Fragmentum I
第I断片PL 13, 631BDominus noster Jesus Christus ipse est fundamentum, ipse perfectio, ipse angularis. A terra est et a coelo: de coelo enim descendit Deus, et hominem assumpsit de terra, et sociatus est homini. Ecce de coelo, ecce fundamentum, ecce angularem.
PL 13, 631B我々の主イエス・キリスト自身が土台であり、完成であり、隅の石である。彼は地からのものであり、天からのものでもある。神が天から降り、地から人を取り、人と結ばれたからである。見よ、天から。見よ、土台。見よ、隅の石〔底本は対格の angularem〕。
Hic bene complacuit in hominibus: et his, qui de terra sunt, dedit Spiritum sanctum de coelo; ut et superiores et inferiores unam faceret Ecclesiam; hoc est divinitati humanitatem, divinitatem humanitati permiscens.
PL 13, 631B彼は人々のうちに喜びを見いだした。そして地に属する者たちに、天から聖なる霊を与えた。上にある者も下にある者も、一つの教会とするためである。すなわち、神性に人性を、人性に神性を混ぜ合わせて。
Cum autem fundamentum audieris, Dominum intellige: ipsum enim fundamentum demensus est. Lapides qui super aedificantur, parem fundamento debent habere mensuram, ut aedificandi usibus conveniens fiat . . . . .
PL 13, 631B土台と聞いたなら、主を悟れ。主が土台そのものを測り定めたからである。その上に築かれる石は、土台と等しい寸法を持たねばならない。建てる用にかなうものとなるために……〔欠損〕
Fragmentum II
第II断片PL 13, 631C. . . . . quam per speculum intuemur, in eamdem imaginem reformati de gloria in gloriam. Sicut enim aliquis regalia vestimenta, purpuram et diadema et caetera similia inspicit, et varietatem miratur, subtilitatem, gratiam, pulchritudinem pretiosorum lapidum, et insatiabiliter aspiciens delectatur; vel quemadmodum. . . . as picit . . . . . uo remota et coelestem imaginem Christi ferventem habentem in nobis et intelligentes pulchritudinem ineffabilis luminis intuentur: quemadmodum reformantur de gloria in gloriam, varietatem et pulchritudines diversas, quae lingua carnali narrari non possunt, imo nec intellectu comprehenduntur, quanta sint quae fiunt in hoc mundo cum sanctis.
PL 13, 631C……〔欠損〕我々が鏡を通して見つめるところの、同じ像へと、栄光から栄光へと造り変えられる。たとえば人が、王の衣、紫衣、冠、その他これに類するものを眺め、その多様さ、精妙さ、優美さ、宝石の美しさに驚き、飽くことなく見つめて喜ぶように。あるいはまた……〔欠損〕……見る……〔欠損〕……から遠ざけられ、我々のうちに熱く燃えるキリストの天の像を持ち、言い表しえない光の美を悟る者たちは、見つめる。栄光から栄光へと造り変えられるにつれて、その多様さと様々な美を。それは、肉の舌では語りえず、いや知性によっても捉えられない、この世で聖徒たちとともに生じることが、いかに大いなるものかということである。
Ipsae enim parabolae imagines quaedam sunt: divina enim ab his qui experti sunt agnoscuntur, et ab his in quibus oportuit veritate aspiciuntur.
PL 13, 631C譬えそのものが、ある種の像だからである。神的なものは、経験した者たちによって知られ、またそうあるべきであった者たちによって、真理において見られる〔ab his in quibus oportuit … の係りは定かでない〕。
Ita igitur debes intelligere aut audire, id est ultra tuam scientiam, ultra sensum; quamdiu res ipsa mysterii gratiam in mentem tuam infundat.
PL 13, 632Bそれゆえ汝は、このように悟り、あるいは聞かねばならない。すなわち汝の知識を超え、感覚を超えて、〔そして〕奥義そのものの恩寵が汝の心に注がれるまで。
Etenim purpura et regalia vestimenta lucrum nullum nec vitam tribuunt videntibus, praeter id solum quod delectantur aspectu: divina autem gloria et coelestis imaginis pulchritudo vitam praestat aeternam, charitatem veram, cordis puritatem, cibum coelestem.
PL 13, 632B実際、紫衣や王の衣は、見る者に利益も命も与えない。ただ、眺めて楽しむだけである。これに対して、神的な栄光と天の像の美は、永遠の生命、真の愛、心の清さ、天の食物を与える。
Qui igitur hoc intuentur lumen divinum, in sua corda splendificans, nullis rebus occupantur terrenis; sed prorsus connexi sunt illi pulchritudini.
PL 13, 632Bそれゆえ、心の中で輝くこの神的な光を見つめる者たちは、地上のどんなものにも心を奪われず、ただ、あの美に完全に結ばれている。
Sicut enim parvulus matrem suam aspiciens in manibus se gestantem, gaudet et laetatur, quoniam vitam lactis sumit ex ea, et in eam aspicit; ita et verum lumen habentes in se, attendentes ad hoc, requiescunt et gaudent gaudio quod non potest enarrari: ex ipso enim indiscunt immortalem escam, et in ipso vivunt vitam veram in saeculo. Explicit sermo V.
PL 13, 632Bちょうど幼子が、自分を腕に抱く母を見つめて喜び楽しむのは、母から乳の命を受け、母を見つめるからであるように、自らのうちに真の光を持つ者たちも、これに心を向けて安らぎ、言い表すことのできない喜びで喜ぶ。そこから不死の食物を学び〔底本は indiscunt。語形が崩れているらしく、discunt(学ぶ)と解した〕、そこにおいて、世にあって真の生命を生きるからである。説教Vは終わる。
Fragmentum III
第III断片PL 13, 632CQuam dispensationem habet Christi adventus? Primum ut mundam redderet naturam Adam, et haereditatem coelestem donaret Spiritus sancti.
