Documentum I
第I項PL 13, 11ADomino beatissimo et honorabili, sancto patri Felici, sanctae sedis apostolicae urbis Romae papae, Athanasius et universi Aegyptiorum, Thebaidorum, et Libyorum episcopi, in sancta Alexandrina synodo gratia Dei congregati.
PL 13, 11Aいとも祝福され尊ぶべき主君、聖なる父、聖なる使徒の座を占めるローマ市の教皇フェリクスへ。アタナシオスと、エジプト、テーバイス、リビュアのすべての司教たちが、神の恩寵によって聖なるアレクサンドリアの会議に集まって〔送る〕。
Vestro sancto suggerimus (Maurus Caesenae episc. ad S. Martinum; consess. 1 concil. Later., anno 649) apostolatui, ut nostri, more solito, sollicitudinem gerere dignemini, juxta vestram prudentissimam sapientiam, quae omnibus luce clarius manifesta est: quia apostolicis vestra beatitudo visceribus commota (Deusdedit Calaritanus ep. ad S. Martinum) super tribulatione nostra, nos omnes hortata est, ad tuitionem catholicae et apostolicae Ecclesiae in unum convenire, et de nostra oppressione canonice et unanimiter tractare, dum constat vos una cum beato Paulo apostolo eadem compassibiliter dicere: Quis infirmatur, et ego non infirmor?
PL 13, 11Bあなたの聖なる使徒職に我々は申し上げる(Maurus Caesenae episc. ad S. Martinum; consess. 1 concil. Later., anno 649)。我々のことについて、例のとおり配慮を寄せてくださるように。これは、あなたの最も賢明な知恵に照らして、すべての人に光よりも明らかなことである。あなたの至福は使徒的な思いやり(Deusdedit Calaritanus ep. ad S. Martinum)に動かされ、我々の苦難のゆえに、我々すべてに、公同にして使徒的な教会を守るため一堂に会し、我々が圧迫されていることについて教会法にかない心を一つにして協議するよう勧められた。あなたが、福者使徒パウロとともに、同情をもって同じことを語っておられるのは明らかだからである。「だれかが弱っているなら、わたしも弱らないでいようか」。
Quis scandalizatur, et non ego uror (II Cor. XI, 29) ? satagentes ne aliqua de his, quae vobis creditae sunt, rationabilibus ovibus a bestiis capiatur.
PL 13, 11C「だれかがつまずくなら、わたしが燃えないでいようか」(二コリント11:29)。諸君に託された理性ある羊が、獣によって何一つ奪われることのないよう心を砕いておられる。
Ideo, pater beatissime, quia semper antecessores nostri, et nos a vestra apostolica sancta sede auxilium hausimus, et nostri vos curam habere agnovimus, praefatam apostolicam et summam expetimus juxta canonum decreta sedem, ut inde auxilium capiamus, unde praedecessores nostri ordinationes et dogmata atque sublevationes ceperunt.
PL 13, 11Cそれゆえ、いとも祝福された父よ、我々の前任者たちも我々も常にあなたの使徒的な聖なる座から助けを汲み、諸君が我々に配慮を寄せておられることを知ってきたので、教会法の定めに従い、先に述べた使徒的にして最高の座に助けを求める。我々の前任者たちが、叙階も教義も支援も受けたその座から、助けを受けたいのである。
Ad eam quoque quasi ad matrem recurrimus, ut ejus uberibus nutriamur, quoniam non potest mater oblivisci infantem suum.
PL 13, 11C我々はまた、母のもとへ戻るようにその座へ戻る。その乳房によって養われるためである。母は自分の乳飲み子を忘れることができないからである。
Sic et vos nolite oblivisci nos vobis commissos, quoniam non levibus nos inimici nostri implicaverunt afflictionibus, et quotidie facere moliuntur, et apprehendere, aut ferris nos constringi minantur (Stephanus Dorensis ad eumdem papam cons. 2 ejusdem synodi) , nisi eorum consentiamus erroribus: quod nequaquam vobis inconsultis agere praesumimus.
PL 13, 11C諸君も同じく、諸君に託された我々を忘れてはならない。我々の敵は我々を決して軽くはない苦難に巻き込んだ。日々、我々を捕らえようと企て、もし彼らの誤りに同意しないなら鉄の枷で縛ると脅している(Stephanus Dorensis ad eumdem papam cons. 2 ejusdem synodi)。諸君に諮らずにこれをなすことは、我々は決してあえてしない。
Canonibus quippe jubentibus, absque Romano nos de majoribus causis nihil debere decernere pontifice.
PL 13, 12B教会法が命じているからである。ローマの教皇を抜きにして、より重大な事案について我々は何も決定してはならない、と。
Ideoque ad propositum recurrentes, et ad bravium properantes, vestrae apostolicae sedis imploramus auxilium: quia, ut credimus, non despexit Deus preces cum lacrymis sibi oblatas servorum suorum, sed ob id vos praedecessoresque vestros, apostolicos videlicet praesules, in summitatis arca constituit, omniumque ecclesiarum eis curam habere praecepit, ut nobis succurratis, nosque tuentes, cui omne episcoporum judicium est commissum, liberare ab hostibus nostris non negligatis.
PL 13, 12Bそれゆえ、初めに定めたところに立ち戻り、勝利の賞へと急ぎつつ、我々はあなたの使徒の座の助けを請い求める。神は、我々が信ずるところでは、その僕たちが涙とともに捧げた祈りを退けなかった。むしろそのために、諸君と諸君の前任者たち、すなわち使徒的な首座の人々を、最高位の城砦〔底本は arca(箱舟)。ミーニュに脚注はないが、成句 in summitatis arce に照らして arce(城砦)の誤りと見て訳した〕に据え、すべての教会への配慮を彼らに命じたのである。それは、諸君が我々を助け、司教のあらゆる裁きを託されている諸君が、我々を守って、我々の敵から救い出すことを怠らないためである。
Nam scimus in Nicaena magna synodo trecentorum octodecim episcoporum, ab omnibus concorditer esse roboratum, non debere absque Romani pontificis sententia concilia celebrari (Socr., l. II, cap. 8 et 17; Soz., l. III, c. 9) , nec episcopos damnari, licet haec et alia quam plura necessaria ab haereticis, qui nos quotidie infestant et perdere nituntur, ut facilius nos capere possint, sint synodica capitula incensa, nobisque sublata.
PL 13, 12B我々は知っている。三百十八人の司教によるニカイアの大会議において、ローマの教皇の判断なしに会議を開いてはならず、司教を断罪してもならないと、すべての者が心を合わせて確定したことを(Socr., l. II, cap. 8 et 17; Soz., l. III, c. 9)。ところが、日々我々を悩ませ滅ぼそうと努める異端者たちは、我々をより容易に捕らえるために、これらの、またそのほかの非常に多くの必要な会議の条項を焼き、我々から取り去ってしまった。
Qua de re, hac inventa occasione indifferenter, omni canonica et apostolica postposita auctoritate, nos vi a propriis, vobis inconsultis, illicite expellunt sedibus: ovesque nobis a Christo Domino apostolica commissas gratia, invadunt, gradibus privant, et quod pessimum est, et omnibus Christianis legibus inimicum, interficere decertant.
PL 13, 12Cこのことを機に、彼らは見境なく、教会法と使徒の権威をすべて脇へ置いて、諸君に諮ることなく、不法にも我々を暴力でそれぞれの座から追い出している。キリストなる主から使徒的な恩寵によって我々に託された羊を襲い、位階を奪い、さらに最悪のことに、すべてのキリスト教徒の法に反することだが、殺そうと躍起になっている。
Vos ergo (ut semper vestrae sedi sanctae consuetudo fuit) periclitantibus subvenite, oppressos roborate, tribulatis manum porrigite, taliaque prohibete, et leges imponite, ut apostolica doctrina, quae in Deo est, cito ad victoriam judicium perducere valeat nostrum, nosque (apostolorum principe suffragante Petro) ab imminentibus periculis liberare.
PL 13, 12Cそれゆえ、諸君は(諸君の聖なる座にはいつもの習いであったとおり)危難にある者を助け、圧迫された者を力づけ、苦しめられた者に手を差し伸べ、このようなことを禁じ、法を課されたい。使徒の教えは神にあるものであるから、速やかに我々の裁きを勝利へ導き、(使徒の筆頭ペトロの助けによって)我々を迫り来る危難から救い出すことができよう。
Novimus namque in jam praefata Nicaena synodo (Et habetur in epistola decr. Julii contra Orientales pro Athanasio, c.
PL 13, 13A我々は知っている。先に述べたニカイアの会議において(ユリウスのオリエント人に対する、アタナシオスのための教令書簡にこれが載っている、第〔条の番号は次節の頭に続く〕)
7) generaliter esse decretum, ut nullus passim vageque episcopos, aut praesumptive lacerare, aut accusare, et qui non sunt rectae fidei, vel bonae vitae, vel clarae conversationis, aut infamare praesumat: sed prius, si erga episcopos vel auctores Ecclesiae quisquam causam habuerit, eos cum charitate mansuete conveniat, ut ab eis vulnus, unde agitur, recte sanetur: aut ipse, si secus egerit, accusator excommunicetur.
PL 13, 13A(7条)一般に次のように定められたことを。何人も、あちこちで当てもなく司教たちをあえて傷つけ、あるいは告発してはならず、また正しい信仰も、善い生活も、明らかな振る舞いも備えていない者は、〔司教たちを〕辱めることをあえてしてはならない〔「正しい信仰も…備えていない者」の係りは定かでない。辱める側を言うと取った〕。そうではなく、まず、もし司教たちや教会の指導者たちに対して何らかの訴えを持つ者があれば、愛をもって穏やかに彼らに話しかけ、問題となっている傷が彼らによって正しく癒やされるようにせよ。もし違うやり方をするなら、告発者自身が破門される。
Quod si ab eis nihil valuerit recte percipere, tunc primo summos adeat primates, et ipsi, tempore congruo, canonice eos convocare debebunt (Ibid., c. 17) .
PL 13, 13Aもし彼らから正しい解決を何も得られなければ、そのときはまず最高位の首位の司教たちのもとへ行くべきであり、彼らはふさわしい時期に、教会法に従って彼らを召喚しなければならない(Ibid., c. 17)。
Qui si aut suis rebus exspoliati, aut a propriis sedibus ejecti, aut exsulantes, vel oppressi aut inique tractati fuerint, primo eruantur, et canonice restituantur (Ibid., c. 8) , atque omnia sibi sublata integerrime eis legibus reddantur (Hadr. coll. 35) : quoniam priusquam haec fiant (ut in praedicto constitutum est concilio), nec canonice convocari, nec distingui a quoquam possunt, quoniam nec saeculi leges haec fieri permittunt, quanto magis ecclesiasticae!
PL 13, 13Bその司教たちが、もし自分の財産を奪われ、あるいはそれぞれの座から追い出され、あるいは追放され、あるいは圧迫され、あるいは不当に扱われているなら、まず救い出され、教会法に従って復位されねばならない(Ibid., c. 8)。また奪われたものはすべて、完全に法に従って彼らに返されねばならない(Hadr. coll. 35)。これらが行われる前には(先に述べた会議で定められたとおり)、教会法に従って召喚されることも、だれかによって裁定されることもありえない。この世の法でさえこれを許さないのだから、教会の法はなおさらである。
Similiter et a supradictis patribus est definitum consonanter, ut si quisquam episcoporum, aut metropolitanorum, aut comprovinciales, vel judices suspectos habuerit, vestram sanctam Romanam interpellet sedem, cui ab ipso Domino potestas ligandi ac solvendi (Matth. XVI) speciali est privilegio super alios concessa.
PL 13, 13B同様に、先に述べた父祖たちによっても、一致して次のことが定められた。司教であれ首都大司教であれ、だれかが同じ属州の者たちあるいは裁判官たちを疑わしいと思うなら、あなたの聖なるローマの座に訴え出よ。その座には、主自身から、つなぎ解く権能(マタイ16)が、ほかの者たちに優って特別の特権として与えられている。
Ipsa enim (Sergius Cypri ep. ad Theodorum papam, cons. 2 concil. Lateranensis) firmamentum a Deo fixum et immobile percepit, quoniam ipsam formam universorum titulorum lucidissimam, Dominus Jesus Christus vestram apostolicam constituit sedem.
PL 13, 13Cその座は(Sergius Cypri ep. ad Theodorum papam, cons. 2 concil. Lateranensis)神によって据えられた動かない堅固さを受けた。主イエス・キリストが、あらゆる称号の最も輝かしい範型として、あなたの使徒の座を立てたからである。
Ipsa est enim sacer vertex, in quo omnes Ecclesiae vertuntur, sustentantur, relevantur. Et sicut in Christo Christiani, et in petra, id est Christo, Petrus, Petri renovantur Ecclesiae.
PL 13, 13Cその座は聖なる頂であり、すべての教会はそこにおいて回り、支えられ、起こされる。キリストにあってキリスト教徒が〔新たにされる〕ように、岩すなわちペトロにあって諸教会は新たにされる〔底本は Et sicut in Christo Christiani, et in petra, id est Christo, Petrus, Petri renovantur Ecclesiae。ミーニュの脚注(ビニウス)は Et sicut in Christo Christiani, ita et in petra, id est Petro, renovantur Ecclesiae と読むべきかとし、ローマの教会の司教は、ほかの教会で損なわれ歪められたものがあれば、自らの権威によってそれを正すことができ、また正すべきである、という意に解する。訳は脚注に従った〕。
Tu es enim (sicut divinum veraciter testatur eloquium) Petrus, et super fundamentum tuum Ecclesiae columnae, id est, episcopi, qui Ecclesiam sustinere, et propriis humeris portare debent, tibi sunt confirmatae, tibique claves regni coelorum commisit, atque ligare et solvere potestative quae in terra et in coelis sunt (Matth. XVI) , promulgavit.
