Pars I, Caput I
第I部 第I章PL 13, 81ATemporibus Constantii imperatoris, filii Constantini, durior orta est persecutio Christianorum ab impiis haereticis Arianis, annuente Constantio, qui et Athanasium episcopum resistentem haereticis persecutus est, et ut damnaretur ab omnibus episcopis imperavit.
PL 13, 81Aコンスタンティヌスの子、皇帝コンスタンティウスの時代に、不敬なアレイオス派の異端者たちによって、キリスト教徒へのいっそう厳しい迫害が起こった。コンスタンティウスはそれを許した。彼は、異端者たちに抵抗した司教アタナシオスをも迫害し、すべての司教によって彼が断罪されるよう命じた。
Quod etiam metu principis facere tentaverunt omnes ubique pontifices, inauditum innocentemque damnantes. Sed Liberius Romanus episcopus, et Eusebius Vercellensis, et Lucifer Caralitanus, et Hilarius Pictavensis dare sententiam noluerunt.
PL 13, 81Aあらゆる地のすべての司教たちが、君主への恐れから、これを行おうと試み、弁明を聞かれず無実の者を断罪した。しかし、ローマの司教リベリウス、ウェルケッラエのエウセビウス、カラリスのルキフェル、ポワティエのヒラリウスは、判決を下すことを望まなかった。
Hi ergo mittuntur in exsilium pro fide servanda. Cum Liberio Damasus diaconus ejus se simulat proficisci: unde fugiens de itinere, Romam rediit, ambitione corruptus.
PL 13, 81Aそこで彼らは、信仰を守ったために流刑に送られた。リベリウスの助祭ダマススは、リベリウスとともに出発するふりをした。だが、道の途中で逃げ出し、野心に堕してローマに戻った。
Sed eo die quo Liberius ad exsilium proficiscebatur, clerus omnis, id est presbyteri et archidiaconus Felix, et ipse Damasus diaconus et cuncta Ecclesiae officia, omnes pariter, praesente populo Romano, sub jurejurando firmaverunt, se, vivente Liberio, pontificem alterum nullatenus habituros.
PL 13, 81Bしかし、リベリウスが流刑に出発したその日に、聖職者の全員、すなわち司祭たちと、首席助祭フェリクスと、助祭ダマスス自身と、教会のあらゆる役職の者たちが、ローマの民の前で、こぞって誓いによって、リベリウスが生きているあいだは、決して別の司教を持たないと固く約束した。
Sed clerus contra fas, quod minime decebat, cum summo perjurii scelere, Felicem archidiaconum ordinatum in locum Liberii susceperunt. Quod factum universo populo displicuit, et se ab ejus processione suspendit.
PL 13, 81Bところが聖職者たちは、神の法に反して、まったくふさわしくないことに、偽誓という最大の罪を犯しながら、リベリウスの地位に叙階された首席助祭フェリクスを受け入れた。この行いは民の全員の気に入らず、民はその者の集会に出ることから身を退いた。
Post annos duos venit Romam Constantius, pro Liberio rogatur a populo; qui mox annuens ait: Habetis Liberium, qui qualis a vobis profectus est, melior revertetur. Hoc autem de consensu ejus, quo manus perfidiae dederat, indicabat.
PL 13, 81B二年後、コンスタンティウスがローマに来て、民からリベリウスのために願われた。彼はすぐに同意して言った。「諸君にはリベリウスがいる。彼は諸君のもとから出発したときのままではなく、よりよくなって帰ってくるだろう」。これは、リベリウスが不信に手を貸したその同意のことを言っていたのである。
Tertio anno redit Liberius, cui obvians cum gaudio populus Romanus exivit: Felix notatus a senatu vel populo, de Urbe propellitur, et post parum temporis, impulsu clericorum qui perjuraverant, irrumpit in Urbem, et stationem in Juli basilica trans Tiberim dare praesumit: quem omnis multitudo fidelium et proceres de Urbe iterum cum magno dedecore projecerunt.
PL 13, 81B三年目にリベリウスが戻り、ローマの民は喜んで彼を迎えに出た。フェリクスは元老院と民から非難され、都から追い払われた。しばらくして、偽誓した聖職者たちに促されて、都に押し入り、テベレ川の向こうのユリウスのバシリカで集会を行おうと敢えてした。信徒の群衆の全員と有力者たちが、大きな恥辱とともに、彼を再び都から放り出した。
Pars I, Caput II
第I部 第II章PL 13, 81CPost annos octo, Valentiniano et Valente conss., X kalendarum Decembrium die defunctus est Felix: Liberius misericordiam fecit in clericos qui perjuraverant, eosque in locis propriis suscepit.
PL 13, 81C八年後、ウァレンティニアヌスとウァレンスが執政官の年、十二月朔日の十日前に、フェリクスは死んだ。リベリウスは、偽誓した聖職者たちに憐れみをかけ、彼らをそれぞれの地位に受け入れた。
Itemque octavo kalendas Octobris, Gratiano et Dagalaiso conss., Liberius humanis rebus eximitur.
PL 13, 81Cまた、グラティアヌスとダガライフス〔底本は Dagalaiso。執政官ダガライフス(Dagalaifus)のことと解した〕が執政官の年、十月朔日の八日前に、リベリウスは人の世から取り去られた。
Tunc presbyteri et diacones, Ursinus, Amantius et Lupus, cum plebe sancta quae Liberio fidem servaverat in exsilio constituto, coeperunt in basilica Juli procedere, et sibi Ursinum diaconum pontificem in locum Liberii ordinari deposcunt.
PL 13, 81Cそのとき、司祭たちと助祭たち、すなわちウルシヌス、アマンティウス、ルプスが、流刑にあったリベリウスへの忠誠を守りとおした聖なる民とともに、ユリウスのバシリカで集会に出はじめ、助祭ウルシヌスがリベリウスの地位に司教として叙階されることを求めた。
Perjuri vero in Lucinis Damasum sibi episcopum in loco Felicis expostulant: Ursinum Paulus Tiburtinus episcopus benedicit.
PL 13, 82A一方、偽誓した者たちは、ルキナエで〔底本は in Lucinis。地名と解した〕ダマススをフェリクスの地位の司教として自分たちのために要求した。ウルシヌスには、ティブルの司教パウルスが祝福を授けた。
Quod ubi Damasus, qui semper episcopatum ambierat, comperit, omnes quadrigarios et imperitam multitudinem pretio concitat, et armatus fustibus ad basilicam Juli perrumpit, et magna caede fidelium per triduum debacchatus est.
PL 13, 82Aこれを知ると、常に司教職を求めてきたダマススは、戦車の御者たちのすべてと、無知な群衆を、金で駆り立て、棍棒で武装してユリウスのバシリカに押し入り、三日のあいだ、信徒の大虐殺をもって荒れ狂った。
Post dies septem cum omnibus perjuris et arenariis quos ingenti corrupit pretio, Lateranensem basilicam tenuit, et ibi ordinatus episcopus, et redimens judicem Urbis Viventium, et praefectum annonae Julianum, id egit ut Ursinus, vir venerabilis qui prius fuerat pontifex ordinatus, cum Amantio et Lupo diaconibus in exsilium mitteretur.
PL 13, 82A七日後、彼はすべての偽誓者たちと、莫大な金で買収した闘技場の者たちとともに、ラテラノのバシリカを占拠し、そこで司教に叙階された。そして、都の裁判官ウィウェンティウスと食糧供給長官ユリアヌスを買収して、すでに先に司教に叙階されていた尊敬すべき人ウルシヌスが、助祭アマンティウス、ルプスとともに流刑に送られるよう取り計らった。
Quod ubi factum est, coepit Damasus Romanam plebem quae se nolebat procedere, fustibus et caede varia perurgere. Presbyteros quoque numero septem detentos per officium nititur ab Urbe propellere.
PL 13, 82Aこれが行われると、ダマススは、自分が〔司教として〕進み出ることを望まないローマの民を〔quae se nolebat procedere の se はダマススを指し、procedere はその不定法と取った〕、棍棒とさまざまな殺戮で圧迫しはじめた。また、拘束した七人の司祭を、役人を使って都から追い出そうとした。
Sed plebs fidelis occurrens eosdem presbyteros eruit, et ad basilicam Liberii sine mora perduxit.
PL 13, 82Bしかし、信仰ある民が駆けつけて、その司祭たちを奪い返し、ただちにリベリウスのバシリカへ連れて行った。
Pars I, Caput III
第I部 第III章PL 13, 82BTunc Damasus cum perfidis invitat arenarios, quadrigarios et fossores, omnemque clerum, cum securibus, gladiis et fustibus, et obsedit basilicam hora diei secunda, septimo kalendarum Novembrium die, Gratiano et Dagalaiso conss., et grave praelium concitavit.
PL 13, 82Bそのときダマススは、不信の者たちとともに、闘技場の者たち、戦車の御者たち、墓掘り人たち、そして聖職者の全員を、斧と剣と棍棒を持たせて呼び集め、グラティアヌスとダガライフスが執政官の年、十一月朔日の七日前、昼の第二時に、バシリカを包囲し、激しい戦いを引き起こした。
Nam effractis foribus, igneque supposito, aditum unde irrumperet exquirebat. Nonnulli quoque de familiaribus ejus, tectum basilicae destruentes, tegulis fidelem populum perimebant.
PL 13, 82B扉を打ち破り、火を放って、押し入る入口を探したのである。彼の手下の何人かは、バシリカの屋根を壊して、瓦で信仰ある民を殺していた。
Tunc universi damasiani irruentes in basilicam, centum sexaginta de plebe, tam viros quam mulieres, occiderunt, vulneraverunt etiam quam plurimos, ex quibus multi defuncti sunt: de parte vero Damasi nullus est mortuus.
PL 13, 82Bそのとき、ダマスス派の者たちがことごとくバシリカに突入し、民のうち男女合わせて百六十人を殺し、さらに非常に多くの者を傷つけた。その多くが死んだ。しかしダマスス側からは、ひとりも死ななかった。
Post tres autem dies, sancta plebs in unum conveniens, coepit adversus eum Domini mandata recitare, dicentes: Nolite timere eos qui occidunt corpus, animam vero non possunt occidere.
PL 13, 82C三日後、聖なる民は一つに集まり、彼に対して主の戒めを読み上げはじめ、こう言った。「体を殺しても、魂を殺すことのできない者たちを恐れるな」。
Psallebat etiam in laudibus, et dicebat: Posuerunt mortalia servorum tuorum escas volatilibus Coeli, carnes sanctorum tuorum, bestiis terrae. Effuderunt sanguinem eorum, velut aquam in circuitu Hierusalem; et non erat qui sepeliret.
PL 13, 82Cまた賛美のなかで詩編を歌って言った。「彼らは汝の僕たちの屍を、天の鳥の餌とし、汝の聖なる者たちの肉を、地の獣の餌とした。彼らはその血を、エルサレムのまわりで水のように流し、葬る者はなかった」。
Saepe itaque eadem plebs adunata in basilica Liberii clamabat dicens: Christiane imperator, nihil te latet. Omnes episcopi Romam veniant: agatur causa quintum jam bellum Damasus fecit: a sede Petri homicidas foras.
PL 13, 82Cこうして、同じ民は、しばしばリベリウスのバシリカに集まって叫んだ。「キリスト教徒の皇帝よ、あなたに隠れていることは何もない。すべての司教がローマに来るように。この訴えが審理されるように。ダマススはすでに五度目の戦を起こした。ペトロの座から殺人者たちを外へ」。
Dei autem populus episcopos convenire multis precibus exorabat, ut memoratum, tanta impietate maculatum, sententia justa procellerent, quem in tantum matronae diligebant, ut matronarum auriscalpius diceretur.
PL 13, 83A神の民は、多くの願いによって、司教たちが集まるよう懇願した。これほどの不敬に汚れた前述の者を、正しい判決で打ち倒して〔底本は procellerent。percellerent と読む〕もらうためである。婦人たちはこの者をひどく愛したので、彼は「婦人たちの耳かき」〔auriscalpius は耳かきの意。婦人たちの耳をくすぐって取り入る者という嘲りと解した〕と呼ばれていた。
Pars I, Caput IV
第I部 第IV章PL 13, 83AVoces ergo plebis ad Valentinianum sunt delatae principem, qui pietate commotus, reditum concessit exsulibus. Tunc Ursinus cum Amantio et Lupo diaconibus, XVII kalendarum Octobrium, Lupicino et Jovino conss. ad Urbem rediit: cui plebs sancta gratanter occurrit.
PL 13, 83Aこうして民の声は君主ウァレンティニアヌスに届けられ、彼は敬虔の念に動かされて、流刑者たちの帰還を許した。そこでウルシヌスは、助祭アマンティウスとルプスとともに、ルピキヌスとヨウィヌスが執政官の年、十月朔日の十七日前に、都に戻った。聖なる民は喜んで彼を迎えに出た。
Sed Damasus tantorum sibi conscius scelerum, non mediocri timore concussus, redemit omne palatium, ne facta sua principi panderentur.
PL 13, 83Aしかしダマススは、これほどの罪を自覚して、並々ならぬ恐れに揺さぶられ、自分の行いが君主に知られないよう、宮廷のすべてを買収した。
Imperator nesciens quid Damasus perpetrasset, edictum prorogat, ut Ursino exsilio relegato, nulla ulterius populos contentio nefanda collideret.
PL 13, 83A皇帝は、ダマススが何をしでかしたかを知らず、ウルシヌスが流刑に追放されて、以後、いかなる忌まわしい争いも民をぶつけ合わせないように、との勅令を延長した。
Tunc Ursinus episcopus, vir sanctus et sine crimine, consulens plebi, tradidit se manibus iniquorum, et sexto decimo kalendas Decembres jussione imperatoris ad exsilium sponte properavit.
PL 13, 83Bそのとき、司教ウルシヌスは、聖なる人で罪なき者であったが、民のことを思いやって、不義の者たちの手に自らを引き渡し、十二月朔日の十六日前に、皇帝の命令によって、自ら進んで流刑へと急いだ。
Sed populus timens Deum nullisque persecutionibus fatigatus, non imperatorem, non judicem, nec ipsum auctorem scelerum et homicidam Damasum timuit, sed per coemeteria martyrum stationes sine clericis celebrabat.
PL 13, 83Bしかし、神を畏れる民は、どんな迫害にも疲れ果てることなく、皇帝も、裁判官も、悪事の張本人で殺人者であるダマスス自身も恐れず、殉教者たちの墓地で、聖職者なしに集会を行った。
Unde cum ad sanctam Agnem multi fidelium convenissent, armatus cum satellitibus suis Damasus irruit, et plurimos vastationis suae strage dejecit. Quod factum crudelissimum nimis episcopis Italiae displicebat.
PL 13, 83Bそこで、聖アグネスのもとに多くの信徒が集まっていたとき、ダマススは自分の手下どもとともに武装して襲いかかり、自らの破壊の殺戮によって、きわめて多くの者を打ち倒した。この極めて残酷な行いは、イタリアの司教たちにひどく不評であった。
Quos etiam cum ad natale suum solemniter invitasset, et nonnulli convenissent ex eis, precibus apud eos molitur et pretio, ut sententiam in sanctum Ursinum proferant. Qui responderunt: Nos ad natale convenimus, non ut inauditum damnemus.
PL 13, 83Bダマススは、その司教たちをも自分の記念祭に盛大に招き、そのうち何人かが集まると、願いと金によって、聖なるウルシヌスに対して判決を下すよう彼らに迫った。彼らは答えた。「我々は記念祭に集まったのであって、弁明を聞かれない者を断罪するためではない」。
Ita prava ejus intentio caruit quo nitebatur effectu. Exinde presbyteri diversis modis afflicti, per exsilia et peregrina loca dispersi sunt, ex quibus Marcellinus et Faustinus presbyteri, de confessione verae fidei, ostentatione sacrae communionis, et persecutione adversantium veritati, preces Valentiniano, Theodosio et Arcadio principibus obtulerunt ita.
PL 13, 83Cこうして彼の邪な意図は、目指した結果を得ることができなかった。その後、司祭たちはさまざまな仕方で苦しめられ、流刑地や異郷に散らされた。そのうち、司祭マルケリヌスとファウスティヌスは、真の信仰の告白について、聖なる交わりの提示について、そして真理に逆らう者たちによる迫害について、皇帝ウァレンティニアヌス、テオドシウス、アルカディウスに、次のように請願書を差し出した。
Pars II, Caput I
第II部 第I章PL 13, 83CDeprecamur mansuetudinem vestram, piissimi imperatores, Valentiniane, Theodosi et Arcadi, ut haec in contemplatione Christi Filii Dei qui vestrum juvat imperium, infatigabiliter legere dignemini.
PL 13, 83Cいとも敬虔なる皇帝たち、ウァレンティニアヌス、テオドシウス、アルカディウスよ、我々は諸君の寛仁に願う。諸君の統治を助ける神の子キリストを思って、これらを倦まずに読む労をとってくれるように。
Sublime regnum vestrum tum ad sublimiora, Dei Patris omnipotentis et Christi unigeniti Filii ejus opitulatione conscendit, cum nec in exiguis hominibus despicitis veritatem, nec in multis vel potentibus mendacium roboratis.
PL 13, 83D諸君の崇高な王国は、全能の父なる神と、その独り子なる子キリストの助けによって、いっそう崇高なものへと昇る。それは、諸君が、取るに足りない人々のもとにある真理を軽んじず、また、多数の者や有力な者のもとにある虚偽を強めないときである。
Hoc etenim justissimum est et saluberrimum apud regnum justitiae, ut personae probentur ex merito veritatis, non veritas praesumatur ex potentia personarum.
PL 13, 83Dというのも、正義の王国のもとで最も正しく、最も益のあることは、人格が真理の功績によって吟味されることであって、真理が人格の権勢によって前提されることではないからである。
Siquidem jus saeculi ideo scriptum est, ne contra verum aequumve potentia vel multitudo praevaleat, etiamsi ab exiguis vindicetur.
PL 13, 83D実際、世の法が書かれたのは、権勢や多数が、真実なもの、公平なものに対して勝つことのないためであり、たとえそれが取るに足りない者たちによって主張されていても、そうである。
Quod si haec tanta cura, etiam in rebus reipublicae, vestrae tranquillitatis provisione servanda est, ut contra omnem vim potentiamve, etiam in minimis jus veritatis obtineat, quo possit tradita vestro imperio Dei nutu florere respublica: quomodo in negotiis divinis sanctae fidei veritas impiorum caterva et fraudulentissimis eorum circumventionibus obfuscatur et premitur? maxime cum vos principes Romani imperii piam Christianae religionis fidem puritatemque tot vestris constitutionibus vindicetis.
PL 13, 83D国家の事柄においてさえ、あらゆる暴力や権勢に対して、ごく小さなことにおいても真理の法が勝つよう、諸君の平静の配慮によってこれほどの注意が守られねばならない。そうしてこそ、諸君の統治にゆだねられた国家が、神の意向によって栄えうるのである。それなら、神の事柄において、聖なる信仰の真理が、不敬な者たちの群れとそのきわめて欺瞞的な策謀によって、なぜ覆い隠され、押しつぶされるのか。ことに、諸君ローマ帝国の君主たちが、キリスト教の敬虔な信仰とその純粋さを、これほど多くの諸君の勅令によって守っているのに。
Totum quidem, quia veneratores Christi Filii Dei, pro fide catholica decernitis, et omni nixu contra haereticos et perfidos imperii vestri auctoritate conscribitis.
PL 13, 84Aこれはすべて〔Totum の係りは定かでない。「これはすべて」と取った〕、諸君がキリスト、神の子を崇める者として、公同の信仰のために定め、あらゆる努力をもって、異端者たちと不信の者たちに対して、諸君の統治の権威によって書き記しているからである。
Non quasi aliqua propriae sententiae nova tentantes, sicut quidam anteriores principes in suam aliorumque perniciem conati sunt, sed ut ostendatis vestras sententias, vestramque fidem, cum sacris scripturarum divinarum sententiis et piis confessionibus convenire.
PL 13, 84Aそれは、以前の何人かの君主が、自分と他の人々の破滅のために試みたような、自分自身の判断による何か新しいことを試みるかのようにではなく、諸君の判決と諸君の信仰が、神の諸聖書の言葉と敬虔な告白に一致していることを示すためである。
Pars II, Caput II
第II部 第II章PL 13, 84BSed hoc, cum magis post atrocissimas prioris temporis persecutiones juvare sanctam deberet Ecclesiam, magis affligit, cum iidem ipsi egregii episcopi, qui eam antehac sub assertione vel assensu haereseos persecuti sunt, nunc quoque sub auctoritate catholici nominis persequuntur, et quanto nunc sub ementita piae fidei professione hoc fraudulentius agunt, tanto et perniciosius grassantur, et dolentius aestuat veritas, quod ei adhuc non licet nec sub vobis imperatoribus qui piam fidem defenditis, respirare.
PL 13, 84Bしかるにこのことは、むしろ先の時代の最も残酷な迫害の後には聖なる教会を助けるはずであったのに、かえって教会をいっそう苦しめている。というのは、先には異端の主張もしくは同意のもとに教会を迫害した、まさに同じ立派な司教たちが、今もまた公同の名の権威のもとに迫害しているからである。しかも、彼らが今、敬虔な信仰を偽って標榜しつつ、これを欺瞞的に行えば行うほど、それだけいっそう害毒をもって荒れ狂い、真理はそれだけ痛ましく悶える。真理は、敬虔な信仰を守る諸君、皇帝たちのもとにあってすら、なお息をつくことを許されないのである。
Sed ne hoc ad invidiam sine rei probatione referre videamur, causam ut possumus explicamus.
PL 13, 84Bしかし、このことを証拠もなしに憎しみから言い立てていると見られぬよう、我々は力の及ぶかぎり事の次第を説き明かす。
Quaesumus autem supplices, quatenus regias aures vestras nobis exiguissimis commodetis, dum ostendimus non nos esse haereticos, et tamen quasi haereticos vehementer affligi: cum nec ipsi qui nos vehementer affligunt, vel socii eorum, possint nunc dicere vel probare quod simus haeretici.
PL 13, 84C我々は嘆願者としてお願いする、諸君の王者の耳を取るに足らぬ我々に傾けていただきたい。我々は、自分たちが異端者ではないこと、それでも異端者であるかのように激しく苦しめられていることを示す。我々を激しく苦しめる者たち自身も、その仲間たちも、我々が異端者であると今になって言うことも証明することもできないのである。
Sed ne quidem de se negare, quod superiori tempore haeresim aut acerrime vindicaverint, cum intolerabili supplicio fidelium, aut certe ei manus dederint, damnata catholica fide quam prius asserebant, dum metuunt pro Christo Filio Dei exsilium perpeti, pro quo etiam laico fideli quaevis mors atrocissima subeunda est: quia nobis donatum est, ut ait Apostolus (Philipp., I, 29) , pro Christo non tantum ut in eum credamus, sed ut et pro illo patiamur. Talis enim mors vel passio, immortalitatis occasio est.
