuderitis sanguinem justum, magis eritis beati si apostolicam evangelicamque anathematizantes fidem Arianam susceperitis perfidiam, calcatur propitio Deo in te quidem jam a nobis fallaciam ipsius scientibus; sed tibi nos dolere est testis Deus, propterea quod per te semet constituerit ad nos circumscribendos.

PL 13, 930C

あなたを通してこの蛇が我々に言うのである、「義しい血を流すなら、汝らはいっそう義しくなる。使徒と福音の信仰を呪って、アレイオス派の不信を受け入れるなら、汝らはいっそう幸いになる」と。その偽りを我々はすでに知っており、神の恵みによってあなたにおいてそれを踏みにじっている。ただ、あなたのことでは、我々は痛んでいる。それは神が証人である。蛇があなたを通して自らを立て、我々を欺こうとしたからである〔この文は構文が崩れている。ミーニュの脚注は、Dicentem を受ける語が欠けているか、破格のまま calcatur に続くとする。後者に従った〕。

449

Constat etenim tunc per semetipsum aggressum Adam et Evam. Deprecor te ne haec graviter accipias, quae salutis tuae causa proferantur.

PL 13, 930C

実際、あのときは、彼が自ら直接アダムとエバを襲ったことは明らかである。あなたの救いのために語られるこれらのことを、重く受け取らないでほしい。

450

Dolere etenim te arbitror quod dixerim per te nos aggressum serpentem, et quod te multis in locis inter eos posuerim qui fuerint dicti serpentes. Considera operam tuam et illorum, et si non unum vos esse cognoveris corpus, dicito me non juste haec dicere.

PL 13, 931A

あなたは、私が、蛇があなたを通して我々を襲ったと言ったこと、またあなたを多くの箇所で、蛇と呼ばれた者たちの中に置いたことを、痛く思っていると私は思う。あなたの所業と彼らの所業を考えよ。諸君が一つの体であると認めないなら、私がこれを正しくなく言っていると言うがよい。

451

Tuos magistros in perfidia Judaeos audis certe in sacris evangeliis serpentes saepe dictos a Domino, serpentes generamina viperarum (Matth. XXIII, 33) . Unde hoc nomine vocari meruerunt? certe propter nequam opus illorum, certe propter incredulitatem suam.

PL 13, 931A

あなたは、不信仰におけるあなたの師であるユダヤ人たちが、聖なる福音書で主にしばしば蛇と呼ばれていることを、確かに耳にしている、「蛇ども、蝮の子らよ」(マタイ23:33)。彼らはなぜこの名で呼ばれるにふさわしかったのか。確かに、その邪悪な行いのゆえに、確かにその不信仰のゆえにである。

452

Inde et Joannes Baptista, Progenies viperarum (Ibid. III, 7) , dicit ad eos, quis monstravit vobis fugere ab ira ventura? Facite ergo dignos fructus poenitentiae.

PL 13, 931A

それゆえ洗礼者ヨハネも、彼らに「蝮の子らよ」(マタイ3:7)と言い、「迫り来る怒りから逃れよと、だれが汝らに示したのか。ならば悔い改めにふさわしい実を結べ」と言う。

453

Ut ex illis ergo, qui in unicum crediderunt Filium Dei, qui vias correxerunt suas, meruerint filii effici lucis, alii vero serpentes dicuntur, ita et tu, nisi fructus feceris dignos poenitentiae, nisi tuas vias correxeris, filius viperae atque serpentis diceris.

PL 13, 931B

神の独り子を信じ、自らの道を正した者たちは光の子らとなるにふさわしいとされ、そうでない者たちは蛇と呼ばれる。それと同じように、あなたも、悔い改めにふさわしい実を結ばず、自らの道を正さないなら、蝮と蛇の子と呼ばれるであろう。

454

Quis etenim Dei servorum non te homicidam atque blasphemum esse cernens non eo vocet nomine quo vocentur Judaei? quis te e Deum timentibus dubitabit, quod es, pronunciare, quando videat scribas, pharisaeos et principes Judaeorum iccirco serpentes dici, quia et prophetarum fuderunt sanguinem et unicum negaverint Dei Filium?

PL 13, 931B

実際、神の僕たちのうち、あなたが人殺しであり冒瀆者であると見て、ユダヤ人が呼ばれるその名であなたを呼ばない者がいようか。神を畏れる者たちのうち、書記、ファリサイ人、ユダヤ人の指導者たちが、預言者たちの血を流し神の独り子を否んだがゆえに蛇と呼ばれていることを見て、あなたをあなたのままに言い表すことを、ためらう者がいようか。

455

Cum haec ita se habeant, superest ut factorum tuorum geras poenitentiam, advertens Deum suae clementiae misericordiam omnibus a viis recedentibus malis praestitisse, habens formam Ninevitarum, quos si fueris imitatus, ita opem misericordiae consequaris necesse est.

