ファウスティヌスfl. 380s

De Trinitate, sive De fide contra Arianos › 全文

De Trinitate, sive De fide contra Arianos 全文

Faustinus the Luciferian · PL 13, 37B–80B

Prooemium

冒頭 (Prooemium)PL 13, 37B
1

FAUSTINUS AUGUSTAE FLACCILLAE. Reginam te orbis Romanus suspicit: et quia jam nihil est, quo amplius credere debeas in rebus humanis, sublimitatibus non contenta terrenis, sacra in Deum fide coelestia desideras possidere, quae verus Filius Dei, in se pie credentibus pollicetur.

PL 13, 37B

ファウスティヌスより皇后フラッキラへ。ローマ世界はあなたを后として仰いでいる。そして人間の事柄においてはもはやこれ以上に信ずべきものは何もないゆえに〔quo amplius credere debeas の文意は定かでない。字のとおりに訳したが、credere は crescere(さらに昇る)の誤りかもしれない〕、あなたは地上の高みに満足せず、神への聖なる信仰によって天のものを所有することを望んでいる。それは神のまことの子が、彼を敬虔に信ずる者たちに約束するものである。

2

Et haec quasi una de sapientissimis elaboras, intelligens omnem hanc regni sublimitatem nihil profuturam, si non ad coelestem gloriam consequendam verae fidei cognitione et defensione contendas.

PL 13, 37B

そしてあなたは、いわば最も賢い女たちの一人として、これに励んでいる。この王権の高みのすべては、もしあなたが天の栄光を得るために、真の信仰の認識と擁護に努めないならば、何の益ももたらさないと悟っているからである。

3

Et tamen apparet, quam grata sis in Christo Deo et Domino nostro, qui vobis hoc regnum tribuit; cum sollicita interrogatione perquiris, quomodo capitula illa solvantur, quae ab Arianis adversus Catholicos sacrae legis interpretationibus opponuntur.

PL 13, 37B

それでも、我々の神にして主なるキリストにおいて、あなたがいかに感謝の念を抱いているかは明らかである。キリストは諸君〔皇帝夫妻〕にこの王国を授けた。あなたは気遣わしい問いをもって、アレイオス派が聖なる律法の解釈をもって公同の信徒たちに対して持ち出すあの論点が、いかにして解かれるのかを尋ねているのだから。

4

Habens affectum verae fidei, cupis, prout possibile est, intelligere, quod fideliter credis. Quia et tunc magis anima religiosa, velut divinis epulis pascitur, cum quod credit, intelligit.

PL 13, 37B

真の信仰への思いを抱いて、あなたは、できる限り、忠実に信ずるものを理解することを望んでいる。なぜなら、信ずるものを理解するとき、敬虔な魂はいっそう、いわば神の饗宴に養われるからである。

5

Sed et cum exsecreris impias voces haereticorum, tamen religioso studio instrui adversus eos desideras, ut et rationem jam respuas: ne hoc quod exsecraris, quasi ex regni potentia, praesumptionis videatur esse, non probationis.

PL 13, 37C

またあなたは、異端者たちの不敬虔な言葉を忌み嫌いながらも、敬虔な熱意をもって、彼らに対して教えを受けることを望んでいる。それは、〔彼らの言葉を〕理によってもすでに退けるためであり、あなたが忌み嫌うものが、あたかも王権の力から出たかのように、証明によるのではなく独断によると見えることのないためである〔底本は ut et rationem jam respuas。このままでは「理をも退ける」となって文意が通らないので、「理によっても退ける」の意に解した〕。

6

Sed huic tam pio, tam necessario et pulcherrimo desiderio tuo, etsi me imparem vides, tamen ut resistens obviam venire non audeo.

PL 13, 37C

しかし、あなたのこの敬虔で、必要で、このうえなく美しい望みに対して、たとえ私が力不足であるとあなたが見ようとも、それでも逆らう者として〔あなたの前に〕出ることを、私は敢えてしない。

7

Confiteor enim quod hac me inhabilis conscientia, et imperitia squalidi sermonis suffundit, ut taceam: hac fervor fidei, periculum credit esse si taceam: quomodo enim periculum non videtur, si adversus hostem impium provocati conscientia eloquendi, quae verecundia, quasi terga vertamus?