PL 13, 13Cあなたは(神の言葉が真実に証しするとおり)ペトロであり、あなたの土台の上に、教会の柱、すなわち教会を支え自らの肩で担わねばならない司教たちが、あなたに据えられた。また〔キリストは〕あなたに天の国の鍵を託し、地と天にあるものを権能をもってつなぎ解くことを公布した(マタイ16)。
Tu profanarum haeresium, et impetitorum, atque omnium infestantium depositor, ut princeps et doctor, caputque omnium orthodoxae doctrinae, et immaculatae fidei existis. Igitur ne despicias, pater, tuorum patrum pietatem, bonamque intentionem.
PL 13, 13Dあなたは、不敬な異端と、迫害者と、あらゆる悩ます者たちを退ける者として、首長にして教師、またすべての正統な教えと汚れなき信仰の頭として存在している。それゆえ、父よ、あなたの父たちの敬虔と善き意向を軽んじないでいただきたい。
Et sicut illi, patres et praedecessores nostros a multis liberaverunt oppressionibus et angustiis, ita nos liberare digneris.
PL 13, 13Dかの人々が我々の父祖と前任者たちを多くの圧迫と窮境から救ったように、あなたも我々を救ってくださるように。
Nam fuit semper vestrae sanctae et apostolicae sedi licentia, injuste damnatos vel excommunicatos, potestative sua auctoritate restituere; et sua eis omnia reddere, et illos, qui eos condemnaverunt, aut excommunicaverunt, apostolico punire privilegio, sicut etiam nostris et anterioribus cognovimus actum temporibus.
PL 13, 14A諸君の聖なる使徒の座には、常に、不当に断罪され破門された者を自らの権威によって権能をもって復位させ、彼らにすべてを返し、彼らを断罪し破門した者たちを使徒の特権によって罰する権限があった。我々は、我々の時代にも、より前の時代にも、そのように行われたと知っている。
Porro et ipsi primates, qui episcoporum et summorum ecclesiasticorum negotiorum causas suscipere debent, in praefixa Nicaena synodo sunt dinumerati, ne in posterum contentio ex hoc oriretur.
PL 13, 14Aさらに、司教たちや最高位の教会の事柄の訴えを引き受けるべき首位の司教たち自身も、先に挙げたニカイアの会議で数え上げられた。今後これをめぐって争いが起こらないようにするためである。
O sanctissime pater patrum (Idem Sergius episc. mox cit.) , abscinde blasphemias, et jactantiam vaniloquorum, et insidiantium infestationes, nos et fratres nostros opprimentium, atque perdere volentium, qui ad vos, quasi ad caput confugimus, ut vestro suffulti auxilio liberemur, et vobis nobisque commissas Christi oves a luporum ore, Domino adminiculante, antequam deglutiantur, eripiamur.
PL 13, 14Aおお、父の中の最も聖なる父よ(Idem Sergius episc. mox cit.)、冒瀆の言葉と空しいことを語る者たちの自慢と、我々と我々の兄弟たちを圧迫し滅ぼそうとする陰謀を企てる者たちの攻撃を断ち切ってください。我々は、いわば頭のもとへ逃れるように、あなたのもとへ逃れる。あなたの助けに支えられて解放され、諸君と我々に託されたキリストの羊を、主の助けによって、呑まれる前に狼の口から救い出すためである〔底本は eripiamur(我々が救い出される)。ミーニュに脚注はない。羊を目的語とする文意から、救い出すの意に解した〕。
Nec enim fas est (S. Martinus papa ibidem) , supplicum apostolicae sedis scripto, aut sine scripto preces oblatas despicere, sed (ut condecet, ut privilegium vestrae sedis est) et nos et illi canonicaliter convocemur, et ante vos de nostris objectionibus canonice cum omni probitate concertemus, sicut praedecessores nostri penes vestros fecerunt antecessores, et sicut canonica in praedicta sancta synodo docent instituta, et veluti palliati verbi per ventilabrum canonicae examinationis; plenam purgationem in communi consistentes auditorio, de maturis et enutrientibus catholicae Ecclesiae dogmatibus, quae confirmant cor hominis, per participationem paternarum consequamur institutionum.
PL 13, 14B使徒の座の嘆願者たちが、文書によってであれ文書なしであれ捧げる願いを退けることは、正しいことではない(S. Martinus papa ibidem)。そうではなく(ふさわしく、あなたの座の特権であるとおり)、我々も彼らも教会法に従って召喚され、あなたの前で、我々の異議について、教会法に従い、あらゆる誠実をもって論じ合いたい。我々の前任者たちが諸君の前任者たちのもとでそうしたように、また先に述べた聖なる会議の教会法規が教えるとおりに、また、いわば言葉で覆われて、教会法による吟味の箕を通るように〔底本は veluti palliati verbi per ventilabrum canonicae examinationis。ミーニュの脚注は verbi を verbis と読む。脚注に従い、sicut に並ぶ句として解した〕。我々は共通の聴聞の場に立って、完全な弁明を得たい。それは、公同の教会の成熟し養う教義、すなわち人の心を堅くする教義についてであり、父祖たちの定めにあずかることによってである。
Antiquis enim regulis (PP. Afr. in ep. ad Theodorum papam, cons. 2 conc. Later., an. 649 celebrati) sancitum est, ut quidquid quamvis in remotis, aut longinquis positis provinciis super episcoporum querelis, aut accusationibus ageretur, non prius tractandum vel accipiendum esset, quam ad notitiam almae sedis vestrae fuisset deductum, ut hujus auctoritate, juxta quae fuisset, pronuntiatio infirmaretur, aut firmaretur: indeque sumerent normam, unde Ecclesiae sumpsere praedicationis exordium, nec passim ab insidiatoribus columnae everterentur Ecclesiae.
PL 13, 14C古い規範によって(PP. Afr. in ep. ad Theodorum papam, cons. 2 conc. Later., an. 649 celebrati)次のことが定められている。たとえ遠く離れた、あるいは遥かな属州で、司教たちの訴えや告発について何が行われようとも、それがあなたの慈しみ深い座の知るところとなる前に、取り扱い、あるいは受理してはならない。その座の権威によって、それにふさわしいところに従い、判断が覆されもし、確定されもするためである。そして、教会が宣教の始まりを受けたその座から規準を汲み、陰謀を企てる者たちによって教会の柱が、あちこちでひっくり返されることのないためである。
Certum est enim, eidem sanctae sedi vestrae, in honorem beatissimi Petri, patrum decreta peculiarem decrevisse reverentiam Dei, pro rebus inquirendis atque determinandis, quae sollicite decet, justeque ab ipso praesulum examinari vertice apostolico, cujus sollicitudo semper fuit et est, tam mala damnare, quam probare laudanda.
PL 13, 14C確かなことだが、父祖たちの教令は、いとも祝福されたペトロの栄誉のために、諸君の同じ聖なる座に、神への特別な崇敬を定めた。それは、調べて決定されるべき事柄について、注意深く、また正しく、司教たちの頂であるその使徒の座によって吟味されるためである。その座の配慮は、悪を断罪することも称賛すべきものを是認することも、常にそうであったし今もそうである。
Quocirca humillimum vestro apostolico culmini persolventes obsequium, ut ipse Dominus praecepit, et sanctorum decreta patrum statuerunt, cum lacrymis suggerimus, quod sine gemitu cordis reticere non valeamus.
PL 13, 14Dそこで、我々はあなたの使徒的な高みに最も低い崇敬を捧げつつ、主自身が命じ、聖なる父祖たちの教令が定めたとおり、涙とともに申し上げる。心の呻きなしには黙っていることができないことを。
Nam in tantum a persecutoribus sanctae Dei ecclesiae, nostrisque inimicis persequimur, ut magis nos taedeat vivere, quam mori.
PL 13, 15A我々は、神の聖なる教会の迫害者たち、また我々の敵から、生きることが死ぬことよりもいとわしくなるほどに迫害されているからである。
Unde prae omnibus fatemur in tantum cor esse nostrum vulneratum (Victor Carih. in ep. ad Theodorum papam) , ut propheticum illum planctum exoptemus, dicentes: Quis dabit capiti nostro aquam, aut oculis nostris fontem lacrymarum, ut sedentes, ploremus die ac nocte (Jerem. IX) ?
PL 13, 15Aそれゆえ、何にもまして我々は告白する。我々の心はこれほどに傷つけられており(Victor Carih. in ep. ad Theodorum papam〔底本は Carih.。Carthag. の誤りであろう〕)、あの預言者の嘆きを切に願うほどである。我々は言う。「だれが我々の頭に水を、我々の目に涙の泉を与えてくれるだろうか。座して昼も夜も泣くために」(エレミヤ9)。
Ecce enim Ecclesia Dei non leviter perturbatur, columnaeque ejus nimis infestantur, atque a pravis amoveri hominibus nituntur.
PL 13, 15A見よ、神の教会は軽くはなく乱され、その柱はひどく悩まされ、邪な者たちによって取り除かれようとしている。
Christianorum vero voces ac gemitus episcoporum longe lateque resonant, novitates insurgunt, calumniae crescunt, persecutio grassatur, perditio fit populorum. Vestrum est enim, nobis manum porrigere, quia vobis commissi sumus.
PL 13, 15Aキリスト教徒たちの声と司教たちの呻きは遠く広く響き渡り、新奇なものが起こり、中傷が増し、迫害が荒れ狂い、民は滅びつつある。我々に手を差し伸べるのは諸君の務めである。我々は諸君に託されているからである。
Vestrum est nos defendere atque liberare; nostrumque est a vobis auxilium expetere, vestris parere jussionibus. Prae nimio ergo dolore et gemitu, omnia quae nobis instant, et nos infestant, necessario recordari, vobisque significare nequimus.
PL 13, 15B我々を守り、解放するのは諸君の務めである。諸君に助けを求め、諸君の命令に従うのは我々の務めである。そこで、あまりの痛みと呻きのため、我々に迫り、我々を悩ますすべてのことを、思い起こして諸君に知らせることは、我々にはできない。
Ideo almum vestrum exoramus apostolatum, ut super his legem, quae in memorata Nicaena synodo est promulgata, licet praedictorum insidiatorum et aliorum malorum hominum (ut facilius episcopos, Deique ministros valeant illaqueare) depravatione sit suffocata, reparetis: et quae necessaria fore cognoscitis, vestrae sanctae sedis auctoritate nos cunctosque fratres informetis, ut malorum insidias hominum, vestra fulti auctoritate, illaesi, Domino opitulante, evadere valeamus: quia non est ovium, insidias luporum praevidere (Conc. III Rom. sub Symmacho) , sed pastorum est.
PL 13, 15Bそれゆえ、諸君の慈しみ深い使徒職に我々は切に願う。先に述べたニカイアの会議で公布された法を、これに関して、前に述べた陰謀を企てる者たちやほかの悪人たち(司教たちと神の僕たちをより容易に罠にかけるために)の腐敗によって窒息させられているが、立て直していただきたい。また、必要と知っておられることについて、諸君の聖なる座の権威によって、我々とすべての兄弟たちに教えていただきたい。それは、悪人たちの陰謀を、諸君の権威に支えられて、主の助けのもと、傷つくことなく逃れることができるためである。狼の陰謀をあらかじめ見抜くのは羊のなすことではなく(Conc. III Rom. sub Symmacho)、牧者のなすことだからである。
Scimus enim (ut semper vestrae sedis praesules, primo apostoli, deinde successores eorum fecerunt) vos universalis Ecclesiae, et maxime episcoporum, qui oculi propter contemplationem et speculationem, vocantur Domini, curam gerere, ac de revelatione et lege nostra assidue cogitare debere, sicut scriptum: Beatus vir qui meditatur in lege Domini die ac nocte (Psal. I) : quae meditatio (Victor Carthag. epist. cit.) non lectione per figuram litterarum tantum conspecta, sed exuberante in vobis Christi gratia, in vestra cognoscitur conscientia immobiliter insita, et nullatenus de vestro corde recedente lege Christi Dei Domini sacrosancta, sicut in psalmo dicit propheta: Os justi meditabitur sapientiam, et lingua ejus loquetur judicium: lex Dei ejus in corde ipsius (Psal. XXXVI) : non atramento, sed spiritu Dei vivi vestra in arcana conscripta; neque in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus (II Cor. III) , sicut beatissimi apostoli Pauli ad Corinthios missa nos docet epistola.
PL 13, 15C我々は知っている(諸君の座の首座の人々、初めは使徒たち、のちにその後継者たちが常にそうしたように)。諸君は、普遍の教会、とりわけ司教たち、すなわち観想と見張りのゆえに主の目と呼ばれる者たちに配慮し、また啓示と我々の法について絶えず思いめぐらさねばならない。「幸いなるかな、主の律法を昼も夜も思いめぐらす人」(詩篇1)と書かれているとおりである。この思索は(Victor Carthag. epist. cit.)、文字の形を目で見る読書によるだけでなく、諸君のうちに豊かにあふれるキリストの恩寵によって、諸君の自覚のうちに動かぬものとして据えられていることが知られ、またキリスト、神、主の聖なる法が諸君の心から決して離れることがないことによって知られる。預言者が詩編で言うとおりである。「義人の口は知恵を思いめぐらし、その舌は裁きを語る。その神の律法は彼の心にある」(詩篇36)。それは墨によってでなく生ける神の霊によって、諸君の秘所に書き記され、石の板にでなく肉なる心の板に書かれている(二コリント3)。福者使徒パウロがコリントの人々に送った書簡が我々に教えるとおりである。
Quibus praemissis, significamus Deo placitae paternitati vestrae, die 17 kalendarum Augustarum, indictionis quartae, nostram humilitatem, divina gratia, suo (ut praecepit) munere praeveniente, vestris sanctis ac Deo dignis precibus in sancta Romana Ecclesia pontificalis honoris accepisse consecrationem et stolam: in quo dignitatis fastigio, ut a Deo omnipotente regamur altissimo, et a malis omnibus liberemur, ut non sacerdotale nomen tantum, sed Christi Domini Dei nostri protegente auxilio, et meritum habeamus, vestris sanctis ac Deo acceptabilibus nos commendantes orationibus, poscimus, quatenus et vestris deprecationibus pro nobis ad Deum effusis muniti, et eruditionibus bonis instructi, digni efficiamur, cum omni nobis populo Christiano commisso, illaesi, protegi velamento divino.