PL 13, 632Cキリストの到来には、どのような経綸があるか。第一に、アダムの本性を清いものに戻すこと、そして聖なる霊の天の嗣業を与えることである。
Magnum igitur beneficium generi dedit humano, redimendo nos de carcere tenebrarum, et demonstrando viam vitae, et januam docendo qua de vinculis exiretur, cum dicit: Petite et dabitur vobis, pulsate et aperietur vobis.
PL 13, 632Cそれゆえ、人類に大いなる恩典を与えた。我々を闇の牢獄から贖い、命の道を示し、鎖から出ることができる戸口を教えることによってである。彼はこう言う、「求めよ、そうすれば汝らに与えられる。叩けよ、そうすれば汝らに開かれる」。
Per hanc enim januam liberantur volentes quaerere et pulsare, et in ipsa duplicem gratiam consequentur, quod et anima liberetur gravissimis vinculis mortis atque peccati, et quod semetipsa recipiet, et cogitationes suas, et coelestem regem Christum tamquam sponsum secum habitantem. . . . . . . .
PL 13, 632Cこの戸口を通して、求め叩こうとする者たちは解放される。そしてこの戸口において、二重の恩寵を得る。すなわち、魂が死と罪の最も重い鎖から解かれること、また、魂が自分自身と自分の思いを取り戻し、天の王キリストを、花婿として自らとともに住まう者として迎えること……〔欠損〕
Fragmentum IV
第IV断片PL 13, 633AInterrogatio seniorum quorumdam, si vere in resurrectione omnia membra resurgunt. Responsio. Deo omnia sunt possibilia, et ita promisit: hominis autem infirmitas et cogitatio, quasi impossibile huic apparet.
PL 13, 633A問い。ある長老たちの問い、復活のとき、すべての部分は本当に甦るのか、と。答え。神にはすべてが可能であり、そう約束した。しかし人間の弱さと思いには、これが不可能であるかのように見える。
Quemadmodum enim de limo terrae accipiens, et quasi quamdam aliam construxit naturam, dissimilem a terra; et plurima faciens genera ut . . . . capillos et pellem et ossa et nervos; quemadmodum autem acus in ignem mittitur, mutat colorem et transfiguratur . . . . quamvis solvatur, tamen stabilis est; ita in resurrectione omnia membra resurgunt, et capilli non disperient, juxta quod scriptum est, et omnia efficiuntur lucida, et omnia in igne et in lumine tinguntur et transfigurantur: sed non, sicut quidam dicunt, quod solvantur et ignis efficiantur etiam, et non stabit natura.
PL 13, 633A実際、〔神は〕地の泥から取り、あたかも別の本性を、地に似ない本性を造り上げた。そして多くの種を作り……〔欠損〕……髪と皮と骨と腱を。針が火に入れられると、色を変え、姿を変える……〔欠損〕……溶けても、なお安定しているように、そのように復活において、すべての部分が甦り、髪の毛も失われない。書かれているとおりである。すべては輝くものとなり、すべては火と光に浸され、姿を変えられる。しかし、ある者たちが言うように、溶けて火にさえなり、本性が存続しない、ということはない。
Petrus enim, Petrus est; et Philippus, Philippus: et unusquisque in propria natura et substantia permanet, sicut et in plenitudine Spiritus. Si autem . . . . . .
PL 13, 633Bペトロはペトロであり、フィリポはフィリポである。各人は、霊の充満においても同様に、自分固有の本性と実体にとどまる。もし……〔欠損〕
Fragmentum V
第V断片PL 13, 633B. . . . . . . . . quemadmodum si sit civitas deserta aut diruta, et voluerit quis restaurare eam; prius ea quae remanserant vel corruerant, destruet ad purum; et sic incipit ponere fundamenta, et erigere fabricam; et tamen domus necdum est perfecta.
PL 13, 633B……〔欠損〕たとえば、廃墟となり荒れ果てた町があって、誰かがそれを再建しようとするなら、まず、残っていたもの、崩れたものを、きれいになるまで取り壊し、そののち土台を据え、建物を建て始める。それでも、家はまだ完成していない。
Similiter et qui paradisum voluerit fabricare in locis desertis et abditis, primum incipit mundare, et saepem circumdare, et aquales distinguere; deinde plantare, ut post multum tempus afferat fructus paradisus.
PL 13, 633C同様に、荒れ果てた隠れた所に楽園を造ろうとする者は、まず清め、垣を巡らせ、水路〔底本は aquales〕を区切り始める。そのうえで植える。長い時を経て、楽園が実を結ぶようにするためである。
Ita et voluntas hominum praevaricatione exasperata et deserta et spinosa facta est. Dixit enim ei Deus: Spinas et tribulos proferet tibi terra.
PL 13, 633Cそのように、人々の意志も、背きによって荒れ、荒れ果て、茨だらけになった。実際、神は彼に言った、「茨とあざみを、地は汝に生じるであろう」。
Oportet igitur, ut quis laboret et opere multo requirat, et ponat fundamentum, donec veniat in cor ejus ignis coelestis, et mundet omnes spinas. Tunc demum incipiet sanctificari. Explicit homilia XXXIII.