PL 13, 931B

事情がこのようである以上、残るのは、あなたが自らの所業を悔い改めることである。神が、悪しき道から離れるすべての者に慈しみの憐れみを示したことに気づき、ニネベの人々を手本とせよ。彼らを倣うなら、あなたは憐れみの助けを必ず得る。

456

Quocirca accipe quae fuerint gesta, vel ipsi, praedicatione Jonae territi, quae fecerint. Praeceptum est, inquit sacra scriptura, ceto, et rejecit Jonam super terram (Jon. II, 11) .

PL 13, 931C

そこで、何が起こったか、また、ヨナの宣教に恐れをなした彼ら自身が何をしたかを聞け。聖書は言う、「大魚に命じられ、大魚はヨナを地の上に吐き出した」(ヨナ2:11)。

457

Et factum est verbum Domini ad Jonam iterum, dicens (Ibid. III, 1) : Surge et vade in Ninive civitatem magnam, et praedica in ea secundum praedicationem priorem, quam ego locutus sum ad te. Et surrexit Jonas et abiit in Ninive, secundum quae locutus est Dominus ei.

PL 13, 932A

「主の言葉が再びヨナに臨んで言った(ヨナ3:1)。『立って、大きな町ニネベに行き、私があなたに語った先の宣教に従って、そこで宣べよ』。ヨナは立って、主が彼に語ったとおりにニネベに行った」。

458

Erat autem Ninive civitas magna adeo sicut iter tridui. Et coepit Jonas introire in civitatem sicut iter dici unius, et praedicavit, et dixit: Adhuc triduo, et Ninive subvertetur.

PL 13, 932A

「ニネベは三日の道のりほどの大きな町であった。ヨナは町に入り始め、一日の道のりほど進んで、宣べて言った、『あと三日で、ニネベは滅ぼされる』」。

459

Et crediderunt viri Ninivitae Deo, et praedicaverunt jejunium, et vestierunt se cilicio a maximo usque ad minimum eorum: et pervenit verbum usque ad regem Ninive, et surrexit de sede sua, et abstulit a se stolam suam, et circumdedit se cilicium, et sedit super cinerem.

PL 13, 932A

「ニネベの人々は神を信じ、断食を宣言し、大きい者から小さい者に至るまで粗布をまとった。この知らせはニネベの王に届き、王は座から立ち、衣を脱ぎ、粗布をまとい、灰の上に座った」。

460

Et praedicatum est a rege Ninive et a magistratibus illius, dicens: Homines et pecudes et boves et oves nihil gustent, sed nec vescantur, et aquam non bibant.

PL 13, 932B

「王とその高官たちによって宣言された。『人も家畜も、牛も羊も、何も口にしてはならず、食べてもならず、水も飲んではならない』」。

461

Et circumdederunt se cilicia homines, et proclamaverunt homines et pecudes apud Deum instanter, et reversi sunt unusquisque a via sua mala, et ab iniquitate manuum suarum, dicentes: Quis scibit si poenitebitur Deus, et avertet ab ira furoris sui, et non peribimus?

PL 13, 932B

「人々は粗布をまとい、人も家畜も、ひたすら神に叫んだ。おのおのがその悪しき道と、手の不法から立ち帰って言った、『神が悔いて、その激しい怒りを収め、我々が滅びないかどうか、だれが知ろう』」。

462

Et vidit Deus operam illorum, quia reversi sunt unusquisque a via sua mala: et poenituit Deum de malignitate, qua locutus est facere eis, et non fecit.

PL 13, 932B

「神は彼らの行いを見た。おのおのがその悪しき道から立ち帰ったからである。神は彼らに行うと語っていた災いを悔いて、行わなかった」。

463

Et contristatus est Jonas tristitia magna, et confundebatur: et oravit apud Deum dicens (Ibid. IV, 1) : O Domine, nonne haec sunt verba mea cum adhuc essem in terra! ideo praeoccupaveram fugere in Tharsis, quoniam scivi quia tu miserator et benevolus, patiens, et misericors, et poenitens in malignitatibus.