PL 13, 15Dこれらを前置きとして、神に喜ばれるあなたの父性に我々は知らせる。八月の朔日(カレンダエ)の十七日前、第四のインディクティオに、我々の卑小な身が、神の恩寵が(神が命じたとおり)その賜物をもって先立ち、諸君の聖にして神にふさわしい祈りによって、聖なるローマ教会において、司教の栄誉の奉献とストラを受けたことを。この尊厳の頂にあって、我々が全能なる至高の神によって導かれ、すべての悪から解放されるように、また司教の名だけでなく、我々の主なる神キリストの守る助けによって、その実質をも持つように、我々は諸君の聖にして神に受け入れられる祈りに身を委ねて願う。諸君が我々のために神に注いでくださる執り成しに守られ、善き教えを授けられて、我々が、我々に託されたすべてのキリスト教徒の民とともに、傷つくことなく、神の覆いによって守られるにふさわしい者とされるように。
Ad salutationem ergo vestrae sanctae et honorandae paternitatis vice nostra, Benedictum humilem vestrum fratrem, nostrum episcopum, et Alexandrum presbyterum, Crispinum quoque diaconum, vestros famulos destinavimus, quos postulamus celerius nobis a vestra beatitudine persolvi, ut vestris cohortationibus roborati, et vestris regulis informati, inimicis videlicet compressis, ad proprias prudenter consolati valeamus Ecclesias ante hiemem, Deo propitio, remeare.
PL 13, 16Aそこで、あなたの聖にして尊ぶべき父性への挨拶のために、我々は我々に代わって、あなたの卑しい兄弟であり我々の司教であるベネディクトゥス、および司祭アレクサンデル、また助祭クリスピヌス、あなたの僕たちを遣わした。彼らをあなたの至福が速やかに我々のもとへ返してくださるよう願う。我々があなたの励ましによって強められ、あなたの規則によって教えられ、敵が抑えられたうえで、賢明に慰められて、神が恵み深くあるなら、冬の前にそれぞれの教会へ帰ることができるためである。
Vestrum est quippe, pater sanctissime, canonica districtione (Vide finem Victoris ejusdem epistolae) sollicite, ecclesiasticae regulae adversantibus, et fratrum insidiatoribus obviare, nec permittere noviter dici, quod patrum venerabilium auctoritas omnino non censuit.
PL 13, 16B最も聖なる父よ、教会法の厳正さをもって(Vide finem Victoris ejusdem epistolae)、教会の規則に逆らう者たちと兄弟たちを陥れる者たちに注意深く立ち向かい、尊ぶべき父祖たちの権威がまったく認めなかったことが新たに語られるのを許さない、それはあなたの務めである。
Nos enim humiles corde, quae recta sunt, adjuvante Domino, sapientes, uno vinculo charitatis vobiscum sumus constricti, veram fidem ac religionem catholicam in omnibus fortiter defensantes.
PL 13, 16B我々は、心低くして、主の助けにより正しいことを弁えつつ、一つの愛の絆で諸君と結ばれており、真の信仰と公同の宗教をあらゆることにおいて力強く守っている。
Studiosius itaque a catholicis, improbis probe resistere innitendum est, ne torpentes desidia oppressi, culpae taciturnitatis teneamur obnoxii, et quasi favorem impendentes judicemur, dum adversa catholicae fidei propulsare negligimus.
PL 13, 16Cそれゆえ、公同の者たちは、より熱心に、邪な者たちに正しく抵抗することに努めねばならない。怠惰のうちに鈍って打ち負かされ、沈黙の罪責を負わされ、あたかも加担していると見なされることのないように。公同の信仰に反するものを退けることを我々が怠るならば、そうなる。
Unde dictum est: Negligere quippe, dum possis deturbare perversos, nihil aliud est quam fovere. Nec caret scrupulo societatis occultae, qui manifesto facinori desinit obviare.
PL 13, 16Cそれゆえ言われている。「邪な者たちを打ち倒すことができるのに放置するのは、これを助長するにほかならない。明白な悪行に立ち向かうことをやめる者には、隠れた結託の疑いがないわけではない」。
Liquet, doctor sanctissime, venenosa serpentium sine simplicitate astutia dum manifesta est dolosa inimicorum fallacia.
PL 13, 16C最も聖なる教師よ、敵の欺瞞に満ちた偽りが明るみに出ている今、蛇の毒ある狡猾さが素直さを欠いていることは明らかである〔この文は構文が定かでない。liquet の主語を「蛇の毒ある狡猾さ」と取り、sine simplicitate をそれに係ると解した〕。
Succurrite, quaesumus, oppressis, liberate nos de manu persequentium, ut cum beato Job cantetis: Benedictio perituri super me veniebat, et cor viduae consolatus sum. Justitia indutus sum, et vestivi me, sicut vestimento et diademate, judicio meo.
PL 13, 16Cお願いする、圧迫された者たちを助け、迫害する者たちの手から我々を救い出してください。そうすれば、諸君は福者ヨブとともに歌うであろう。「滅びようとする者の祝福が、わたしの上に来た。わたしは寡婦の心を慰めた。わたしは義をまとい、わたしの裁きを衣服とし冠として身にまとった」。
Oculus fui caeco, et pes claudo. Pater eram pauperum, et causam quam nesciebam, diligentissime investigabam. Conterebam molas iniqui, et de dentibus eorum auferebam praedam (Job XXVII), et reliqua.
PL 13, 16D「わたしは盲人の目となり、足なえの足となった。わたしは貧しい者の父であった。知らなかった訴えを、わたしは念入りに調べた。わたしは不正な者の臼歯を砕き、その歯から獲物を奪い取った」(ヨブ記27)〔底本の引照は Job XXVII。文言はヨブ29章に当たるとみられる。なおミーニュの脚注は eorum(その)を illius(彼の)とする異読を挙げる〕。以下略。
Nos enim quos tua maxima exspectat cura (Innoc. ep. 18 ad Alex. Antiochenum) , id est, omnes episcopi, praecipue tuum mereri debemus judicium, et non ab aliis devorari.
PL 13, 16D我々は、あなたの最大の配慮が待ち望んでいる者たち(Innoc. ep. 18 ad Alex. Antiochenum)、すなわちすべての司教であり、とりわけあなたの裁きを受けるにふさわしく、他の者たちに食い尽くされるべきではない。
Merito ergo nos Domini causa respicit sacerdotes, si silentio faveamus errori (Cael. ep. 1 ad Gallos) . Siquidem corripiantur hujusmodi, nec sit liberum eis, pro voluntate facere judicium.
PL 13, 17Aそれゆえ、我々が沈黙のうちに誤りを助長するなら、主の訴えは当然に我々司教たちに目を向ける(Cael. ep. 1 ad Gallos)。まことに、このような者たちは叱責されるべきであり、彼らが気ままに裁きを行うことは許されてはならない。
Desinat novitas incessere vetustatem, desinat Ecclesiarum quietem inquietudo turbare. Nam ut omnes metropolitani vel reliqui episcopi sua odia aut vindictas in reliquos episcopos exercere non valeant, ideo nominatim in Nicaena synodo expressi sunt primates, qui reliquos episcopos audire et judicare debeant, ne ulla fraus in judicio episcoporum possit irruere.
PL 13, 17A新奇が古きを攻撃することをやめよ。騒ぎが諸教会の静けさを乱すことをやめよ。すべての首都大司教やほかの司教たちが、ほかの司教たちに対して自分の憎しみや復讐を行使できないように、そのためにニカイアの会議で首位の司教たちが名指しで定められた。彼らがほかの司教たちを聴き、裁くべきであり、司教たちの裁きに何の欺瞞も入り込まないためである。
Vos ergo, qui in summa specula gratia Dei estis positi, attendere eos et opprimere oportet, qui in fratres seditiones et scandala excitant (Steph. Dorensis ad syn. Later. ann. 619) .
PL 13, 17Aそれゆえ、神の恩寵によって最高の見張り台に置かれた諸君は、兄弟たちに対して反乱とつまずきを引き起こす者たちに目を向け、これを抑えねばならない(Steph. Dorensis ad syn. Later. ann. 619)。
Ideoque exoramus, ut minime despiciatis humilitatis nostrae et omnium orientalium orthodoxorum sacerdotum et populorum afflictiones, et deprecationes cum lacrymis oblatas, sed sicut luminaria universo mundo, verbum vitae retinentes, introductas exstinguite tenebras nefandissimorum insidiatorum, temporibus etiam nostris procaciter germinatas, quatenus funditus exstincta hujusmodi caligine, lucifer nobis resplendeat per vos, sanctissime pater, et dogmatica definitio ubique omnes laetificans, quam gloriosi Ecclesiae sanctae patres per propria piissima dogmata in aeternae vitae firmam haereditatem praedicasse noscuntur.
PL 13, 17Bそこで我々は切に願う。我々の卑小さと、東方のすべての正統な司教たちと民との苦難と、涙とともに捧げられた嘆願を、決して軽んじないでいただきたい。むしろ、世界全体に対する光として命の言葉を保ちつつ、我々の時代にも厚かましく芽生えた、最も忌まわしい陰謀者たちの持ち込んだ闇を消してください。この種の暗闇が根こそぎ消し去られ、最も聖なる父よ、あなたによって我々に明けの明星が輝き、至る所ですべての者を喜ばせる教義の定めが輝くように。聖なる教会の栄光ある教父たちが、自らのきわめて敬虔な教義によって、永遠の生命の確かな嗣業へと宣べ伝えたことが知られている、その定めである。
Incolumem te et beneplacitum Deo (Sergius Cyp. ep. ad Theod. papam supra cit.) , sanctissime pater patrum, orantem pro nobis, Dominus custodiat in aevum. Amen.
PL 13, 17B全き者であり神に喜ばれるあなたを(Sergius Cyp. ep. ad Theod. papam supra cit.)、最も聖なる父の中の父よ、我々のために祈るあなたを、主が永遠に守るように。アーメン。
Documentum II, Prooemium
第II項 冒頭PL 13, 17CReverendissimis atque dilectissimis fratribus, Athanasio et universis Aegyptiorum, Thebaidorum, Libyorum episcopis, in sancta Alexandrina synodo congregatis, Felix almae Romanae urbis et universalis Ecclesiae episcopus, et sancta synodus, quae in urbem Romam convenit, in Domino salutem.
PL 13, 17Cいとも尊敬すべき最愛の兄弟たち、アタナシオスと、聖なるアレクサンドリアの会議に集まったエジプト、テーバイス、リビュアのすべての司教たちへ。慈しみ深いローマ市と普遍の教会の司教フェリクスと、ローマ市に集まった聖なる会議が、主にあって挨拶を送る。
Sacram vestram synodicam epistolam, per gratiam sancti Spiritus, et Deo placitum studium conscriptam, vestrae a Deo honorandae sanctitatis gratia libenter suscepimus, atque instanter in synodo recitari per singula jussimus, et omnes intente ejus colligere verba praecepimus: super quae dum laetari sperabamus et cupiebamus, versa est in luctum cithara nostra, cantatio in plorationem, et omne totius synodi gaudium in moerorem translatum est (Job. XXX) : quia non decuerat, ut hi qui corpus Christi quotidie proprio conficiunt ore (S. Hier. in ep. ad Nepotianum) , tantam paterentur persecutionem, quoniam Dominus Deus noster salutem providens generis humani, mandavit persecutiones non fieri, neque fluctuationes inferri, nec invideri laborantibus in agro dominico, neque dispensatores magni regis vexari aut expelli.
PL 13, 17C諸君の聖なる会議書簡は、聖なる霊の恩寵により、神に喜ばれる熱意をもって記されたものであるが、神によって尊ばれる諸君の聖性のゆえに、我々は喜んでこれを受け取り、会議において一つ一つ熱心に朗読するよう命じ、また皆がその言葉を注意深く聞き取るよう指示した。ところが、これについて喜ぶことを望み願っていたそのとき、「我々の竪琴は嘆きに変わり、歌は泣き声に変わり」、会議全体のすべての喜びは悲しみに移った(ヨブ記30)。キリストの体を日々みずからの口で聖別している者たち(S. Hier. in ep. ad Nepotianum)が、これほどの迫害を被ることは、あってはならなかったからである。我々の主なる神は、人類の救いを配慮して、迫害を行ってはならず、動揺をもたらしてはならず、主の畑で労する者たちを妬んではならず、大いなる王の管理人たちを悩まし追い出してはならないと命じた。
Quiescite, inquit sancta magna Nicaena synodus (6, quaest. 1) , et nolite persequi eos qui Deo perfecte ministrant, et sincera voluntate Dei superni mandata custodiunt, et nostris legibus subjugantur; quia nec decet, nec ordo patitur, ut iniqui et carnales, spirituales persequantur.
PL 13, 18C聖なる大ニカイア会議は言う(6, quaest. 1)。「静まれ。神に完全に仕え、真心から高き神の命令を守り、我々の法に従っている者たちを迫害してはならない。不正な者や肉の者が霊の者を迫害することは、ふさわしくなく、秩序が許すものでもないからである」。
Omnis enim qui resistit alicui, nunc vertendo, nunc celando veritatem, mentitur adversus eum, contra quem litigat. Et qui infestus est alicui, omnia sicut hostis agit, et insuper loqui contendit.