PL 13, 37C

私は告白する。一方では、己の不適格の自覚と、粗野な言葉の未熟とが、黙せよと私を赤面させる。他方では、信仰の熱情が、もし私が黙すれば危険であると考える。実際、不敬虔な敵に対して挑まれながら、語ることについての〔力不足の〕自覚から、すなわち羞恥から、いわば背を向けるとすれば、どうして危険と見えないことがあろうか〔底本の conscientia eloquendi, quae verecundia は文が詰まっている。quae verecundia を「それは羞恥である」の挿入と取り、上のように解した〕。

8

Maxime, cum in causa fidei non sermonum sublimitas requirenda est, quando ipsa sola testimonia divina sufficiant, quae potius operantur, quam quaevis fecundior eloquentia.

PL 13, 37D

とりわけ、信仰の事柄においては、言葉の高みが求められるべきではない。神の証言そのものだけで十分なのであって、それはどんなに豊かな雄弁よりも、むしろ働きをなすからである。

9

Sed nec vitiorum conscientia cogitanda est, quando potius relevatur, si primo Deum non trepidet confiteri, exemplo illius evangelici latronis, qui quo die confessus est Deum, ipso die meruit cum eo in paradisum, quem confessus fuerat, introire.

PL 13, 37D

また、過ちについての良心の負い目を思い煩うべきでもない。むしろ、まず神を告白することを恐れないならば、その負い目は軽くされるのだから。福音書の例の盗人にならうがよい。彼は神を告白したその日に、自分が告白したその神とともに楽園に入るに値したのである。

10

Incipiamus ergo, obedientes religiosissimis praeceptis tuis, collidere cum adversario, non quidem de nostris viribus praesumentes, sed habentes fiduciam de praesidiali patrocinio Salvatoris, adversus quem more gentilium et furore Judaeorum, bellum exagitat impietas haereticorum.

PL 13, 38B

それゆえ、あなたのこのうえなく敬虔な命令に従って、敵対者と渡り合うことを始めよう。我々自身の力を当てにするのではなく、救い主の守りの庇護に確信を置いてである。異端者たちの不敬虔は、異邦人のやり方とユダヤ人の狂暴とをもって、その救い主に対して戦いをかき立てているのだ。

11

Sed quia in his quae scribere dignata es ex persona haereticorum, vidi plurima esse confusa, ut videreris mihi non plenius nosse quae asserant Ariani; melius opinatus sumpsi primum liquido palam lacere quomodo credant, et quomodo sub ambiguitate sermonis simplices animas capiant; et tunc maxime, cum sub communi confessione impia sua verba commendant: quia et tunc demum ad solutionem fidelis responsio manifesta est, si prius sacrilegae sectae impia tergiversatio propaletur.

PL 13, 38B

しかし、あなたが異端者たちの立場から書き送った事柄の中に、多くの混乱があるのを私は見て、アレイオス派が主張することをあなたがより十分には知らないのではないかと思われた。そこで、より良いと考えて、まず彼らがいかに信じているか、またいかに言葉の曖昧さのもとで素朴な魂を捕らえるかを、明白に、公然と〔示す〕ことにした〔底本は liquido palam lacere。palam facere の誤りと読む〕。とりわけ、共通の告白のもとに自分たちの不敬虔な言葉を推奨するときについてである。なぜなら、まず瀆聖の党派の不敬虔な言い逃れが露わにされてこそ、そのときになって初めて、解決のための忠実な応答が明らかになるからである。

Caput I

第I章PL 13, 38C
1

De professione impia Arianorum. I. Ariana impietas asserit multa nobiscum quidem iisdem sermonibus, sed non iisdem sensibus (confitetur), cum ad divinae fidei confessionem vocatur.

PL 13, 38C

アレイオス派の不敬虔な告白について。――I. アレイオス派の不敬は、神への信仰の告白へと呼び出されるとき、我々と同じ言葉で多くのことを主張する(告白する)が、同じ意味においてではない。

2

Nam iisdem quibus et nos vocibus personat Deum Patrem, et Deum Filium, et omnia a Deo Patre per filium facta, et filium ante saecula genitum.

PL 13, 38C

なぜなら、我々と同じ言葉で、神なる父、神なる子、万物が神なる父から子を通して造られたこと、子が諸世に先立って生まれたことを、声高に唱えるからである。

3

Sed cum nobiscum per haec verba concordet, nihilominus sacrilegis verborum interpretationibus a piis Ecclesiae catholicae sensibus abrumpit, ita dicens patrem, ut non vere genuerit: ita filium quoque pronuntians, ut apud eum adoptione, non natura sit filius, id est, ut aliunde ad filii nomen assumptus, non vere de Deo Patre sit genitus.