PL 13, 633Cそれゆえ、人は労し、多くの業をもって求め、土台を据えなければならない。天の火が彼の心に来て、すべての茨を清めるまで。そのとき初めて、聖化され始める。講話XXXIIIは終わる。
Fragmentum VI
第VI断片PL 13, 633DOmnes rationabiles creaturae (dico autem angelos, animas, et daemones) integrae et simplices a creatore creatae sunt: quae quidam ex eis in mala conversae sunt per liberi arbitrii voluntates; et erunt haec.
PL 13, 633Dすべての理性ある被造物(すなわち天使、魂、悪霊)は、損なわれず単純なものとして、創造者によって創造された。そのうちのある者たちは、自由意志の意志によって悪に転じた。そして彼らはそうなるであろう〔et erunt haec の意味は定かでない〕。
Voluntate enim propria aversi sunt a sancto et integro cogitatu. Hoc enim intelligimus, quia a fabricatore malum nihil constat esse creatum. Judicem itaque dicimus Deum mittentem Satanam in ignem.
PL 13, 634A彼らは自らの意志によって、聖なる損なわれない思いから離れた。我々は、造り主から造られた悪は何一つないと悟っているからである。それゆえ我々は、神が、サタンを火へ送る裁き主であると言う。
Sunt enim quidam haereticorum dicentium esse materias sine initio, et materiae radicem, et virtutem radicis unius esse virtutis. Adversus haec habes rationabilem responsionem . . . . . .
PL 13, 634A異端者のうちには、始まりなき諸物質があり、物質の根があり、根の力は一つの力のものである〔virtutem radicis unius esse virtutis は文が崩れているらしく、こう解した〕と言う者たちがいるからである。これらに対して、汝は理にかなった答えを持つ……〔欠損〕
Fragmentum VII
第VII断片PL 13, 634A. . . . . . . . . . . . Oleum laetitiae prae consortibus tuis, et multam ac variam escam spiritalem et coelestem, incorruptam, glorificam, et vestem coelestis luminis . . . . in his enim vita, non in corpore.
PL 13, 634A……〔欠損〕汝の仲間にまさる喜びの油、また多くの様々な、霊的で天の食物、朽ちることなく、栄光に満ちたもの、また天の光の衣……〔欠損〕。実際、命はこれらのうちにあるのであって、体のうちにあるのではない。
Qui autem remanserit in propria natura . . . . . . . . corrumpetur et morietur . . . . . . . .
PL 13, 634Aしかし、自分固有の本性にとどまる者は……〔欠損〕朽ち、死ぬ……〔欠損〕
Anima quando in sola propria natura remanserit, et non participaverit divinae naturae, id est gratiae, morte aeterna morietur in poenis, quia digna non est effecta aeternae vitae particeps esse.
PL 13, 634B魂が、自分固有の本性のみにとどまり、神的な本性、すなわち恩寵にあずからなかったなら、永遠の死によって、罰のうちに死ぬ。永遠の生命にあずかる者となるにふさわしくされなかったからである。
Sicut enim infirmantis corpus cum escam non poterit accipere vel potum, desperantes de eo plangent eum omnes proximi vel charissimi amici vel dilecti ejus . . . . . . . . ascendet enim super te coelestis agitator, et fiet anima tua tota oculus, et tota lumen.
PL 13, 634B実際、病む者の体が、食べ物も飲み物も受けられなくなったとき、彼に絶望して、すべての身近な者、あるいはいとしい友、あるいは彼の愛する者たちが彼のために嘆くように……〔欠損〕。実際、汝の上に天の駆り手が上り、汝の魂はすべて目となり、すべて光となるであろう。
Et si cibum sumpsit spiritalem, si vitae potum potata es, et si indumentum ineffabilis luminis induta es, ut possis adversus machinamenta resistere diaboli: si interior homo his omnibus per probationem confirmatus est; aut si vita vivet aeterna, in Domino requiescens.
PL 13, 634Bそして、汝が霊的な食物を取ったなら、命の飲み物を飲んだなら、言い表しえない光の衣をまとったなら、悪魔の策略に立ち向かえるように、内なる人がこれらすべてによって、試みを通して固められたなら、あるいは永遠の生命を生きるなら、主のうちに安らいで〔条件節に対する主節が見えず、文が整わない〕。
Si autem haec omnia non recepisti nec possides, non in veritate contristari debes, quod tantarum non sis particeps divitiarum, et tantam necdum acceperis vitam?
PL 13, 634Bしかし、汝がこれらすべてを受けておらず、持っていないなら、これほどの富にあずからず、これほどの命をまだ受けていないことを、まことに悲しむべきではないのか。
Itaque dolorem paupertatis tuae habeto et inopiae, eo quod in propria peccatorum tuorum adhuc remanseris inopia.
PL 13, 634Cそれゆえ、汝の貧しさと乏しさの痛みを抱け。汝は、自分の罪の乏しさのうちに、なおとどまっているからである。
Si ergo quis habens dolorem propter inopiam propriam, et nondum satiatus, in securitate ambulat, qui autem dolorem habet, deprecatur petens Dominum, velocius percipiet redemptionem et coelestes divitias; secundum quod Dominus dicebat de judice iniquitatis. De vidua sermo narrans edocuit . . . . . . . . .
PL 13, 634Cさて、もし誰かが、自分の乏しさのゆえに痛みを抱きながら、まだ満たされていないのに、安心して歩むとしても、痛みを抱く者は、主に願い求めて祈るので、より速やかに、贖いと天の富を受け取るであろう〔本文が整わず、こう解した〕。主が不義な裁判官について語ったとおりである。寡婦についての話が教えた……〔欠損〕
Fragmentum VIII
第VIII断片PL 13, 634C. . . . . . . . fissam enim habentes ungulam et rumigantia animalia [comedenda] esse lex praecepit (Levit., XI) . Hoc est enim necessarium, duplicem se intelligere hominem, contradicentem et non concordantem coinhabitanti peccato.