PL 13, 18Cだれでも、ある人に逆らう者は、ときには真理を曲げ、ときには隠して、争う相手に対して偽りを言う。またある人に敵意を抱く者は、敵のようにすべてを行い、そのうえ口を出そうと努める。
Vos enim monemus, fratres, in speculis esse debere, ut in quantum potestis, et Dominus auxilium dederit, talibus nostra apostolica, vestraque auctoritate resistatis, nec quisquam vestrum a fratris auxilio se subtrahat, sed pro viribus praestet adminiculum.
PL 13, 18C兄弟たちよ、我々は諸君に勧める。見張り台にいなければならない。できる限り、主が助けを与えるならば、このような者たちに我々の使徒的な権威と諸君の権威によって立ち向かい、諸君のだれ一人として兄弟の助けから身を引かず、力に応じて支えを与えよ。
Quoniam, licet pauci sitis, si unanimes fueritis, nullatenus, justitia suffragante, Domino quoque opem ferente, superabimini, quia funiculus triplex difficile rumpitur (Eccles. IV) .
PL 13, 18D諸君は少数であっても、一致しているならば、義が助け、主もまた援助を与えるゆえに、決して打ち負かされることはない。三つ撚りの縄は容易に切れないからである(コヘレトの言葉4)。
Nam si officiis saecularibus humana lex subvenit (S. Greg. ep. 120 lib. VII) , quanto magis ecclesiasticis et Domini sacerdotibus, maximeque pontificibus, qui pupillae oculorum Domini nuncupantur, divina atque catholica lex suffragari debet!
PL 13, 18D世俗の務めに人間の法が助けを与えるのであれば(S. Greg. ep. 120 lib. VII)、教会の者たち、主の司教たち、とりわけ主の瞳と呼ばれる高位の司教たちには、神の法、公同の法が、どれほどなおさら味方しなければならないことか。
Ait enim divinum de episcopis eloquium: Qui vos tangit, tangit pupillam oculi mei (Zachar. II) .
PL 13, 18D神の言葉は司教たちについて言う。「汝らに触れる者は、わたしの瞳に触れる」(ゼカリヤ2)。
Et si saeculares humana multipliciter explorantur homines lege, et requisitiones atque induciae ejus multorum mensium conceduntur, ne injuste damnentur: quanto magis episcopis, qui proximiores sunt Deo, et super hos constituti, positique in coelesti militia, quae impensius ponderanda est, tempora sunt concedenda multo ampliora, ne a quibusdam graventur, opprimantur, vel subito damnentur!
PL 13, 19A世俗の人々が人間の法によってさまざまに調べられ、不当に断罪されないように、その法の要求と数か月にも及ぶ猶予が認められるのであれば、神にいっそう近く、彼らの上に立てられ、より重く量られるべき天の戦いに置かれた司教たちには、どれほどなおさらはるかに長い期間が認められなければならないことか。ある者たちによって苦しめられ、圧迫され、あるいは突然に断罪されることのないために。
Incipiamus ergo (Innoc. ep. 2) , adjuvante Deo, et sancto Petro apostolo, per quem apostolatus et episcopatus in Christo coepit exordium, quoniam plures saepe emerserunt causae, quae in quibusdam non erant causae, sed crimina: quia magis ut comperimus, iniquitate, quam charitate fratribus sunt impositae; et ut de caetero sollicitudo sit ne talia eveniant, capitula quaedam a sanctis patribus tam in Nicaena synodo, quam et in hac sede constituta, ponamus, quibus fratres et coepiscopi nostri fulti, insidias inimicorum, auxiliante Domino, valeant evadere, et prout Dominus posse dederit, paucioribus verbis tantorum malorum imitemur compendium (Idem papa ep. 7) , et strictim, quae in volumine litterarum vestrarum comperimus, retractemus, et alia nonnulla instantis temporis necessaria, prout petitis, ponamus.
PL 13, 19Aそれゆえ、神と使徒ペトロの助けを得て始めよう(Innoc. ep. 2)。使徒職と司教職はペトロによってキリストにあって始まりを得たからである。しばしば多くの訴訟が起こったが、それはある者たちにあっては訴訟ではなく罪状であった。我々が確かめたところでは、それは愛によるよりも不正によって兄弟たちに課されたものである。今後はこのようなことが起こらないよう配慮されるべきである。そこで、聖なる父祖たちがニカイアの会議においても、またこの座においても定めた条項をいくつか掲げよう。これに支えられて、我々の兄弟であり同僚の司教たちが、主の助けにより敵の陰謀を免れるように。主が可能とした限り、これほどの悪の簡潔な要約を、少ない言葉で述べよう(Idem papa ep. 7)。そして、諸君の書簡の巻に見いだしたことを手短に取り上げ直し、諸君が求めるとおり、迫っている時のために必要なそのほかのことをいくつか掲げよう。
Documentum II, Caput I
第II項 第I章PL 13, 19BEst namque synodicis decretum institutis (Carth. III, c. 9; Milev. 19, Agath. Aur., etc.) ut nemo episcopum penes saeculares arbitros accuset, sed apud summos primates.
PL 13, 19B会議の定めによって(Carth. III, c. 9; Milev. 19, Agath. Aur., etc.)決まっている。何人も、司教を世俗の裁定者のもとで告発してはならず、最高位の首位の司教たちのもとで〔告発せよ〕。
Documentum II, Caput II
第II項 第II章PL 13, 19BSi quis adversus episcopum causam habuerit, non prius aliquos episcopos adeat, ut eum accuset, quam familiariter ei suam indicet querelam, et ab eo aut justam emendationem, aut rationabilem percipiat excusationem, ipsa nos instruente veritate: Si peccaverit in te frater tuus, vade, et corripe eum inter te et ipsum solum (Matth. XVIII) .
PL 13, 19Bもし司教に対して訴えを持つ者がいるなら、彼を告発するためにどの司教のもとへも行く前に、まず親しく自分の訴えを本人に告げ、本人から正当な改善か、道理にかなった弁明かを受け取らねばならない。真理自身が我々に教えるとおりである。「もしあなたの兄弟があなたに対して罪を犯したなら、行って、あなたと彼だけのところで彼を戒めよ」(マタイ18)。
Si te audierit, lucratus es fratrem tuum. Si te non audierit, adhibe duos vel tres tecum: et si non hos audierit, dic Ecclesiae (Luc. XVII) , id est, accusa eum publice, et non prius, et reliqua.
PL 13, 19C「もし彼があなたの言うことを聞き入れるなら、あなたは兄弟を得たのである。もし聞き入れないなら、二人か三人をあなたとともに連れて行け。もしその者たちの言うことも聞き入れないなら、教会に告げよ」(ルカ17)。すなわち、公に彼を告発せよ。それより前にではなく。以下略。〔底本は引照を「ルカ17」と刷る。引用はマタイ18の文言である。ミーニュも直前の文には Matth. XVIII を付している〕
Documentum II, Caput III
第II項 第III章PL 13, 19CSi quis episcopum post haec elegerit accusare, summis primatibus episcoporum suam indicet causam, et non saecularibus, qui magis ad pacem quam ad judicium eos revocent (Carth. IV, c. 26) , ut charitas in omnibus et ab omnibus custodiatur.
PL 13, 19Cもしこののち、司教を告発しようとする者がいるなら、司教たちの最高位の首位の司教たちに自分の訴えを告げねばならず、世俗の者たちにではない。首位の司教たちは、彼らを裁判よりもむしろ平和へと呼び戻すからである(Carth. IV, c. 26)〔qui … revocent の先行詞は定かでない。直前の「世俗の者たち」とも読めるが、文意から首位の司教たちと取った〕。愛がすべてのうちに、またすべての人によって守られるためである。
Si primates (5, qu. 2) accusatores episcoporum cum eis pacificare familiariter minime potuerint, tum tempore legitimo eos ad synodum canonice convocatam, non infra angusta tempora, canonice convocent, et non prius quam eis per scripta significent quid eis opponitur, ut ad responsionem praeparati adveniant.
PL 13, 19Cもし首位の司教たち(5, qu. 2)が、司教たちの告発者たちを彼らと親しく和解させることがどうしてもできなかったなら、そのときは、法にかなう時期に、教会法に従って召集された会議に、狭い期限の内にではなく、教会法に従って彼らを召喚せよ。何が彼らに対して提起されているかを文書で知らせる前には召喚してはならない。応答の準備をして出席できるようにするためである。
Nam si aut vi (Concil. Roman. V, sub Symmacho) , aut timore ejecti, aut suis rebus exspoliati fuerint, nec canonice evocari ad synodum possunt, nec respondere aemulis debent, antequam canonice restituantur, et sua eis omnia legaliter reddantur.
PL 13, 19Dもし暴力によって(Concil. Roman. V, sub Symmacho)、あるいは恐れによって追い出され、あるいは財産を奪われたなら、教会法に従って会議に召喚されることはできず、また敵対者たちに応答する義務もない。教会法に従って復位され、彼らのすべてのものが法に従って返されるまでは。
Documentum II, Caput IV
第II項 第IV章PL 13, 20ASi quis episcoporum fuerit suis rebus exspoliatus, aut a sua ecclesia vi aut timore expulsus, quod omni Christiano nomini est inimicum, oportet et decet episcoporum propositum semper prima fronte cedere, ut omnia quae ei ablata sunt, potestati ejus legaliter reddantur, et praesul prius restituatur, et postea non statim, sed diu et per spatiosa tempora suis potestative dispositis, et ad suam necessitatem praeparatis, ad tempus veniat ad causam: et si juste visum fuerit, accusatoribus respondeat suis.
PL 13, 20Aもしある司教が財産を奪われ、あるいは暴力または恐れによって自らの教会から追い出されたなら(これはキリスト教徒の名のすべてに反することである)、司教たちの〔訴えの〕企ては常にまず退くべきであり、またそれがふさわしい〔episcoporum propositum の意味は定かでない。司教たちに対して企てられた訴えを言うと取った〕。彼から奪われたものはすべて、法に従って彼の権限に返され、司教がまず復位され、そののち、すぐにではなく、長く広い期間にわたり、自らの事柄を権能をもって整え、自らの必要に備えたうえで、時が来て訴訟に臨むべきである。そして正当と見られるなら、自らの告発者たちに答えるがよい。
Documentum II, Caput V
第II項 第V章PL 13, 20ANulli infami (ex Aniano) atque sacrilego de quocumque liceat negotio adversus religiosum Christianum, quamvis humilis servilisque persona sit, testimonium dicere, nec de qualibet re, actione, aut inscriptione Christianum impetere.
PL 13, 20Aいかなる不名誉な者(ex Aniano)も、冒瀆者も、いかなる事案についても、敬虔なキリスト教徒に対して、たとえそのキリスト教徒が卑しい奴隷の身分の者であろうとも、証言することは許されない。またいかなる事柄についても、訴訟であれ告発状であれ、キリスト教徒を訴えることは許されない。
Documentum II, Caput VI
第II項 第VI章PL 13, 20BSi quis episcopus legitime accusatus, et supradicto ordine ad concilium canonice convocatus fuerit, absque ulla trepidatione ire debebit; et si ire non potuerit (Hadr. c. 5) , pro se legatum ad synodum mittat.
PL 13, 20Bもしある司教が、法にかなって告発され、上に述べた手順で、教会法に従って会議に召喚されたなら、何のためらいもなく赴かねばならない。もし赴くことができないなら(Hadr. c. 5)、自分に代わって使者を会議に送れ。
Documentum II, Caput VII
第II項 第VII章PL 13, 20BNullae causae a judicibus ecclesiasticis audientur (Idem, c. 11) , quae legibus non continentur, vel quae prohibitae esse noscuntur.
PL 13, 20B法に含まれていない訴え、あるいは禁じられていると知られている訴えは、教会の裁判官によって聴かれてはならない(Idem, c. 11)。
Documentum II, Caput VIII
第II項 第VIII章PL 13, 20BSi quis aliter non acquieverit, nisi ut episcopum accuset, supra taxato hoc tenore agere debebit, quia aliter rata non potest accusatio exsistere. Tunc primo accusati causam accusator apud primates canonice deferat (Carth. III, 7) .
PL 13, 20Bもし誰かが、司教を告発するほかに納得しないなら、上に定めたこの方式で行わねばならない。そうでなければ、告発は有効にはなりえないからである。そのとき、まず告発者は、教会法に従い、告発された者の事案を首位の司教たちのもとに持ち出せ(Carth. III, 7)。
Nec a communione prohibeatur accusatus, nisi ad electorum judicium canonice convocatus, infra tres aut sex vel plures menses pro suis rationem redditurus venire distulerit. Quod si probare potuerit, quod non noluerit, sed non potuerit venire, nihil ei nocebit.
PL 13, 20B告発された者は、選ばれた者たちの裁判に教会法に従って召喚され、三か月ないし六か月、あるいはそれ以上の期間内に、自分のことについて弁明するために出頭するのを延ばした場合でなければ、聖体の交わりから遠ざけられてはならない。もし、出頭しようとしなかったのではなく、できなかったのだと証明できるなら、何の不利も被らない。
Ille vero, qui vi aut timore a sede pulsus, aut suis rebus exspoliatus fuerit, non prius vocetur ad synodum, quam ei omnia legibus redintegrantur.
PL 13, 20C暴力または恐れによって座から追い出され、あるいは財産を奪われた者は、法に従ってすべてが回復されるまでは、会議に召喚されてはならない。
Et tamdiu in sede propria pacifice et potestative cuncta disponens resideat (Rom. V, sub Symmacho) , quamdiu expulsus vel exspoliatus carere visus est rebus (3, qu. 2; et in decret. Ivo., lib. XLIII, q. 3) .