PL 13, 38C

しかしこれらの言葉において我々と一致していながら、それでもなお、言葉についての瀆聖的な解釈によって、公同の教会の敬虔な意味から断ち切れている。すなわち、父をそのように言って、父がまことに生んだのではないとし、子をもそのように宣言して、その父のもとで子は本性によってではなく養子縁組によって子であるとする。つまり、どこか別のところから子の名へと受け取られたのであって、まことに神なる父から生まれたのではない、というのである。

4

Nam licet et ante saecula filium natum esse fateatur, tamen ei initium tribuit dicendo, Erat quando non erat.

PL 13, 38D

なぜなら、子が諸世に先立って生まれたことは認めるにしても、それでも「存在しなかったときがあった」と言うことによって、子に始まりを割り当てているからである。

5

Sed et sic quoque per eum facta dicit universa, ut eum asserat ex nullis exstantibus substitutum, quia praesumpsit non vere de Deo Patre genitum: et inde est, quod ita vult habere persuasum, Christum Deum quidem esse, sed non verum, cui initium deputetur; et filium quidem ita, ut factus intelligatur esse, non natus.

PL 13, 38D

さらにまた、万物が子を通して造られたと言うときも、子を、存在するもののいずれからでもなく据えられたものと主張するためにそう言うのである。子がまことに神なる父から生まれたのではないと、あらかじめ決めてかかったからである。そこから、キリストは神ではあるがまことの神ではなく、始まりを割り当てられる者だと信じ込ませようとし、子ではあってもそれは、造られたと解される子であって、生まれた子ではないとするのである。

6

Si quidem non vere de patre natus est, sed de nihilo substitutus; ob hoc quoque et mutabilem credit, quia in fide ejus non vere Deus, non verus filius est: et ut hos impios sensus apud ignaros vel simplices commendet, adhibet quoque, ut sibi videtur, Scripturarum divinarum testimonia, dicens ex persona Sapientiae probatum, Dominus creavit me initium viarum suarum in opera sua (Prov. VIII, 22) .

PL 13, 39A

実際、父からまことに生まれたのではなく、無から据えられたのだとすれば、このゆえに彼は子を変わりうるものとも信じている。彼の信仰においては、子はまことの神でもなく、まことの子でもないからである。そして、これらの不敬虔な考えを無知な者や素朴な者に推奨するために、彼は、自分に見えるかぎりで、神の聖典の証言をも用い、知恵の立場から語られた言葉として、「主は私を、その業のために、その道の初めとして造った」と証明したと言う(箴言8:22)。

7

Christum autem sapientiam esse Apostolus quoque confirmat dicendo, Christum Dei virtutem, et Dei sapientiam (I Cor. I, 24) .

PL 13, 39A

ところが、キリストが知恵であることは、使徒もまた、「キリストは神の力、神の知恵である」と言って確証している(一コリント1:24)。

8

Constat ergo Christum, qui est, Apostolo interprete, sapientia, esse creaturam: (et jam, inquit,) consequens est, ut non sit verus Deus, qui sit creatura: jam nec verus filius, qui non sit a Deo genitus, sed creatus: erat ergo, quando non erat. II.

PL 13, 39B

「それゆえ、使徒を解釈者として知恵であるキリストが、被造物であることは確定する。(そしてすでに、と彼は言う、)被造物である者がまことの神でないことは帰結する。すでに、神から生まれたのではなく創造された者が、まことの子でもないことも帰結する。それゆえ、存在しなかったときがあったのだ」と。II.

9

Haec sunt nequitiae arma proposita, adversus quae ire provocamur, ut assertionis adversae propaletur impietas; non quidem, ut diximus, nostro ingenio, sed gratia Dei adjuvante semper pios conatus.

PL 13, 39B

これらが、邪悪の武器として並べられたものであり、我々はこれに立ち向かうよう挑まれている。反対の主張の不敬虔が暴かれるためである。それは、すでに述べたとおり、我々の才によるのではなく、敬虔な努力をつねに助ける神の恩寵によってである。

10

Tu modo, quaeso ne squalido sermone fatigeris, sed rerum intenta virtutibus, da calculum veritati. Hoc autem non ut librum scribimus, sed quasi cum praesente adversario certis disputationibus dimicamus.