PL 13, 84C彼らは、先の時代に異端を、信者たちへの耐えがたい刑罰とともに極めて激しく擁護したか、さもなければ少なくともそれに手を貸したことを、自分たちについて否定することさえできない。かつて擁護していた公同の信仰を断罪したのである。それは、神の子キリストのために流刑を耐え忍ぶのを恐れたからである。キリストのためには、信仰ある平信徒にとってすら、どれほど残酷な死であっても受けねばならない。「キリストのためには、彼を信じることだけでなく、彼のために苦しむことも、我々に恵みとして与えられている」と使徒が言うとおりである(フィリピ1:29)。まことに、そのような死あるいは受難は、不死への機縁である。
Pars II, Caput III
第II部 第III章PL 13, 84DNon latet mansuetudinem et devotam Deo religionem vestram, quam impia quamve pestifera sit haeresis Ariana, contra quam a patribus nostris apud Nicaeam speciali vigore conscriptum est: ita ut apostolicae fidei pia confessio servaretur, atque ipsius haereseos perpetua damnatione firmaretur, ne quis falli posset in posteris.
PL 13, 84Dアレイオス派の異端がいかに不敬で、いかに有害であるかは、神に献身した諸君の寛仁と敬虔の知らぬところではない。この異端に対しては、我々の父祖たちがニカイアで格別の力をもって書面を定めた。それは、使徒の信仰の敬虔な告白が守られ、この異端そのものへの永久の断罪によって固められて、後の世に誰も惑わされることのないようにするためであった。
Sed Arius, ut cor Pharaonis, non credens divinam in se tunc datam fuisse sententiam, nescio qua ratione subripuit apud Constantinum, sperans quod ipsius suffragio specialium sacerdotum sententia rescissa, recipi posset in Ecclesiam.
PL 13, 84Dしかしアレイオスは、ファラオの心のように、そのとき自分に下された神の判決を信じようとせず、どういう手立てによってか、コンスタンティヌスのもとに忍び入って取り入った。コンスタンティヌスの後押しによって、特別に選ばれた司教たちの判決が破棄され、自分が教会に受け入れられうると望んだのである。
Denique ipse Constantinus jusserat, ut ei sanctus ac beatae memoriae episcopus Alexander communicaret: non ille Alexander, qui fuit divinae fidei episcopus in Alexandria, qui et plenus sapientia et Spiritu sancto fervens, eumdem Arium primus et detexit et expulit, et in perpetuum damnavit; sed iste Alexander, qui in hac urbe Constantinopolitana fuit et ipse admirabilis episcopus.
PL 13, 85Aついにはコンスタンティヌス自身が、聖なる、祝福された記憶の司教アレクサンドロスに、アレイオスと交わるよう命じた。それは、神の信仰の司教としてアレクサンドリアにいたあのアレクサンドロス――知恵に満ち、聖なる霊に燃えて、このアレイオスをまず見破って追放し、永久に断罪したあの人――ではなく、このコンスタンティノポリスの都にいた、この人もまた讃嘆すべき司教であるアレクサンドロスである。
Qui cum videret quod Arius saeculi istius rege niteretur, exclamavit ex imo pectoris dolore, stans in loco sacrarii, ad Christum verum et sempiternum regem et Dominum omnium regum, ne illam labem in Ecclesiam pateretur intrare.
PL 13, 85A彼は、アレイオスがこの世の王に頼っているのを見て、心の底からの痛みに叫び声をあげ、聖所の場に立って、まことの永遠の王、すべての王たちの主であるキリストに、あの汚れが教会に入るのを許さぬよう願った。
Cujus oratio quam constans fuerit, quam fidelis, hinc probatum est, quod idem Arius, antequam intraret Ecclesiam, dedit poenas novas et gravissimas usque ad turpem interitum.
PL 13, 85Aその祈りがいかに堅く、いかに誠実であったかは、このアレイオスが教会に入る前に、新しい、きわめて重い罰を受け、恥ずべき最期に至ったことから証明された。
Nam cum pridie quam se putavit sanctam Ecclesiam imperatoris auxilio homo impius intraturum, cum nihil languoris, nihil doloris in corpore pateretur, sed quod gravius est, solo animi morbo insanabiliter aegrotaret, humana consuetudine secessum petiit, atque illic cum sederet, gravissimo repente dolore cruciatus, omnia sua viscera, et ipsum cor quod erat thesaurus impietatis, effudit in stercora; atque ita, mirabile dictu, internis omnibus evacuatis attenuatus est, et ad momentum sicut luridati corporis tabe resolutus est, ut per angustias foraminis et sedilis totus ipse laberetur.
PL 13, 85Bというのは、この不敬の男が皇帝の助力によって聖なる教会に入ろうと思った、その前日、体には何の衰えも痛みも覚えなかったが、いっそう悪いことには、ただ魂の病によって癒えがたく病んでいた。彼は人の習いとして用を足しに退き、そこに座っていたとき、突然きわめて激しい痛みに苛まれ、自分の臓腑をことごとく、不敬の宝庫であった心臓そのものまでも、糞とともに流し出した。こうして――言うも不思議なことだが――内にあるものがすべて空になって痩せ細り、見る間に、土気色になった体が腐れ落ちたかのように溶け崩れて、穴のあいた座席の狭い隙間から全身が滑り落ちてしまった。
Digna haec poena impio, digna haec mors turpis pestifero haeretico, atque de spiritu diaboli foetidissimis membris digna haec sepultura.
PL 13, 85Bこの罰は不敬の者にふさわしく、この恥ずべき死は有害な異端者にふさわしく、悪魔の霊に属する、悪臭きわまる肢体にこの埋葬はふさわしい。
Novo enim exemplo et cruciari debuit et perire, qui novas adversus unigenitum Filium Dei commentatus fuerat impietates, dicens eum non vere de patre natum: et quia erat quando non erat: et quia ex nihilo substitutus est, ne ejusdem substantiae et divinitatis et sempiternitatis et omnipotentiae, cujus et pater est, crederetur.
PL 13, 85B新しい例によって苦しめられ、滅びるのが当然であった。神の独り子に対して新しい不敬を考え出し、子は父から真に生まれたのではない、子には存在しなかった時があった、無から造り立てられた、と言って、子が、父のもつのと同じ実体・神性・永遠性・全能性をもつと信じられないようにしたからである。
Pars II, Caput IV
第II部 第IV章PL 13, 85CHoc ideo retulimus augustae mansuetudini vestrae, ut vero intenta vestra prudentia animadvertat, quam venerabilis fides sit conscripta apud Nicaeam adversus Arium, cui et Deus non solum per auctoritatem Scripturarum divinarum, sed etiam per sacratissimam orationem sancti quoque Alexandri testimonium dedit: et quam exsecrabilis est impia doctrina Arii, quam in ipso Ario novo genere supplicii sententia divina damnavit, non exspectans in illo diem judicii, ut exemplo poenae ejus caeteri perterriti praecaverent.
PL 13, 85C我々がこのことを尊き諸君の寛仁に語ったのは、諸君の注意深い賢明が、ニカイアでアレイオスに対して書き記された信仰がいかに尊ぶべきものかを、まことに見て取るためである。神は、この信仰に、神的な書物の権威によってばかりでなく、聖アレクサンドロスのいとも聖なる祈りによっても、証しを与えた。またアレイオスの不敬な教えがいかに憎むべきものかも、見て取るためである。この教えを、神の判決は、アレイオスその人において新しい種類の刑罰をもって断罪した。裁きの日をその者について待つことなく、その刑罰の例によって他の者たちが震え上がり、用心するようにしたのである。
Quo utique exemplo nec illud dubitandum est, etiam hos apud Deum esse damnatos, qui Arii impiam doctrinam renovandam vel suscipiendam esse crediderunt. Quomodo enim eos perpetua poena disjungit, quos impia doctrina non separat?
PL 13, 85Dこの例によって、アレイオスの不敬な教えが復活させられるべきだ、あるいは受け入れられるべきだと信じた者たちも、神のもとで断罪されていることは、疑うまでもない。不敬な教えが引き離さない者たちを、永遠の罰がどうして引き離すだろうか。
Pares reos etiam vestris legibus unus carcer includit, atque una ferit sententia. Sed et illud ambigi non potest, hos esse vere catholicos, qui per exsilia, per genera suppliciorum, per atrocitatem mortis, illam fidem sine dolo vindicant, quae apud Nicaeam evangelica atque apostolica ratione conscripta est, quam Deus apertissime probavit supplicio Arii impugnantis eam.
PL 13, 85D同じ罪の者たちを、諸君の法でも一つの牢獄が閉じ込め、一つの判決が打つ。しかしまた次のことも疑いえない。流刑により、さまざまな刑罰により、死の残酷さによっても、偽りなく、ニカイアで福音と使徒の道理に従って書き記された、あの信仰を擁護する者たちこそ、まことの公同の者たちである。この信仰を、神は、これに抗したアレイオスの刑罰によって、きわめて明白に是認した。
Quod si haec apud vos vera sunt, quae apud scripturas divinas vera roborantur, advertite, piissimi et religiosissimi imperatores, in quo rei sint qui sub his divinis regulis et professionibus fidem suam ac devotionem Christo Deo consecraverunt, nullum timorem divino timori praeponentes.
PL 13, 86Aもし諸君のもとでも、神的な書物のもとで真として確かめられていることが真であるなら、いとも敬虔にして敬神の皇帝たちよ、よく考えてもらいたい。これらの神的な規範と告白のもとで、ほかのいかなる畏れも神への畏れに先立てることなく、自分たちの信仰と献身をキリストなる神に捧げた者たちに、いったいどんな罪があるというのか。
Sed licet Arius sit sepultus in stercoribus, aliquos tamen reliquit suae impietatis haeredes. Denique non defuerunt vermes, qui de ejus putrido cadavere nascerentur.
PL 13, 86Aしかしアレイオスは糞のなかに葬られたとはいえ、自分の不敬の相続人たちを幾人か残した。実際、彼の腐った屍から生まれる蛆虫たちには事欠かなかった。
Per quos quae gesserit diabolus artifex erroris, longum est exsequi, etiam si exsequi possemus: infinita sunt enim et incredibilia, non tamen falsa.
PL 13, 86A誤謬の工匠である悪魔が、彼ら〔蛆虫たち〕を通じて何を行ったかは、たとえ語り尽くせるとしても、語り尽くすには長すぎる。限りなく、信じがたいほどのことだが、偽りではないのである。
Pars II, Caput V
第II部 第V章PL 13, 86BIllud vero nunc quod ad praesentem causam facit exponimus, quod qui imperatorem Constantium per fraudulentam disputationem Arianae impietatis participem fecerunt, dedissent et isti in praesenti poenas, si non oporteret, secundum Apostoli sententiam (I Cor., XI, 9) , et haereses esse, ut probati manifesti fierent.
PL 13, 86B我々が今、現在の件に関わることとして述べるのは次のことである。皇帝コンスタンティウスを欺瞞の論争によってアレイオス派の不敬にあずからせた者たちも、〔アレイオスと同じく〕この世で罰を受けたであろう。もし、使徒の言葉に従って(一コリント11:9)〔ミーニュの引照は11:9。使徒の言葉は11:19に当たる〕異端も必ずなければならず、それによって、試された者たちが明らかになるのでなかったならば。
Habentes ergo, hi quos diximus vermes Arii, assentientem sibi regiam potestatem, primum quidem per singulos in eversionem catholicae fidei et in excidium sacrae religionis, pro Ariana impietate contendunt: ita ut resistentes, aut calumniis appeterent, vel poenis vel exsilio cruciarent et necarent.
PL 13, 86Bさて、我々が語るこれらのアレイオスの蛆虫たちは、自分に同調する王権を得たので、まず個々の者に対して、公同の信仰の転覆と聖なる宗教の破壊に向け、アレイオス派の不敬のために争う。抵抗する者を、讒言で襲い、あるいは刑罰や流刑で苦しめ、殺すまでにするのであった。
Ubi tantum amplius per suam rabiem grassati sunt, et fecerunt sibi ubique terrorem, non jam contenti ire per singulos.
PL 13, 86Bそこで彼らは自分たちの狂暴によっていっそう荒れ狂い、至るところで自分たちに対する恐怖を作り出し、もはや個々の者に当たるだけでは満足しなかった。
Postremo cogunt undique in unum episcopos convenire, et datur locus ad synodum, Orientalibus quidem Seleucia Isauriae, Occidentalibus vero civitas Ariminensis.
PL 13, 86Bついに彼らは、至るところから司教たちを一か所に集まらせ、教会会議の場が与えられた。東方の者たちにはイサウリアのセレウキア、西方の者たちにはアリミヌムの都である。
Atque illic primum quidem episcopi pro sancta fide venientes, confirmant illam expositionem quae apud Nicaeam conscripta est, ita ut nihil inde minueretur, quod evangelicam fidem verbis inexpugnabilibus explicaret, et Arii impiam doctrinam divina auctoritate damnaret.
PL 13, 86Cそこでまず、聖なる信仰のために来た司教たちは、ニカイアで書き記された説明を確認し、そこから何も削られぬようにした。それは福音の信仰を、揺るがぬ言葉で説き明かし、アレイオスの不敬な教えを神的な権威によって断罪するものであったからである。
Tunc demum oblatam ab Ursacio, Valente, Germinio et Caio hujusmodi fidei conscriptionem, quae et fidem catholicam reprobaret, et Arium absolveret, imo et introduceret pestiferam ejus doctrinam, exsecrantur et damnant tam impiam fidem eorum.
PL 13, 86Cそのとき、ウルサキウス、ウァレンス、ゲルミニウス、ガイウスが差し出した、この種の信仰の文書は、公同の信仰を退け、アレイオスを赦免し、さらには彼の有害な教えを持ち込むものであったが、司教たちはついにこれを、彼らの不敬な信仰ともども呪い、断罪した。
Quin etiam ipsos, inexpiabile scelus esse judicantes, si patrum fidem venerabilem violent, si hos tam impios, atque impiam eorum conscriptionem pateretur Ecclesia.
PL 13, 86Cさらには彼ら自身をも〔断罪した〕。もし父祖の尊ぶべき信仰を犯すなら、もしこれほど不敬な者たちとその不敬な文書とを教会が耐え忍ぶなら、それは償いえぬ罪であると判断したからである〔この文は主動詞を欠く。ipsos は前節の「呪い、断罪した」を受けると取った。violent と pateretur は法・時制がそろわない〕。
Mittunt quoque decem legatos ad imperatorem Constantium, scribentes quae gesta sunt, et hortantes simul ut ipse quoque decreta Patrum pro fide venerabili contra haereticos inviolata servaret.
PL 13, 86D彼らはまた十人の使節を皇帝コンスタンティウスに送り、起こったことを書き送るとともに、皇帝自身も、尊ぶべき信仰のために父祖たちの決定を異端者に対して犯さずに守るよう勧めた。
Mittunt sane et haeretici legatos, quos tunc familiarissime, et ut suos suscepit Constantius.
PL 13, 86Dたしかに異端者たちもまた使節を送り、コンスタンティウスは彼らを、そのとき最も親しげに、自分の者として迎えた。
Eos veros legatos qui pro fide catholica contra haereticos venerant, reprobat, et per suos nunc gratia invitat, nunc minis perterret, et interim sola dilatione discruciat, ut in ultimum, cum iram regis metuunt, cum non dignantur pro Christo Filio Dei exsilium perpeti, cum propriis sedibus et ecclesiarum perniciosissimis possessionibus oblectantur, rescindant quod pie vindicaverant, et suscipiant quod ut impium damnaverant.
PL 13, 86D公同の信仰のために異端者に対して来た、まことの使節たちを、彼は退け、自分の側の者たちを通じて、あるときは恩顧で誘い、あるときは脅しで怯えさせ、そのあいだは引き延ばしだけで苦しめた。ついには、王の怒りを恐れ、神の子キリストのために流刑を耐え忍ぶことをよしとせず、自分たちの座と教会の有害きわまる所有地を楽しんでいるために、彼らは、かつて敬虔に擁護したものを取り消し、かつて不敬として断罪したものを受け入れるに至った。
Pars II, Caput VI
第II部 第VI章PL 13, 87ALiceat in hoc apud vos religiosos imperatores in causa Dei dolentius ingemiscere: Episcopi plus iram regis terreni timuerunt, quam Christum verum Deum, et sempiternum regem.
PL 13, 87A宗教心ある皇帝たちよ、諸君のもとで、神の事柄において、この点をいっそう痛ましく嘆くことを許されたい。司教たちは、まことの神、永遠の王であるキリストよりも、地上の王の怒りをより恐れたのである。
Gravius exsilium temporale esse crediderunt, quam perpetuam poenam secundum Esaiam indormitabilis vermis (Isa., LXVI, 24) , et ignis inexstinguibilis. Suaviora habuerunt propria domicilia et possessiones, quam in regno Christi beatam et perpetuam habitationem.
PL 13, 87A彼らは、イザヤによれば眠ることなき虫と消えることなき火という永遠の罰(イザヤ66:24)よりも、一時の流刑のほうが重いと信じた。キリストの国における幸いな永遠の住まいよりも、自分の住居や所有地のほうを甘美に思った。
Sed Constantius, non contentus ruina et labe decem legatorum, mittit Ariminum, ut omnes illic episcopi similiter verterentur.
PL 13, 87Aしかしコンスタンティウスは、十人の使節の破滅と汚れに満足せず、アリミヌムに〔使いを〕遣り、そこにいるすべての司教が同じように転ばされるようにした。
Qui et ipsi, malo exemplo illo legatorum suorum, piam fidem patrum quam vindicaverant, reprobant, subscribentes in illa fide Arianorum quam integro et libero judicio damnaverant.
PL 13, 87Bその者たちも、使節たちのあの悪い手本によって、自分たちが擁護していた父祖の敬虔な信仰を退け、無傷で自由な判断のもとで断罪していたアレイオス派の信仰に署名した。
Advertit sapientia vestra, Ariminensem synodum piissime coeptam, sed impiissime terminatam. Eadem autem et apud Seleuciam Isauriae ab episcopis impietas commissa est.
PL 13, 87B諸君の賢明は、アリミヌムの教会会議が、いとも敬虔に始められながら、いとも不敬に終えられたことに気づいている。またイサウリアのセレウキアでも、同じ不敬が司教たちによって犯された。
Judicate, piissimi et religiosissimi imperatores, in quo rei sunt, et in quo merentur affligi, qui nolunt cum talibus episcopis convenire: qui cum primum fidem integram vindicarent et impiam fidem reprobarent, postea cum metuunt exsilium, cum rebus suis e tsedibus oblectantur, vertunt sententias, damnantes ad nutum haeretici imperatoris, illam apostolicam quam vindicaverant fidem, vel suscipientes illam Arii quam reprobaverunt impietatem.
PL 13, 87B裁いてもらいたい、いとも敬虔にして敬神の皇帝たちよ。そのような司教たちと交わろうとしない者たちに、どこに罪があり、どこに苦しめられるに値するところがあるのか。この司教たちは、初めは完全な信仰を擁護し、不敬な信仰を退けていたのに、のちに流刑を恐れ、自分たちの財産と座〔底本は e tsedibus。et sedibus と読む〕を楽しんでいるために、見解を変え、異端の皇帝の意のままに、自分たちが擁護していたあの使徒の信仰を断罪し、あるいは自分たちが退けていたあのアレイオスの不敬を受け入れたのである。
Pars II, Caput VII
第II部 第VII章PL 13, 87CNonne gratum habere debuerunt, si tamen credebant futurum Dei judicium, omnia mala perpeti, quam esse venerabilis fidei proditores, cujus veritas sancti quoque Alexandri orationibus et Arii supplicio fuerat approbata? maxime cum et gloriosae passionis praecessisset exemplum, licet paucissimorum episcoporum, qui ne evangelicam apostolicamque fidem violarent, ne impiis acquiescerent, non exsilium, non supplicium, nec aliquam mortis atrocitatem recusarunt.
PL 13, 87C彼らは、神の裁きが来ると信じているのなら、あらゆる悪を耐え忍ぶことを、尊ぶべき信仰の裏切り者であることよりも、喜ぶべきではなかったか。この信仰の真理は、聖アレクサンドロスの祈りとアレイオスの刑罰によっても是認されていたのである。ましてや、栄光ある受難の手本が先立っていたのである。それはごく少数の司教たちのものではあったが、彼らは、福音と使徒の信仰を犯さぬために、不敬な者たちに屈せぬために、流刑も刑罰も、いかなる死の残酷さも拒まなかった。
Denique ante synodum Ariminensem Paulinus de Treveris constantissimus episcopus datur in exsilium, piam fidem vindicans et exsecrans consortium Arianorum.
PL 13, 87Cたとえば、アリミヌム教会会議より前に、トリーアのパウリヌスは、いとも堅固な司教であったが、敬虔な信仰を擁護し、アレイオス派との交わりを呪ったために、流刑に処せられた。
Sed et apostolicus vir Lucifer de Sardinia Caralitanae civitatis episcopus, ob hoc quod bene esset agnitus per contemptum saeculi, per studium sacrarum litterarum, per vitae puritatem, per constantiam fidei, per gratiam divinam, a Romana Ecclesia missus est legatus ad Constantium, et ob hoc quod fidem venerabilem vindicavit, quod detexit et convicit haereticos, ductus est in exsilium cum omni atrocitate injuriarum.
PL 13, 87Cまた、サルディニアのカラリスの都の司教である使徒的な人ルキフェルは、世俗への軽蔑により、聖なる書への熱意により、生の清らかさにより、信仰の堅固さにより、神的な恵みにより、よく知られていたので、ローマの教会から使節としてコンスタンティウスのもとへ遣わされた。そして尊ぶべき信仰を擁護し、異端者たちを見破って論破したために、あらゆる残虐な侮辱とともに流刑へ連れ去られた。
Similiter et Eusebius a Vercellis, nec non et Dionysius Mediolanensium, Constantio regi primum familiaris, cum adhuc ignoraret eum fautorem esse haereticorum, postea tamen quam ei cognitum est et probatum, quod haereticos vindicaret, respuit regis impiam familiaritatem, malens exsilium, ne Christi Dei amicitiam perderet, ne sanctorum consortium non haberet.
PL 13, 87D同様に、ウェルケッラエのエウセビウスも、またミラノの人々の司教ディオニュシウスも、そうである。ディオニュシウスは初め王コンスタンティウスの親しい者であって、王が異端者たちの後援者であることをまだ知らなかった。しかしのちに、王が異端者たちを擁護していることを知り、確かめるに及んで、王の不敬な親交をはねつけ、流刑のほうを選んだ。それはキリストなる神の友誼を失わぬため、聖なる者たちとの交わりを欠かぬためであった。
Sed et Rodanius mittitur in exsilium, necnon et Hilarius, qui et scripta contra haereticos et praevaricatores edidit: licet postea vero interruperit favens praevaricatoribus, ut non dicamus interim quia ubi et haereticis, in quos eloquentiae suae viribus peroraverat.