PL 13, 932B

「ヨナは非常に悲しみ、恥じた。そして神に祈って言った(ヨナ4:1)、『ああ主よ、これは私がまだ自分の国にいたときに言った言葉ではないか。だから私は先にタルシシュへ逃げようとしたのだ。汝が憐れみ深く、恵み深く、忍耐強く、慈しみ深く、災いを悔いる者であると知っていたからである』」。

464

Et infra: Et dixit Deus ad Jonam (Jon. II, 9) : Si valde contristatus es tu super cucurbitam, valde contristatus sum usque ad mortem. Et dixit Dominus: Tu pepercisti cucurbitae, in qua non laborasti, neque nutristi eam, quae sub nocte nata est, et per noctem perit.

PL 13, 932C

そして下にある、「神はヨナに言った(ヨナ2:9〔底本のまま〕)。『汝がとうごまのことで深く悲しむなら』。『私は死に至るまで深く悲しんでいる』〔底本はヨナの答えを導く語を欠き、神の言葉に続けて刷る。ミーニュの脚注によれば、ラティーニとガランドはここに Et dixit(すると彼は言った)を補う。後半はヨナの答えと取った〕。主は言った、『汝は、自分が労せず、育てもせず、夜のうちに生え、夜のうちに滅んだとうごまを惜しんだ』」。

465

Ego autem non parcam in Ninive civitatem magnam, in qua habitant plus quam centum viginti millia hominum, qui non sciverunt dexteram aut sinistram ?

PL 13, 933A

「『しかし私は、右も左も知らない十二万人以上の人々が住む大きな町ニネベを惜しまないだろうか』」。

466

Et tuam, Constanti, operam malignam si rejecisse te viderit Deus, si vias tuas perditas correctas perspexerit, et te in omnibus reformatum esse viderit, mihi crede, quia in ingenti felicitate esse inter Dei famulos incipies.

PL 13, 933A

コンスタンティウスよ、神があなたが悪しき所業を捨てたのを見、あなたの滅びの道が正されたと認め、あなたがすべてにおいて改まったのを見るなら、私を信じよ、あなたは神の僕たちのうちで大いなる幸いを得はじめるであろう。

467

Habes praeterea beatissimi Pauli apostoli exemplum, ne forte ut ille geras haec per ignorantiam, quod enim mox ut te converteris ad unicum Dei Filium confitendum, veniam tuorum facinorum, ut illi, ita tibi sit tributurus: ipsum sequere, ipsius apprehende viam, ipsum Philippensibus loquentem audi, et quisnam fuerit ante agnitionem, et quantam beatitudinem post agnitionem consequi meruerit. (Phil. III, 4) Si quis autem putat se fiduciam habere in carne, ego magis circumcisione octava die de genere Israel, tribu Benjamin, Hebraeus ex Hebraeis, secundum legem pharisaeus, secundum zelum persequens ecclesiam, secundum justitiam quae in lege est conversatus, cum essem sine querela, quae mihi fuerunt lucra, haec existimavi propter Christum detrimenta.

PL 13, 933A

さらに、いと祝福された使徒パウロの例がある。もしやあなたも彼のように無知のゆえにこれらを行っているのなら、あなたが神の独り子を告白するよう立ち帰るやいなや、〔神は〕彼に与えたように、あなたにも所業の赦しを与えるであろう〔この句は構文が崩れている。ne forte … quod enim … をこのように取った〕。彼にならえ、その道をつかめ、フィリピの人々に語る彼の言葉を聞け。彼が知る前に何者であり、知ったのちにどれほどの祝福を得るにふさわしいとされたかを(フィリピ3:4)。「肉に頼る根拠があると思う者があるなら、私はそれ以上にある。八日目に割礼を受け、イスラエルの民、ベニヤミンの部族、ヘブライ人のうちのヘブライ人、律法についてはファリサイ人、熱心さについては教会を迫害する者、律法にある義については、非の打ちどころがなかった。私にとって利益であったものを、キリストのゆえに損失と思うようになった」。

468

Verumtamen omnia arbitror detrimentum esse propter eminentiam scientiae Christi Jesu Domini nostri, propter quem omnia detrimenta passus sum, et arbitror stercora ut Christum lucrifaciam, et inveniar in illo, non habens meam justitiam, quae est ex lege, sed illam quae per fidem Jesu Christi, quae ex Deo est justitia in fide, ad agnoscendum illum, et virtutem resurrectionis ejus, et communicationem passionum ejus, cooneratus morte ipsius, si quo modo occurram in resurrectionem ejus, quae est a mortuis.