PL 13, 20Cそして、追い出され、あるいは奪われて財産を欠いていたと見られたのと同じだけの期間(3, qu. 2; et in decret. Ivo., lib. XLIII, q. 3)、彼は自らの座に平和のうちにとどまり、権能をもってすべてを采配せよ(Rom. V, sub Symmacho)。
Cum autem ad judicium venerit, si voluerit et necesse fuerit, induciae ei petenti a patribus constitutae, absque impedimento concedantur, et judices a se electi tribuantur, ut in loco unde est ille qui accusatur, aut si alibi alicujus temerariae multitudinis vim metuerit, locum sibi congruum eligat, quo absque timore suos, si necessitas exposcerit, testes habere (Conc. Afric. c. 30) , et absque impedimento suam canonice sententiam finire valeat, quia multa per subreptionem evenire solent.
PL 13, 20Cさて、裁判に出頭した者が、望み、必要であるなら、父祖たちが定めた猶予期間が、彼の請求により妨げなく認められ、自らが選んだ裁判官たちが付与されるべきである。告発された者の出身の地で〔裁かれる〕よう〔底本は ut in loco unde est ille qui accusatur, aut si alibi… eligat。構文が崩れているらしく、「裁かれる」を補って解した〕、またもし別の場所でどこかの無謀な群衆の暴力を恐れるなら、自分にふさわしい場所を選ぶがよい。そこで恐れなく、必要が求めるなら、自らの証人たちを持つことができ(Conc. Afric. c. 30)、妨げなく自らの判決を教会法に従って終えることができるためである。多くのことが、不正な隠蔽によって生じるのが常だからである。
Documentum II, Caput IX
第II項 第IX章PL 13, 20DUt testificandi, vel accusandi licentia denegetur his qui Christianae religionis et nominis dignitatem, et suae legis vel sui propositi normam, aut regulariter prohibita, neglexerint (Anianus in c. 1 tit. 7, l. XVI Cod. Theod.) .
PL 13, 20Dキリスト教の宗教と名の尊厳、また自らの法と自らの決意の規範を、あるいは規則によって禁じられていることを軽んじた者たちには、証言し、あるいは告発する許可は拒まれねばならない(Anianus in c. 1 tit. 7, l. XVI Cod. Theod.)。
Documentum II, Caput X
第II項 第X章PL 13, 21AMultum derogatio praevalet quando derogatori creditur (Trip. III, 8; ex Socr. I, 31) . Ideo variis detrectationibus atque accusationibus non decet labefactari primatem, sed magis patrum regulis roborari (Dam. ep. ad Illyricos apud Theodor., II, 22) .
PL 13, 21A中傷は、中傷者が信じられるときには大いに力を持つ(Trip. III, 8; ex Socr. I, 31)。それゆえ、首位の司教は、さまざまな非難や告発によって揺さぶられるのはふさわしくなく、むしろ父祖たちの規則によって強められねばならない(Dam. ep. ad Illyricos apud Theodor., II, 22)。
Nec facile aut indifferenter suscipere accusationes praesumat, dicente Domino: Non suspicias vocem mendacii (Exod. XXIV) ; sed prius probare debet suspicionem et causam, aut quo animo hoc faciat, et postmodum suspicere: quia veritatis professionem (An. in lib. V Sent. Pauli, tit. 15, sent. 2) , propinquitatis, inimicitiae, timoris, amoris, odii et cupiditatis intentio impedire, et adversa fratribus irrogare solet.
PL 13, 21Aまた、告発を安易に、あるいは見境なく受け入れてはならない。主が言う。「偽りの声を受け入れてはならない」(出エジプト記24)〔底本の引照は Exod. XXIV。文言は出エジプト23章に当たるとみられる〕。まず疑いと事由を、あるいはどのような意図でこれを行うのかを確かめ、そののちに受け入れるべきである。親族関係、敵意、恐れ、愛着、憎しみ、貪欲の意図が、真理の言明(An. in lib. V Sent. Pauli, tit. 15, sent. 2)を妨げ、兄弟たちに害を加えるのが常だからである。
Documentum II, Caput XI
第II項 第XI章PL 13, 21APersonae (Hadr., 4 et 15) accusantium tales esse debent, quarum fides et conversatio et vita probabilis et absque reprehensione sit, et quae omni careant suspicione: quia et hoc, te praesente, ut bene nosti, in Nicaena synodo, propter malorum hominum infestationem, ab omnibus diffinitum est, licet pravorum hominum insidiis sint haec et alia quamplura deleta.
PL 13, 21A告発する者たち(Hadr., 4 et 15)は、その信仰、振る舞い、生活が是認でき非難の余地がなく、あらゆる疑いを免れている者でなければならない。あなたも、よく知っているとおり、あなたの立ち会いのもとで、ニカイアの会議において、悪人たちの攻撃のゆえに、すべての者によってこれは決められたからである。ただし、邪な者たちの陰謀によって、これもほかの多くのこれに類することも消し去られてしまった。
Documentum II, Caput XII
第II項 第XII章PL 13, 21BPrimates illi, et non alii sint, quam in Nicaena synodo sunt constituti. Reliqui vero, qui metropoles tenent sedes (Hadr. coll. 23) , archiepiscopi vocantur, et non primates, salva in omnibus apostolicae sedis dignitate, quae ei ab ipso Domino est concessa, et postea a sanctis patribus roborata.
PL 13, 21B首位の司教とは、ニカイアの会議で定められた者たちであり、ほかの者ではない。そのほかの、首都の座を保つ者たち(Hadr. coll. 23)は、大司教と呼ばれ、首位の司教とは呼ばれない。すべてにおいて使徒の座の尊厳は損なわれない。その尊厳は主自身から使徒の座に与えられ、のち聖なる教父たちによって確かなものとされた。
Documentum II, Caput XIII
第II項 第XIII章PL 13, 21BPrimo semper (Idem c. 15) in omni episcoporum accusatione, vita, persona et conversatio accusantium enucleatim inquiratur: et postmodum ea quae objiciuntur, fideliter pertractentur: quoniam nihil aliter fieri debet, nisi impetitorum prius requiratur fides, personae, vita et actus discutiantur: quia non debet, pravorum aut insidiantium hominum pernicie, vita lacerari innocentium.
PL 13, 21B司教に対するいかなる告発においても、まず常に(Idem c. 15)、告発する者たちの生活、人柄、振る舞いが細かく調べられ、そののちに、持ち出されたことが誠実に審理されねばならない。ほかのやり方で行われてはならず、告発する者たちの信頼性が先に調べられ、人柄、生活、行いが審理されなければならないからである。邪な者たち、あるいは陰謀を企てる者たちの害悪によって、無実の者たちの生活が引き裂かれてはならない。
Sane saepissime boni a malis persequuntur, qui non cessant suis calamitatibus aliis derogare. Ideo summopere providendum est ne haec fiant.
PL 13, 21C実に、善い者たちが悪い者たちによって迫害されることは、きわめてしばしばある。悪い者たちは自分たちの災いを理由に他の者たちを貶めることをやめないのである。それゆえ、このようなことが起こらないよう、最大限の注意が払われねばならない。
Documentum II, Caput XIV
第II項 第XIV章PL 13, 21CNullus servus (Carth. VII, c. 2) , nullus libertus, nullus infidus, nullus criminibus irretitus, nullus calumniator, nullus qui inimicitiis studet, nullus qui frequenter litigat (Hadr.
PL 13, 21Cいかなる奴隷も(Carth. VII, c. 2)、いかなる解放奴隷も、いかなる不誠実な者も、いかなる罪に絡め取られた者も、いかなる中傷者も、敵意に熱心な者も、しばしば訴訟を起こす者も(Hadr.〔出典の記載は次節に続く〕)
11 et 50, ex Carthaginensibus IV, 58, et VII, 2) , et ad accusandum vel detrahendum est facilis, nulla infamis persona, vel omnes, quos ad accusanda crimina publica leges publicae non admittunt, permittantur episcopos accusare; quoniam accusatores et accusationes, quas leges saeculi non recipiunt, qua ratione sacerdotalis eas recipere debet ordo, invenire nequeo, cum haec et in Nicaena synodo prohibita sint, et illi magis ab istis, non isti ab illis judicari debeant; et apostolus dicat: Spiritualis judicat omnia, ipse vero a nemine judicatur. (II Cor. II) .
PL 13, 21C(11 et 50, ex Carthaginensibus IV, 58, et VII, 2)、また告発や誹謗に容易な者も、いかなる不名誉な者も、あるいは公の法が公の罪状の告発に受け入れない者はすべて、司教を告発することを許されてはならない。世俗の法が受け入れない告発者や告発を、司教の身分がいかなる理由で受け入れるべきなのか、私には見いだせない。これらはニカイアの会議でも禁じられており、むしろその者たちがこの人々によって裁かれるべきであって、この人々がその者たちによって裁かれるべきではない。使徒も言う。「霊の人はすべてを判断するが、自分自身はだれからも判断されない」(二コリント2)〔底本の引照は II Cor. II。文言はコリント一2:15 に当たるとみられる〕。
Documentum II, Caput XV
第II項 第XV章PL 13, 21DHaeretici, a quibus nimium opprimimur, excommunicatique, homicidae, malefici, fures, sacrilegi, raptores, venefici, adulteri, et qui raptum fecerint, vel falsum testimonium dixerint, seu qui ad sortilegos magosque concurrerint (Hadr. coll. 63) , nullatenus ad accusationem vel ad testimonium erunt admittendi.
PL 13, 21D異端者たち(我々は彼らにあまりに圧迫されている)、破門された者たち、殺人者、悪事を働く者、盗人、冒瀆者、強奪者、毒を盛る者、姦通者、また略奪を行った者、あるいは偽証をした者、あるいは占い師や魔術師のもとへ走った者(Hadr. coll. 63)は、決して告発にも証言にも受け入れられてはならない。
Documentum II, Caput XVI
第II項 第XVI章PL 13, 22ANec ita in ecclesiasticis agendum est negotiis, sicut in saecularibus (S. Leo, ep. 54) . Nam in saecularibus postquam legibus vocatus venerit, et in foro decertare coeperit aliquis, non licet ante peractam causam recedere: in ecclesiasticis vero, dicta causa, recedere licet, si necesse fuerit, aut si se praegravari viderit.
PL 13, 22A教会の事柄は、世俗の事柄のように扱われてはならない(S. Leo, ep. 54)。世俗の事柄では、法によって召喚されて出頭し、法廷で争い始めた者は、訴訟が終わる前に退くことは許されない。教会の事柄では、訴えが述べられたのちは、必要であれば、あるいは自分が不当に重荷を負わされていると見るなら、退くことが許される。
Documentum II, Caput XVII
第II項 第XVII章PL 13, 22AQuoties episcopus (Hadr. 27) super certis accusatur criminibus, si tales fuerint accusatores, qui juste et canonice recipi debeant, legitima in synodo, suo in tempore congregata, ab omnibus canonice audiatur, qui sunt in provinciis, episcopis.
PL 13, 22A司教が、何らかの罪状で告発されるたびに(Hadr. 27)、もし告発者たちが、正当にまた教会法に従って受理されるべき者たちであるなら、時に応じて召集された正規の会議において、教会法に従って、その属州の司教たちすべてによって聴かれねばならない。
Quod si legitimi non fuerint accusatores, non fatigetur episcopus: quia sacerdotes ad sacrificandum vacare debent, non ad litigandum.
PL 13, 22Bもし告発者たちが正規の者でなければ、司教は煩わされてはならない。司教たちは生贄を捧げる務めに専念すべきであって、訴訟に専念すべきではないからである。
Nec illi, qui throni Dei vocantur (conc. Tolet. XI, c. 5) , pravorum hominum insidiis turbari debent, sed libere Christo Domino famulari.
PL 13, 22B神の座と呼ばれる者たち(conc. Tolet. XI, c. 5)は、邪な者たちの陰謀によって乱されてはならず、自由に主なるキリストに仕えねばならない。
Documentum II, Caput XVIII
第II項 第XVIII章PL 13, 22BQuamquam comprovincialibus episcopis una cum eorum metropolitano, suae provinciae causas episcoporum liceat charitative et concorditer agitare, non tamen (sicut in praedicta, te praesente, constitutum est synodo) licet definire absque Romani pontificis auctoritate.
PL 13, 22B同じ属州の司教たちは、自分たちの首都大司教とともに、自らの属州の司教たちの事案を、愛をもって心を一つにして検討することは許されるが、しかし(先に述べた、あなたの立ち会いのもとで定められた会議にあるとおり)ローマの教皇の権威なしに決着をつけることは許されない。
Quod si secus a quibusdam praesumptum fuerit, ipsi qui hoc egerint, suae praesumptionis suscipiant damnum: et illi, qui ab eis perperam excommunicati aut damnati fuerint, auctoritate hujus sanctae sedis, et beati praeceptoris nostri clavigeri Petri potestate solvantur, atque restituantur.
PL 13, 22Bもし誰かによって別のやり方で行われたなら、これを行った者たち自身が自らの僭越の損失を被り、彼らによって不当に破門あるいは断罪された者たちは、この聖なる座の権威と、我々の福者なる師、鍵を持つペトロの権能によって、解かれ、復位されねばならない。
Ipse enim ait Dominus: Quaecumque solveris super terram, erunt soluta et in coelis (Matth. XVI) .
PL 13, 22C主自身が言うからである。「あなたが地上で解くものは何であれ、天でも解かれる」(マタイ16)。
Documentum II, Caput XIX
第II項 第XIX章PL 13, 22CQuoties episcopi se a suis comprovincialibus, (Hadr. 6 et 18, ex can. 7 conc. Sardicensis) vel a metropolitano putaverint praegravari, aut eos suspectos habuerint, mox Romanam appellent sedem, ad quam eos absque ulla detentione, aut suarum rerum ablatione, libere ire liceat.