PL 13, 634C……〔欠損〕蹄が裂けており反芻する動物は食べてよい[comedenda]〔刊行者の補い〕と、律法は命じた(レビ記11)。すなわち、人が自分を二重の者と悟り、共に住む罪に逆らい、これと一致しないことが必要だからである。
Oportet autem animam separari cum cogitationibus suis, et dijudicare per verbum et segregari a communicatione peccati: et tunc Deus inversa te discernit, et separat animam a malis spiritibus, qui sunt cogitationum radices.
PL 13, 634D魂は、自分の思いとともに分けられ、言葉によって見分け、罪との交わりから切り離されねばならない。そのとき神は汝を識別し〔底本は inversa te discernit。inversa は本文が崩れているらしく、訳さずにおいた〕、魂を、思いの根である悪しき霊どもから分ける。
Sicut enim agricola utiliter terrae agens curam, primum renovat eam et mundat spinis et tribulis; et tunc semina mittit, ut opportune fructus restituat; ita oportet placere Deo volentem, et semen gratiae sperantem recipere, mundare et renovare, et omni virtute ornare ex se, ipsam terram cordis sui, ut semen spiritus cadens in corde bonae terrae, fructum sancti Spiritus reddat multiplicem.
PL 13, 635A実際、農夫が地を有益に世話するとき、まず地を新たにし、茨とあざみを除いて清める。そののち種をまき、時に応じて実を返せるようにする。そのように、神に喜ばれようと望み、恩寵の種を受けることを望む者は、自らの力で、自分の心という地そのものを清め、新たにし、あらゆる徳で飾らねばならない。霊の種が、良い地である心に落ちて、聖なる霊の実を幾重にも返すためである。
Vel quemadmodum artifex qui diligentius operatur pelles animalium, quae dicuntur pergamena, nisi primo auferat ab eis pilum, et superfluam pinguedinem carnis, vel nigrorem sanguinis et reliquam immunditiam, ut diligenter munda et limpida ea perficiat: non potest in eis lex Domini scribi: sicut ergo artifex sapiens, quemadmodum oporteat omnia superflua auferet, mundans et nitorem praestans; et tunc ibi scribuntur Dei leges: et tunc erunt scripturae spiritales: eadem igitur similitudine et ii qui volunt, et qui sperant leges Spiritus sancti in suo sensu vel anima scribi, et coelestem vitae imaginem Christi induere, omni sollicitudine et diligentia cor suum sicut artifices mundum exhibeant, emundantes se ab omni agrestis istius saeculi pinguedine, et a sollicitudine carnis et sanguinis; et ab omni terreno vinculo separati, et a terrenarum rerum distensione, quae est veluti nigror sanguinis, hoc emundent; ut sic emendantes et praeparantes sensum proprium et cor, scribat ibi Deus sanctus proprias leges; secundum suam promissionem, dans leges in corde et in sensibus eorum scribens, et erunt populus ejus.
PL 13, 635Aあるいは、動物の皮、すなわち羊皮紙と呼ばれるものを、より入念に仕上げる職人が、まずそこから毛と、肉の余分な脂、血の黒ずみ、その他の汚れを取り去り、念入りに清く澄んだものに仕上げなければ、そこに主の律法を書くことはできない。それゆえ、賢い職人は、必要なだけすべての余分なものを取り去り、清めて輝きを与える。そのとき初めて、そこに神の律法が書かれ、そのとき、それらは霊的な書となる。それゆえ同じたとえで、聖なる霊の律法が自分の感覚あるいは魂に書かれることを欲し、また望み、キリストの命の天の像〔vitae imaginem Christi は「命であるキリストの像」とも取れる〕をまとうことを望む者たちも、あらゆる配慮と勤勉をもって、職人のように自分の心を清いものとして差し出すべきである。この粗野な世の脂のすべてから、また肉と血への心配から自らを清め、あらゆる地上の鎖から切り離され、血の黒ずみのようなものである、地上のものごとへの散漫さから、これを清めるべきである。こうして自分の感覚と心を正し、備えて、聖なる神がそこに、自らの律法を書くためである。自らの約束に従って、律法を彼らの心に与え、彼らの感覚に書き、そして彼らは神の民となる。
Sicuti et Apostolus dicit: Has habentes promissiones, mundemus nos ab omni carnis. . . . . . . . .
PL 13, 635C使徒も言うとおりである、「これらの約束を持つ我々は、肉のあらゆる……〔欠損〕から、自らを清めよう」。
Fragmentum IX
第IX断片PL 13, 635C. . . . . . . . Jam nunc ergo sermonem exigat unusquisque ab anima sua, dijudicans cogitationes proprias per praecepta divina; et probet in quibus sit deditus, et a quibus detineatur; et videat si legibus Dei concordet cor ejus vel cogitationes ejus.
PL 13, 635C……〔欠損〕それゆえ今や、各人は自らの魂に説明を求め、自分の思いを神の命令によって見分け、自分が何に身を委ね、何に引き止められているかを吟味し、その心と思いが神の律法に調和しているかどうかを見よ。
Sin vero, festinans convertatur unusquisque in omni virtute animae vel corporis; ut quemadmodum corpus exterius a fornicatione conservat et a malitia et corruptione, veluti Dei templum; sic in interioribus animam et cogitationes custodiat a corruptione spirituum malignorum: ut non communicet cogitationibus eorum, nec coinquinet se, quia est sponsa Christi.