PL 13, 88Aまたロダニウスも流刑に送られ、ヒラリウスもそうである。彼は異端者と背信者に対する書物を著した。もっとも、のちには背信者たちに好意を寄せて、これを中断した。さしあたり、彼が雄弁の力をもって論難した当の異端者たちにまで好意を寄せた、とは我々は言わずにおく〔底本は ut non dicamus interim quia ubi et haereticis。ミーニュの脚注は、ubi et は fabit(favit の古い綴り)の崩れで、ut non dicamus interim quia favit haereticis と直せるとするマッツォキウスの説を挙げる(オックスフォード版の編者の別の復元案は採らないとする)。脚注に従った〕。
Maximus quoque de Neapoli Campaniae, eo quod esset inhabili stomacho et corpore delicatior, primum quidem ut caderet diu afflictus injuriis, deinde ubi ob animi constantiam fideique virtutem, carnis infirmitate non vincitur, ductus est in exsilium, atque illic martyr in Domini pace requievit.
PL 13, 88Aカンパニアのネアポリスのマクシムスもそうである。彼は胃が弱く、体も繊細であったので、まず倒れるようにと長く虐待に苦しめられたが、魂の堅固さと信仰の力のために肉の弱さに打ち負かされぬとわかると、流刑へ連れ去られ、そこで殉教者として主の平和のうちに憩った。
Sed et Rufinianus, mirae quidem simplicitatis, sed admirabilior in tuenda fide, effusione sui sanguinis praevenit exsilium.
PL 13, 88Bまたルフィニアヌスもそうである。彼はまことに驚くべき素朴さの人であったが、信仰を守ることにおいてはさらに讃嘆に値した。自分の血を流すことによって、流刑を先取りした。
Denique cum pro fidei integritate persistit, hunc Epictetus, atrox ille et dirus de Centumcellis episcopus, ante rhedam suam currere coegit, et cum diu currit, sic in via ruptis vitalibus sanguinem fundens exspiravit.
PL 13, 88Bすなわち、信仰の完全さのために踏みとどまっていたところ、あの残忍で恐ろしいケントゥムケッラエの司教エピクテトスは、彼を自分の馬車の前を走らせた。彼は長く走り、ついに道の上で、内臓が裂けて血を流して息絶えた。
Sciunt hoc Neapolitani in Campania, ubi reliquiae cruoris ejus in obsessis corporibus daemonia affligunt: pro gratia utique fidei illius, pro qua sanguinem fudit.
PL 13, 88Bカンパニアのネアポリスの人々はこのことを知っている。そこでは彼の血の遺物が、憑かれた体のなかの悪霊たちを苦しめるのである。それは、彼が血を流したその信仰の恵みのゆえにほかならない。
Fuerunt et alii episcopi de Aegypto licet pauculi, quorum alii in fugam versi sunt, alii vero in exsilium dati, eo quod nollent cum episcopis impiis et crudelibus convenire.
PL 13, 88Bほかにもエジプトの司教たちがいた。数は少ないが、そのうちのある者は逃亡に追い込まれ、ある者は流刑に処せられた。不敬で残酷な司教たちと交わろうとしなかったためである。
Pars II, Caput VIII
第II部 第VIII章PL 13, 88CQuam utique salubre fuerat, quam pulchrum quamve gloriosum, si omnes illi episcopi, pari virtute et simili conspiratione, fidem quam recte semper vindicaverant, in finem usque servassent, non exsilia, non supplicia pertimescentes, ad capiendam utique futuram in Dei Christi regno perpetuam beatitudinem!
PL 13, 88Cあの司教たち全員が、等しい勇気と同じ一致をもって、常に正しく擁護してきた信仰を最後まで守り通していたなら、それはどれほど救いに満ち、どれほど美しく、どれほど栄光あることであったろうか。流刑も刑罰も恐れず、キリストなる神の国における永遠の幸いを手に入れるためにである。
Et tacemus, quod fortassis etiam et intelligere fecissent magnum pretium esse istius fidei, pro qua nullus episcoporum exsilium, proscriptiones, tormenta, mortemque recusaret.
PL 13, 88Cそして我々は黙しておく。彼らは、おそらくは、この信仰がいかに大きな価値をもつかを悟らせもしたであろう。この信仰のためには、どの司教も、流刑も、財産没収も、拷問も、死も、拒まなかったはずである。
Sed paulum territus tantus episcoporum numerus catervatim dederunt manus impietati, et ad majorem jam vesaniam inclinavit impietas tam facili strage multitudinis.
PL 13, 88Cしかし、これほど多数の司教たちが、少し脅されただけで、群れをなして不敬に手を貸した。そして不敬は、これほど容易な多数の打倒によって、いっそう大きな狂気へと傾いた。
Non hoc minus sacrilegium est, non hoc minor impietas, quam si sub persecutore gentili idolo sacrificatum esset: quoniam et haeresi perterritum subscribere, daemoniis sacrificare est.
PL 13, 88Dこれは、異教徒の迫害者のもとで偶像に犠牲を捧げたのに比べて、より小さな冒瀆ではなく、より小さな不敬でもない。異端に脅されて署名することは、悪霊に犠牲を捧げることだからである。
Siquidem docentibus scripturis divinis, doctrina daemoniorum est haeresis, sicut et idololatria.
PL 13, 88D実際、神的な書物が教えるとおり、異端は悪霊たちの教えであり、偶像崇拝もそうである。
Interea quia apud quosdam multitudo praeponitur veritati, eo quod pauculos habeat sectatores, et ob hoc affligimur, quod in paucis sequimur inviolabilem fidem, et multos vitamus propter impias haereses, et sacrilegas praevaricatorum subscriptiones: quid censetis in hac causa, o justissimi imperatores et catholicae fidei vindices, de his duabus partibus cui calculum datis?
PL 13, 88Dところで、ある人々のもとでは、多数であることが真理に優先される。真理には従う者がわずかしかいないからである。我々が苦しめられているのも、そのためである。すなわち、少数の者のうちに犯されえぬ信仰に従い、多くの者を、不敬な異端と、背信者たちの冒瀆的な署名のゆえに避けているからである。いとも義なる皇帝たち、公同の信仰の擁護者たちよ、この件において、諸君はどう判断するのか。この二つの側のどちらに票を投じるのか。
Una est pars, in qua sunt multi episcopi. Sed ubi sunt multi, illic per praevaricationem sacra Christi fides violata est, semper ante defensa; illic metu regis, Arii suscepta impietas est, semper ante damnata.
PL 13, 89A一方の側には多くの司教たちがいる。しかし多くがいるところでは、背信によって、キリストの聖なる信仰、つねに先に擁護されてきたものが犯された。そこでは、王への恐れから、アレイオスの不敬が受け入れられた。それはつねに先に断罪されていたものである。
Ubi vero paucissimi sunt, illic per exsilia, per cruciatus, per effusionem sanguinis, per ipsam mortem fides Christi vindicatur, et Arii impietas atque omnis haeresis, ut summum malum exsecrabiles sunt.
PL 13, 89A他方、ごく少数しかいないところでは、流刑により、拷問により、血を流すことにより、死そのものによって、キリストの信仰が擁護され、アレイオスの不敬とあらゆる異端は、最大の悪として忌むべきものとされる。
Sed etsi non est dubitandum paucos episcopos esse pretiosos de merito confessionis et inviolabilis fidei, multos vero nullificari merito haereseos vel praevaricationis, quia in causa veri, maxime in causa religionis et sacrae fidei, non numerus numero comparandus est, sed pura illa apostolica fides, probata exsiliis, probata cruciatibus licet unius, multorum infidelitatibus praeponenda est; tamen necessarium est damnatae praevaricationis divinum quoque praesens proferre documentum: et sicut in Ario impia secta ejus, divina animadversione punita, praejudicat et de sectatoribus ejus, quod eadem illos poena maneat qua torquetur et Arius: ita de praevaricatoribus poenis praesentibus divino judicio determinatum est.
PL 13, 89Aしかし、少数の司教たちが、告白と犯されえぬ信仰の功績によって尊ばれ、多数の者が異端あるいは背信の功績によって無きものとされることは疑ってはならない。真理の事柄において、とりわけ宗教と聖なる信仰の事柄においては、数を数と比べてはならず、流刑によって試され、拷問によって試された、あの純粋な使徒の信仰こそが、たとえ一人のものであっても、多数の不信に優先されねばならないからである。それでも、断罪された背信について、神による現在の証拠をも示す必要がある。アレイオスにおいて、神的な懲罰によって罰せられたその不敬な派が、その従う者たちについてもあらかじめ判断を下し、アレイオスが苦しめられているのと同じ刑が彼らをも待っていることを示しているように、背信者たちについても、現在の刑罰によって、神の裁きにより定められているのである。
Pars II, Caput IX
第II部 第IX章PL 13, 89BPotamius Odyssiponae civitatis episcopus, primum quidem fidem catholicam vindicans, postea vero praemio fundi fiscalis quem habere concupiverat, fidem praevaricatus est. Hunc Osius de Corduba apud ecclesias Hispaniarum et detexit et repulit ut impium haereticum.
PL 13, 89Bオリシポの都の司教ポタミウスは、初めは公同の信仰を擁護していたが、のちに、自分が欲しがっていた国庫の地所という報酬のために、信仰に背信した。コルドゥバのオシウスは、このポタミウスをヒスパニアの諸教会において、不敬な異端者として見破り、退けた。
Sed et ipse Osius, Potamii querela accersitus ad Constantium regem, minisque perterritus, et metuens ne senex et dives exsilium proscriptionemve pateretur, dat manus impietati, et post tot annos praevaricatur in fidem, et regreditur in Hispanias majore cum auctoritate, habens regis terribilem jussionem, ut si quis eidem episcopus jam facto praevaricatori minime velit communicare, in exsilium mitteretur.
PL 13, 89Cところがそのオシウス自身が、ポタミウスの訴えにより王コンスタンティウスのもとへ召喚され、脅しに怯え、老人で富める身として流刑や財産没収を被ることを恐れて、不敬に手を貸し、これほど多年ののちに、信仰に対して背信を犯し、より大きな権威をもってヒスパニアへ戻った。王の恐るべき命令を携えていたからである。すなわち、すでに背信者となったその者〔オシウス〕と交わろうとしない司教があれば、流刑に送られるというものであった。
Sed ad sanctum Gregorium, Eliberitanae civitatis episcopum constantissimum, fidelis nuntius detulit impiam Osii praevaricationem. Unde non acquievit, memor sacrae fidei ac divini judicii, in ejus nefariam communionem.
PL 13, 89Cしかし、エルビラの都のいとも堅固な司教、聖グレゴリウスのもとへは、忠実な使いがオシウスの不敬な背信を伝えた。そこでグレゴリウスは、聖なる信仰と神の裁きを思い起こし、彼の不敬な交わりに同意しなかった。
Sed Osius, qui hinc plus torqueretur, si quis ipso jam lapso staret fidem integram vindicans illapsa firmitate vestigii, exhiberi facit per publicam potestatem strenuissimae mentis Gregorium, sperans eodem terrore quo ipse cesserat, hunc quoque posse cedere.
PL 13, 89Cしかしオシウスは、もし誰かが、彼自身がすでに倒れたのちに、足もとの堅固さを滑らせることなく完全な信仰を擁護して立つなら、そのことでいっそう苛まれるであろうから、公権によって、最も強靭な心のグレゴリウスを引き出させた。自分が屈したのと同じ恐怖によって、この者も屈しうると望んだのである。
Erat autem tunc temporis Clementinus vicarius, qui ex conventione Osii et generali praecepto regis, sanctum Gregorium per officium Cordubam jussit exhiberi.
PL 13, 89Dそのころ、クレメンティヌスが代官であった。彼はオシウスの訴えと王の一般的な命令に基づき、聖グレゴリウスをその役所の者たちを通じてコルドゥバへ引き出すよう命じた。
Pars II, Caput X
第II部 第X章PL 13, 89DInterea fama in cognitionem rei cunctos inquietat, et frequens sermo populorum est, Quinam est ille Gregorius, qui audet Osio resistere? Plurimi enim et Osii praevaricationem adhuc ignorabant, et quinam esset sanctus Gregorius nondum bene compertum, habebant.
PL 13, 89Dその間に、噂が皆を騒がせて事の次第を知ろうとさせ、人々のあいだでは絶えずこう語られた。「オシウスに逆らうとは、いったいそのグレゴリウスとは誰か」。実際、多くの者はオシウスの背信をまだ知らず、聖グレゴリウスが何者かもまだよくは知らなかったのである。
Erat etiam apud eos qui illum forte noverant, rudis adhuc episcopus, licet apud Christum non rudis vindex fidei, pro merito sanctitatis.
PL 13, 90Aたまたま彼を知っていた人々のもとでも、彼はまだ経験の浅い司教であった。もっとも、キリストのもとでは、その聖性の功績ゆえに、信仰の経験なき擁護者ではなかった。
Sed ecce ventum est ad vicarium, et multi ex administratoribus interfuerunt, et Osius sedet judex, imo et super judicem, fretus regali imperio; et sanctus Gregorius, exemplo Domini sui, ut reus assistit, non de prava conscientia, sed pro conditione praesentis judicii: caeterum fide liber erat.
PL 13, 90Aさて、代官のもとに来てみると、役人たちの多くが同席していた。オシウスは裁判官として座り、いやそれどころか裁判官の上に座し、王の命令に頼っていた。聖グレゴリウスは、自分の主の例にならい、被告として立った。やましい良心のゆえにではなく、現在の裁判の立場のためである。そのほかの点では、信仰において自由であった。
Magna exspectatio singulorum, ad quam partem victoria declinaret. Et Osius quidem auctoritate nititur suae aetatis, Gregorius vero nititur auctoritate veritatis. Ille quidem fiducia regis terreni, iste autem fiducia regis sempiterni.
PL 13, 90A皆が大いに期待した。勝利はどちらの側に傾くのか。オシウスは自分の年齢の権威に頼り、グレゴリウスは真理の権威に頼っていた。前者は地上の王への信頼により、後者は永遠の王への信頼による。
Et Osius scripto imperatoris nititur, sed Gregorius scripta divinae vocis obtinet. Et cum per omnia Osius confutatur, ita ut suis vocibus quas pro fide et veritate prius scripserat, vindicaretur, commotus ad Clementinum vicarium, Non, inquit, cognitio tibi mandata est, sed exsecutio: vides ut resistit praeceptis regalibus: exsequere ergo quod mandatum est, mitte eum in exsilium.
PL 13, 90Aまたオシウスは皇帝の文書に頼るが、グレゴリウスは神の声の文書を握っている。あらゆる点でオシウスが論破され、かつて信仰と真理のために自分が書いた言葉によって〔彼自身が〕責められるに至ると〔vindicaretur は「責められる・罰せられる」の意に取った〕、彼は動揺して代官クレメンティヌスに言った。「あなたに委ねられたのは審理ではなく執行だ。見よ、この者は王の命令に抵抗している。ならば委ねられたことを執行せよ。彼を流刑に送れ」。
Sed Clementinus, licet non esset Christianus, tamen exhibens reverentiam nomini episcopatus, in eo maxime homine quem videbat rationabiliter et fideliter obtinere, respondit Osio: Non audeo, inquiens, episcopum in exsilium mittere, quamdiu in episcopi nomine perseverat.
PL 13, 90Bしかしクレメンティヌスは、キリスト教徒ではなかったが、それでも司教という名に敬意を示した。とりわけ、理にかない、忠実に〔自分の立場を〕保っていると見えた人物に対してである。彼はオシウスに答えた。「司教の名のうちにとどまっているかぎり、司教を流刑に送る勇気は私にはない」。
Sed da, tu, prior sententiam, eum de episcopatus honore dejiciens, et tunc demum exsequar in eum quasi privatum quod ex praecepto imperatoris fieri desideras.
PL 13, 90B「だがあなたが先に判決を下してほしい。彼を司教の栄誉から退けて。そうすれば、あなたが皇帝の命令によって望むことを、私はそのとき初めて、一私人に対するものとして彼に執行しよう」。
Ut autem vidit sanctus Gregorius, quod Osius vellet dare sententiam, ut quasi dejectus videretur, appellat ad verum et potentem judicem Christum, totis fidei suae viribus exclamans: Christe Deus qui venturus es judicare vivos et mortuos, ne patiaris hodie humanam proferri sententiam adversum me minimum servum tuum, qui pro fide tui nominis ut reus assistens spectaculum praebeo.
PL 13, 90C聖グレゴリウスは、オシウスが、自分があたかも退けられたかのように見せるために判決を下そうとしているのを見ると、まことの力ある裁き主キリストに訴え、自分の信仰の全力を込めて叫んだ。「キリストなる神よ、汝は生者と死者を裁くために来る。今日、人間の判決が、汝の最も小さなしもべである私に対して下されるのを、許すな。私は汝の名の信仰のために被告として立ち、見世物となっている」。
Sed tu ipse, quaeso, in causa tua hodie judica; ipse sententiam proferre dignaberis per ultionem.
PL 13, 90C「だが汝自身が、願う、汝自身の事柄において今日裁け。汝自身が、報復をもって判決を下すことをよしとするであろう」。
Non hoc quasi metuens exsilium fieri cupio, cum mihi pro tuo nomine nullum supplicium non suave sit: sed multi praevaricationis errore liberentur, cum praesentem et momentaneam viderint ultionem.
PL 13, 90C「私が流刑になることを恐れてこれを望むのではない。汝の名のためなら、私にとって甘美でない刑罰はないからである。そうではなく、多くの者が、現在の瞬時の報復を見て、背信の誤りから解放されるように」。
Et cum multo invidiosius et sanctius Deum verbis fidelibus interpellat, ecce repente Osius, cum sententiam conatur exponere, os vertit, distorquens pariter et cervicem, de sessu in terram eliditur, atque illic exspirat, aut, ut quidam volunt, obmutuit.
PL 13, 90Cこうして、彼が信仰の言葉をもって、はるかに激しく、また聖なる仕方で神に訴えているとき、見よ、突如としてオシウスは、判決を述べようと努めるうちに、口をゆがめ、同時に首をもねじり、座から地に打ち倒され、そこで息絶えた。あるいは、ある人々の言うところでは、口がきけなくなった。
Inde tamen effertur ut mortuus. Tunc admirantibus cunctis, etiam Clementinus ille gentilis expavit.
PL 13, 90Dそれでもそこから死者として運び出された。そのとき、皆が驚嘆するなかで、異教徒であるあのクレメンティヌスさえ恐れおののいた。
Et licet esset judex, tamen timens ne de se quoque simili supplicio judicaretur, prostravit se ad pedes sancti viri, obsecrans eum ut sibi parceret, qui in eum divinae legis ignoratione peccasset, et non tam proprio arbitrio, quam mandantis imperio.
PL 13, 90D彼は裁判官であったが、自分についても同様の刑罰によって裁かれはしまいかと恐れ、聖なる人の足もとにひれ伏して、赦してくれるよう願った。自分は神の法を知らなかったために彼に対して罪を犯したのであり、それは自分自身の判断というより、命じた者の命令によるのだと。
Erat tunc stupor in omnibus, ac divinae virtutis admiratio: quod in illo spectaculum totum novimus visum est.
PL 13, 90Dそのとき皆に驚愕と、神の力への讃嘆があった。あの出来事の見世物は、すべてが新しく見えた〔底本は totum novimus。ミーニュの脚注(オックスフォード版)は、この句を写本の助けなしには癒しがたい崩れとし、イシドルスとイルデフォンススの続編者がこの文を欠くことから、挿入であろうとする。訳は totum novum と読む推測による〕。
Nam qui proferre voluit humanam sententiam, mox divinam perpessus est graviorem; et judex qui judicare venerat, jam pallens et reus timebat judicari, et qui quasi reus in exsilium mittendus adstiterat, a judice prostrato rogabatur ut parceret quasi judex.
PL 13, 91A人間の判決を述べようとした者は、まもなくより重い神の判決をこうむり、裁くために来た裁判官は、すでに青ざめ、被告として裁かれることを恐れていた。かたや、被告として流刑に送られるはずで立っていた者は、ひれ伏した裁判官から、あたかも裁判官であるかのように、赦してくれるよう乞われたのである。
Inde est quod solus Gregorius ex numero vindicantium integram fidem, nec in fugam versus, nec passus exsilium, unusquisque timeret de illo ulterius vindicare.
PL 13, 91Aこうして、完全な信仰を擁護する者の数のうち、グレゴリウスだけが、逃亡に追い込まれることも流刑を受けることもなかった。誰もが、彼に対してそれ以上報復することを恐れたのである〔底本の文は構文が崩れており、このように解した〕。
Pars II, Caput XI
第II部 第XI章PL 13, 91AVidetisne damnatae a Deo praevaricationis mira documenta? Scit melius omnis Hispania, quod ista non fingimus. Sed et Potamio non fuit inulta sacrae fidei praevaricatio.
PL 13, 91A神によって断罪された背信の、驚くべき証拠を見ているだろうか。ヒスパニアの全土がよく知っている。我々はこれらを作り話にしているのではない。ポタミウスにも、聖なる信仰への背信は報いを受けずには済まなかった。
Denique cum ad fundum properat, quem pro impia fidei subscriptione ab imperatore meruerat impetrare, dans novas poenas linguae per quam blasphemarat, in via moritur, nullos fructus fundi vel visione percipiens. Non fuit avari hoc tormentum leve.
PL 13, 91Aすなわち、彼は不敬な信仰の署名の代価として皇帝から手に入れるに値した地所へ急ぐ途中、冒瀆の言葉を吐いた舌に新しい罰を受けて、道の上で死に、その地所の実りを何一つ、見ることすらできなかった。この苦しみは、貪欲な者にとって軽いものではなかった。
Moritur qui propter concupiscentiam fundi fiscalis fidem sacram violaverat, et cum ad fundum properat, poenali morte praevenitur, ne vel visionis solatio potiretur.
PL 13, 91B国庫の地所を欲したために聖なる信仰を犯した者が死ぬ。その地所へ急ぐ途中で、刑罰としての死に先を越され、見るという慰めさえ得られなかったのである。
In sacro Evangelio legimus verba improperantis ad divitem, qui sibi de conditis vanissime gloriabatur: Stulte, inquit, hac nocte anima tua abs te auferetur; quae praeparasti cujus erunt (Luc., XII, 20) ?
PL 13, 91B聖なる福音書に、我々は、蓄えたものをきわめてむなしく誇っていた富める者を非難する言葉を読む。「愚か者よ、今夜、汝の魂は汝から取り去られる。汝が備えたものは誰のものとなるのか」(ルカ12:20)。
Si quis hoc scriptum et de Potamio convenire consideret, intelliget in eum non leviter judicatum, maxime passum linguae supplicium, in qua et dives ille apud inferos vehementius cruciatur.
PL 13, 91Bもしこの書かれたことがポタミウスにも当てはまると考える者があれば、彼に対して軽くない裁きが下されたこと、とりわけ舌に刑罰を受けたことがわかるであろう。その舌において、あの富める者もまた、陰府で激しく苦しめられているのである。
Sed et Florentius, qui Osio et Potamio jam praevaricatoribus sciens in loco quodam communicavit, dedit et ipse nova supplicia. Nam cum in conventu plebis sedet in throno, repente eliditur et palpitat, atque foras sublatus vires resumpsit.