PL 13, 22C司教たちが、自分の同じ属州の者たちから、あるいは首都大司教から(Hadr. 6 et 18, ex can. 7 conc. Sardicensis)不当に重荷を負わされていると思い、あるいは彼らを疑わしいと思うたびに、すぐさまローマの座に訴えるがよい。その座へは、いかなる拘留も、自らの財産の没収もなしに、自由に赴くことが許される。
Et dum praedictam Romanam matrem appellaverint Ecclesiam, aut ab ea se audiri exposcerint, nullus eos aut excommunicare, aut eorum sedes subripere, aut eorum res auferre, aut aliquam eis vim inferre praesumat, antequam eorum causa Romani pontificis auctoritate finiatur.
PL 13, 22Cそして、先に述べたローマの母なる教会に訴え、あるいはその教会によって聴かれることを求めたとき、何人も、彼らを破門し、あるいは彼らの座を奪い、あるいは彼らの財産を取り上げ、あるいは何らかの暴力を加えることを、彼らの事案がローマの教皇の権威によって決着するまで、あえてしてはならない。
Quod si aliter a quoquam praesumptum fuerit, nihil erit, sed viribus carebit. Nam nec hoc perperam praesumimus, sed et ipsum in Nicaena synodo constitutum, et antecessores nostros egisse, bene, Athanasi, nosti: quoniam quando tu et Paulus Constantinopolitanus, Asclepius Gazae, et Lucianus Adrianopolites, ab Orientalibus episcopis, inconsulto sanctae memoriae Julio praedecessore nostro, damnati estis, et ad eum quasi ad totius orbis caput (ut semper huic sedi sanctae licitum fuit) confugistis, cognita eorum nequitia (Trip. IV, 15, ex Soz. III, 7) , et vestra justitia, vos in communionem suscepit, et omnium vestrum curam gerens, propter sedis propriae dignitatem, suas singulis reddens ecclesias.
PL 13, 22Dもし誰かによって別のやり方で行われたなら、それは無効であり、効力を欠く。我々はこれをあえて不当に行うのではなく、これはニカイアの会議でも定められ、我々の前任者たちも行ったことである。アタナシオスよ、あなたはよく知っている。あなたと、コンスタンティノポリスのパウロ、ガザのアスクレピオス、アドリアノポリスのルキアノスが、東方の司教たちによって、聖なる記憶の我々の前任者ユリウスに諮られずに断罪されたとき、諸君は、いわば全世界の頭のもとへ逃れるように、彼のもとへ逃れた(この聖なる座には常にそれが許されていた)。彼らの邪悪さ(Trip. IV, 15, ex Soz. III, 7)と諸君の義を知って、彼は諸君を聖体の交わりに迎え入れ、諸君すべてに配慮して、自らの座の尊厳のゆえに、それぞれに自らの教会を返した。
Orientalibus scripsit, culpans eos, quod non recte tractassent viros inculpabiles de suis ecclesiis expellentes, et constituta Nicaeni concilii minime conservantes.
PL 13, 23A彼は東方の人々に書き送り、咎のない人々を彼らの教会から追い出し、ニカイアの会議の定めをまったく守らず、正しく扱わなかったとして、彼らを責めた。
E quibus ad certum diem nonnullos sibimet adesse praecepit, ut de talibus praesumptionibus certam redderent rationem, et coram eis ostenderet, justum se super eis protulisse decretum.
PL 13, 23A彼らのうちの何人かに、定めた日に自分のもとへ出頭するよう命じ、そのような僭越について確かな釈明をさせ、彼らの前で、彼らについて正しい決定を下したことを示そうとした。
Interminatus est etiam non talia deinceps fratres esse passuros, et nisi ab hujusmodi praesumptionibus cessarent, a propriis esse gradibus eos recessuros.
PL 13, 23A彼はまた、兄弟たちがこのようなことをこののち被らないこと、そしてこのような僭越をやめなければ、彼らは自分たちの位階から退くことになると、警告した。
Tali enim hujus sanctae sedis privilegio tu et fratres tui proprias recepistis ecclesias, cum omnibus sibi pertinentibus.
PL 13, 23Aこの聖なる座のこのような特権によって、あなたとあなたの兄弟たちは、それに属するすべてのものとともに、自らの教会を取り戻したのである。
His enim et aliis quam plurimis documentis manifestum est, nullum damnari, aut suis exspoliari rebus debere episcopum, qui hanc sanctam sedem interpellaverit, aut sibi defensatricem adsciverit, donec judicium de eo nostrae apostolicae auctoritatis (Mart. I, consess. 2 conc. Later.) , hoc est, principis apostolorum Petri agnoscat, quia solummodo Christus Jesus huic sanctae sedi, id est, apostolicae, facere commisit, utpote quoniam solus atque prae omnibus praefatus princeps apostolorum creditus est, atque percipere meruit a rege regum Christo Deo claves regni coelorum (Matth. XVI) .
PL 13, 23Bこれらのこと、またほかの非常に多くの証拠によって明らかである。この聖なる座に訴え、あるいはこの座を自らの擁護者として迎えた司教は、いかなる者も、使徒としての我々の権威、すなわち使徒たちの筆頭ペトロの権威による、彼についての裁きが明らかになるまでは(Mart. I, consess. 2 conc. Later.)、断罪されてはならず、また自らの財産を奪われてはならない。キリスト・イエスが、この聖なる座、すなわち使徒の座にのみこれを行うよう託したからであり、使徒たちの筆頭である前述の者が、ただ一人、ほかのすべてに優って、王の王なるキリスト、神から、天の国の鍵(マタイ16)を託され、受け取るにふさわしいとされたからである。
Documentum II, Caput XX
第II項 第XX章PL 13, 23BDe induciis vero episcoporum (In decret. Ivo. lib. IV), super quibus consuluistis, diversas a patribus regulas invenimus institutas.
PL 13, 23B司教たちの猶予期間については(In decret. Ivo. lib. IV)、諸君が諮ったことであるが、父祖たちによってさまざまな規則が定められているのを我々は見いだした。
Quidam enim ad repellenda impetitorum machinamenta, et suas praeparandas responsiones, et testes confirmandos, et consilia episcoporum atque amicorum quaerenda, annum aut sex mandaverunt menses concedi, quidam autem annum, in quo plurimi concordant.
PL 13, 23Cある者たちは、告発者たちの策略を退け、自らの答弁を整え、証人たちを確かめ、司教たちや友人たちの助言を求めるために、一年あるいは六か月を認めるよう命じ、またある者たちは一年を命じた。後者に多くの者が一致している〔底本は annum aut sex mandaverunt menses concedi, quidam autem annum。「一年」が重複して読めるが、刷られたままに訳した〕。
Minus vero (Vide conc. Carth. III, cap. 7) quam sex menses non reperi, quia et laicis haec indulta sunt, quanto magis Domini sacerdotibus!
PL 13, 23C私は、六か月より短いものを見いだしていない(Vide conc. Carth. III, cap. 7)。平信徒にさえこれが許されているのだから、主の司教たちにはなおさらである。
Nam et a nostris antecessoribus, atque reliquis sanctis patribus multoties inhibitum est, ne quis Domini sacerdotibus detractationes irroget; quanto magis accusationes, non ex radice charitatis prolatas!
PL 13, 23C我々の前任者たちや、ほかの聖なる教父たちによって、何度も禁じられている。誰も主の司教たちに誹謗を浴びせてはならない。愛の根から出たのではない告発は、なおさらである。
Quiescite, inquiunt, et nolite persequi eos, qui perfecte Deo ministrant, quorum orationibus et terrena bella sedantur, et recedentium a Deo angelorum pelluntur incursus, quique omnes daemones, qui corrupti sunt, precum assiduitate confundunt (Trip. VII, 9) .
PL 13, 23C彼らは言う。「静まれ。神に完全に仕える者たちを迫害してはならない。彼らの祈りによって地上の戦いは鎮まり、神から離れる天使たちの襲来は退けられ、また堕落したすべての悪霊を、彼らは絶え間ない祈りによって辱めている」(Trip. VII, 9)。
Induciae namque non sub angusto tempore, sed sub longo spatio concedendae sunt, ut accusati se praeparare, et universos communicatores in provinciis positos convenire, testes praeparare, atque contra insidiatores se pleniter armare valeant.
PL 13, 23D猶予期間は、狭い期間ではなく、長い期間にわたって認められねばならない。告発された者が準備し、属州にいる交わりを同じくするすべての者を集め、証人たちを備え、陰謀を企てる者たちに対して十分に身を固めることができるためである。
Documentum II, Caput XXI
第II項 第XXI章PL 13, 23DJudices enim et accusatores esse debent, qui omni careant suspicione (Hadr., 15) , et ex radice charitatis suam desiderent promere sententiam.
PL 13, 23D裁判官と告発者は、あらゆる疑いを免れた者でなければならず(Hadr., 15)、愛の根から自らの判決を述べることを望む者でなければならない。
His ergo tam legaliter (Trip. IX, 14, ex Theod. V, 9) , quam et canonice prolatis, etiam omnium Christianorum reverentiam congaudere deposcimus, spirituali intercedente dilectione et timore dominico, per quem humana removetur offensio, et ecclesiarum aedificatio praeponitur universis, ut magis universi ad aedificationem fratrum laborent, quam ad damnationem; quoniam ait dominus: In hoc cognoscent omnes, quia mei estis discipuli, si dilectionem habueritis ad invicem (Joan. XIII) .
PL 13, 24Aそこで、これらが法にかなってまた教会法にかなって述べられたからには(Trip. IX, 14, ex Theod. V, 9)、すべてのキリスト教徒の崇敬もこれをともに喜ぶよう、我々は求める。霊の愛と主への畏れが間に立つならば、これによって人間の怒りは取り除かれ、諸教会の建設がすべてに先んじる。すべての者がむしろ兄弟たちの建設のために働き、断罪のために働くことのないためである。主が言うからである。「汝らが互いに愛を持つなら、それによって、すべての人は、汝らがわたしの弟子であることを知る」(ヨハネ13)。
Jam enim formam dedimus (Damasus, epist. 2, ex Trip. IX, 15; ex Theod. V, 10) , et a praedecessoribus nostris datam esse cognovimus, ut si quis se agnoverit Christianum, illud servet quod ab apostolis noscitur esse contraditum, dicente apostolo Paulo: Si quis vobis annuntiaverit praeter quod accepistis, anathema sit (Galat. I) .
PL 13, 24A我々はすでに規範を与え(Damasus, epist. 2, ex Trip. IX, 15; ex Theod. V, 10)、また我々の前任者たちによって与えられたことを知っている。それは、もし誰かが自らをキリスト教徒と認めるなら、使徒たちから伝えられたと知られていることを守るように、というものである。使徒パウロが言う。「もしだれかが、汝らの受けたものと違うことを汝らに告げ知らせるなら、その者は呪われよ」(ガラテヤ1)。
Christus enim Dei filius, Dominus noster, humano generi propria passione salutem plenissimam condonavit, ut nos liberaret (Rom. VIII) .
PL 13, 24B神の子キリスト、我々の主は、人類に、自らの受難によって、この上なく満ちた救いを授けた。我々を解放するためである(ローマ8)。
Et si Deus in tantum nos dilexit, ut etiam proprio filio non parceret, sed pro nobis omnibus illum traderet, ut nos liberaret: ut quid nos non diligimus fratres, aut eos temere judicamus, cum praedictus dicat apostolus: Nolite judicare invicem, sed hoc magis judicate, ne ponatis offendiculum fratri, vel scandalum (Rom. XIV) .
PL 13, 24Bもし神が、我々を解放するために、自らの子をさえ惜しまず、我々すべてのために彼を渡すほどに、我々を愛したのなら、どうして我々は兄弟たちを愛さず、あるいは彼らを軽率に裁くのか。前述の使徒が言っているのに。「互いに裁くな。むしろ、兄弟に妨げやつまずきを置くことのないよう、このことをこそ裁け」(ローマ14)。
Nam si illi qui fratres diligunt, ex Deo nati sunt, et vident Deum: quid ergo erunt illi, qui eos persequuntur, et eos detrahendo, machinando, accusando, infestando, damnare moliuntur?
PL 13, 24Bもし兄弟たちを愛する者たちが神から生まれ、神を見るのであるなら、彼らを迫害し、誹謗し、策を弄し、告発し、悩ませて断罪しようと企てる者たちは、いったい何者であろうか。
Si illi filii Dei, procul dubio hi filii sunt diaboli, qui semper, sicut leo rugiens circuit, quaerens quem devoret (I Pet. V) , ita fratres insequuntur, ut perdant.
PL 13, 24Bもし前者が神の子であるなら、疑いなく後者は悪魔の子である。彼らは常に、「吠えるライオンが呑み込む者を探して歩き回る」(一ペトロ5)ように、兄弟たちを滅ぼすために追い回す。
Qui vero adjuvare fratres refugiunt, majus peccatorum onus acquirunt, et fraternitatis solatio rei exsistunt. Vae, inquit propheta, qui potum dat amico suo, mittens fel suum (Abac. II) .
PL 13, 24C兄弟たちを助けることを避ける者は、罪のいっそう重い荷を負い、兄弟関係の慰めに対して咎ある者となる。預言者は言う。「災いなるかな、自らの胆汁を注いで、友に飲み物を与える者」(ハバクク2)。
Et iterum sapientissimus Salomon ait: Quoniam qui loquitur iniqua, non potest latere, nec praeteriet illum corripiens judicium.
PL 13, 24Cまた最も賢明なソロモンは言う。「不正を語る者は隠れることができず、懲らしめる裁きがその者を見逃すこともない」。
In cogitationibus enim impii interrogatio erit: sermonum autem illius ad Deum perveniet auditio, ad correptionem iniquitatum illius: quoniam auris zeli audit omnia, et tumultus murmurantium non abscondetur (Sap. I) .