PL 13, 933B

「いや、私は、我々の主キリスト・イエスを知ることのあまりのすばらしさのゆえに、すべてを損失とさえ思っている。彼のゆえに私はすべてを失ったが、それらを芥と思う。キリストを得、彼のうちにあると認められるためである。私は、律法による自分の義ではなく、イエス・キリストへの信仰による義、すなわち信仰に基づいて神から来る義を持つ。彼を知り、その復活の力と、その苦難にあずかることを知り、その死にあやかって〔底本は cooneratus。語形が崩れている。「〔死と〕同じ形にされて」の意に取った〕、何としても死者からの復活に達したいのである」。

469

Sicut et jam dictum est, istum imitare, istum sequere, ut quia et ille fuerat, quod tu nunc, hoc est persecutor ecclesiae, negator unici Filii Dei, inveniaris sic ad consequenda regna coelestia fuisse conversus a perfidia ad fidem suscipiendam catholicam, sic te transitum fecisse de morte ad vitam.

PL 13, 934A

すでに言ったとおり、この人にならい、この人にしたがえ。彼があなたが今あるとおりの者、すなわち教会の迫害者、神の独り子を否む者であったように、あなたも、天の国を得るために、不信仰から公同の信仰を受け入れることへと立ち帰り、こうして死から命へと移った者と見いだされるように。

470

Illum etenim per ignorantiam Dei fuisse persecutum ecclesiam, adhuc accipe etiam Timotheo aperiente de semetipso: (I Tim. I, 8.) Scimus autem quoniam bona est lex, si quis ea legitime utatur, sciens hoc quia justo lex non est posita: injustis autem, et inobedientibus, et impiis, et peccatoribus, et scelestis, et profanis, parricidis et matricidis, homicidis, impudicis, masculorum concubitoribus, plagiariis, mendacibus, perjuris, et si quid aliud sanae doctrinae adversatur, quae est secundum evangelium gloriae beati Dei quod creditum est mihi.

PL 13, 934A

この人が神を知らなかったがゆえに教会を迫害したことは、なおテモテに宛てて彼自身が自分について明かす言葉からも聞け(一テモテ1:8)。「律法は、人がそれを正しく用いるなら善いものである。義しい者のために律法は定められたのではないと知っているからである。不義な者、従わない者、不敬虔な者、罪人、悪人、俗悪な者、父殺し、母殺し、殺人者、淫行者、男色者、人さらい、偽り者、偽誓者、そのほか健全な教えに反することのために定められている。この教えは、祝福された神の栄光の福音に従うもので、私に委ねられたものである」。

471

Et gratias ago ei qui confortavit me Christo Jesu Domino, quod fidelem me aestimavit, ponens in ministerium; qui prius fueram blasphemus, et persecutor, et injuriosus, sed misericordiam sum consecutus, quod ignorans feci in incredulitate.

PL 13, 934B

「私は、私を強めた者、主キリスト・イエスに感謝する。主は私を忠実な者と見なして、務めに就けた。私は以前は冒瀆者、迫害者、侮辱する者であったが、憐れみを受けた。信仰がないときに、知らずに行ったからである」。

472

Superabundavit autem gratia Domini nostri cum fide et dilectione, quae est in Christo Jesu.

PL 13, 934B

「我々の主の恵みは、キリスト・イエスにある信仰と愛とともに、あふれるほどに満ちた」。

473

Ita et tu ex persecutore, ex injurioso et blasphemo beatus et vere Deo charissimus effici poteris, si ut Paulus beatus verum Dei Filium esse Jesum Christum credideris, si semper illum cum Patre regnasse ac regnaturum, hoc est, sine initio et sine fine confessus fueris, si unam aeternitatem habere Patrem et Filium et Spiritum sanctum clamantibus sacris scripturis non restiteris; si denique unam habere deitatem Patrem ac Filium et Spiritum sanctum credideris, crede mihi quod futurus sis in choro patriarcharum, prophetarum, apostolorum ac martyrum; alioquin tibi imputaturus, cum te torqueri cum diabolo et omnibus satellitibus ejus videre coeperis, cur has tam salubres admonitiones nostras despexeris.

PL 13, 934B

こうしてあなたも、迫害者、侮辱する者、冒瀆者から、幸いな者、真に神に最も愛される者となることができる。聖なるパウロのように、イエス・キリストが神の真の子であると信じ、彼がつねに父とともに支配してきたし、これからも支配する、すなわち始めなく終わりなく支配すると告白するなら、父と子と聖なる霊が一つの永遠をもつことに、聖なる書物が叫んでいるのに逆らわないなら、さらに、父と子と聖なる霊が一つの神性をもつと信じるなら、私を信じよ、あなたは族長、預言者、使徒、殉教者たちの群れに入るであろう。さもなければ、あなたが悪魔とそのすべての手先とともに苦しめられるのを見はじめるとき、我々のこれほど有益な諭しをなぜ軽んじたのかと、〔神は〕あなたに責めを負わせるであろう〔底本の最後の句は imputaturus とあり、主語が省かれている。神と補った〕。