PL 13, 91Bまたフロレンティウスも、すでに背信者となっていたオシウスとポタミウスと、ある場所で知りつつ交わったため、自分も新しい刑罰を受けた。民の集会で座に座っていると、突然打ち倒されて痙攣し、外に運び出されて力を取り戻した。
Et iterum et alia vice cum ingressus sedisset, similiter patitur, nec adhuc intelligens poenas suae maculatae communionis.
PL 13, 91Cさらにもう一度、別のときに、入って座ると、同じ目に遭った。それでもなお、自分の汚れた交わりの罰を悟らなかった。
Nihilominus postea cum intrare perseverasset, ita tertia vice de throno excutitur, ut quasi indignus throno repelli videretur, atque elisus in terram, ita palpitans torquebatur, ut cum quadam duritia et magnis cruciatibus eidem spiritus extorqueretur.
PL 13, 91Cそれにもかかわらず、のちにまた入ることを続けたところ、三度目には座から振り落とされ、あたかも座にふさわしくない者として退けられるかのように見えた。地に打ち倒されて、痙攣しながら苦しみ、やがて、ある硬直と大きな苦痛とともに、その息が絞り取られた。
Et inde jam tollitur, non ex more resumendus, sed sepeliendus. Scit hoc quod referimus magna civitas Emerita, cujus in Ecclesia plebs hoc ipsum suis vidit obtutibus.
PL 13, 91Cそしてそこからついに運び去られたが、以前のように回復させるためではなく、葬るためであった。我々の語ることを、大いなる都エメリタは知っている。その教会で、民はこのことを自分たちの目で見たのである。
Sed et hoc considerandum est, quia Florentius haec passus, qui nondum subscripserat impietati, sed tantum quod communicavit praevaricatoribus fidei, non ignorans eorum praevaricationem.
PL 13, 91Cしかし次のことも考えねばならない。フロレンティウスはこれらを被ったが、彼はまだ不敬に署名してはおらず、ただ、背信者たちの背信を知らなかったわけではないのに、信仰の背信者たちと交わったにすぎなかった。
Hoc ideo retulimus, ut videant illi quid sibi agendum sit, qui cum non subscripserint ut praevaricatores, tantum per communionem praevaricatoribus sibi cognitis copulati sunt. Et puto quod intelligent quid exemplo Florentii timere debeant.
PL 13, 91D我々がこれを語ったのは、背信者として署名したのではなく、ただ交わりによって、自分でそれと知っている背信者たちに結びついている者たちが、自分たちのなすべきことを見て取るためである。そして私は、彼らがフロレンティウスの例によって、何を恐れるべきかを悟るであろうと思う。
Pars II, Caput XII
第II部 第XII章PL 13, 91DSed longum est referre alia quoque documenta poenis praesentibus damnatae praevaricationis, quae divinum judicium variis in locis exercuit; ad hoc scilicet, ut qui scripturas divinas quadam ratione non respicit, vel praesenti ultione divina animadversione intelligat, quid sibi sectandum est quidve vitandum.
PL 13, 91Dしかし、断罪された背信の現在の刑罰による別の証拠、神の裁きが諸所でさまざまに行使したものを、すべて語るのは長きにすぎる。要するに、神的な書物を何らかの理由で顧みない者でさえ、現在の報復による神の懲罰を通じて、自分が何を追い求め、何を避けるべきかを悟るためである。
Vindicare voluit Deus vel in paucis sine dubio, et illa ratione, ne quae per scripturam divinam de praevaricatorum futuris suppliciis minitatur, velut fabula putaretur, si nunc hoc in saeculo in neminem vindicaret.
PL 13, 92A神は、たとえ少数の者に対してであれ、報復することを望んだ。疑いなくそれは、神的な書物を通じて背信者たちの来たるべき刑罰について脅し示すことが、もし今この世で誰にも報復しないなら、作り話のように思われてしまわぬためである。
Intelligant nunc omnes episcopi praevaricatores fidei, quam gravissimis suppliciis reservati sunt, quando in suos socios in hoc quoque saeculo ad stuporem omnium vindicatum est.
PL 13, 92A今、背信した司教たちはみな悟るがよい。自分たちがどれほど重い刑罰のために取っておかれているかを。この世においても、彼らの仲間に対して、皆が仰天するほどに報復がなされたのだから。
Ad hoc enim praesentes poenas praevaricationis exposuimus, ut quod in paucos vindicatum est, credatur et in eorum omnes similes vindicari, maxime cum et scriptura divina hoc ipsum asseveret, quod et per praesentia documenta demonstratum est.
PL 13, 92A我々が背信の現在の刑罰を述べたのは、少数の者に対して報復されたことが、彼らに似た者すべてに対しても報復されると信じられるためである。とりわけ、神的な書物がまさにこのことを断言し、それが現在の証拠によっても示されたのである。
Et hoc consideretur, piissimi imperatores, in quo rei sunt qui cum talibus divina sacramenta non copulant, quorum et perpetua supplicia sacris leguntur in libris, et suppliciorum exempla videntur in saeculo.
PL 13, 92Bいとも敬虔な皇帝たちよ、次のことも考慮されたい。そのような者たちと神的な秘跡を結び合わせない者たちに、いったい何の罪があるのか。その者たちの永遠の刑罰は聖なる書物に読まれ、その刑罰の実例はこの世で見られるのである。
Sed quaesumus miram benevolentiam vestram, ut adhuc nobis contemplatione Christi Dei infatigabilem audiendi patientiam commodetis, dum adhuc, summatim licet, exponimus in quantum crevit impietas.
PL 13, 92Bさて我々は、諸君の驚くべき好意に願う。キリストなる神を思って、なお我々に、疲れを知らぬ聞く忍耐を貸してほしい。我々はなお、要約のかたちではあるが、不敬がどれほど増大したかを述べる。
Pars II, Caput XIII
第II部 第XIII章PL 13, 92BExsecrabiles enim Ariani, in partibus Orientis, et maxime in Aegypto, non fuerunt hoc solo contenti, ut episcopi, damnata fide integra, in eorum impiam sententiam declinarent: sed hos ipsos qui primum fuerant per catholicos episcopos ordinati, ubi pro eorum desideriis subscripserunt, in laicorum numerum exigebant, et postea iterum eos iidem haeretici episcopos ordinabant; ut non solum fidem catholicam damnare viderentur, sed ordinationem factam per episcopos catholicos.
PL 13, 92B憎むべきアレイオス派は、東方の地方で、とりわけエジプトで、司教たちが完全な信仰を断罪して彼らの不敬な見解に傾いたことだけでは満足しなかった。かつて公同の司教たちによって叙階されていたまさにその者たちを、彼らの望むとおりに署名した時点で、平信徒の数へと落とし、その後でふたたび、同じ異端者たちが彼らを司教に叙階したのである。公同の信仰を断罪するだけでなく、公同の司教たちによってなされた叙階をも断罪するかのように見せるためであった。
Intendite in hoc adversus catholicos quasi quemdam triumphum haereticorum, et in miseram et quasi ultimam et foedissimam captivitatem, in his episcopis condemnata pia fide, et catholicis episcopis; in eorum se dominium delusionemque tradiderunt metu exsilii, et ut episcopale nomen apud homines retinere viderentur, quod utique jam apud Deum post subscriptiones impias non habebant.
PL 13, 92Cここに、公同の者たちに対する異端者たちの、いわば一種の凱旋を見よ。また、みじめな、いわば最後の最も醜悪な捕囚を見よ。これらの司教たちにおいて敬虔な信仰が断罪され、公同の司教たちも〔断罪された〕。彼らは流刑への恐れから、また、人々のもとで司教の名を保っているように見せるために、異端者たちの支配と嘲弄に身を委ねたのである〔底本は in his episcopis condemnata pia fide, et catholicis episcopis; in eorum se dominium … tradiderunt。構文が崩れているらしく、eorum を異端者たちと取り、このように解した〕。もっとも、不敬な署名ののちには、神のもとでは、その名はもはや彼らになかった。
Sed ideo nominis istius etiam cum omni dedecore quaerebatur auctoritas, ne illis possessiones Ecclesiae tollerentur, quas utinam numquam possedisset Ecclesia, ut apostolico more vivens fidem integram inviolabiliter possideret.
PL 13, 92Cしかしこの名の権威は、あらゆる不名誉とともにでもなお求められた。教会の所有地が彼らから取り上げられぬためである。その所有地を教会が決して所有していなかったならよかったのに。そうすれば使徒の流儀に従って生き、完全な信仰を犯されることなく所有していたであろうに。
Et nunc his talibus non communicare summa impietas dicitur; et hoc sub vobis imperatoribus, qui ut vestrae constitutiones eloquuntur, venerabilis Ecclesiae divinam sanctimoniam judicatis: non est autem mirum, si tam haec atrocia eorum commissa, occupati reipublicae provisionibus ignoratis.
PL 13, 92Dそして今、このような者たちと交わらないことが、最大の不敬と言われている。しかも、諸君、皇帝たちのもとでである。諸君は、自分たちの勅法が語るとおり、尊い教会の神的な聖性を判断しているのに。もっとも、国家の配慮に追われて、彼らのこれほど残酷な所業を諸君が知らないとしても、不思議ではない。
Has eorum impietates exsecrantes episcopi, qui pro fide poenas exsilii perpetiebantur, vel qui se in fugam dederant, licet essent corpore discreti per intervalla regionum, tamen spiritu in unum positi, per mutuas litteras apostolico vigore decernunt, nullo genere talibus episcopis posse communicari, qui fidem illo modo quo supra retulimus prodiderunt, nisi si laicam postulaverunt communionem, dolentes suis impietatibus.
PL 13, 92Dこれら彼らの不敬を呪った司教たちは、信仰のために流刑の罰を耐え忍んでいた者も、逃亡に身を投じていた者も、体は地方の隔たりによって離れていたが、霊においては一つに置かれ、互いの書簡によって、使徒的な力をもって、次のことを定めた。上に述べた仕方で信仰を売り渡した司教たちとは、いかなる仕方でも交わってはならない。ただし、自分たちの不敬を嘆いて、平信徒としての交わりを求めた場合は別である。
Pars II, Caput XIV
第II部 第XIV章PL 13, 93ASed mortuo Constantio patrono haereticorum, Julianus solus tenuit imperium, ex cujus praecepto omnes episcopi catholici de exsiliis relaxantur.
PL 13, 93Aしかし、異端者たちの庇護者コンスタンティウスが死ぬと、ユリアヌスが単独で帝位を保ち、その命令によってすべての公同の司教たちが流刑から解かれた。
Solet hoc facere divinitas, ut etiam per adversarios Christianae religionis suae consulat, ut tanto magis qui cultores sunt Christi pro fidelibus elaborent.
PL 13, 93A神性は、自らの宗教のために、キリスト教の敵を通してさえも配慮するのがつねである。それは、キリストを崇める者たちが、信者たちのためにいっそう励むようになるためである。
Sed non multo post Juliano interempto, Jovianus efficitur imperator, qui vindicans fidem catholicam, dedit calculum episcopis catholicis.
PL 13, 93Aしかしほどなくユリアヌスが殺されると、ヨウィアヌスが皇帝となり、公同の信仰を擁護して、公同の司教たちに支持の票を与えた。
Sed illi egregii episcopi, quam sub Constantio integram vindicaverant fidem, haeretica subscriptione damnaverunt, videntes quod imperatoris arbitrio episcopi nunc ex catholicis fiunt haeretici, et iidem episcopi ex haereticis ad fidem catholicam revertuntur.
PL 13, 93Aところがあの立派な司教たちは、コンスタンティウスのもとで擁護していた完全な信仰を、異端の署名によって断罪していたのである。彼らは、皇帝の意のままに、司教たちが今は公同の者から異端者になり、同じ司教たちが異端者から公同の信仰へ戻るのを見ていたからである〔videntes の係りは定かでない。主語の司教たちに係ると取った〕。
Sed etsi quidam confessores fatigati, in ultimo talium se communioni jungendos esse crediderunt, evertentes illa forte statuta quae prius adversus eos prophetica atque apostolica auctoritate decreverant, numquid hoc potest divinam obruere veritatem? numquid hoc potest evangelicis praejudicare doctrinis? numquid apostolicas labefactare sententias, et illam praesertim Dei vocem dicentis: Qui perseveraverit usque ad finem, hic salvus erit (Matth., X, 22) ?
PL 13, 93Bしかしたとえ、疲れ果てた告白者たちのうちの幾人かが、最後にはこのような者たちとの交わりに加わるべきだと信じ、先に彼らに対して預言者と使徒の権威によって定めていた、あの規定を、おそらくは覆したとしても、それは神の真理を覆いうるだろうか。福音の教えをあらかじめ裁きうるだろうか。使徒たちの言葉を揺るがしうるだろうか。とりわけ、神のあの言葉を、すなわち「終わりまで耐え忍ぶ者は、その者が救われる」(マタイ10:22)と語る声を。
Sed et Apostoli Pauli vas electionis a Christo Domino pronuntiantis, cujus ad Galatas scribentis haec verba sunt: Sed etsi nos, aut angelus de coelo evangelizaverit praeterquam evangelizavimus vobis, anathema sit (Gal., I, 8) .
PL 13, 93Bまた、キリスト主によって選びの器と宣言された使徒パウロ〔の言葉を〕、ガラテヤの人々に宛てて書いたときの、次の言葉を〔揺るがしうるだろうか〕〔底本は Apostoli Pauli と属格のまま、係りが定かでない。「選びの器と宣言された使徒パウロ〔の言葉〕」と取った〕。「しかし、たとえ我々であれ、天からの天使であれ、我々が汝らに宣べ伝えたものと異なることを宣べ伝えるなら、呪われよ」(ガラテヤ1:8)。
Unde et idem ipse inferius in eadem epistola prosequitur dicens: Si enim quae destruxi haec iterum aedifico, praevaricatorem me constituo (Gal., II, 18) .
PL 13, 93Cそこから、彼自身が同じ書簡の後のほうで続けてこう言っている。「もし私が壊したものを再び建てるなら、私は自分を背信者と立てることになる」(ガラテヤ2:18)。
Confessor utique factus est de Evangeliis, de vocibus Prophetarum, de doctrinis Apostolorum, qui fideles dubitat tunc confessionis meritum non habere, si scripturarum divinarum jura subvertens, incipiat aedificare quae destruunt Evangelia.
PL 13, 93C福音書により、預言者たちの声により、使徒たちの教えによって、まことに告白者となった者が、もし神的な書物の権利を覆して、福音書が破壊するものを建て始めるなら、そのときは告白の功績をもたないことを、どの信者が疑うだろうか〔底本は qui fideles dubitat。ミーニュの脚注は fidelis かとする。これに従い、さらに qui を疑問の quis の意に取って「どの信者が疑うだろうか」と読んだ〕。
Pars II, Caput XV
第II部 第XV章PL 13, 93CAn non Scripturae divinae impugnantur quando cum episcopis Filii Dei negatoribus pax Ecclesiae copulatur?
PL 13, 93C教会の平和が、神の子を否む司教たちと結ばれるとき、神的な書物が攻撃されているのではないのか。
Quis est enim, qui considerans vim divinae religionis, pacem perfidorum Deo placere confidat, nisi ut a Patribus decretum est, in laicorum se numerum tradant suae perfidiae dolentes?
PL 13, 93C神的な宗教の力を考える者のうち、誰が、不信の者たちの平和が神に喜ばれると確信するだろうか。父祖たちが定めたとおりに、自分たちの不信を嘆いて平信徒の数に身を委ねるのでないかぎり。
Sed esto, habeant pacem cum infidelibus: in quo tamen offendunt, in quo laedunt imperatores, in quo rempublicam vexant, qui divini contemplatione judicii hujusmodi pacem respuunt, quae sacrilegos recipit, praevaricatores fidei honorat, favet hypocritis, despicit veritatem, Christi Dei veri Filii negatores tamquam dominos Ecclesiae constituit, populum perfidiae labe contaminat, evertit Evangelium?
PL 13, 93Dだが、よかろう。不信の者たちと平和を保つがよい。それでも、神の裁きを思って、この種の平和を拒む者たちは、どこで罪を犯し、どこで皇帝たちを傷つけ、どこで国家を悩ませているというのか。この平和は、冒瀆の者たちを受け入れ、信仰の背信者たちを尊び、偽善者たちに好意を寄せ、真理を軽んじ、まことの神の子キリストを否む者たちをあたかも教会の主人であるかのように立て、民を不信の汚れで染め、福音を覆す。
Hinc rei sumus, hinc sub nominis vestri auctoritate patimur persecutiones ab his episcopis, qui pro nutu prioris imperatoris haeresim vindicantes, contra fidem catholicam peccabant.
PL 13, 93Dここに我々の罪があるとされ、ここから、諸君の名の権威のもとで、我々は迫害を被っている。迫害するのは、先の皇帝の意のままに異端を擁護し、公同の信仰に対して罪を犯していた、この司教たちである。
Heu gemitus! iidem episcopi adversus fideles et catholicae fidei defensores catholicorum imperatorum jura praeponunt.
PL 13, 94Aああ、嘆きよ。同じ司教たちが、信者たちと公同の信仰の擁護者たちに対して、公同の皇帝たちの法を持ち出すのである。
Haec cum dolore omnium viscerum loquimur deflentes: non quod non sit fidelibus gloriosum, sub quolibet puero perpeti; sed quia tantus est stupor in saeculo, ut haec illorum tantis involuta perfidiis non agnoscatur impietas, ut nemo intelligat quomodo etiam regias aures semper inludunt in vexatione Christianorum et fidelium sacerdotum.
PL 13, 94A我々はこれを、全身全霊の痛みとともに、涙して語る。信者たちにとって、どんな少年〔のような者〕のもとであれ〔puer は字義どおり「少年」。取るに足らぬ者の意か〕苦しみを耐え忍ぶことが栄光でないからではない。そうではなく、世における茫然があまりにも大きく、彼らのこの不敬が、これほどの不信に包まれているために見破られず、彼らがキリスト教徒と信仰ある司教たちを悩ますときにはつねに王の耳をも欺いていることを、誰も悟らないからである。
Sed sub vocabulo pacis impietas tegitur, et speciosum nomen veritatis opponitur ad patrocinium perfidorum.
PL 13, 94Aしかし不敬は平和という名のもとに覆われ、真理という美しい名が、不信の者たちを庇護するために差し出される。
Sed bene quod ipse Salvator virtutem suae pacis exposuit, ne quis simplici pacis vocabulo caperetur, et eam quicumque saeculi impietatibus copularet, dicens: Pacem meam relinquo vobis, pacem meam do vobis: non sicut hic mundus dat, ego do vobis (Joan., XIV, 27) .
PL 13, 94Aだが善いことに、救い主自身が、誰も平和という単純な言葉に捕らえられず、また誰もそれをこの世の不敬と結びつけぬよう、自分の平和の力を説き明かした。「私の平和を、私は汝らに残す。私の平和を、私は汝らに与える。この世が与えるようにではなく、私は汝らに与える」(ヨハネ14:27)。
Pacem suam a mundi pace discrevit. Nam si haec pax Deo grata est quae in Ecclesiam recipit episcopos infideles, quid ergo opus est in persecutionibus aestus perpeti, carcerem sustinere, ire obviam gladiis, atque omnia genera suppliciorum mortisque tolerare; quandoquidem post negationem, post perfidiae sacrilegia, propter pacem hanc quam Deo placere confidunt, securus unusquisque infidelium, tamquam inlibatus, salvo episcopali honore suscipitur?
PL 13, 94B彼は自分の平和を、この世の平和から分けた。実際、もし不信の司教たちを教会に受け入れるこの平和が神に喜ばれるなら、迫害のなかで灼熱に耐え、牢獄を忍び、剣に向かって進み、あらゆる種類の刑罰と死を耐える必要がどこにあるのか。否認ののち、不信の冒瀆ののち、神に喜ばれると彼らが確信するこの平和のゆえに、不信の者たちはみな、安全に、あたかも傷なき者のように、司教の栄誉もそのままに受け入れられるのだから。
Vani jam secundum hanc assertionem et martyres judicandi sunt. Ad quos enim fructus poenas mortemque ferre maluerunt?
PL 13, 94Bこの主張によれば、殉教者たちもすでにむなしいと判断されねばならない。実際、彼らは何の益のために、刑罰と死を耐えることをあえて選んだのか。
Si enim qui metu persecutionis negaverunt Filium Dei non habent poenam, imo potius honorantur; nec martyres coronam passionis sperare debuerunt, imo potius pendant supplicia suae temeritatis. Hoc enim necesse est consequatur.
PL 13, 94Cなぜなら、迫害への恐れから神の子を否んだ者たちに罰がなく、それどころか尊ばれるなら、殉教者たちも受難の冠を望んではならず、むしろ自分たちの無謀の刑罰を払うべきことになる。これは必然的に帰結するからである。
Non enim fieri potest, ut non ibi contraria judicentur. Nonne manifestum est ad quam vocem arctantur vocabulo pacis istius, vel quod pronuntiare cogantur, ut si negatores Filii Dei recte in honore corroborantur, credantur martyres tamquam pro sua temeritate puniri.
PL 13, 94Cそこで反対のことが裁かれずにすむはずがない。この平和という名によって、人々がどのような言葉に追い込まれるか、あるいは何を宣言するよう強いられるかは明らかではないか。すなわち、神の子を否んだ者たちが正しく栄誉のうちに固められるなら、殉教者たちはあたかも自分の無謀のゆえに罰せられたと信じられる、ということである。
Sed absit: absit ut hoc admittat conscientia Christiana. Credimus enim Filio Dei pronuntianti: Qui me negaverit coram hominibus, et ego negabo eum coram Patre meo: et qui me confessus fuerit coram hominibus, ego confitebor eum coram Patre meo (Matth., X, 33) .
PL 13, 94Cしかし、それはあってはならない。キリスト教徒の良心がこれを認めることなどあってはならない。我々は、宣言する神の子を信じるからである。「人々の前で私を否む者を、私もまた私の父の前で否む。人々の前で私を告白する者を、私もまた私の父の前で告白する」(マタイ10:33)。
Pars II, Caput XVI
第II部 第XVI章PL 13, 94DVerumtamen et in hac causa divinum judicium cognoscite probatum praesentibus documentis, ne quis putaret acceptandam pacem talium episcoporum, etiam si ad verae fidei confessionem reverterentur post subscriptiones impias, vel nefarias haereticorum communiones, quibus scienter succubuerunt, ne aut possessiones Ecclesiae perderent aut honores.
PL 13, 94Dしかしこの件でも、神の裁きが現在の証拠によって確かめられたことを知ってほしい。そのような司教たちの平和は、たとえ不敬な署名ののち、あるいは異端者たちの不敬な交わりのあとで、まことの信仰の告白に戻ったとしても、受け入れられるべきだと誰も考えてはならないのである。彼らは、教会の所有地や栄誉を失うまいとして、知りながらそれらに屈したのである。
Sanctus vir Maximus episcopus, cujus supra meminimus, fidem vindicans rectam consortiumque reprobans haereticorum, ductus est in exsilium. In loco ejus praevaricatores ordinant nomine Zosimum, qui et ipse prius quidem catholica vindicabat.