PL 13, 24C「不敬な者の思いについては尋問があり、その者の言葉の聞き取りは神のもとに達し、その者の不正の懲らしめに至る。熱心な耳はすべてを聞き、つぶやく者たちの騒ぎは隠されないからである」(知恵の書1)。
Haec enim si amplecti voluissent proprio et sano sensu, ad reprobum minime laberentur, sed per Dei timorem sermonum suorum praecaventes custodiam, piam sanctorum Patrum definitionem sine quadam nocumenti praesumptione utique conservarent: quoniam dicit sacrum eloquium: Consilium bonum conservabit te, et mens bona custodiet te (Prov. II) .
PL 13, 24Cこれらを、もし自らの健全な分別をもって受け入れようとしたなら、彼らは邪悪な方へ決して滑り落ちることはなかったであろう。むしろ神への畏れによって自らの言葉の見張りを用心し、聖なる父祖たちの敬虔な定めを、害をなそうとするいかなる僭越もなしに、ともかくも守ったであろう。聖なる言葉が言うからである。「善き助言があなたを守り、善き思いがあなたを見守る」(箴言2)。
Non enim de fontibus (Maurus Caesenas, ep. in eodem conc.) salutiferis spiritualiter ad acquisitionem aeternae vitae procedunt tales accusationes et detractiones, atque ideo competenter nos B. Paulus admonens, ait: Non debere plus sapere, quam oportet sapere, sed sapere ad sobrietatem (Rom. XII) .
PL 13, 24Dこのような告発や誹謗は、救いをもたらす泉から(Maurus Caesenas, ep. in eodem conc.)、永遠の生命を得るために霊的に出てくるのではない。それゆえ福者パウロは、ふさわしく我々を戒めて言う。「悟るべきことを越えて悟ろうとしてはならず、節度をもって悟れ」(ローマ12)。
In definitione pietatis perduremus. Qui enim hanc praetereunt, non tantum ipsi sunt decidentes a corroboratione sua, sed insipientiae suae dereliquerunt omnibus memoriam, ut in his, in quibus peccaverunt, minime latere potuissent.
PL 13, 24D敬虔の定めに我々は堅く立ち続けよう。これを無視する者たちは、自分自身が自らの堅固さから脱落しているだけでなく、自らの愚かさについて、すべての人に記憶を残した。罪を犯したそのことについて、決して隠れおおせなかったであろうほどに。
Gloria enim et contumelia in loquela: et in lingua hominis, casus illius est (Eccles. V) .
PL 13, 25A「栄光も恥辱も言葉のうちにあり、人の舌のうちに、その人の転落がある」(シラ書5)〔底本の引照は Eccles. V。ここでの Eccles. は集会の書(シラ書)を指し、文言はシラ書5章に当たる〕。
Ideoque conveniens est, hanc quidem ostensionem reprehensionum illorum nostris actibus inseri, ne ulterius jam talia patiamini, seminantibus illis zizania et scandala, sed laetari in officiis et dogmatibus vestris mereamini.
PL 13, 25Aそれゆえ、彼らの非難のこの暴露を我々の記録に挿入するのがふさわしい。彼らが毒麦とつまずきを蒔くことによって、諸君がこののちもはやこのようなことを被らないためであり、むしろ諸君が自らの務めと教義のうちに喜ぶにふさわしくされるためである。
Igitur erubescant talia, et hujusmodi blasphemia subtrahere festinent, si noluerint a sacerdotali nostro collegio segregari, et a Christiani populi societate divelli.
PL 13, 25Aそこで彼らはこのようなことを恥じ、この種の瀆聖の言葉を取り除くことを急ぐがよい。もし我々の司教の団体から切り離され、キリスト教徒の民の交わりから引き離されることを望まないなら。
Licet namque de his plura et pernecessaria, quae in decretis sedis apostolicae et ab apostolis eorumque successoribus, nostris videlicet praedecessoribus, statuta inveniuntur, dicere et conscribere potuissemus, tamen melius nobis visum est, ut epistolam oratione claudamus (Julius ad ecclesiam Alex. Trip. IV, 29) .
PL 13, 25Aこれらについて、さらに多くの、きわめて必要なこと、使徒の座の教令の中に、また使徒たちとその後継者たち、すなわち我々の前任者たちによって定められていると見いだされることを、言い、書き記すことはできたであろう。しかし我々には、書簡を祈りで閉じるのがよいと思われた(Julius ad ecclesiam Alex. Trip. IV, 29)。
Deus omnipotens, et hujus unigenitus filius et Salvator noster Jesus Christus, hoc vobis tribuat incitamentum, ut omnibus fratribus et coepiscopis nostris, quibuscumque tribulationibus laborantibus, totis succurratis viribus, et cum eis compatientes, crucem ejusdem Domini Salvatoris portetis, ut veri ipsius discipuli coram omnibus appareatis, ut et vos, et qui vobiscum sunt, hic et in futuro possideatis meliora, quae oculus non vidit, nec in cor hominis ascenderunt, quae praeparavit Deus diligentibus se (I Cor. II) , per Dominum nostrum Jesum Christum, per quem et cum quo omnipotenti Deo Patri gloria in saecula saeculorum, amen.
PL 13, 25B全能の神と、その独り子、我々の救い主イエス・キリストが、諸君にこの励ましを与えるように。いかなる苦難に苦しんでいる我々の兄弟たち、同僚の司教たちをも、ことごとく力を尽くして助け、彼らとともに苦しんで、救い主なる同じ主の十字架を担い、諸君がすべての人の前でその真の弟子として現れるように。そうして諸君も、諸君とともにある者たちも、この世でも来るべき世でも、より善きものを所有するように。「目が見ず、人の心に上らなかったもの、神が自らを愛する者たちのために備えたもの」(一コリント2)。我々の主イエス・キリストによって。彼によって、また彼とともに、全能の神なる父に、世々に栄光があるように、アーメン。
Valere vos opto, fratres charissimi. Data idibus Februarii, Agario et Juliano viris clarissimis consulibus.
PL 13, 25C諸君が健やかであることを願う、最愛の兄弟たちよ。二月のイドゥスの日に発する。いとも輝かしい人アガリウスとユリアヌスが執政官であるとき。
Documentum III
第III項PL 13, 25CFelix sanctae universalis Ecclesiae papa, atque per gratiam Dei catholicae et apostolicae Ecclesiae urbis Romae episcopus, una cum sancto concilio nostro reverentissimorum sacerdotum, huc nobiscum convenientium (Martinus I papa in synodica conc. Later.) , in confirmatione piissimorum catholicae Ecclesiae dogmatum, et revelatione oppressorum fratrum, coepiscoporum videlicet nostrorum, qui rectam Nicaeni concilii tenent fidem, et qui fratres non infestant, universis spiritualibus fratribus nostris, et reliquis in sacerdotali collegio Domino consecratis, atque omni plenitudini Ecclesiae catholicae.
PL 13, 25C聖なる普遍の教会の教皇にして、神の恩寵によって、公同にして使徒的な教会、ローマ市の司教であるフェリクスが、ここに我々とともに集まった、いとも尊敬すべき司教たちの我々の聖なる会議とともに(Martinus I papa in synodica conc. Later.)、公同の教会のきわめて敬虔な教義を確かなものとし、またニカイア会議の正しい信仰を保ち、兄弟たちを悩ますことのない、すなわち我々の同僚の司教たちである、圧迫された兄弟たちの救援〔底本は revelatione。relevatione(救援)の誤りと取った〕のために、我々のすべての霊の兄弟たち、また司教の団体にあって主に奉献されたそのほかの人々、また公同の教会の全体に〔送る〕。
Gratia vobis et pax multiplicetur in confortatione et sancti Spiritus communione quatenus in eo proficientes, a gloria in gloriam, virtutes annuntiemus ejus, qui de tenebris nos vocavit in admirabile lumen suum (I Pet. II) , apud quem non est transmutatio, nec vicissitudinis obumbratio.
PL 13, 25D恩寵と平和が、諸君に慰めと聖なる霊の交わりにおいて増し加わるように。我々はそこで進みつつ、栄光から栄光へと、我々を暗闇から驚くべき自らの光へと呼んだ〔神〕の力を宣べ伝えよう(一ペトロ2)。神のもとには、変化も、移り変わりの影もない。
Portare, fratres, hortamur (Jac. I) , persecutiones et tribulationes patienter, ut ejus inveniamini filii, quem quotidie patrem vocatis Deum in coelis; et in eo vincatis omnia, qui propter nos vicit omnia: Qui etiam proprio filio suo non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum (Rom. VIII) .
PL 13, 26A兄弟たちよ、我々は勧める(Jac. I)。迫害と苦難を忍耐して担え。諸君が、日々「天にいる父」と呼ぶ神の子であると見いだされ、我々のためにすべてに勝った〔神〕にあって、すべてに勝つように。「〔神は〕自らの子をさえ惜しまず、我々すべてのために彼を渡した」(ローマ8)。
Imitatores quoque Dei convenit in omni verbo et opere imitari Deum (Maximus Aquileiensis, cons. 4 ejusdem conc. Later. anno 649 celebrati) .
PL 13, 26A神の模倣者であるなら、あらゆる言葉と行いにおいて神を模倣するのがふさわしい(Maximus Aquileiensis, cons. 4 ejusdem conc. Later. anno 649 celebrati)。
Ideoque illud oportet nos dicere, quod ipse de se perhibuit Dominus: Veniet princeps hujus mundi, et in me nihil inveniet (Joan. XIV) .
PL 13, 26Aそれゆえ、我々は、主自身が自分について証しした言葉を言うべきである。「この世の支配者が来るが、わたしのうちには何も見いださない」(ヨハネ14)。
Venerunt et illi qui vos et nos persequuntur, quia vos sine nobis persequi non possunt, quoniam unius Dei membra sumus, et unum illius sacerdotium per ejus sanctificationem retinemus, et in nobis de suis nihil invenerunt: quia quidquid sumus, gratia Dei sumus, licet propterea calumniari nos irrationabiliter studuerint, quod facere solent inimici, suam ex hoc cooperire dementiam properantes, quatenus per mendacium veritatem valeant obumbrare.
PL 13, 26A諸君と我々を迫害する者たちも来た。彼らは我々なしには諸君を迫害できないからである。我々は唯一の神の肢体であり、神の聖化によって唯一の司教職を保っており、我々のうちに彼らは自分のものを何も見いださなかった。我々の存在は何であれ神の恩寵によるものだからである。それでも彼らは我々を道理なく中傷しようとした。これは敵がよくすることであり、そうすることで自らの愚かさを覆い隠そうと急ぎ、偽りによって真理を覆い隠そうとするのである。
Scripsi enim vobis, inquit beatus apostolus, per multas lacrymas, non ut contristemini, sed ut sciatis, quam charitatem abundantius habeo in vobis (I Cor. II) .
PL 13, 26B「わたしは、多くの涙をもって、汝らに書き送った」と福者使徒は言う。「汝らを悲しませるためでなく、汝らに対して、わたしがいっそう豊かに愛を抱いていることを知らせるためである」(一コリント2)〔底本の引照は I Cor. II。文言はコリント二2:4 に当たるとみられる〕。
Etenim detrahentibus detrahere (Deusdedit Calaritanus ep. ibidem) non est bonum, ut non ad ea quae scripta sunt, commoti, injuriae certamen efficiamus.
PL 13, 26B中傷する者たちを中傷し返すことは(Deusdedit Calaritanus ep. ibidem)善いことではない。書かれたことに心を動かされて、侮辱の争いを作り出すことのないためである。
Non debemus omnino timere opprobrium hominum (Martinus I, cons. 3 ibidem) , neque eorum exprobrationibus vinci, quoniam hoc nobis Dominus jubet per Isaiam prophetam, dicens: Audite me, qui scitis judicium, populus meus, in quorum cordibus lex mea est (Isa. LI) .
PL 13, 26B我々は人々の非難をまったく恐れてはならず(Martinus I, cons. 3 ibidem)、彼らの罵りに打ち負かされてもならない。主が預言者イザヤを通して我々にこう命じているからである。「わたしに聞け、裁きを知る者たち、わたしの民よ、その心にわたしの律法がある者たちよ」(イザヤ51)。
Nolite timere opprobrium hominum, et blasphemias eorum ne timeatis (Psal. XLIII) . Considerantes etiam quod in psalmo scriptum est: Nonne Deus requiret ista? Ipse enim novit abscondita cordis, et cogitationes talium hominum, quoniam vanae sunt.
PL 13, 26C「人々の非難を恐れるな。彼らの冒瀆の言葉を恐れるな」(詩篇43)。また詩編に書かれていることをも考えよ。「神はこれを問い質さないだろうか。神は心の隠れたことを知っているのだから」。そして、このような人々の思いが空しいことをも〔知っている〕。
Vana autem locutus est unusquisque ad proximum suum, et labia dolosa in corde, et corde locuti sunt mala. Sed disperdet dominus universa labia dolosa, et linguam magniloquam. Qui dixerunt, labia nostra a nobis sunt: quis noster dominus est (Psal. XI) ?
PL 13, 26C「彼らはそれぞれ隣人に空しいことを語り、欺きの唇で、心からも悪を語った。しかし、主はすべての欺きの唇と、大言を吐く舌を滅ぼす。彼らは言った、『我々の唇は我々のものだ。我々の主人はだれか』」(詩篇11)。
Nam si haec in memoria retinerent, minime ad tantam prosilirent iniquitatem. Non enim ( ejusdem papae verba ) per probabilem et paternam doctrinam hoc faciunt, sed ut suam exerceant in servos Dei vindictam. Scriptum namque est: Via stulti recta in oculis ejus.