PL 13, 635Cそうでなければ、各人は、魂と体のあらゆる力をもって急いで立ち返れ。外においては体を、神の神殿として、淫行と悪意と堕落から守るように、内においても魂と思いを、悪しき霊どもの堕落から守れ。彼らの思いにあずからず、自らを汚さないためである。魂はキリストの花嫁だからである。
Sicuti enim corpus fornicatur, ita et anima occulte communicans malignis virtutibus in cogitationibus, in peccatis invisibilibus: corrumpitur enim et fornicatur. . . . . . . . . desideriis. . . . . . . . in vana gloria, in invidia, in rapina.
PL 13, 635D実際、体が淫行を行うように、魂もまた、思いにおいて、見えない罪において、悪しき力どもと隠れて交わる。堕落し、淫行するからである……〔欠損〕欲望……〔欠損〕空しい栄誉において、妬みにおいて、略奪において。
Ubi enim communicat anima, illic et ministrat et servit: si autem divino Spiritu communicat, ipsi et ministrat: si vero tenebrosis et malignis spiritibus, illis similiter ministrat et servit. Sicut ait: hominum enim corrupta mens.
PL 13, 635D魂が交わるところで、そこに仕え、従う。神的な霊と交わるなら、その霊に仕える。もし闇の悪しき霊どもと交わるなら、同様に彼らに仕え、従う。こう言われているとおりである、「実に、人々の心は堕落している」。
Et iterum: coinquinata est mens eorum et conscientia. Et iterum: timeo enim ne sicut serpens Evam fefellit astutia sua, ita corrumpantur sensus vestri. Est igitur fornicatio visibilis. Est et invisibilis fornicatio per cogitationes iniquas.
PL 13, 636Aそしてまた、「彼らの心と良心は汚れている」。そしてまた、「蛇がその悪賢さでエバを欺いたように、汝らの思いが堕落しないかと、私は恐れる」。それゆえ、見える淫行がある。邪な思いによる、見えない淫行もある。
In lege enim mysterium aliquod sanctus Spiritus demonstrans animae, quadrupedia immunda separabat a mundis: munda enim mundos necesse est pariant fructus.
PL 13, 636A実際、律法において、聖なる霊は、魂にある奥義を示しつつ、清くない四つ足の動物を、清いものから分けた。清いものは、清い実を産まねばならないからである。
Ita debent animae cogitationes naturae propriae esse mundae, per scientiam verbi, a cohabitante peccato et ab immundis cogitationibus: ut anima naturae propriae cogitationes, verbi notitia, mundas pariat; non consentiens nec communicans malitiae fructus immundi, scientia ea quam natural. . . . . . . . . . ignorantiam pariet, neque audit aut loquitur aut immergitur in peccati tenebras, quoniam a vitiis est eruta.
PL 13, 636Aそのように、魂の思いも、固有の本性において、言葉の知識によって、共に住む罪と汚れた思いから清くなければならない。魂が、固有の本性の思いを、言葉の知らせによって清いものとして産むためである。悪意の汚れた実に同意せず、あずからず、……〔底本は natural. のあとに点の列を刷り、写本の欠損を示す〕……知識は無知を産むであろう〔本文が崩れており、こう解した〕。また聞かず、語らず、罪の闇に沈まない。悪徳から引き出されたからである。
Etenim mens, quae vixit in tenebris, et non est morti nata.. . . . . . . haec de Christi corpore non est, non est de corpore luminis, sed socia est tenebrarum et portio. Et iterum, quorum animae coeleste lumine illuminatae sunt; et effecti sunt portio luminis.
PL 13, 636B実際、闇の中に生き、死に向けて生まれたのではない心は……〔欠損〕、これはキリストの体のものではなく、光の体のものではなく、闇の仲間であり、その一部である〔et non est morti nata の係りは定かでない〕。そしてまた、魂が天の光に照らされた者たちは、光の一部とされたのである。
Sed dicet aliquis; quemadmodum corpus tenebrarum est diaboli anima, quae non est creatura ejus? Hic respiciens itaque recte intellige.
PL 13, 636Bしかし、ある者は言うだろう。魂は悪魔の被造物ではないのに、どうして、魂が悪魔の闇の体なのか、と。それゆえ、ここに目を向けて、正しく悟れ。
Sicut enim indumentum, quod uteris, alter confecit vel texuit, et eum indueris; similiter domum alter fabricavit et constituit, ut habitares in ea: ipsa ergo similitudine et Adam praeceptum praevaricans, et malignum serpentem obaudiens, et Dei praecepta sancta contemnens, distractus est; vendens se virtutibus nequitiae, et subdidit inimico animam, quam Deus bonam fecerat, suae imaginis proprium habitaculum. Propterea enim anima corpus efficitur tenebrarum nequitiae, quamdiu in peccatis est, etc.
PL 13, 636B実際、汝が着ている衣を、別の者が仕立て、織り、汝がそれをまとうように、また、別の者が家を建て、据え、汝がそこに住むように。まさにその同じたとえによって、アダムもまた、命令に背き、悪しき蛇に聞き従い、神の聖なる命令を軽んじて、引き裂かれ、邪悪の力どもに自らを売り、神が善きものとして造った魂、すなわち自らの像に固有の住まいを、敵に従わせた。それゆえ、魂は、罪のうちにあるかぎり、邪悪の闇の体となる、云々。
Fragmentum X
第X断片PL 13, 636C. . . . . neque enim de Gabriel et Michael dixit: Faciamus secundum imaginem et similitudinem nostram, nisi tantum de homine.