PL 13, 94D聖なる人、司教マクシムス、先に我々が言及した人は、正しい信仰を擁護し、異端者たちとの交わりを退けて、流刑に連れ去られた。その後任に、背信者たちはゾシムスという者を叙階した。彼自身も、以前は公同のものを擁護していたのである。
Res ista in Neapoli civitate Campaniae acta est. Cognoscit hoc sanctus Maximus, et de exsilio scribens dat in eum sententiam, non solum episcopali auctoritate, sed etiam aemulatione ac virtute martyrii fruens in gloriam divinam.
PL 13, 95Aこの事はカンパニアのネアポリスの都で行われた。聖マクシムスはこれを知り、流刑地から書き送って、彼に対して判決を下した。司教の権威によってだけでなく、神的な栄光に向かう殉教の熱意と力をも享けてのことである。
Sed post aliquot annos beatus Lucifer de quarto exsilio Romam pergens, ingressus est Neapolim Campaniae: ad quem Zosimus venire tentavit, illa forte fiducia, qua scilicet jam de impietate correxisse videbatur.
PL 13, 95Aところが数年ののち、祝福されたルキフェルが、第四の流刑からローマへ向かう途中、カンパニアのネアポリスに入った。ゾシムスは彼のもとへ行こうとした。おそらくは、すでに不敬から改めたと見えるはずだという、あの確信をもってのことである。
Sed hunc Lucifer confessor suscipere noluit, non ignorans quae gesserat: imo et sancti Spiritus fervore episcopi et martyris sententiam robustius exsequitur, dicens quod episcopatum ipsum quem sibi ut adulter vindicat, speciali Dei judicio non habebit, et sic quoque sentiet poenam suae impietatis.
PL 13, 95Aしかし告白者ルキフェルは彼を受け入れようとしなかった。彼のしたことを知らなかったわけではないからである。むしろ、聖なる霊の熱をもって、司教であり殉教者である者の判決をいっそう強く実行し、こう言った。彼が姦通者として自分のものにしているその司教職そのものを、神の特別な裁きによって、彼はもたないであろう。そしてこのようにして、自分の不敬の罰をも味わうであろう、と。
Sed non post multum tempus, idem Zosimus, cum in coetu plebis vult exsequi sacerdotis officia, inter ipsa verba sacerdotalia ejus lingua protenditur, nec valet eam revocare intra oris meatum, eo quod contra modum naturae extra os penderet, ut bovi anhelo.
PL 13, 95Bしかしそれから長くたたぬうちに、そのゾシムスは、民の集会で司教の務めを果たそうとしたとき、まさに司教の言葉のさなかに、舌が突き出てしまい、これを口のなかへ引き戻すことができなかった。本性の定めに反して、喘ぐ牛のように、口の外に垂れ下がったからである。
Sed ut vidit se linguae officium perdidisse, egreditur basilica; et res mira, foris iterum in officium lingua revocata est.
PL 13, 95Bしかし彼は、自分が舌の務めを失ったのを見ると、聖堂から出た。すると、不思議なことに、外ではふたたび舌が務めに戻された。
Et primum quidem non intelligitur in eum compleri sententiam martyris et confessoris: sed cum hoc ipsum toties iterum patitur, quoties in basilicam diversis diebus intrare tentavit, ipse postremo recognovit, ob hoc sibi linguam inter pontificii solemnia verba denegari, ut sanctorum episcoporum in eum rite prolatam sententiam probaret.
PL 13, 95B初めのうちは、殉教者であり告白者である者の判決が彼に成就していることは悟られなかった。しかし、異なる日々に聖堂に入ろうとするたびに、まさにそれを幾度も繰り返し被ったので、ついに彼自身、司教の荘厳な言葉のさなかに舌が拒まれるのは、聖なる司教たちが彼に対して正しく下した判決を確かめるためだと認めた。
Denique cessit episcopatui, ut lingua quae cesserat redderetur. Non res antiquas referimus, quae solent quadam ratione in dubium venire.
PL 13, 95Cこうして彼は司教職を退き、そのことで、退いていた舌が返された。我々は古い事柄を語っているのではない。それらはしばしば、何らかの理由で疑いのなかに入ってしまうものだからである。
Nam et Zosimus hodieque in corpore est, usum jam linguae non amittens, postquam maluit cum episcopatus amissione vivere dolens suis impietatibus.
PL 13, 95C実際、ゾシムスは今日もなお体のうちに生きており、舌の使用をもはや失っていない。自分の不敬を嘆き、司教職を失って生きることを選んだあとのことである。
Pars II, Caput XVII
第II部 第XVII章PL 13, 95CNonne etiam de similibus praejudicatum est, nihil illis prodesse, quod quasi sub correptione episcopi esse perseverent? Non enim correptio est ista, sed illusio, prout sunt imperatorum tempora, fidem vertere.
PL 13, 95C似た者たちについても、すでに前もって判断が下されているのではないか。彼らが、あたかも矯正のもとにあるかのようにして司教であり続けても、何の益にもならないと。皇帝たちの時代しだいで信仰を変えることは、矯正ではなく、嘲弄だからである。
Haec, haec res decepit et Valentem imperatorem, cum in haereticis vidit constantiam defensionis, in istis autem egregiis catholicis inconstantiam fidei.
PL 13, 95Cこのこと、まさにこのことが、皇帝ウァレンスをも欺いた。異端者たちには弁護の堅固さを見たが、これらの立派な公同の者たちには、信仰の不堅固を見たからである。
Nam utique probatur illi, quod hi qui se catholicos asserebant, subscripsissent prius cum haereticis, damnantes quam primum defenderant fidem; et dicebant haeretici: Si nostra fides mala est, quare sub Constantio pro ipsa subscriptum est ab his qui nunc se catholicos dicunt, hanc fidem vindicantes, quam cum primum defenderent, convicti rationibus sub Constantio damnaverunt?
PL 13, 95Dというのも、彼には次のように証明されたのである。自分たちを公同の者と称していた者たちが、先には異端者たちとともに署名し、自分たちがまず擁護していた信仰を断罪していた。そして異端者たちはこう言った。「もし我々の信仰が悪いなら、なぜコンスタンティウスのもとで、今は自分たちを公同の者と呼ぶ者たちが、それのために署名したのか。今は擁護しているこの信仰を、彼らは、初めに弁護していたとき、理由によって論破されて、コンスタンティウスのもとで断罪したではないか」。
His rebus Valens motus, ignorans virtutem verae fidei, et constantiam cum inconstantia conferens, impietatem haereticorum cum quadam justitia vindicabat.
PL 13, 96Aこれらの事柄に動かされて、ウァレンスは、まことの信仰の力を知らず、堅固さを不堅固と比べて、異端者たちの不敬をある種の正義をもって擁護した。
Et tacemus, quod etiam sub Valente iterum se quidam haereticis tradiderunt, quos nunc nihilominus videmus inter catholicos nominari.
PL 13, 96Aそして我々は黙しておく。ウァレンスのもとでも、幾人かがふたたび異端者たちに身を委ねたことを。その者たちが、今もなお公同の者のうちに数えられているのを我々は見る。
Inde est unde etiam plebes haereticorum ad fidem impiam roboratae sunt, dum haeretici in malo perseverant, et qui putantur catholici, de bono recedunt, aliquoties succumbentes haereticis.
PL 13, 96Aここから、異端者たちの民もまた、不敬な信仰へと固められたのである。異端者たちは悪のうちにとどまり、公同の者と思われている者たちは善から離れ、幾度か異端者たちに屈するからである。
Qua enim auctoritate hi tales episcopi contra haeresim praedicant, cui se subscripsisse negare non possunt? et qua fiducia catholicam fidem plebi suadere nitantur, cum constet quod eam impiis subscriptionibus reprobaverint?
PL 13, 96A実際、このような司教たちが、どのような権威によって異端に抗して説くのか。自分たちがそれに署名したことを否定できないのに。また、公同の信仰を不敬な署名によって退けたことが明らかなのに、どのような確信をもって民にそれを説得しようと努めるのか。
Pars II, Caput XVIII
第II部 第XVIII章PL 13, 96BVidetisne, etiam vestris temporibus (sed ut credimus ignorantibus vobis), fidem quidem piam, atque utinam vel vere, sed etsi vere, cum quadam tamen injustitia vindicari, cum per indignos episcopos vindicatur in afflictionem piam fidem defendentium sacerdotum, et in perniciem fidelium laicorum?
PL 13, 96B諸君は、諸君の時代にもなお――しかし我々の信ずるところでは、諸君の知らぬうちに――敬虔な信仰が、まことにそうであればよいが、たとえまことにそうだとしても、それでもある種の不正をもって擁護されているのを見ているだろうか。すなわち、ふさわしからぬ司教たちによって擁護され、敬虔な信仰を守る司教たちの苦しみと、信者である平信徒たちの破滅へと向けられているのを。
Sed nefas putatur tot praevaricatores dejicere, consentientem ad injustitiam turbam reprobare. Et ubi est justitia verae religionis, si addicenda est impiae multitudini, et hoc sub piissimis et religiosissimis imperatoribus?
PL 13, 96Bしかし、これほど多くの背信者を退けることは、冒瀆だと思われている。不正に同調する群れを排斥することも。そして、もし真の宗教の正義が不敬な多数に引き渡されねばならないのなら、その正義はどこにあるのか。しかもそれは、いとも敬虔にして敬神の皇帝たちのもとでである。
Non sic in diluvio judicatum est ut turba vinceret infidelium. Sed Noe ille justissimus ideo magis Deo placuit, quod in illo excidio mundi solus justus inventus est.
PL 13, 96B洪水において、不信の者たちの群れが勝つように裁かれたのではない。むしろ、あのいとも義なるノアは、世界の滅亡のなかでただ一人義人と認められたからこそ、いっそう神に喜ばれたのである。
Nihilominus et in Sodoma et Gomorrha graves poenas dedit impia multitudine: unde hospitalis unus Loth ob justitiam liberatus est cum duabus tantummodo filiabus.
PL 13, 96B同じくソドムとゴモラでも、不敬な多数は重い罰を受けた。そこから、客をもてなす者であったロトただ一人が、その義のゆえに、二人の娘だけを連れて救い出された。
Sed nec Dei aemulator Elias, qui fuit singularis, obtentus est, cum adversus illum quadringenti quinquaginta falsi sacerdotes mitterentur.
PL 13, 96Cまた、神への熱心者エリヤも、ただ一人であったが、打ち負かされなかった。彼に対して四百五十人の偽の祭司たちが差し向けられたときにもである。
Sed omnis turba illa impia sacerdotum luit poenas sub unius fidelis manum, et hoc sperante rege Achab, qui falsos sacerdotes impie vindicabat. Sed nec Jehu rex Israel detulit impiae multitudini sacerdotum.
PL 13, 96Cむしろ、あの不敬な祭司たちの群れのすべてが、一人の忠実な者の手に服して罰を償った。しかも王アハブが、偽の祭司たちを不敬にも擁護して〔彼らの勝利を〕望んでいたにもかかわらずである。またイスラエルの王エフーも、祭司たちの不敬な多数に屈しなかった。
Denique omnes falsos sacerdotes, qui sub rege Achab fuerant in culmine, cum religiosa fraude in domum religionis impiae convocasset, quasi eos post ritus religionis remuneraturus, jussit occidi, ita ut nemo de his superesset.
PL 13, 96Cすなわち、アハブ王のもとで頂点にあった偽の祭司たちをすべて、宗教を装う策略をもって不敬な宗教の家に呼び集め、あたかも宗教の儀式のあとで彼らに報いようとするかのようにしながら、殺すよう命じ、彼らのうち誰一人残らぬようにした。
Et legimus quia ob hoc factum ita placuit Domino, ut filii ejusdem regis quarta progenie sederent in throno Israel.
PL 13, 96Cそして我々は読む。この行いは主に喜ばれ、その王の子らが第四代まで、イスラエルの座に座るに至った、と。
Pars II, Caput XIX
第II部 第XIX章PL 13, 96DSunt et alia multa simillima exempla. Quae quidem nos non ideo dicimus, quasi qui velimus alicujus sanguinem fundi. Absit hoc a votis nostris: hoc enim qui fieri cupit, exorbitat a legibus Christianis.
PL 13, 96Dほかにも、きわめてよく似た例は多くある。我々がこれを述べるのは、誰かの血が流されることを望んでいるからではない。そのようなことは我々の願いから遠ざかれ。これを行うことを望む者は、キリスト教徒の法から外れているのである。
Factum est quidem tunc, quia et illo tempore id ipsum divina lege fieri licebat, quando adhuc totum corporaliter agebatur, donec cresceret instructio spiritualis.
PL 13, 96Dたしかにそれは当時は行われた。その時代には、霊的な教えが成長するまで、すべてがなお身体のうえで行われていたので、同じことが神の法によって許されていたからである。
Sed non, quia nunc non licet bonis et fidelibus falsorum sacerdotum sanguinem cupere, idcirco fideles falsis sacerdotibus addicendi sunt, ita ut gravissimis eorum persecutionibus affligantur.
PL 13, 97Aしかし、善良で信仰ある者たちが偽りの司教たちの血を望むことが今は許されないからといって、それゆえ信徒たちが偽りの司教たちに引き渡されてよい、すなわち彼らの最も重い迫害に苦しめられてよいということにはならない。
Falsum videatur quod dicimus, si non variis in locis Ecclesiae fidelium sacerdotum alibi invasae, et alibi destructae sunt: si non interpellationibus illorum sancti quique comprehensi, et diu ad injurias inclusi, et postremo missi sunt in exsilium: si non etiam et caeteri quidam in carcere, alii autem tracti et caede multati animas reddiderunt, ob nullam aliam causam, quam quia metu divini judicii nolebant communicare cum perfidis vel sociis perfidorum.
PL 13, 97A我々の言うことは偽りと見えるがよい、もし各地で、忠実な司教たちの諸教会があるところでは奪われ、あるところでは破壊されたのでなければ、もし彼らの訴えによって聖なる者たちがことごとく捕らえられ、長く侮辱のうちに監禁され、ついには流刑に送られたのでなければ、もしまた、ほかのある者たちが牢のなかで、さらにほかの者たちが引きずり出され殺害の刑に処せられて、魂を返したのでなければ。それは、神の裁きを恐れて、不信の者たち、あるいは不信の者たちの仲間と交わろうとしなかったという以外の、いかなる理由にもよらない。
Pars II, Caput XX
第II部 第XX章PL 13, 97BIn Hispania Vincentius presbyter, verae fidei antistes, quas non atrocitates praevaricatorum passus est, eo quod nollet esse socius impiae praevaricationis illorum, eo quod beato Gregorio communicaret? illi, inquam, Gregorio, cujus supra ut potuimus fidem virtutemque retulimus.
PL 13, 97Bヒスパニアでは、真の信仰の監督者である司祭ウィンケンティウスが、背信者たちの不敬な背信の仲間になろうとせず、祝福されたグレゴリウスと交わっているという理由で、いかなる残虐を受けなかったことがあろうか。そのグレゴリウスとは、我々が先に、力の及ぶかぎりその信仰と力を述べた、あのグレゴリウスである。
Contra quem primum quidem interpellarunt Baeticae provinciae consularem: tunc demum, sub specie intercessionis postulatae, ex aliis locis plebeia colligitur multitudo: et irruunt die dominica in ecclesiam, et Vincentium quidem non inveniunt, eo quod ipse praemonitus, etiam populo praedixerat ne illo die procederet, quando cum caede veniebant.
PL 13, 97B彼らは彼に対して、まずバエティカ州の総督に訴え出た。そのうえで、執り成しの請願を装って、ほかの土地から平民の群衆が集められ、主日に教会に押し入る。しかしウィンケンティウスは見つからない。彼自身が前もって警告を受けており、彼らが殺戮を企てて来るその日には出てこないようにと、民にも予告しておいたからである。
Hoc enim putavit fieri melius, si irae locum daret. Sed illi qui ad caedem parati venerant, ne sine causa furor illorum venisse putaretur, certa Christo Deo devota ministeria quae illic inventa sunt, ita fustibus eliserunt, ut non multo post exspirarent.
PL 13, 97B怒りに場を譲るほうがよいと、彼は考えたのである。ところが、殺戮のために備えて来た者たちは、その怒りが理由なく来たものと思われぬように、そこで見いだされた、キリストなる神に献げられた何人かの奉仕者たちを、まもなく息絶えるほどに棍棒で打ちのめした。
Sed quia plebs sancta Vincentii presbyteri magis eos precabantur post illas eorum caedes quae in Dominico factae sunt, egressi episcopi, ut plebs universa terreretur, ab ipsis principalibus incipiunt.
PL 13, 97Cしかし、司祭ウィンケンティウスの聖なる民が、主の聖所で行われた彼らのかの殺害ののち、いっそう彼らに嘆願していたので〔precabantur は「彼らに懇願した」とも「彼らのために祈った」とも読める。文意がやや不明で、前者と取った〕、司教たちは出てきて、民全体を震え上がらせるために、まず有力者たちから手を着ける。
Denique postulant exhibitionem decurionum civitatis illius, ut includerentur in carcerem: ex quibus unus principalis patriae suae, eo quod fidem firmiter ut fidelis in Deo retineret, exsecrans labem praevaricationis, inter eos et ipse catenatus fame, frigore necatus est, cum gemitu et fletu illius provinciae quae honestam vitam ejus optime noverat.
PL 13, 97Cついに彼らは、かの市の市参事会員たちを出頭させて牢に入れることを要求する。そのうちの一人、郷里の有力者は、信仰者として神への信仰を堅く保ち、背信の汚れを忌み嫌っていたので、彼らのあいだで自らも鎖につながれ、飢えと寒さで殺された。その州は彼の立派な生涯をよく知っていたので、うめきと涙をもってこれを悼んだ。
Egregii et catholici episcopi Luciosus et Hyginus hujus crudelitatis auctores fuerunt, et interea invaserunt quidem basilicam, sed fidem plebis invadere non potuerunt.
PL 13, 97Cすぐれた公同の司教たち〔「すぐれた」「公同の」は皮肉である〕ルキオススとヒュギヌスが、この残酷を引き起こした者たちであった。そのあいだに彼らは聖堂を奪ったが、民の信仰を奪うことはできなかった。
Denique alibi in agello eadem plebs basilicam sibi fabricavit, ad quam cum sancto Vincentio conveniret. Sed satanas qui nusquam patitur Christum pie coli, inflammat eos, et iterum deposita postulatione ex diversis urbibus decurionum et plebeia multitudo colligitur.
PL 13, 97Dついに、別の場所の小さな畑に、同じ民が自分たちのために聖堂を建て、聖なるウィンケンティウスとともにそこに集まった。しかし、キリストが敬虔に拝されることを決して許さないサタンが、彼らを焚きつけ、再び請願が差し出されて〔deposita postulatione は「請願を取り下げて」とも読めるが、2.20.2 の「執り成しの請願を装って」に合わせ、請願を差し出してと取った〕、さまざまな都市から市参事会員たちと平民の群衆が集められる。
Simul etiam et presbyteri ejus ad locum veniunt. Ecclesiae illius januas confringunt, diripientes inde quidquid ad sacra ministeria pertinebat.
PL 13, 97D同時に、彼の司祭たちもその場にやって来る〔「彼の」が誰を指すかは定かでない〕。その教会の戸を打ち破り、そこから聖なる務めに属するものをことごとく奪い取る。
Et postremo, quod horroris est dicere, ad cumulum perpetrati sacrilegii, ipsum altare Dei, de Dominico sublatum, in templo sub pedibus idoli posuerunt.
PL 13, 97Dそして最後に、語るのも恐ろしいことだが、犯された瀆聖の仕上げとして、神の祭壇そのものを主の聖所から運び去り、神殿のなかの偶像の足もとに置いた。
Pars II, Caput XXI
第II部 第XXI章PL 13, 98AHaec utique illi faciunt qui per poenitentes de impia subscriptione suscepti sunt ad catholicam disciplinam propter bonum pacis et unitatis. Quid gravius gentilis cultor idolorum faceret, si haberet licentiam Ecclesiam persequendi?
PL 13, 98Aこれらをまさに行うのは、不敬な署名を悔い改める者として〔per poenitentes は「悔い改める者たちを通じて」とも読めるが、彼ら自身が悔悛者として受け入れられたことをいうと取った〕、平和と一致の善のために公同の規律へ受け入れられた者たちである。異教の偶像崇拝者が、教会を迫害する権限を得たとして、これよりも重いことを何かしたであろうか。
Sed apud Treviros Bonosus presbyter inclusus, intestatus, ac diu poenas senex dedit propter observantiam intaminatae fidei illius, pro qua et inclytus Paulinus ejusdem civitatis episcopus in exsilio martyr animam dedit.
PL 13, 98Aしかしトレウェリ人のもと〔トリーア〕では、司祭ボノススが、閉じ込められ、遺言も残せぬまま、老いてなお長く刑苦を受けた。それは、損なわれざる信仰を守ったためであり、この信仰のために、同じ市の名高い司教パウリヌスも、流刑の地で殉教者として魂を捧げたのである。
In ipsa quoque urbe Romana quam graves persecutiones fidelibus illatae sunt, ubi et beatus Aurelius episcopus communicans beatissimo Gregorio afflictus est! Sed hic vir sanctus, licet sit saepenumero afflictus, tamen propria accersione requievit.
PL 13, 98Aローマの市そのものでも、信徒たちに加えられた迫害はいかに重かったことか。そこでは、いとも祝福されたグレゴリウスと交わっていた祝福された司教アウレリウスも苦しめられた。しかしこの聖なる人は、しばしば苦しめられたけれども、それでも自らの召し出しによって安らいだ〔propria accersione は、迫害で殺されたのではなく、自然に世を去ったことをいうと解した〕。
In Macarium vero presbyterum multa impiorum commissa sunt. Hic erat in eadem urbe Roma presbyter mirae continentiae, non vino stomachum relevans, non carnis esculentia corpus curans, sed oleo solo escas asperiores mitigans, jejuniis et orationibus vacans.
PL 13, 98Bだが司祭マカリウスに対しては、不敬な者たちによって多くのことが犯された。彼は同じローマの市の、驚くべき節制の司祭で、ぶどう酒で胃を癒やさず、肉の食物で体を養わず、ただ油だけで粗い食物をやわらげ、断食と祈りに専念していた。
Sane pro merito fidei et abstinentiae habebat gratiam sancti Spiritus in hoc, ut de obsessis corporibus ejiceret daemonia. Ideo vitam ejus meritumque memoravimus, ut tanto magis impii judicentur ii, qui tales vivere non sinunt in Romano imperio.