PL 13, 26Cもしこれらを記憶にとどめていたなら、彼らはこれほどの不正へ飛び出すことはなかったであろう。彼らは(同じ教皇の言葉)、是認できる父なる教えによってこれを行っているのではなく、神の僕たちに対して自らの復讐を遂げるために行っている。書かれているからである。「愚か者の道は、その目に正しい」。
Et sunt viae, quae videntur homini justae, novissima autem earum deducunt ad mortem (Prov. XII, XIV) . Nos enim qui haec patimur, judicio Dei (Conc. Rom. III, sub Symmacho) haec reservare debemus, qui reddet unicuique secundum opera sua (Jerem. XV) .
PL 13, 26D「人に正しく見える道がある。しかしその終わりは死へと導く」(箴言12、14)。我々はこれらを被る者として、これを神の裁きに(Conc. Rom. III, sub Symmacho)取っておかねばならない。神は「各人にその業に従って報いる」(エレミヤ15)。
Qui etiam per ministros suos intonuit, dicens: Mihi vindictam, ego retribuam (Rom. XII) . Vos enim in recta fide, et pura ac bona succurrite voluntate vicissim, nec aliquis a supplemento fratris subtrahat manum: quoniam in hoc, ait Dominus, cognoscent omnes, quia mei estis discipuli, si dilectionem habueritis ad invicem (Joan. XIII) .
PL 13, 26D神はまた自らの僕たちを通して雷のように告げた。「復讐はわたしのもの、わたしが報いる」(ローマ12)。諸君は、正しい信仰のうちに、純粋で善い意志をもって、互いに助け合え。だれも兄弟の補いから手を引いてはならない。主が言うように、「これによって皆が知る、汝らがわたしの弟子であることを、もし汝らが互いに愛を持つなら」(ヨハネ13)。
Unde et ipse per prophetam loquitur, dicens: Ecce quam bonum, et quam jucundum, habitare fratres in unum (Psal. CXXXII) . Spirituali dico (Paulus CP. ep. Monothelita ad Theodorum papam cons. 4 conc.
PL 13, 27Aそれゆえ、神自身も預言者を通して語る。「見よ、兄弟たちが一つになって住むことは、なんと善く、なんと快いことか」(詩篇132)。私は霊的な〔住まい〕について言う(Paulus CP. ep. Monothelita ad Theodorum papam cons. 4 conc.〔出典の記載は次節に続く〕)。
Later.) habitaculo et concordia, quae in Deo est, et unitate fidei hujus delectabilis, secundum veritatem inhabitaculi, quae videlicet in Aaron magis decorabatur, atque sacerdotalem induentibus dignitatem, sicut unguentum super caput, principalem intellectum irrigans, et usque ad ipsam extremam scientiam deducens.
PL 13, 27A(Later.)この住まい、神にある和合、この快い信仰の一致、住まいの真実にかなう一致は、アロンにおいていっそう飾られ、司教の尊厳を身にまとう者たちにおいて、頭に注がれる香油のように、主要な理解を潤し、最も端の知識にまで導くのである〔底本の構文は崩れているらしく、dico の目的語を「住まい」と取り、以下を並べて解した。ミーニュの脚注は quae videlicet の quae に qui、quod の異読を挙げる。quod と読めば、関係詞は前の事柄全体を受ける〕。
In hoc enim habitaculo benedictionem et aeternam vitam promisit Dominus. Hujus ergo propheticae vaticinationis meritum amplectentes, fraternam praesentem syllabam exposuimus, nostra propter charitatem minime quaerentes, aut quaesituri.
PL 13, 27Aこの住まいにおいて、主は祝福と永遠の生命を約束した。それゆえ、この預言の功を受け入れて、我々は兄弟としてのこの書簡を述べた。愛のゆえに、我々のことは決して求めず、これから求めることもない。
Non enim detrahentibus bonum est detrahere, aut palo, secundum vulgarem fabulam, excutere palum. Absit. Non sunt nostra ista: quapropter haec avertat divinitas.
PL 13, 27B中傷する者たちを中傷し返すことは善くない。俗の諺に言うように、杭を杭で打ち出すようなものである。断じて否。これは我々のものではない。それゆえ、神性がこれを遠ざけるように。
Non sunt edocti habitus nostri ita vincere, sed in patientia longanimitatis et spiritu humilitatis: quia sicut per duritiam minime (ut prophetice dicamus) purgatur nigella (Dan. III) , ita nec pacis soporatus fructus intelligentiae per asperitatem exprimitur.
PL 13, 27B我々の性向は、そのように勝つことを教えられておらず、むしろ寛容の忍耐と謙遜の霊によって勝つことを教えられている。(預言的に言うなら)黒種草は打つことによっては清められないように(ダニエル3)、平和の静められた理解の実も、荒々しさによって搾り出されることはない〔底本は pacis soporatus fructus intelligentiae。soporatus の係りは定かでないが、「平和の、静められた理解の実」と取った〕。
Propter hoc enim et verborum supportavimus colaphos, ut vel paulatim valeamus eum imitari, qui propter nos se humiliare dignatus est, et extremae illius ultionis per hanc plagam verba declinemus.
PL 13, 27Bこのために我々は言葉の平手打ちをも耐え忍んだ。我々のために身を低くすることをよしとした〔キリスト〕を、少しずつでも模倣できるように、またこの打撃によって、あの最後の報復の言葉を避けることができるように。
Audiamus ergo, et consentiamus Ecclesiae oratori, qui per linguam Spiritus sancti clara voce exclamat, dicens: Omnia vobis in charitate fiant (I Cor. XVI) . Ergo sive quaerimus, sive tantummodo dicimus, et tantummodo audimur, charitas intercedat.
PL 13, 27Bそれゆえ聞き、そして教会の弁士に同意しよう。この方は聖なる霊の舌を通して、はっきりした声で叫んで言う。「すべてのことを愛のうちに行え」(一コリント16)。それゆえ、求めるにせよ、ただ語るにせよ、ただ聞かれるにせよ、愛が間に立つように。
Ars aliqua existat ad compositionem concordiae boni et conjunctionem. Oportet enim, de Deo quaerentibus nobis spiritu rectitudinis mentis nostrae dinumerantes intentiones templum pacifice inhabitare in eum propter Dominum, qui per prophetam locutus est: Quaerens quaere, et apud me habita (Isa. XXI, juxta LXX) .
PL 13, 27C善い和合の構成と結合のために、何らかの術があるように。神について求める我々は、我々の心の正しさの霊によって、意図を数え上げつつ、主のゆえに、平和のうちに神を住まいとして神殿に住むべきだからである〔底本は oportet … dinumerantes intentiones templum pacifice inhabitare in eum propter Dominum。本文が崩れているらしく、「神殿に住む」と解した〕。この主は預言者を通して語った。「求める者は求めよ。わたしのもとに住め」(イザヤ21、七十人訳による)。
Speculum enim dedit nos Deus populo suo, et oportet eos, qui a Deo sunt deputati sacerdotium adipisci, ita in humilitate gressuum mentis adinvicem tendere, ut in melius aedificentur hi, qui ad nos respiciunt, quam (quod dicere piget) per nostram discordiam semitam pedum eorum concutere.
PL 13, 27C神は我々を、自らの民に対する鏡として与えたからである。神によって司教職を得るよう定められた者たちは、心の歩みの謙遜において互いに向かうのがふさわしい。そうして、我々を見る者たちが、善い方へと築かれるように。口にするのも憚られることだが、我々の不和によって、彼らの足の道を揺るがすことのないように。
Ad concordiam inclinemus nos ipsos, et unum in charitate sapiamus. Humilitatem veneremur, per quam apprehendi solet altitudo spiritus.
PL 13, 27D和合へと我々自身を傾けよう。そして愛において一つのことを思おう。謙遜を尊ぼう。霊の高みは、それによって捉えられるのが常だからである。
Si enim amplius usque adhuc taciturnitatem, quam verborum garrulitatem dileximus, hoc quidem bene habere arbitrati sumus, ne scriptis vestris reciproca respondentibus, injuriae fomitem exhortemur, et pusillanimitate dijudicemur ab eo, qui omnia ad charitatem dirigere promulgavit.
PL 13, 27D実際、我々はこれまで、言葉の饒舌よりも沈黙をいっそう愛してきた。そしてこれを善いことと思ってきた。諸君の文書に応酬して、不正の火種をかき立てることのないように、またすべてを愛へと向けることを告げた者に、臆病さのゆえに裁かれることのないようにである。
Oravimus vero et tunc ostium circumstantiae labiis nostris imponi, et verbum insonitum concipere potius quam verbum sonabile: et hoc tamen mihi donum est a domino, et factus sum sicut homo non audiens, et non habens in ore suo redargutiones (Psal. XVII) .
PL 13, 28A我々はそのときもまた祈った。取り巻く戸が我々の唇に置かれるように、音のない言葉をむしろ胸に宿すように、音のする言葉でなく。「しかし、このことも主からわたしへの賜物である。わたしは聞こえない人のようになり、口に反論を持たない者となった」(詩篇17)。
Sed quia tempus est loquendi et tempus tacendi (Eccles. III) , aperio verbum, et claudo ostium per taciturnitatem, competenter exorans: Domine, labia mea aperies, et respondeam exprobrantibus mihi verbum (Psal. L, CXVIII) .
PL 13, 28Aしかし、「語るに時があり、黙るに時がある」(コヘレトの言葉3)ので、わたしは言葉を開き、沈黙の戸を閉じて、ふさわしく祈る。「主よ、汝はわたしの唇を開く。そして、わたしは、わたしを辱める者に言葉を返そう」(詩篇50、118)。
Licet enim tacuissemus, non semper tamen tacebimus, adaperiente nobis domino claves verbi.
PL 13, 28A我々は黙っていたが、常に黙っているわけではない。主が我々に言葉の鍵を開いているからである。
Igitur directi in praesenti a beatitudine fraternitatis vestrae apocrisarii, post multas factas inter nos de ecclesiastica requisitione dissonantes sermocinationes, in fine ad hoc pervenerunt, admonentes nos atque hortantes interpretari unius veri Christi Dei nostri voluntatis intellectum, atque hujusmodi interpretationem destinare vestrae sacratissimae venerationi.
PL 13, 28Aさて、諸君の兄弟団の至福から現在遣わされた使節(アポクリシアリオス)たちは、教会の調査について我々のあいだで多くの食い違う話し合いが行われたのち、ついにこのことに至った。彼らは我々に、唯一の真なるキリスト、我々の神の意志の理解を解き明かし、その解き明かしを諸君のいとも聖なる崇敬に送るよう、勧め促したのである。
Nos autem acceptam habentes bonae conscientiae praedictorum venerabilium virorum admonitionem, cognoscentes autem et quae principatus apostolorum summitas docet (I Pet. III) , paratos esse ad satisfactionem omni poscenti verbum de spe, quae in nobis est, secundum Dei timorem, mansuetudinemque ad bonam scientiam temperantes, super tali tantummodo requisitione mentem nostram per has syllabas exponimus, superfluam exercitationem et altercationem verborum, propter satietatem et praesentis temporis incongruitatem, declinantes ac praecaventes, nihil omnino aliud intelligentes, aut proferentes vel dicentes, quam quod audivimus et cognovimus a sanctis et universalibus magnis apostolis, eorumque successoribus, et patres nostri enarraverunt nobis, et audientes praedicavimus, ad supernam tendentes vocationem.
PL 13, 28B我々は、先に述べた尊敬すべき人々の勧めを善き良心にかなうものとして受け入れ、また使徒たちの首位の頂点が教えること(一ペトロ3)をも知っている。すなわち、自分たちのうちにある希望について言葉を求めるすべての者に対し、神への畏れと柔和をもって、善き知識に調和させつつ、弁明する用意があるべきことを。そこで、ただこの調査についてのみ、これらの書簡によって我々の思いを述べる。余計な論議と言葉の争いは、飽きと現在の時の不適当のゆえに避け、またあらかじめ警戒する。我々は何ひとつ、聖なる普遍の大使徒たちとその後継者たちから聞き、知ったこと、また我々の教父たちが我々に語り告げたこと、そして聞いて宣べ伝えたこと以外には、悟りも、述べも、語りもしない。我々は天の召しへと向かっているのである。
Nostrum est studium, ubi pacis constitutio manet his, qui in stadio pietatis sunt, bene unica gloria intercessori tribuitur et corona. Deo manifestati sumus, qui judicat omnia, et comprobat.
PL 13, 28C平和の定めが、敬虔の競技場にいる者たちのもとにとどまるところで、唯一の栄光と冠が仲介者に帰せられるのは善いことであり、そこに我々の熱意がある〔底本は Nostrum est studium, ubi pacis constitutio manet his, qui in stadio pietatis sunt, bene unica gloria intercessori tribuitur et corona。本文が崩れているらしく、このように解した〕。我々は、すべてを裁き、確かめる神に対して明らかにされている。
Non jurgialiter stamus, non ad contradictionem respicimus, nec favorem inanem amplectimur: sed in verbo Dei proposito, hujusmodi requisitionis resolutionem fecisse dignoscimur, confidentes quoniam pacis Dominus Deus ad alterutrum nostrorum unitatem et dilectionem conservabit in gloria ejus benignissimae majestatis.
PL 13, 28C我々は争うために立っているのではなく、反論に目を向けているのでもなく、空しい好意を抱いているのでもない。神の言葉が示されたところで、この種の調査の解決を行ったと認められる。平和の主なる神が、互いの一致と愛を、自らのいとも慈愛深い威厳の栄光のうちに保つことを我々は確信している。
Omnem cum vestra beatitudine in Christo existentem fraternitatem, tam nos, quam qui nobiscum sunt, multum salutamus. Data 8 kalend. Novembris, Philemone et Attico viris clarissimis consulibus.
PL 13, 28D諸君の至福とともにキリストにあるすべての兄弟団に、我々も、我々とともにいる者たちも、深く挨拶を送る。十一月の朔日の八日前に発する。いとも輝かしい人フィレモンとアッティクスが執政官であるとき。