PL 13, 636C……〔欠損〕神は、ガブリエルとミカエルについて、「我々の像に、我々の似姿に従って造ろう」と言ったのではなく、ただ人についてのみ言った。
Vide igitur honorem tuum, quemadmodum sis pretiosus ab angelis, quomodo Deus per se ipsum pro tua legatione vel redemptione in terram venerit. Deus ergo et angeli pro tua redemptione et salute venerunt.
PL 13, 636Cそれゆえ、汝の尊さを見よ。汝が天使たちからいかに貴ばれているか〔ab angelis は「天使たちにまさって」とも読める〕、神が自ら、汝のための使いとして、また汝の贖いのために、地に来たことを。それゆえ、神と天使たちは、汝の贖いと救いのために来た。
Rex, filius regis, fecit confilium, et veniens in crucem posuit animam suam. Tanta enim est charitas Dei ad hominem, ut immortalis pro te cruci affigeretur, sicut scriptum est: Sic enim Deus dilexit mundum, ut Filium suum unicum daret pro eo.
PL 13, 636C王、王の子が、計画〔底本は confilium。ミーニュの脚注は、写しにはそうあるが筆写の誤りかもしれないとする。consilium と読む〕を立て、十字架に来て、自分の魂を差し出した。神の人に対する愛はそれほど大きく、不死なる者が汝のために十字架に付けられたのである。書かれているとおりである、「神は世をこれほど愛して、自分の独り子を、世のために与えた」。
Quomodo ergo non omnia cum ipso nobis donavit? Et alibi: Amen, dico vobis, quoniam super omnia sua constituet eum. Dicit enim alibi minister sanctorum: cum Eliseus esset in monte, et venissent ad eum allophyli, dicebat puer multi sunt. . . . . . . . .
PL 13, 636Dそれならどうして、彼とともに、すべてを我々に与えないことがあろうか。また別の箇所に、「アーメン、私は汝らに言う、彼を自分のすべてのものの上に立てるだろう」。実際、聖徒たちの仕え手〔minister sanctorum が誰を指すかは定かでない〕は別の箇所で言う。エリシャが山にいて、異部族の者たち〔allophyli〕が彼のもとに来たとき、従者は言った、「多い……〔欠損〕」。
Fragmentum XI
第XI断片PL 13, 637A. . . . . . . vocati ad imperatorem praefecti vel comites sub magno timore et tremore sunt, quemadmodum ad interrogata respondeant, aut ne in aliquo offendant verbo, et incidant in periculum; rustici autem et ignavi, qui numquam judicem penitus viderunt, in securitate transigunt: et in hoc saeculo ab imperatore usque ad pauperem securitatem videntur sub coelo habere.
PL 13, 637A……〔欠損〕皇帝のもとに召される長官たち、あるいは伯たちは、大いなる恐れとおののきのうちにある。問われたことにどう答えるか、あるいは何かの言葉でつまずき、危険に陥らないかと。だが、裁判官を一度も見たことのない田舎者や怠惰な者たちは、安心して過ごす。この世においては、皇帝から貧しい者まで、天の下で安全を持っているように見える。
Qui autem ingrediuntur ante tribunal Christi. . . . . . . . semper sub timore et tremore sunt positi. Nam et divites terrae quando copiosum fructum in horreis reconderint, rursus operantur per singulos dies ut acquirant.
PL 13, 637Aしかし、キリストの法廷の前に入る者たちは……〔欠損〕つねに恐れとおののきのうちに置かれている。実際、地の富む者たちも、倉に豊かな実りをしまい込んだのちも、さらに日々働いて、蓄えようとする。
Sin vero in reconditis sint praesumentes, et ea quae in horreis sunt reposita neglexerint, statim in inopiam et in infelicitatem ruunt. Idcirco laborare fortiter debent, et recondere potius. Et christianitas ita est, ut unusquisque gratiam Dei gustet.
PL 13, 637Aしかしもし、しまい込んだものに安んじて、倉にしまってあるものを顧みなければ、たちまち困窮と不幸に落ちる。それゆえ、彼らは力強く働かねばならず、むしろしまい込まねばならない。そしてキリスト教徒であることもそうであり、各人が神の恩寵を味わうのである。
Est enim gustate et videte quoniam suavis est Dominus. Est igitur gustus operationis in plenitudine virtutis, Spiritus sancti gratia ministrante in corde.
PL 13, 637B実際、「味わい、見よ、主は甘美である」とある。それゆえ、味わいとは、力の充満における働きの味わいであり、聖なる霊の恩寵が心の内で仕えている。
Quotquot enim luminis et regni sunt filii, vel ministri Novi Testamenti in spiritu, isti ab hominibus non docentur, sed a Deo sunt edocti: ipse autem scribens legem in cordibus eorum.
PL 13, 637B実際、光と王国の子らである者たち、あるいは霊における新しい契約の仕え手である者たちは、すべて、人々から教えられるのではなく、神によって教えられた者である。神自身が、彼らの心に律法を書いているのである。
Non enim in Scripturis tantummodo debent instrui, quae atramento sunt scriptae; sed in latitudine cordis gratia Dei, et legis spiritus, et coelestia mysteria scribantur, etc.
PL 13, 637B実際、彼らは、インクで書かれた聖典においてのみ教えられるべきではなく、心の広がりに、神の恩寵と、律法の霊と、天の奥義が書かれるべきである、云々。
Fragmentum XII
第XII断片PL 13, 637B. . . . . . Dico autem tibi quoniam et Apostolos habentes Paracletum securos in omnibus non fuisse. Aderat enim in eis gaudium et laetitia, timor et tremor ex ipsa gratia; non enim de parte malitiae; sed gratia ipsa custodiebat eos ne vel in modico averterentur.