PL 13, 98Bまことにその信仰と禁欲の功により、彼は憑かれた体から悪霊を追い出すという点で、聖なる霊の恩寵をもっていた。それゆえ我々は彼の生涯とその功を記したのである。このような者たちが生きることを許さない者たちが、ローマ帝国においてそれだけいっそう不敬な者として裁かれるように。
Pars II, Caput XXII
第II部 第XXII章PL 13, 98BEodem tempore gravis adversus nostros persecutio inhorruerat, infestante Damaso egregio archiepiscopo, ita ut fidelibus sacerdotibus per dies sacros plebis coetus ad deserviendum Christo Deo convocare libere non liceret.
PL 13, 98B同じ時に、我々の者たちに対する激しい迫害が身の毛もよだつほどに起こった。立派な大司教〔「立派な」は皮肉である〕ダマススが襲いかかり、信仰ある司教たちが、聖なる日々に民の集会を、キリストなる神に仕えるために自由に招集することができないほどであった。
Sed quia pro conditione rerum quolibet tempore, vel clam salutis nostrae sacramenta facienda sunt, idem sanctus presbyter Macarius dat vigilias in quadam domo convocare fraternitatem, ut vel noctu divinis lectionibus fidem plebs sancta roboraret.
PL 13, 98Cしかし、事態のなりゆきからして、いつの時でも、せめてひそかにでも、我々の救いの秘跡は行わねばならぬので、同じ聖なる司祭マカリウスは、ある家に兄弟団を招いて徹夜の集会を開き、せめて夜に神の朗読によって聖なる民の信仰を固めさせた。
Sed diabolus qui favet impiis, quia et impii favent diabolo, nec in occulto patitur divina sacramenta celebrari.
PL 13, 98Cしかし、不敬な者たちに味方する悪魔は、不敬な者たちもまた悪魔に味方するゆえに、神の秘跡が隠れた所で行われることも許さない。
Denique tendunt insidias clerici Damasi, et ubi cognoverunt quod sacras vigilias celebraret cum plebe presbyter Macarius, irruunt cum officialibus in illam domum, et plebem dissipant non resistentem, ipsumque presbyterum comprehensum, non jam ducere dignantur, sed per silices trahunt, ita ut in coxa ejus perniciosum vulnus fieret: atque alio die sistunt eum ante judicem, ut magni criminis reum.
PL 13, 98Cそこでダマススの聖職者たちは罠を張り、司祭マカリウスが民とともに聖なる徹夜の集会を行っていると知るや、役人たちとともにその家に押し入り、抵抗しない民を追い散らし、捕らえた司祭自身を、もはや連行するにも値せぬとして、石畳の上を引きずった。そのため彼の腿に命にかかわる傷ができた。そして翌日、重大な犯罪の被告として彼を裁判官の前に立たせる。
Cui quidem judex veluti sub imperiali rescripto et minis extorquere contendit, ut cum Damaso conveniat.
PL 13, 98D裁判官は、あたかも皇帝の勅答に拠っているかのように装い、脅しをかけて、彼がダマススと交わるよう無理強いしようとした。
Sed presbyter memor divini judicii, praesentem judicem non timens, repulit perfidiae communionem; atque ideo datur in exsilium; et cum esset apud Ostiam, atrocitate illius vulneris moritur.
PL 13, 98Dしかし司祭は、神の裁きを覚え、目の前の裁判官を恐れず、不信の者の交わりを退けた。それゆえ流刑に処され、オスティアにいたとき、その傷の重さのゆえに死んだ。
Cujus quidem tanta fuit sanctitas, ut eum et episcopus loci illius nomine Florentius, communicans Damaso, cum quadam veneratione suspexerit.
PL 13, 98D彼の聖性はあまりに大きく、その地の司教でフロレンティウスという、ダマススと交わる者までもが、一種の畏敬をもって彼を仰いだほどであった。
Namque cum in quodam vetusto monumento eum fratres sepelissent, non est passus idem Florentius jacere eum illic, ubi indigna sepultura videretur: sed transferens eum inde, sepeliit in basilica Martyris Asterii, ubi in loco presbyteri qui juxta sepulturam habent: hoc pio suo obsequio, in quantum poterat, Damasi scelus a se facere contendebat alienum.
PL 13, 98D兄弟たちが彼をある古い墓所に葬ったとき、同じフロレンティウスは、ふさわしからぬ埋葬と見えるその場所に彼が横たわることを許さず、そこから移して、殉教者アステリウスの聖堂に葬った。そこは、近くに墓をもつ司祭たちの場所である〔底本は ubi in loco presbyteri qui juxta sepulturam habent。本文が崩れているらしく、このように解した〕。この敬虔な奉仕によって、彼はできるかぎり、ダマススの罪を自分とは無縁のものにしようとしていた。
Pars II, Caput XXIII
第II部 第XXIII章PL 13, 99AAdvertat tranquillitas vestra, si hoc fieri vultis in Romano imperio adversus sanctos et fideles, ab his qui praevaricatores sunt; nonne metus est, ne sanguis fidelium Romanum gravet imperium?
PL 13, 99A諸君の平静は注意されよ。諸君がローマ帝国において、聖なる忠実な者たちに対し、背信者である者たちによってこのことが行われるのを望むのなら、信徒たちの血がローマ帝国に重くのしかかるのではないかという懸念は無いであろうか。
Nam idem Damasus, accepta auctoritate regali, etiam alios catholicos presbyteros, nec non et laicos insecutus, misit in exsilium, perorans hoc ipsum per gentiles scholasticos, faventibus sibi judicibus: cum utique vestrae constitutiones adversus haereticos decretae sint, non adversus catholicos, et tales catholicos, qui fidem integram nec sub haereticis imperatoribus reliquerunt, et quidem gravia multa perpessi.
PL 13, 99A実際、同じダマススは、王権の権威を得て、ほかの公同の司祭たち、また平信徒たちをも追い回して流刑に送り、このことを異教の弁護士たちを通じて申し立て、裁判官たちも彼に好意的であった。しかるに諸君の諸勅法は異端者に対して定められたのであって、公同の者たちに対してではなく、しかも、異端の皇帝たちのもとでさえ完全な信仰を捨てず、実に多くの重い苦難を耐え忍んだ、そのような公同の者たちに対してではない。
Sed et nuper tentavit graviter persequi beatissimum Ephesium episcopum, sanctae fidei aemulatione ferventem, ordinatum intaminatae plebi Romanae a constantissimo episcopo Taorgio, et ipso illibatae fidei viro, sub invidia falsi impositi cognomenti, per suos defensores interpellans judicem Bassum, quasi adversus Luciferianos.
PL 13, 99Bだが、つい先ごろも彼は、聖なる信仰への熱意に燃える、いとも祝福された司教エフェシウスを激しく迫害しようと企てた。エフェシウスは、最も毅然たる司教タオルギウス〔底本は Taorgio。他に知られぬ名で、綴りが崩れているのかもしれない〕、これも汚れなき信仰の人によって、損なわれざるローマの民のために叙階された者である。ダマススは、偽って付けた異名による憎悪のもとで、自分の代弁人たちを通じて裁判官バッススに訴え、あたかもルキフェル派に対するかのように装ったのである。
Sed Bassus, olim catholicam fidem venerans, sciebat in Lucifero nullam haereseos fuisse pravitatem; quippe quem et bene noverat pro fide catholica decem annos exsilia fuisse perpessum, et pro constantiae suae integritate repulit accusationes Damasi, negans se facturum, ut homines catholicos et integrae fidei viros insequeretur: dicens maxime quod ipsae constitutiones imperatorum contra haereticos solummodo promulgatae videantur, non contra hos qui sanctissimam fidem sine saeculi ambitione conservant.
PL 13, 99Bしかしバッススは、かつて公同の信仰を重んじていたので、ルキフェルには異端の邪悪など何もなかったことを知っていた。ルキフェルが公同の信仰のために十年の流刑を耐え忍んだことを、よく知っていたからである。そして自らの変わらぬ誠実のゆえに、ダマススの告発を退け、公同の者たち、完全な信仰の人々を迫害するようなことはしないと言明した。とりわけ、皇帝たちの諸勅法そのものが異端者に対してのみ公布されたと見え、世俗の野心なしにこの最も聖なる信仰を守る者たちに対してではない、と述べた。
Pars II, Caput XXIV
第II部 第XXIV章PL 13, 99CEt tunc primum erubuit Damasus, quod inventus est judex, qui solus imperialia scripta piissime interpretans tueretur. Nam et hoc ipsum necessarium est, ut falsi cognomenti discutiamus invidiam, qua nos jactant esse Luciferianos.
PL 13, 99Cそしてこのとき初めて、ダマススは恥じ入った。皇帝の文書をただ一人、いとも敬虔に解釈して守る裁判官が見いだされたからである。実に、偽りの異名による憎悪、すなわち彼らが我々をルキフェル派だと言い立てるその憎悪を吟味することが、まさに必要である。
Quis nesciat illius cognomentum tribui sectatoribus, cujus et nova aliqua doctrina transmissa est ad discipulos ex auctoritate magisterii?
PL 13, 99C誰が知らないであろうか。異名とは、何か新しい教えを師としての権威によって弟子たちに伝えた、その人の名が、追随者たちに与えられるものだということを。
Sed nobis Christus magister est: illius doctrinam sequimur, atque ideo cognomenti illius sacra appellatione censemur: ut non aliud jure dici debeamus quam Christiani, qui nec aliud sequimur, quam quod Christus per Apostolos docuit.
PL 13, 99Cしかし我々にはキリストが師である。我々はその教えに従い、それゆえその異名の聖なる呼び名によって数えられる。したがって我々は、正当にはキリスト教徒以外の名で呼ばれるべきではない。我々は、キリストが使徒たちを通じて教えたもの以外には従わないからである。
Haereses autem ideo hominum appellationibus denotatae sunt, quia et hominum commenta tradiderunt. Perdit enim in se Christiani nominis appellationem, qui Christi non sequitur disciplinam.
PL 13, 99D異端が人間の名で呼び表されてきたのは、人間の考案したものを伝えたからである。実際、キリストの教えに従わない者は、キリスト教徒という名の呼称を自らのうちに失う。
Dicant nunc quid Lucifer novum docuerit, quod non ex Christi magisterio traditum est, quod non ab Apostolis discipulis Salvatoris transmissum est in posteros.
PL 13, 99Dルキフェルが、キリストの教えから伝えられたものでも、救い主の弟子である使徒たちから後代に伝えられたものでもない、どんな新しいことを教えたのか、彼らに今、言わせよ。
Et bene, quod libros scripsit ad Constantium, non ut plerique gloriam captans ingenii, sed divina testimonia aptissime congerens contra haereticos, et contra ipsum patronum haereticorum, ad divinam aemulationem pro Filii Dei amore succensus.
PL 13, 99Dそして、彼がコンスタンティウスに宛てて書物を書いたのも、よいことであった。それは、多くの者のように才知の栄光を求めてではなく、異端者たちに対して、また異端者たちの庇護者その人に対して、神の証言をこのうえなく適切に積み重ね、神の子への愛のゆえに神への熱意に燃え立ったからである。
Denotent quid illic contrarium Scripturis, quid novum quasi haereticus scripsit. Quos quidem libros, cum per omnia ex integro ageret, suspexit et Athanasius, ut veri vindices, atque in Graecum stylum transtulit, ne tantum boni Graeca lingua non haberet.
PL 13, 100A彼らに示させよ、そこに聖書に反するものが何か、異端者のように書かれた新しいものが何かあるかを。この書物は、あらゆる点で完全に論じていたので、アタナシオスもこれを真理の擁護者として仰ぎ、ギリシア語の文体に移した。これほどの善きものをギリシア語が持たぬことのないようにである。
Parum est, quin etiam propriis litteris idem Athanasius eosdem libros praedicat, ut Prophetarum et Evangelistarum atque Apostolorum doctrinis et pia confessione contextos.
PL 13, 100Aそれだけではない。同じアタナシオスは、自らの書簡でもこれらの書物を、預言者たち、福音書記者たち、使徒たちの教えと敬虔な告白とで織り上げられたものとして称えている。
Et quamvis plurimis in eum laudibus erigatur, tamen non aequat ad meriti ejus praeconium, et quidem cum amplius laudare non posset: ita rerum supereminentia quaevis laudans lingua superatur.
PL 13, 100A彼は彼に対して非常に多くの賛辞を連ねているが、それでも彼の功の称賛には及ばない。しかも、それ以上は称賛できなかったのである。事柄があまりに卓越しているので、どのような舌も、称賛しつつ及ばないのである。
Pars II, Caput XXV
第II部 第XXV章PL 13, 100BSed Lucifer, ignarus licet artificiosae eloquentiae, tamen ut prophetico et evangelico atque apostolico more scriberet, quod super omnem humanam eloquentiam est, habuit gratiam sancti Spiritus ex merito rectae fidei et sincerissimae conscientiae, per quem et divinas virtutes operatus est, non solum in Sardinia, sed in ipsis quoque quatuor exsiliis: usque adeo ut eum adversarii magnum dicerent, cum apostolicas per eum virtutes fieri negare non possent.
PL 13, 100Bしかしルキフェルは、技巧的な雄弁には疎かったが、それでも、あらゆる人間の雄弁を超える、預言者的・福音書的・使徒的な仕方で書くということについて、聖なる霊の恩寵をもっていた。それは正しい信仰と最も純粋な良心の功によるものである。その霊によって彼は、サルディニアにおいてのみならず、四度の流刑の地そのものにおいても神の力ある業を行った。ついには敵対者たちも彼を偉大だと言うほどで、使徒的な力ある業が彼によって行われることを否定できなかったのである。
Venit ad hunc et sanctus Gregorius, et admiratus est in eo tantam doctrinam scripturarum divinarum, et ipsam vitam ejus vere quasi in coelis constitutam.
PL 13, 100B聖なるグレゴリウスも彼のもとを訪れ、彼のうちに神の聖書についてのこれほどの教えを見て驚嘆し、その生き方そのものが、まことに天に置かれているかのようであるのを見て驚嘆した。
Jam quantus vir Lucifer fuerit, cum illum admiretur et Gregorius, qui apud cunctos admirabilis est, non solum ex collisione illa Osii, sed et ex divinis virtutibus, quas habens in se gratiam sancti Spiritus exsequitur! Quid ergo et in hoc impii sunt?
PL 13, 100Bあのオシウスとの衝突によるだけでなく、聖なる霊の恩寵を自らのうちにもって行う神の力ある業によっても、あらゆる人に驚嘆される者であるグレゴリウスまでが彼に驚嘆しているのだから、ルキフェルがどれほどの人物であったかは明らかである。それならば、なぜこの点でも彼らは不敬なのか。
Cum Lucifer secundum scripturas divinas et crediderit, et docuerit, et vixerit, et in nomine Christi sit virtutes operatus; ad opprimendos verae fidei vindices Luciferi nomen imponunt, nescientes miseri summum se committere sacrilegium, cum doctrinam Christi sub hominis appellatione designant; sicut et in hoc impii sunt, quando sacrilegas institutiones pro arbitrio hominum editas, sub Christiani nominis auctoritate defendunt.
PL 13, 100Cルキフェルは神の聖書に従って信じ、教え、生き、キリストの名において力ある業を行ったのに、真の信仰の擁護者たちを圧迫するために、彼らはルキフェルの名を押し付ける。惨めな者たちは、キリストの教えを人間の呼称で指し示すとき、最高の瀆聖を犯していることを知らない。それは、人間の判断によって出された瀆聖的な制度を、キリスト教徒という名の権威のもとで擁護するときに不敬であるのと同じである。
An non summa impietas est, iniquitates suas et sacrilegia sub Christi nomine vindicare? an non impietas est, piam doctrinam sub Christi nomine consecratam, humanis appellationibus denotare?
PL 13, 100C自らの不義と瀆聖をキリストの名のもとで弁護することは、最高の不敬ではないか。キリストの名のもとで聖別された敬虔な教えを、人間の呼称で指し示すことは、不敬ではないか。
Sed haec fraus, haec atrocitas, adversus fideles in Hispania, et apud Treviros, et Romae agitur, et in diversis Italiae regionibus.
PL 13, 100Dしかしこの欺瞞、この残虐が、ヒスパニアで、またトレウェリ人のもとで、またローマで、またイタリアのさまざまな地方で、信徒たちに対して行われている。
Pars II, Caput XXVI
第II部 第XXVI章PL 13, 100DAsserendum nunc necessario est quod in his partibus gestum est; ubi egregii episcopi, non fidei veritate, sed sola catholici nominis appellatione vestiti, non solum per judices, neque tantummodo per manum militarem, fideles et veros catholicos dissipant, sed et interdum per suos clericos, ignorantibus judicibus vel etiam dissimulantibus, atrocia exercent.
PL 13, 100D今や、この方面で行われたことを必ず述べねばならない。そこでは、すぐれた司教たちが、真理の信仰ではなく、ただ公同の名という呼称だけをまとい、裁判官たちを通じて、また軍の手によってのみならず、時には自分の聖職者たちを通じても、信徒たちとまことの公同の者たちを追い散らし、残虐を行う。その際、裁判官たちは知らずにいるか、あるいは見て見ぬふりをしている。
Et qui finis erit, si cuncta referamus, quae singuli quique fidelium passi sunt atque patiuntur? Unum tamen atrox persecutionis facinus ad compendium referendum est, quod in Aegypto apud Oxyrinchum commissum est sub totius testimonio civitatis.
PL 13, 101A信徒の一人ひとりが受け、また受けているものをすべて述べるなら、いったいどこで終わるのか。しかし、迫害の残虐な凶行をひとつ、要約して述べねばならない。それはエジプトのオクシュリュンコスで、全市民の証言のもとに犯されたものである。
Certa pars est apud Oxyrinchum sanctae plebis, in cujus sacro numero plerique, quanto intentius ad res divinas studium curamve posuerunt, tanto sollicitius diligentiusve fidem catholicam inviolabiliter servare contendunt: ita ut se nullis haereticis, nullisque praevaricatoribus per divina commisceant sacramenta.
PL 13, 101Aオクシュリュンコスには聖なる民のある一団があり、その聖なる数のうちの多くの者は、神的な事柄に熱意と配慮を傾けるほど、いっそう慎重に、いっそう綿密に、公同の信仰を損なうことなく守ろうと努める。そのため、神の秘跡において、いかなる異端者とも、いかなる背信者とも交わりを混じえない。
Ad hanc observantiam plerique eorum eruditi sunt exemplo et monitu beati Pauli, qui iisdem fuit temporibus quibus et famosissimus ille Antonius, non minori vita neque studio, neque divina gratia, quam fuit sanctus Antonius.
PL 13, 101Aこの遵守へと、彼らの多くは、祝福されたパウルスの模範と勧めによって教え込まれた。パウルスは、あの名高いアントニウスと同じ時代の人で、聖アントニウスに劣らぬ生涯、熱意、神の恩寵をもっていた。
Novit hoc et ipsa civitas Oxyrinchus, quae hodieque sanctam Pauli memoriam devotissime celebrat.
PL 13, 101Bオクシュリュンコスの市そのものもこのことを知っており、今日もなおパウルスの聖なる記憶をきわめて敬虔に祝っている。
Sed et ipsa pars plebis, ubi vidit episcopum illius civitatis, nomine Theodorum, in impiam praevaricationem fuisse collapsum, ita ut non solum fidem integram condemnaret, neque ut tantummodo impie subscriberet, sed ut laicum se fieri ab impio Georgio pateretur, et denuo ab ipso haeretico episcopum ordinari, exsecrata est ejus communionem, habens secum presbyteros et diaconos illius illibatae fidei, per quos fruebatur divinis sacramentis, una cum supermemorato beatissimo Paulo.
PL 13, 101Bところが、この民の一団は、その市の司教テオドロスが不敬な背信に陥ったのを見た。彼は完全な信仰を断罪し、不敬にも署名するにとどまらず、不敬なゲオルギオスによって平信徒にされることを甘んじて受け、さらに当の異端の司教によって改めて司教に叙階されたのである。そこで彼らは彼の交わりを忌み嫌い、先に述べた祝福されたパウルスとともに、損なわれざる信仰をもつ司祭たちと助祭たちを自分たちのもとに有して、彼らを通じて神の秘跡にあずかっていた。
Sed postea etiam episcopum sibi per tunc temporis episcopos catholicos ordinavit, sanctum Heraclidam, tanto magis idoneum, quanto et firmius contra haereticos et praevaricatores debuit ordinari, qui et in vita esset perspicuus, a prima aetate Deo deserviens, contemptis bonis saecularibus, et in fide, et doctrina perfectus exsistens.
PL 13, 101Bだが後には、当時の公同の司教たちによって、自分たちのために司教をも叙階した。聖なるヘラクリダスである。異端者と背信者に対していっそう堅固に叙階されねばならなかっただけ、それだけ適任の人であって、生き方が際立ち、若い時から神に仕え、世俗の財を軽んじ、信仰においても教えにおいても完全であった。
Unde et pro apostolica fide, et pro doctrina evangelica, pro conversatione coelesti apud cunctos illic venerabilis est, solis tantummodo haereticis et praevaricatoribus displicens. Unde et Deo magis placet cum talibus displicet.
PL 13, 101Cそれゆえ、使徒の信仰、福音の教え、天上の生き方のゆえに、そこでは万人に尊敬されており、ただ異端者と背信者だけに疎まれている。それゆえ、そのような者たちに疎まれるとき、神にはいっそう喜ばれる。
Sed hic tantus ac talis ita coepit exercere pontificium, ut ad opinionem fidei ejus et doctrinae, atque ipsius sanctissimae conversationis, plerique etiam de longissimis regionibus advenirent, exsecrantes nefariam praevaricatorum societatem, ejusque sacrosanctum consortium desiderantes.
PL 13, 101Cしかし、これほどの、このような人が司教職を行い始めると、その信仰と教えと、まことに聖なる生き方の評判を聞いて、多くの者が非常に遠い地方からも来て、背信者たちの不義の仲間を忌み嫌い、彼の聖なる交わりを望んだ。
Sed ille egregius bis episcopus hoc non patitur. Et primum quidem vexat per publicas potestates: ita ut aliquoties solum intempesta nocte raptum per lancearios de urbe sustulerit.
PL 13, 101Cしかしあのすぐれた二度の司教〔テオドロスが異端の司教によって改めて司教に叙階されたことへの皮肉である〕は、これを許さない。まず公の権力を使って嫌がらせをする。そのため、しばしば彼がただ一人でいるのを真夜中に槍兵たちに捕らえさせ、市から連れ出させた。
Sed cum eaedem potestates non in hoc perseverant in quo temerarie coeperant: quod enim jus habere poterant contra episcopum catholicum? unde et merito a coepta persecutione cessarunt, maxime unus ex ipsis etiam divina plaga admonitus.
PL 13, 101Dしかし、同じ権力者たちが、無謀に始めたことを続けなかったとき——いったい公同の司教に対して、彼らにいかなる権利がありえたであろうか——それゆえ彼らは、始めた迫害を当然にもやめた。とりわけ彼らの一人は、神の打撃によっても戒められたのである〔底本では cum 節の主文が欠け、句の運びが乱れている。後の「やめた」を主文と取った〕。
Tunc egregius iste bis episcopus, jam propriis viribus nititur, et mittit turbam clericorum ad ecclesiam beati Heraclidae catholici episcopi, eamque evertit, destruens undique parietes: ita ut ipsum altare Dei securibus dissiparet, cum horrore totius civitatis et gemitu, quod illa Ecclesia everteretur, cujus episcopum etiam diversae partis homines rectae et illibatae fidei confitentur.
PL 13, 101Dそこで、このすぐれた二度の司教は、もはや自らの力に頼り、聖職者の群れを、公同の司教である祝福されたヘラクリダスの教会に送って、それを倒し、四方の壁を壊した。神の祭壇そのものまでも斧で打ち砕くほどであった。全市は戦慄し、うめいた。その司教を、反対の側の人々さえも、正しく損なわれざる信仰の者と認めている教会が、倒されたからである。
Pars II, Caput XXVII
第II部 第XXVII章PL 13, 102AAdvertite, quaesumus, piissimi imperatores et rectae fidei vindices, numquid pro tam impiis episcopis edicta proponitis, ut hi affligantur, qui ob meritum fidei et sanctissimae vitae, mundo ipso pretiosiores sunt?
PL 13, 102Aどうか留意せよ、いとも敬虔な皇帝たち、正しい信仰の擁護者たちよ。まさか諸君は、これほど不敬な司教たちのために勅令を公示して、信仰と最も聖なる生き方の功のゆえに世そのものよりも尊い者たちが苦しめられるようにしているのではあるまい。
Credite, religiosissimi imperatores, beatum Heraclidam unum esse de illo numero sanctorum, de quibus refert Scriptura divina, dicens: Circuierunt in melotis et in caprinis pellibus, indigentes, in tribulationibus et doloribus afflicti, quorum non erat dignus mundus (Heb., XI, 37) .
PL 13, 102A信じよ、いとも信心深き皇帝たちよ、祝福されたヘラクリダスは、神の聖書が語る聖なる者たちの数の一人であると。聖書はこう言う。「彼らは羊の皮、山羊の皮をまとって歩き回り、乏しく、苦難と痛みに悩まされた。世は彼らにふさわしくなかった」(ヘブライ11:37)。
Quomodo enim beatus Heraclida non talis est, qui omnia saecularia respuens oblectamenta, per ipsas amaritudines confragosae vitae istius, aemulans dominica vestigia, nudus expeditusque virtutum iter salutare sectatur; qui sic pro divinae amore fidei conspirat, sicut et sanctos legimus conspirasse, nihil habens de saeculo, quam pro fide tribulationes et dolores, sic vivens, sic incedens, sicuti et illi sancti de quibus supra positum est testimonium?
PL 13, 102A実際、祝福されたヘラクリダスは、そのような者ではないだろうか。彼はあらゆる世俗の楽しみを退け、この険しい生の苦さそのもののうちにあって、主の足跡を慕い、裸で身軽に、徳の救いの道を歩む。神の信仰への愛のために、我々が読む聖なる者たちが力を尽くしたのと同じように力を尽くし、世からは信仰のための苦難と痛みのほかには何も持たず、先に証言を挙げた聖なる者たちと同じように生き、同じように歩んでいる。
Merito ergo et beatus Gregorius, caeterique sancti episcopi, sanctimoniae istius venerabili consortio, in malis afflictae Ecclesiae, velut divinis solatiis relevantur.
PL 13, 102Bそれゆえ、祝福されたグレゴリウスやほかの聖なる司教たちも、この聖性の尊い交わりによって、苦しめられた教会の災いのただなかで、神の慰めに支えられるかのように力づけられるのは当然である。
Non solum autem in tam venerabilem episcopum grassatus est Theodorus, sed et in ipsam sanctissimam plebem ejus, quae pro sincerissimi et fidelissimi sacerdotis doctrina et moribus instituta est.
PL 13, 102Bしかしテオドロスは、これほど尊い司教に対してのみならず、彼のいとも聖なる民にも暴れ回った。その民は、最も純粋で最も忠実な司教の教えと行いによって育てられたのである。
Et longum est referri, quae contra pudorem propositumve sacrarum virginum molitus est, quarum monasteria pro merito sanctimoniae earum civitas ipsa veneratur. Sed et ipsos servos Dei aliquoties atrocibus afflixit injuriis, quos magis probaverat sanctiores. Sed quid mirum, si oves ut lupus affligeret, quarum bonum pastorem frequenter affligit?
PL 13, 102B聖なる童貞女たちの慎みと志に反して彼が企てたことは、述べれば長い。彼女たちの修道院を、その聖性の功のゆえに市そのものが尊んでいる。さらに彼は、神のしもべたちそのものをも、しばしば残虐な侮辱で苦しめた。とりわけ聖なる者と見定めた者たちをである。だが、羊の善き牧者をしばしば苦しめる者が、羊を狼のように苦しめたとして、何の不思議があろうか。
Pars II, Caput XXVIII
第II部 第XXVIII章PL 13, 102CEcce qui sub vobis piis imperatoribus, et pro fide catholica venientibus, jactat se esse catholicum, evertens Ecclesiam catholicorum, persequens catholicos sacerdotes et servos Christi, necnon et sacras ejus virgines impie affligens.
PL 13, 102C見よ、敬虔な皇帝たる諸君のもとで、公同の信仰のために登場した諸君のもとで、自らを公同の者と誇りながら、公同の者たちの教会を倒し、公同の司教たちとキリストのしもべたちを迫害し、またキリストの聖なる童貞女たちをも不敬に苦しめる者がいる。
Hic est egregius et sanctissimus ille episcopus, qui cum fuisset primum a catholicis episcopis ordinatus episcopus, postea ab impio Georgio in laicorum numerum redactus, nihilominus ab ipso Georgio episcopus ordinatus est, in vexatione fidelium: sedens et communicans in una eademque civitate cum Apollonio Meletianorum episcopo, consentienti impietatibus Georgii, et cum ipso item Apollonio idem Theodorus persequens beatum Heraclidam, catholicae fidei vindicem.
PL 13, 102Cこれが、あの立派で最も聖なる司教である。彼はまず公同の司教たちによって司教に叙階されたが、のちに不敬なゲオルギオスによって平信徒の数に引き下げられ、それでもなお、信徒たちを苦しめるために、そのゲオルギオスによって司教に叙階された。そして同じ一つの市で、ゲオルギオスの不敬に同調するメレティオス派の司教アポロニオスとともに座を占めて交わり、同じアポロニオスとともに、公同の信仰の擁護者である祝福されたヘラクリダスを迫害している。
Ecce cui quasi catholica basilica nunc tradita est Apollonii ex generalis edicti vestri auctoritate: cum utique idem Theodorus, qui quasi catholicus haeretici Apollonii basilicam accepit, similiter impie gessit, ut gessit et Apollonius: nisi quia atrocius gessit Theodorus, cum de episcopo catholico fit laicus, piam damnans fidem, et subscribens Arianae impietati, ut ab haeretico iterum episcopus ordinetur.
PL 13, 102D見よ、その者に、諸君の一般勅令の権威により、アポロニオスの聖堂が、あたかも公同の聖堂であるかのように今引き渡された。しかるに同じテオドロスは、公同の者として異端者アポロニオスの聖堂を受け取りながら、アポロニオスが振る舞ったのと同様に不敬に振る舞ったのである。ただしテオドロスのほうがいっそう残虐に振る舞った。公同の司教から平信徒となり、敬虔な信仰を断罪し、アレイオス派の不敬に署名して、異端者によって改めて司教に叙階されたのだから。
Sane hinc se vult catholicum videri quod et ipse nunc quosdam presbyteros seu diaconos Apollonii facit suasu quodam laicos, et eos iterum ordinat ut videatur turpissimae istius ordinationis vicem referre quam passus est.
PL 13, 103A彼が自らを公同の者に見せたがるのは、まさしく次の点による。彼自身もいま、アポロニオスの何人かの司祭や助祭を、ある説得によって平信徒にし、彼らを再び叙階して、自分の受けたこの最も恥ずべき叙階への返報をしているように見せようとするのである。
Numquid non excedit omne sacrilegium, haec ludibria sub nomine catholico vindicare, in afflictionem fidelium sacerdotum atque laicorum?
PL 13, 103A公同の名のもとにこのような嘲弄を、信仰ある司教たちと平信徒たちを苦しめるために弁護することは、あらゆる瀆聖を越えるのではないか。
Pars II, Caput XXIX
第II部 第XXIX章PL 13, 103ASed et apud Palaestinam in Eleutheropoli est sacra virgo Christi, nomine Hermione, generosis quidem edita natalibus, sed fide et sanctimonia multum facta generosior, ipsam virginitatem condecorans contemptu rerum saecularium et humanae gloriae, ad quam plerique affectant, etiam qui se saeculo et concupiscentiae carnis abrenuntiasse gloriantur.
PL 13, 103Aパレスチナのエレウテロポリスにも、キリストの聖なる童貞女がいる。名をヘルミオネという。高貴な生まれではあるが、信仰と聖性によってはるかに高貴になり、世俗のものと人間の栄光への軽蔑によって、童貞そのものを飾っている。その栄光を、世と肉の欲望を捨てたと誇る者たちのうちにすら、多くの者が求めているのである。
Haec in quantum castimoniam corporis sacro rigore custodit, in tantum animae puritatem casta piae fidei observatione conservat: non haereticis, non praevaricatoribus communicans; eo quod intelligat corporis virginitatem nihil prodesse, nisi et integritatem animae sacra confessione tueatur, labem adulterinae communionis effugiens, et sectans salutaria sacramenta fidelium sacerdotum.
PL 13, 103B彼女は、身体の貞潔を聖なる厳しさで守るのに応じて、魂の清さを、敬虔な信仰の貞潔な遵守によって保っている。異端者とも背信者とも交わらない。身体の童貞は、魂の完全さをも聖なる告白によって守らなければ何の益もないと、わきまえているからである。不貞の交わりの汚れを避け、忠実な司教たちの救いの秘跡に従っている。
Denique supplicat religiosis litteris apud beatum Heraclidam, ut ejus sacris visitationibus juvaretur. Sed pro beato Heraclida sanctus Ephesius visitat, qui id temporis ob utilitates ecclesiasticas ad episcopum Heraclidam de urbe Roma venerat.
PL 13, 103Bついに彼女は、敬虔な書簡によって祝福されたヘラクリダスに、その聖なる訪問によって助けられるよう願った。だがヘラクリダスに代わって、聖なるエフェシウスが訪れた。彼はそのころ、教会の用件のため、ローマの市から司教ヘラクリダスのもとへ来ていたのである。
Hic est Ephesius, quem supra diximus illibatae plebi Romanae episcopum a constantissimo Taorgio episcopo ordinatum. Sed cum venisset Eleutheropolim, non solum Hermione cum suo sacro monasterio relevatur, sed et quidam fidelissimi servi Dei.
PL 13, 103Bこれが、先に我々が、損なわれざるローマの民の司教として、最も毅然たる司教タオルギウス〔底本は Taorgio。2.23.3 と同じく他に知られぬ名で、綴りが崩れているのかもしれない〕によって叙階されたと述べたエフェシウスである。彼がエレウテロポリスに来ると、ヘルミオネとその聖なる修道院のみならず、神のきわめて忠実なしもべたちも力づけられた。
Inter quos etiam nobilis domus religiosi ad fidem catholicam Severi ex tribunis, diu quidem non communicans haereticis et praevaricatoribus, sed nondum qui invenisset catholicorum sacram communionem.
PL 13, 103Cそのなかには、公同の信仰に篤い、元トリブヌスのセウェルスの高貴な家もあった。彼は長く異端者や背信者と交わらなかったが、公同の者たちの聖なる交わりをなお見いだしていなかったのである。
Ubi autem vidit sanctum Ephesium, post multas examinationes probans eum catholicum, tradidit se ei in sacram communionem, beatum se judicans, quod domum suam ex insperato divina misericordia visitasset: tantam sancti sacerdotis adventu ductus in admirationem, non solum vitae ejus puritate, sed et quibusdam coelestibus documentis.
PL 13, 103Cしかし聖なるエフェシウスを見て、多くの吟味の末に彼が公同の者であると確かめると、彼は自らを彼に委ね、聖なる交わりに入った。思いがけなく神の慈しみが自分の家を訪れたことを、幸いと見なしたのである。聖なる司教の来訪に、その生き方の清さによるだけでなく、天上的ないくつかの教えによっても、大いに驚嘆へと導かれた。
Est enim tantae fidei et sanctimoniae beatus Ephesius, ut quocumque perrexerit, eum gratia divina comitetur.
PL 13, 103D祝福されたエフェシウスは、どこへ行こうとも神の恩寵が彼に伴うほどの信仰と聖性をもっているからである。
Probavit hoc et plebs sancta apud Oxyrinchum, beato Heraclidae communicans, quae illum ob meritum divinae gratiae pia ejus dilectione constricta, ut quondam Asiani apostolum Paulum cum magno fletu deduxit proficiscentem.
PL 13, 103Dこのことはオクシュリュンコスの聖なる民も確かめた。祝福されたヘラクリダスと交わる彼らは、神の恩寵の功のゆえに、彼への敬虔な愛に結ばれて、かつてアジアの人々が使徒パウロの旅立ちを大きな涙とともに見送ったように、彼を見送った。
Pars II, Caput XXX
第II部 第XXX章PL 13, 103DNon haec laudandi studio loquimur, sed ut scire possitis, quam sanctae et fideles animae sub vestri nominis auctoritate gravissimis persecutionibus affligantur ab his, quos constat, ignorantibus vobis, etiam nunc usque aut haereticos esse, aut praevaricatores, aut socios talium.
PL 13, 103D我々がこれを語るのは、称賛したいという熱意からではなく、諸君の名の権威のもとで、いかに聖なる忠実な魂たちが、最も重い迫害に苦しめられているかを、諸君が知りうるようにするためである。しかもそれは、諸君の知らぬまま、今に至るまで異端者であるか、背信者であるか、そうした者たちの仲間であることが明らかな者たちによってなされている。
Sed adversus sanctum Ephesium modicum quid conati in Palaestina hi, quibus sacra veritas onerosa est, postea destiterunt, metuentes in illo et fidei libertatem, et constantiam animi, et hoc ipsum cogitantes, quod magis haeresis eorum et impietas prodi poterat, si sub vobis catholicis imperatoribus integrae et constantis fidei episcopum acrius inquietassent.
PL 13, 104Aだがパレスチナでは、聖なる真理を重荷とする者たちが、聖なるエフェシウスに対して少しばかり試みたが、のちに思いとどまった。彼のうちに信仰の自由と心の不屈を恐れ、また、公同の皇帝である諸君のもとで、完全で不屈の信仰の司教をいっそう激しく悩ませたなら、自分たちの異端と不敬がいっそう露わになりうるだろうと考えたからである。
Ubi autem idem beatus Ephesius, invitatus fidelium litteris, in Africam navigavit, nobis apostolico more dans praeceptum, ut circa sanctam fraternitatem divinis et ecclesiasticis officiis incumberemus, id ipsum, sancta illic fraternitate poscente, egregius Turbo Eleutheropolitanae episcopus civitatis nostram exiguitatem despiciens, in nos coepit velle consummare, quod in sanctum Ephesium consummare non ausus est, nesciens quod Christi Dei gratia etiam minimissimis servulis ejus patrocinetur, maxime pro causa rectae fidei laborantibus.
PL 13, 104Aところが、同じ祝福されたエフェシウスは、信徒たちの書簡に招かれてアフリカへ船出する際、使徒の流儀で我々に、聖なる兄弟団のもとで神と教会の務めに専念するよう命じた。そこの聖なる兄弟団もまさにそれを求めていたのだが、エレウテロポリス市の司教であるすぐれたトゥルボは、我々の取るに足りなさを侮って、聖なるエフェシウスに対しては成し遂げる勇気のなかったことを、我々に対して成し遂げようとし始めた。キリストなる神の恩寵が、そのいとも小さなしもべたちをも、とりわけ正しい信仰のために労する者たちを守ることを、知らなかったのである。
Namque hic Turbo, postquam audivit quosdam se integrae fidei copulare, et per Dei gratiam rem veri crescere, nobis exitia minitatur, et turbat.
PL 13, 104Bこのトゥルボは、何人かが完全な信仰に結びつき、神の恩寵によって真実の事柄が大きくなっていると聞くと、我々に破滅を脅かし、混乱を起こす〔turbat(混乱させる)はトゥルボ(Turbo)の名に掛けた言葉遊びである〕。
Sed et Severi domus incendium minitatum veritati, qui tanto magis fidem Dei vindicat, quanto et Romano imperio fideliter militavit. Tentat quoque et sacram virginem Hermionem insequi: quam feminam quicumque didicit, ut aliquam de evangelicis feminis admiratus est.
PL 13, 104Bまた彼は、真理に対して、セウェルスの家の焼き討ちをも脅しにかけた〔底本は minitatum で定動詞を欠く。minitatur(脅かす)の崩れと読み、veritati は脅しの向かう先と取った〕。セウェルスは、ローマ帝国に忠実に従軍していただけに、それだけいっそう神の信仰を擁護する。トゥルボは聖なる童貞女ヘルミオネをも迫害しようと試みる。この女性を知るに至った者は、福音書の女たちの誰かに驚嘆するのと同じように、彼女に驚嘆した。
Sed et singulis quibusque tendit insidias, qui nobiscum sacrae communionis consortio copulantur: veluti nefas objiciens, ex lege illa Babyloniae, quod intra nostra domicilia, sine labe haereseos, et sine communione perfidiae, secundum evangelicas et apostolicas traditiones, desiderantibus fidelibus divina sacramenta celebramus.
PL 13, 104Bまた彼は、我々と聖なる交わりの結びつきで結ばれている一人ひとりにも罠を張る。あたかもあのバビロニアの法に基づくかのように、我々が自分たちの家のうちで、異端の汚れなく、不信との交わりもなく、福音と使徒の伝承に従って、信徒たちの望むままに神の秘跡を行っていることを、罪悪であるかのようにとがめるのである。
Simile enim furore et quondam Babylonii sanctum Danielem hostilibus odiis insecuti sunt, quod in sua domo Deum observantia divinae legis adoraret.
PL 13, 104C実際、かつてバビロニア人たちも、同じような憤激をもって、聖なるダニエルを敵意ある憎しみで追い回した。彼が自分の家で、神の法の遵守により神を礼拝していたからである。
Hic est Turbo, qui diaconus fuit Eutychii haeretici, sub quo beatus Lucifer Eleutheropolitanae civitatis patiebatur exsilium: qui et ipsum Luciferum, fidem libere vindicantem, multis atrocitatibus vehementer afflixit.
PL 13, 104Cこれが、異端者エウテュキオスの助祭であったトゥルボである。祝福されたルキフェルは、このエウテュキオスのもとでエレウテロポリス市に流刑を受けていた。トゥルボはルキフェルその人をも、自由に信仰を擁護しているゆえに、多くの残虐をもって激しく苦しめた。
Pars II, Caput XXXI
第II部 第XXXI章PL 13, 104CSunt adhuc hodie in Palaestina, qui in illo tempore insequentibus illis poenas gravissimas dederunt, eo quod cum catholicae fidei episcopo Lucifero convenirent.
PL 13, 104Cパレスチナには今日もなお、当時、彼らの迫害のもとで最も重い刑苦を受けた者たちがいる。公同の信仰の司教ルキフェルのもとに集まったからである。
Negent, si non inter caetera sua atrocia, januam clausam securibus effregerunt: si non irruentes in Luciferum fidelissimum sacerdotem, divina quoque sacramenta verterunt, unumquemque illic de his fratribus qui convenerant impia caede multantes.
PL 13, 104C彼らに否定させよ。もし、ほかの残虐に加えて、閉ざされた戸を斧で打ち破らなかったというのなら。もし、最も忠実な司教ルキフェルに押し入って、神の秘跡をもひっくり返さなかったというのなら。そこに集まっていたこれらの兄弟たちの一人ひとりを、不敬な殺戮に処しつつ。
Negent, si non hodie apud se sancta mystica vasa quae tunc impie Lucifero diripuerunt, cum sacris codicibus possident. Tunc utique Turbo cum Eutychio haeretico versabatur.
PL 13, 104D彼らに否定させよ。もし、そのとき不敬にもルキフェルから奪い取った奥義の聖なる器を、聖なる書物とともに今日もなお自分たちのもとに所有していないというのなら。そのとき、トゥルボは異端者エウテュキオスとともに過ごしていたのである。
Ex tunc se catholicum dicens, catholicos persequitur sub vestri nominis auctoritate, piae spei contemplatione fidem catholicam vindicantis. Permittitis, piissimi imperatores, ut sub vestri nominis auctoritate, adversus fideles diu ubique dominetur impietas?
PL 13, 104Dそれ以来、彼は自らを公同の者と称して、公同の者たちを諸君の名の権威のもとで迫害している。公同の信仰を擁護する者〔諸君を指すか〕への敬虔な望みを見込んで〔piae spei contemplatione の係りは定かでない。このように取った〕。いとも敬虔な皇帝たちよ、諸君は、諸君の名の権威のもとで、信徒たちに対して不敬が長くいたるところで支配することを許すのか。
Expedit enim hoc Romano imperio, quod tamen affectu et fide ejus quam Christo Deo exhibetis observantiae dicimus, ut qui Christum pie praedicant, persecutiones mortesque patiantur, ita ut nusquam liceat Deo pia altaria collocare, aut certe, cum collocata fuerint, destruantur?
PL 13, 105A実際これは、ローマ帝国の利益になるのか。——我々は、諸君がキリストなる神に示す崇敬の情と信仰にかけてこう言うのだが——キリストを敬虔に宣べ伝える者たちが迫害と死を被り、神のために敬虔な祭壇を据えることがどこにおいても許されず、あるいは据えられてもやがて壊される、というようなことが。
Sub impio Achab rege Israel, occisis prophetis altaribusque destructis, interpellat Helias Deum adversus Israel, dicens in libro Regnorum: Domine, prophetas tuos occiderunt, altaria tua destruxerunt, et ego relictus sum solus, et quaerunt animam meam (III Reg., XIX, 14) .
PL 13, 105A不敬な王アハブのもとのイスラエルで、預言者たちが殺され祭壇が壊されたとき、エリヤは神にイスラエルを訴えて、列王の書にこう言う。「主よ、彼らは汝の預言者たちを殺し、汝の祭壇を壊した。我は一人残され、彼らは我が命を求めている」(列王記三19:14)。
Hanc invidiosam interpellationem etiam vestris temporibus sinitis ad Deum fieri a singulis quibusque fidelibus sacerdotibus? Si enim et taceant, numquid Deus haec ipsa fieri ignorat?
PL 13, 105Aこの恨みのこもった訴えが、諸君の時代にも、忠実な司教の一人ひとりから神に向けてなされることを、諸君は許すのか。たとえ彼らが黙っていても、神がこれらの出来事を知らないということがあろうか。
Quid putamus, quod sine offensione Dei haec in veros catholicos et in veram ejus Ecclesiam perpetrentur, quae olim adversus servos Dei perpetrata gravissime divinis animadversionibus vindicata sunt? Et unde sunt tot plagae, quibus orbis Romanus quatitur et urgetur?