PL 13, 637B……〔欠損〕私は汝に言う、パラクレートス(弁護者)を持っていた使徒たちも、あらゆることにおいて安全だったのではない。実際、彼らのうちには、喜びと楽しみがあり、また、まさにその恩寵から来る恐れとおののきがあった。それは悪意の部分によるのではなく、恩寵そのものが、わずかにでもそれることのないよう、彼らを守っていたのである。
Quemadmodum si sit aliquis jactans lapidem in murum, quid laesus aut commotus est murus? aut veluti sagitta in hominem tectum clibano mittatur, quid aut corpus aut ferrum nocuit impingens et cadens?
PL 13, 637Cたとえば、誰かが石を壁に投げたとして、壁が傷んだり揺らいだりするだろうか。あるいは、胴鎧〔底本は clibano。ミーニュの脚注は重装騎兵 clibanarii(cataphracti)に触れ、鎧の意に取る〕で覆われた人に矢が放たれたとして、当たって落ちる〔矢〕は、体にも鉄〔の鎧〕にも、何の害を与えようか〔corpus と ferrum を害を受ける側と取った〕。
Ita pars aliqua malitiae etiamsi approximavit eis in aliquo, in nullo tamen nocuit eos, quoniam induti erant perfectam Christi virtutem: et ipsi perfecti cum essent, habebant libertatem operandi justitiam. Quoniam dicunt quidem, quod cum gratia sit animae securitas. . . . . . .
PL 13, 637Cそのように、悪意のある部分が、たとえ彼らに何らかの形で近づいたとしても、彼らをまったく害さなかった。彼らはキリストの完全な力をまとっていたからであり、彼ら自身が完全であったので、義を行う自由を持っていた。実際、彼らは、恩寵があるなら魂には安全がある、と言う……〔欠損〕
Fragmentum XIII
第XIII断片PL 13, 637D. . . . . . animas multorum quasi immundis spiritibus impleverunt. Sicut psalmus ait, quoniam repleti sunt obscurati domibus iniquitatum.
PL 13, 637D……〔欠損〕多くの者の魂を、いわば汚れた霊どもで満たした。詩篇が言うとおりである、「暗くされた者たちは、不義の家々で満たされた」。
Et posuit testamentum contra regem verum, legem peccati, et imagines nebulosas et doloribus plenas, et nummum reprobum spernendum signavit, et malitiae mores edocuit, legiones induxit, spiritus pravitatis qui obtinent animam in compedibus solidatis et serris ferreis ad observandam eam ne exeat: et coegit eam facere opera eorum, secundum illorum arbitrium; et corruperunt eam et fornicati sunt cum ea; et cooperuerunt tenebris oculos ejus, ne videret dominum suum; et in mola tenebrarum commolere coegerunt, ut cogitaret carnalia et mundana, sentiret terrena et limosa: et excitavit in ea fontem coenosum, iniquitate scatentem; et consilia malignitatis spirituum sparserunt in ea, et in captivitatem duxerunt populum ejus, id est multitudinem consiliorum; spoliaverunt et gloriae vestimentis, injeceruntque pannos ignominiae et immunditiae, plenos amaritudine et felle; et impleverunt eam omni immunditia.
PL 13, 637Dそして彼〔posuit の主語は本文に明示されない〕は、真の王に逆らう契約、罪の律法を立て、霧のかかった、苦痛に満ちた像を立て、退けるべき偽の貨幣に刻印し、悪意の習わしを教え、軍団を投入した。邪悪の霊どもは、魂を固い足かせと鉄の閂〔底本は serris。閂(seris)と解した〕で捕らえて、それが出て行かないよう見張る。そして彼は魂に、彼らの業を、彼らの望みのままに行うよう強いた。そして彼らは魂を堕落させ、これとともに淫行し、その目を闇で覆い、主を見ないようにした。また闇の臼で挽くように強い、肉的なこと、世俗的なことを思い、地上の泥のことを感じさせた。そしてその中に、不義のあふれる泥の泉をかき立てた。また、霊どもの悪意の企てをその中にまき散らし、その民、すなわち企ての群れを捕囚へ連れ去った。栄光の衣を奪い、恥辱と汚れのぼろを投げかけ、それは苦みと胆汁に満ちていた。そして魂を、あらゆる汚れで満たした。
Deinde postquam multa tempora transierunt, et ipsi consuetudine tenebrarum potestate decenti, nullam memoriam sui regis habebant, nec propriae libertatis, sed ita habebant ut si tales ab initio essent creati; misit ergo Christus rex coelestis et verus, primum per sanctos prophetas hominem commonens, et in memoriam nobilitatis propriae revocans dignitatis; id etiam memorans quam acerbo, quam subdolo teneretur errore, annuntians se ipsum venturum, et liberaturum eum per se ab his qui eum in captivitate deti nebant... . . . . . adulterii nummum deleret, et omnes inimicos a quibus tenetur extingueret: et renovare eum promisit secundum arbitrium suum et legem pacificam dare spiritus et divinam, ut simul mores antiquos qui erant in eo malitiae commutaret: tantum ut memor sui anima ad proprium confugiat Dominum, ei se tradens, et suam commodans voluntatem: et ut crederet, quod facturus sit omnia quae promisit; et eum obsecret dies noctesque vociferans ut a mala captivitate et acerba eruat servitute.