PL 13, 105Bかつて神のしもべたちに対して行われ、神の罰によって最も重く報復された同じことが、まことの公同の者たちとその真の教会に対して、神への侮辱なしに行われていると、我々は思うのか。ではローマ世界を揺さぶり、苦しめている、これほど多くの打撃はどこから来るのか。
Non opus est nunc nos singula quaeque plagarum recensere, quae tranquillitas vestra recognoscit cum aestu et sollicitudine imperii sui. Communem istum dolorem vel tacendo mitigemus, ne non tam compati, quam exulcerare videamur.
PL 13, 105B今、一つ一つの災いを列挙する必要は、我々にはない。諸君の平静は、帝国への焦燥と憂いとともに、それらをすでに知っている。この共通の悲しみを、せめて黙することによって和らげよう。ともに悲しんでいるというより、傷口を悪化させていると見えることのないように。
Pars II, Caput XXXII
第II部 第XXXII章PL 13, 105BHoc quaesumus, piissimi imperatores, cogitare dignemini, quibus ex causis ista proveniant. Utrum quia fideles servi Christi, metuentes leges divinas, nolunt cum infidelibus convenire, an quia veri catholici a falsis sacerdotibus obteruntur.
PL 13, 105Bいとも敬虔な皇帝たちよ、願わくは、これらのことがいかなる原因から生じるのかを、考えることをよしとされたい。キリストの忠実なしもべたちが、神の法を恐れて不信の者たちと集まろうとしないからなのか、それとも、まことの公同の者たちが偽りの司教たちに踏みにじられているからなのか。
Quomodo enim non falsi sacerdotes sunt qui jam non solum ob causam praevaricationis supra expositam devitandi sunt, sed etiam quod plurimi quique eorum proprias etiam nunc haereses vindicant sub ementita apud vos catholici nominis professione?
PL 13, 105C実際、偽りの司教でないはずがあろうか。彼らは、すでに上に述べた背信のゆえに避けられねばならないだけでなく、彼らの非常に多くが今もなお、公同の名の偽りの表明を諸君のもとで掲げて、自分たち固有の異端を擁護しているからである。
Quis enim jam timeat episcoporum impia praedicare, cum toties commissa impietas honorata est, cum minime dejicitur sacerdotio?
PL 13, 105C実際、これほど度重ねて犯された不敬が名誉を与えられ、司教職からまったく退けられないのだから、いまや司教たちのうち、不敬なことを説くのを誰がはばかるであろうか〔episcoporum impia praedicare の取り方は定かでない。司教たち自身が不敬を説くことと解した〕。
Denique cum sint alii eorum Origenistae, alii Anthropomorphitae, alii autem Apollinaris impii sectam tuentes, et triplici cuneo alii adversus sanctum Spiritum diversis studiis blasphemantes.
PL 13, 105Cさらに、彼らのうちには、オリゲネス派もあり、人神同形論者(アントロポモルフィタイ)もあり、また不敬なアポリナリオスの派を擁護する者もあり、また三重の楔をもって、さまざまな熱意で聖なる霊に対し瀆言する者もある〔文が完結しておらず、「三重の楔」の意も定かでない〕。
Sed et ipsi quoque, qui pie inter eos putantur credere, Patris et Filii et Spiritus sancti tres esse substantias vindicantes, vel respuentes, nihilominus hi omnes de vestris gloriantur edictis, et sibi Ecclesias vindicant, cum has impias sectas patres nostri semper apostolica et evangelica auctoritate damnaverint.
PL 13, 105Cだが、彼らのうちで敬虔に信じていると思われている者たちさえ、父と子と聖なる霊に三つの実体があると主張し、あるいは退けているのだが、それでもなお、これら全員が諸君の勅令を誇り、自分たちのために諸教会を主張している。我々の父たちは、これらの不敬な派を、使徒と福音の権威によって常に断罪してきたというのに。
Quos quidem nunc discutere non est praesentis opusculi: sed tantum quod moveat ad horrorem intentum verae fidei animum vestrum, dicimus.
PL 13, 105Dこれらの者たちを今ここで吟味することは、この小著のなすところではない。ただ、正しい信仰へと注意を向けた諸君の心を、戦慄へと動かすことだけを述べる。
Pars II, Caput XXXIII
第II部 第XXXIII章PL 13, 105DUna, ut opinamur, haeresis apud Ariminum sub haeretico rege suscepta est, et nunc sub vobis piis catholicis imperatoribus tot haereses vindicantur, non minus impiae, quam est Arii impietas.
PL 13, 105D我々の考えでは、ひとつの異端がアリミヌムで、異端の王のもとで受け入れられたが、今や、敬虔な公同の皇帝である諸君のもとで、これほど多くの異端が擁護されている。それらは、アレイオスの不敬に劣らず不敬である。
Et cum adversus se libros vel epistolas singuli quique conseribant, tamen sibi omnes, vel ex directo, vel ex obliqua concatenatione communicant: inani studio philosophorum solis disputationibus litigantes, non ut Christiani ex devotione sacramenti, alter alterum velut impium devitantes; ut jam sicut in scholis ingenii videatur inter eos esse certamen, non autem sacra defensio verae religionis: quandoquidem inter se sacramenta non separant, cum impiis sententiis ab invicem separentur.
PL 13, 105Dそして彼らは、一人ひとりが互いに対して書物や書簡を書いて対立しているのに、それでも全員が互いに、直接にせよ、迂回した連鎖によるにせよ、交わっている。哲学者たちのむなしい熱意で、ただ議論のうえで争うだけで、キリスト教徒として秘跡への献身から、互いを不敬の者として避けることはしない。そのため、彼らのあいだには、学派での才知の競い合いのようなものがあるだけで、真の宗教の聖なる擁護があるとは見えない。互いに不敬な見解によって分かれているのに、秘跡においては互いを分けないからである。
Hoc autem ideo faciunt, quia quidam eorum humanae gloriae, quidam vero avaritiae student: et inde est quod sibi invicem sub impia dissimulatione colludunt, ut nec possessiones perdant Ecclesiae, nec honores.
PL 13, 106Aこれを彼らがするのは、彼らのうちのある者は人の栄光を、ある者は貪欲を求めるからである。だから彼らは、不敬な見て見ぬふりのもとで互いに馴れ合い、教会の所有地も名誉も失わないようにしている。
Et interea, ut tot suas velent impietates, ad illusionem singulorum, veluti benignissimae mentis indicia praeferentes, aiunt ideo se etiam contraria sentientibus ecclesiasticae communionis consortio copulari, ne bonum pacis in Ecclesia pereat.
PL 13, 106Aそしてそのあいだ、これほど多くの自分たちの不敬を覆い隠すために、個々の者を欺くべく、あたかも最も寛大な心の証であるかのように掲げて、こう言う。反対のことを考える者たちとも教会の交わりの結びつきで結ばれるのは、教会における平和の善が失われないためだ、と。
Quasi vero hujusmodi pax Christo Deo placeat, quae in ejus Ecclesiam tantas recipit impietates. Sed hoc qui ita putant, audiant descriptum: Et viam pacis non cognoverunt, non est timor Dei ante oculos eorum (Psal. XIII, 3) .
PL 13, 106Bまるで、そのような平和が、その教会にこれほど多くの不敬を受け入れる平和が、キリストなる神に喜ばれるかのようである。だが、そう考える者たちは、書かれたものを聞くがよい。「彼らは平和の道を知らず、神への畏れは彼らの目の前にない」(詩篇13:3)。
Sed apertius quoque et apud Hieremiam legimus de pace impia et iniqua, sicut exsequitur testimonium subjectum: A pusillo eorum usque ad magnum, cuncti perpetrarunt iniqua, a sacerdote usque ad pseudoprophetam, universi operati sunt falsa, et meditabantur obtritionem populi mei, pro nihilo constituentes et dicentes, Pax, pax, et ubi est pax (Jer., VI, 13) ?
PL 13, 106Bだが我々は、エレミヤにおいても、不敬で不正な平和について、よりはっきりと読む。付した証言が述べるとおりである。「彼らの小さい者から大きい者に至るまで、みな不正を行い、祭司から偽預言者に至るまで、みな偽りを行い、我が民の打ち砕かれることを思い巡らし、無に等しいと定めて、『平和、平和』と言う。平和はどこにあるのか」(エレミヤ6:13)。
Et intendendum est quam atrocia de illis prosequatur, qui hac vanissima pace gloriantur. Sequitur enim: Confusi sunt quoniam defecerunt, et ne sic quidem confusionem sustinentes convenerunt, et ignominiam suam non cognoverunt. Propterea cadent in ruina sua, et in tempore visitationis infirmabuntur (Ibid., 15) .
PL 13, 106Bそして、このきわめて空しい平和を誇る者たちについて、どれほど残酷なことが続くかに注意しなければならない。続けてこうある。「彼らは離反したので辱められたが、このようにしても、辱めに耐えて集まることはなく、自らの恥辱を知らなかった。それゆえ彼らは自らの滅びのうちに倒れ、訪れの時に弱るであろう」(同15)。
Pars II, Caput XXXIV
第II部 第XXXIV章PL 13, 106CQuid mali committimus, quid impie facimus, si servantes fidem Christo hujusmodi pacem respuamus, cujus tanta confusio et ignominia gravissimique exitus describuntur? Sed et isti egregii pacis amatores fidelibus sacerdotibus bellum exagitant.
PL 13, 106C我々がキリストへの信仰を守って、このような平和を退けるとき、その平和のこれほどの辱め、恥辱、最も重い結末が記されているのだから、我々はいかなる悪を行い、いかなる不敬をなすというのか。しかも、これらすぐれた平和の愛好者たちは、忠実な司教たちに戦いを仕掛けている。
Quid enim vult diabolus, quam ut impii et praevaricatores saeculi pace glorientur? Quid enim vult diabolus, quam ut hi qui pii sunt et fideles infestantium persecutione vexentur?
PL 13, 106C実際、悪魔が望むのは、不敬な者たちと背信者たちが世の平和を誇ることにほかならない。実際、悪魔が望むのは、敬虔で忠実な者たちが、襲い来る者たちの迫害に悩まされることにほかならない。
Haec ideo prosecuti sumus, ne per vestram ignorantiam diu fundatur sanguis Christianorum pristinam fidem defendentium.
PL 13, 106C我々がこれらを述べてきたのは、諸君が知らぬことによって、古来の信仰を守るキリスト教徒たちの血が長く流されることのないようにするためである。
Quid enim prodest, si sitis catholicae fidei vindices, et patiamini catholicae fidei sectatores ubique cruciari? ubique effugari? nusquam libere piam fidem praedicari?
PL 13, 106D実際、諸君が公同の信仰の擁護者でありながら、公同の信仰に従う者たちがどこでも責めさいなまれ、どこでも追い払われ、どこにも自由に敬虔な信仰が宣べ伝えられないのを許すなら、何の益があろうか。
Habeant illi basilicas auro coruscantes, pretiosorumque marmorum ambitione vestitas, vel erectas magnificentia columnarum; habeant quoque porrectas in longum possessiones ob quas et fides integra periclitata est: quid etiam suis impietatibus vindicant communes Romanis omnibus civitates, ut neminem in his pie vivere permittant, in quibus a plurimis etiam vana superstitio sine periculo colitur, et sine illorum invidia vindicatur?
PL 13, 106D彼らには、金に輝く聖堂、高価な大理石の華美をまとった、あるいは円柱の壮麗さで建てられた聖堂があるがよい。長々と広がる所有地もあるがよい。それらのために完全な信仰が危うくなったのである。だが、なぜ彼らは、ローマ人すべてに共通の諸都市までも自らの不敬のために自分のものと主張し、そこで敬虔に生きることを誰にも許さないのか。そこでは、多くの者によって空しい迷信さえ危険なく崇められ、彼らの憎悪なしに擁護されているというのに。
Liceat saltem veritati, vel inter ipsa vilissima et abjecta praesepia, Christum Deum pie colere ac fideliter adorare, ubi et aliquando natus secundum carnem idem Christus infans jacere dignatus est.
PL 13, 107A真理にはせめて、このうえなく卑しく見捨てられた秣桶のなかでさえ、キリストなる神を敬虔に礼拝し、忠実に拝することが許されるように。かつて肉に従って生まれた同じ幼子キリストも、そこに横たわることを受け入れたのである。
Hoc quod petimus, non ideo petimus, quasi expavescamus pro vero interfici. Deus testis est, qui verus speculator est cordis, quia per Dei gratiam nobis et summum refrigerium est, et certa spes futurae beatitudinis, si pro hac fideli assertione jugulemur.
PL 13, 107A我々がこれを願うのは、真理のために殺されることを恐れているからではない。神が証人である。神は心の真の見張りである。神の恩寵により、我々にとっては、この忠実な主張のために喉を切られるならば、それは最上の慰めであり、来るべき至福の確かな希望である。
Non ergo quasi qui timeamus perpeti, ideo sumus ista prosecuti: sed ne aliorum impietatibus et crudelitatibus sanguis effusus Christianorum diu piissimum vestrae principalitatis gravet imperium.
PL 13, 107Aそれゆえ、我々は苦しみを受けることを恐れているかのようにこれらを述べてきたのではない。他の者たちの不敬と残酷によって流されたキリスト教徒の血が、諸君の最高の統治のいとも敬虔な帝国に、長く重くのしかかることのないようにするためである。
Maxime sub te, religiosissime Theodosi auguste, qui mira devotione contra omnes haereticos christianae religionis pia confessione conspiras, magnum nobis apud Deum fore supplicium credidimus, si apud te tam religiosum, tam piissimum imperatorem, et Christo Deo divino ac plenissimo timore consecratum, quem vere ad imperium Deus Christus elegit, quae sunt verae fidei ac verae Ecclesiae taceremus.
PL 13, 107Aとりわけ、あなたのもとで、いとも信心深いテオドシウス・アウグストゥスよ。あなたは、驚くべき献身をもって、キリスト教の敬虔な告白により、すべての異端者に対して力を合わせている。そのようなあなた、これほど信心深く、いとも敬虔で、神的な満ちた畏れをもってキリストなる神に献げられた皇帝、キリストなる神が真に帝位に選んだ皇帝のもとで、まことの信仰とまことの教会に属する事柄を黙するならば、それは我々にとって神のもとでの大きな刑罰となるであろうと、我々は信じたのである。
Post hoc non ambigimus, quo sollicitus agas qua pater imperii, ne in orbe Romano professae fidei communionisque sinceritas affligatur.
PL 13, 107Bこのあと、我々は疑わない。あなたが、帝国の父として、表明された信仰と交わりの純粋さが、ローマ世界において苦しめられることのないよう、心を配って事を行うことを。
Quidquid in causa sacrae fidei ac professae veritatis sanctius gesseritis, tanto gloriosius et hic et in perpetuum Christi favore regnabitis.
PL 13, 107B聖なる信仰と表明された真理のために諸君がより聖なる仕方で事をなせばなすほど、それだけいっそう栄光をもって、キリストの好意により、この世でも永遠にも諸君は統治するであろう。
Ego MARCELLINUS presbyter, optans felicissimo imperio vestro securam quietem, et in regno Christi et Dei perpetuam beatitudinem, piissimi imperatores.
PL 13, 107B私、司祭マルケリヌスは、いとも幸いなる諸君の帝国に安らかな平穏を、キリストの、そして神の王国における永遠の至福を願う、いとも敬虔な皇帝たちよ。
Ego FAUSTINUS, qui non possum dignus vocari presbyter Dei, optans ut et hic multos annos clementissimae divinitatis auxilio feliciter imperetis, et in futuro Christi Filii Dei regno perpetuam cum sanctis beatitudinem consequamini, gloriosissimi imperatores.
PL 13, 107B私ファウスティヌスは、神の司祭と呼ばれるにふさわしくない者であるが、諸君がここでは多くの年にわたり、いとも寛大な神性の助けによって幸いに統治し、来るべき世では神の子キリストの王国で聖なる者たちとともに永遠の至福に到達することを願う、いとも栄光ある皇帝たちよ。
Pars III
第III部PL 13, 107DSalve, Cynegi carissime nobis. Etsi nulla humanis pectoribus major quam divinae legis debet esse reverentia, nec adjici quidquam ad eamdem possit, cujus ambitiosa praestantia, mundi terraeque moderatrix, omne quod sub nobis esse voluit, favore omnipotentis Dei propitiata custodit: tamen per Faustinum et Marcellinum plenissimos fidei sacerdotes interpellata clementia nostra, veriti sumus, ne si per nos nihil fuisset responsum petentibus, nos videremur annuere iis, qui divinae legi cui servimus, contra propositum nostrum aliquid addidissent.
PL 13, 107Dキュネギウスよ、我々のいとも親しき者よ、健やかに。人の心にとって、神の法への畏敬にまさるものがあってはならず、それに何かを付け加えることもできない。その法の誉れある卓越は、世と地の統べ治め手として、全能の神の恵みに宥められ、我々のもとにあることを望んだものすべてを守っている。それでもなお、信仰に満ちた司祭ファウスティヌスとマルケリヌスを通じて我々の寛仁に訴えがなされたので、我々は恐れた。もし我々の側から請願者たちに何の返答もなされなかったなら、我々の仕える神の法に、我々の意図に反して何かを付け加えた者たちに、我々が同意していると見られるのではないか、と。
Atque ideo ita utrumque moderamur, ut petitionem quae est oblata veneremur; fidei autem nihil ex nostro arbitrio optemus vel jubeamus adjungi.
PL 13, 108Aそこで我々は、両方をこのように調整する。提出された請願は尊重するが、信仰については、我々の判断から何かを付け加えることを望みも命じもしない。
Nemo umquam tam profanae mentis fuit, qui cum sequi catholicos doctores deberet, quid sequendum sit doctoribus ipse constituat.
PL 13, 108A公同の教師たちに従うべきであるのに、教師たちが何に従うべきかを自ら定めるほど、これほど冒瀆的な心の者は、いまだかつていなかった。
Et sane probabilis et justa laudatio precum est, quae omnem prope seriem haereticae superstitionis, quae contraria est catholicae fidei, ordinemque complexa est. Nam et unde exorta, et quo provecta auctore fuisset aperuit.
PL 13, 108Aそして実に、請願の陳述は是認に値する正当なものである〔laudatio precum は「請願の陳述」と取った〕。請願は、公同の信仰に反する異端の迷信の、ほぼあらゆる系列と秩序を包含している。それがどこから生じ、いかなる創始者のもとで進んだかを明らかにしたからである。
Quippe cum persuasu quorumdam, totius saeculi antiquitate mutata, acti pro fide in exsilium innocentes, vitam cum summa laude posuerunt.
PL 13, 108Aすなわち、ある者たちの説得により、全世の古来のものが改められ、信仰のために流刑に追いやられた無辜の者たちが、最高の称賛のうちに命を捧げたのである。
Sed circa eos non est dilata ultio, qui insidiati bonis moribus et coelestibus institutis, paulisper ex contentione, non fide, sed factione, multorum mentes detestanda insinuatione perverterent.
PL 13, 108Bしかし、善き習いと天上の制度に罠を仕掛け、しばらくのあいだ争いによって、信仰ではなく党派心から、多くの者の心を忌まわしい吹き込みで曲げた者たちに対する報いは、遅らされなかった。
Nam usque adeo omnipotentis Dei mota patientia est, ut poena quae criminosis post facta debetur, exemplo omnia ante facta sentirent.
PL 13, 108B実に、全能の神の忍耐は、ついに動かされ、犯罪者たちに行為の後に課されるべき刑罰を、彼らは、すでに行われたすべてのことについて、先例によって思い知るほどであった〔omnia ante facta の取り方は定かでない〕。
Sed ne hoc quidem facto converti ad praeceptum Dei flectique potuerunt: catholicos occultis molitionibus urgent, insequuntur, oppugnant.
PL 13, 108Bしかし、これが起きてもなお、彼らは神の命令へと向きを変えて従うことができなかった。彼らは公同の者たちを、ひそかな企てで責め立て、追い回し、攻撃する。
Tanta perseverantia erroris est, ut cum aliis diversae observantiae sectatoribus quotidie peccare malint, quam cum catholicis recta sentire.
PL 13, 108B誤りの固執はあまりに強く、彼らは、公同の者たちとともに正しく考えるよりも、異なる遵守に従うほかの者たちとともに日々罪を犯すほうを選ぶほどである。
In quo petentium laudanda illatio est, qui communicantes Gregorio Hispaniensi et Heraclidae Orientali, sanctis sane ac laudabilibus episcopis, optant in fide catholica sine oppugnatione alicujus ac molestia vivere, nullisque appetentium insidiis circumventionibusque pulsari: quippe quibus placeat susceptam semel fidem omni cum religione servare.
PL 13, 108Bこの点で、請願者たちの論の運びは称賛に値する。彼らは、ヒスパニアのグレゴリウスと東方のヘラクリダス——まことに聖なる称賛すべき司教たちである——と交わっており、だれからの攻撃も煩いもなく公同の信仰のうちに生きること、また、狙う者たちのいかなる罠や欺きにも突かれないことを望んでいる。彼らにとっては、いったん受けた信仰をあらゆる敬虔をもって守ることが喜ばしいからである。
Sit itaque inviolatum quidquid esse meruit aeternum. Non conventio aliquid, non appetitio, non fraus attentet aliena. Utantur quo in loco voluerint proposito suo; utantur ad catholicam fidem amore divino.
PL 13, 108Cそれゆえ、永遠であるに値したものは何であれ、損なわれざるものであれ。いかなる共謀も、いかなる貪欲も、いかなる他人の欺瞞も、これに手を出すことがあってはならない。彼らは、望むところどこでも自分たちの志を用いるがよい。神への愛により、公同の信仰に向けて用いるがよい。
Cynegi, parens carissime et amantissime, sublimitas tua praeceptum nostrae serenitatis quo fidem catholicam omni favore veneramur, et sine qua salvi esse non possumus, ita jubeat custodiri, ut Gregorium et Heraclidam sacrae legis antistites, caeterosque eorum consimiles sacerdotes, qui se parili observantiae dederunt, ab improborum hominum atque haereticorum tueatur et defendat injuriis, sciantque cuncti id sedere animis nostris, ut cultores omnipotentis Dei non aliud nisi catholicos esse credamus.
PL 13, 108Cキュネギウスよ、いとも親しく、いとも愛する父よ、汝の高位は、我々の晴朗の命令——それによって我々はあらゆる好意をもって公同の信仰を敬い、それなくして我々は救われえない——を、次のように守らせるよう命じよ。すなわち、聖なる法の監督者であるグレゴリウスとヘラクリダス、および、彼らと同じような、同じ遵守に身を捧げたほかの司教たちを、不正な者たちと異端者たちの害から守り、防ぐこと。また、全能の神の礼拝者は公同の者以外ではないと我々が信じているという、この心の定めを、すべての者が知るように。