PL 13, 638Bそののち、多くの時が過ぎ、彼ら自身が闇の習慣に支配され〔底本は potestate decenti。decenti は detenti(捕らえられた)とも読める〕、自分たちの王の記憶も、自分たち固有の自由の記憶も持たず、初めからそのように造られたかのように過ごしていたので、天の真の王キリストは遣わした〔misit の目的語は本文に無い〕。まず聖なる預言者たちを通して、人を諭し、彼固有の高貴さと品位の記憶を呼び戻し、いかに苦く、いかに狡猾な誤りに捕らえられているかを思い起こさせ、自らが来て、彼を捕囚にとどめている者たちから、自ら彼を解き放つと告げた。……〔欠損〕姦淫の貨幣を破棄し、彼を捕らえているすべての敵を滅ぼすだろうと。そして自らの意志に従って彼を新たにし、霊の、神的な平和の律法を与えることを約束した。彼のうちにあった悪意の古い習わしを、同時に取り替えるためである。ただ、魂が自分を思い出して自分固有の主のもとへ逃れ、その者に自らを委ね、自らの意志を貸し与えること、また、約束したすべてのことを彼が行うと信じること、そして昼も夜も叫んで、悪しき捕囚と苦い隷属から救い出すよう彼に願うことのみを〔求めた〕。
Quando autem illustravit bonitas salutaris nostri Jesu Christi, et promissionis consummata sunt tempora, et venit rex Christus ad redimendum et recipiendum hominem suum, quem multis temporibus dira servitus tenebat; et quotquot in eum crediderunt, et ad eum confugerunt, redempti sunt.
PL 13, 638Cしかし、我々の救い主イエス・キリストの善が輝き出し、約束の時が満ち、王キリストが、自分の人を贖い、取り戻すために来たとき——その人を、多くの時のあいだ恐ろしい隷属がとらえていたのであるが——彼を信じ、彼のもとへ逃れた者はすべて贖われた。
Et rogavit, suam captivitatem confitens, quod non per semet posset liberari et de servitute erui, id est ad superiorem mundum, et ab hoc saeculo ad beatum et perenne saeculum facilius volat cum multa requie.
PL 13, 638Cそして彼〔人〕は願った。自らの捕囚を告白して、自分自身では解放されえず、隷属から救い出されえないと。すなわち、上の世界へ、またこの世から、祝福された永続の世へ、より容易に、多くの安らぎをもって飛ぶ〔文が整わず、こう解した〕。
Jam enim Filii Dei et celsiores fiunt et superiores sine ullo metu spirituum immundorum, et feritatis eorum; sicut enim volatilia jam non timent ferarum insidias.
PL 13, 638D実際、今や神の子らは、より高く、より上にあり、汚れた霊どもも、その獰猛さも、少しも恐れない。鳥がもはや野獣の罠を恐れないようにである。
Ut autem nullus est hominum qui pecorum loquelam intelligat, ita et linguam Spiritus sancti nemo hominum plenus spirituum mundanorum agnoscit; sed soli filii gratiae verba matris agnoscunt: secundum quod dictum est, spiritalibus spiritalia comparantes; animalis autem homo non recipit quae sunt spiritalia: stultitia enim est ei.
PL 13, 638D人々のうちに、家畜の言葉を解する者がいないように、聖なる霊の言葉も、世俗の霊どもで満たされた人は誰も知らない。ただ恩寵の子らだけが、母の言葉を知る。言われているとおりである、「霊的なものを霊的なものと比べつつ」、「自然のままの人は、霊的なことを受け入れない。それは彼には愚かだからである」。
Sicut enim hominibus incognita est hirundinum vox, ita et carnales spiritalibus pro barbaris sunt.
PL 13, 639A実際、燕の声が人々に知られないように、肉の人々も、霊的な者たちにとっては異国人のようである。
Haec autem quadam similitudine umbratili eorum, quae vera sunt, dicimus volatilium et hujusmodi rerum; sumentes ab his quae videntur exempla et materiam colligentes; quoniam spiritalia nullam interpretationem recipiunt: sicut et Dominus locutus est in parabolis: ait enim: Aperiam os meum in parabolis.
PL 13, 639A我々はこれらを、真実のものの、影のような似姿によって、鳥やこの種のものごとの例を用いて語る。目に見えるものから例を取り、材料を集めているのである。霊的なものは、いかなる解釈も受けつけないからである。主も譬えで語ったとおりである。実際、言う、「私は私の口を譬えで開く」。
Spiritalia enim invisibilia sunt, et nec sermone humano possunt exponi, nisi spiritus ipse obsecretur ut doceat.
PL 13, 640A実際、霊的なものは見えず、人間の言葉では説明できない。ただ、霊そのものが教えるよう願われるほかはない。
Spiritalem enim regenerationem incrementum et perfectionem noscere non possumus, sed solummodo credere quod ita in hominibus operetur qui ei conversatione sui placere potuerunt. Ita et spiritalium loquela barbara est mundanis hominibus.
PL 13, 640A実際、霊的な再生の成長と完成を、我々は知ることはできず、ただ、自らの生き方によって彼〔霊〕に喜ばれえた人々のうちに、そのように働くと信じるだけである。そのように、霊的なものの言葉は、世俗の人々には異国の言葉である。
Sicut enim pisces maris omnes, quae sunt in eo, norunt semitas et profunditates, et homines vel feras vel pecora non possunt agnoscere . . . .
PL 13, 640A実際、海の魚がみな、その中にある小道と深みを知っていて、人も野獣も家畜も、それを知ることができないように……〔欠損〕