PL 13, 39B

あなたはただ、お願いだが、粗野な言葉に疲れることなく、事柄の力に心を向けて、真理に票を投じてほしい。我々がこうするのは、書物を書くようにではなく、いわば目の前にいる敵対者と、確かな論争をもって戦うようにしてである。

11

Et imprimis contra hoc quod dicunt, Erat quando non erat, occurrendum est, quod semper fuerit; et opponendum de Evangelio testimonium, dicente Joanne, In principio erat Verbum (Joan. I, 1) .

PL 13, 39B

まず、彼らが言う「存在しなかったときがあった」に対しては、子がつねに存在したことをもって立ち向かわねばならず、福音書からの証言を、ヨハネが「初めに言葉があった」と言うところを(ヨハネ1:1)、対置せねばならない。

12

Sicut enim Christus Dei sapientia et Dei virtus est, ita et Dei Verbum est. Cum ergo ait, In principio erat Verbum, quomodo Ariana impietas dicit, Erat quando non erat?

PL 13, 39C

実際、キリストは神の知恵であり神の力であるように、神の言葉でもある。それゆえ、「初めに言葉があった」と言われているのに、どうしてアレイオス派の不敬は「存在しなかったときがあった」と言うのか。

13

In principio, inquit, erat Verbum; non dixit, In principio factum est Verbum: et utique quod in principio erat, semper fuisse credendum est.

PL 13, 39C

「初めに言葉があった」と彼は言う。「初めに言葉が造られた」とは言わなかった。そして、初めにあったものは、つねに存在したと信じられねばならないのは確かである。

14

Si enim, ut putat impietas, factura est filius; sine dubio Scriptura divina hoc ipsum quod factum est principio prodidisset, ex illa utique institutione, qua et Moyses locutus est dicendo: In principio fecit Deus coelum et terram.

PL 13, 39C

なぜなら、不敬が考えるように、子が造られたものであるなら、疑いなく神の聖典は、造られたというまさにそのことを、初めにおいて明かしていたはずだからである。すなわち、モーセもまた語ったあの文言によって、「初めに神は天と地を造った」と。

15

Si enim et filius Dei factura esset, dixisset Joannes, In principio factum est Verbum. Sed praevidens evangelista, magis autem Spiritus sanctus per evangelistam, futuros impiae mentis homines, qui dicerent de filio, Erat quando non erat, ideo sic coepit: In principio erat Verbum; nihil enim illo anterius est, qui invenitur ante principium.

PL 13, 39C

実際、神の子もまた造られたものであったなら、ヨハネは「初めに言葉が造られた」と言ったはずである。しかし福音書記者は、いや、福音書記者を通して聖なる霊は、子について「存在しなかったときがあった」と言うであろう、不敬な心の人々が将来現れることを予見して、それゆえにこう始めたのである、「初めに言葉があった」と。始まりより前に見いだされる者より先にあるものは、何もないからである。

16

Scripturae divinae ob hoc editae sunt, ut secundum illarum sensum nostram fidem dirigamus, non ut nostros sensus illarum sacris dictionibus inseramus.

PL 13, 39D

神の聖典が編まれたのは、その意味に従って我々の信仰を導くためであって、我々の考えを聖典の聖なる言辞に押し込むためではない。

17

Viderit, si sunt quaedam capitula, quae sui obscuritate dare putantur occasionem ambiguitatis; certe in hoc capitulo nulla ambiguitatis occasio est.

PL 13, 39D

ある論点が、その難解さのゆえに曖昧さの機会を与えると考えられているなら、それはともかく、少なくともこの論点には、曖昧さの機会は少しもない。

18

Non licet interpreti aliter sentire, quam scriptum est; nec opus est, ut nunc nostros sensus ingeramus: sufficit ad plenam percipiendae fidei notitiam, ut divina verba recitemus. In principio, inquit, erat Verbum.

PL 13, 40A

解釈者は、書かれているのと別のように考えることは許されない。今ここで我々の考えを持ち込む必要もない。信仰を十分に知るためには、神の言葉を朗読すれば足りる。「初めに言葉があった」と彼は言う。

19

Numquid aliqua hic est opinio temporis, numquid aliqua suspicio saeculorum, vel aliquod intervallum puncti aut momenti alicujus, ut dicere audeas, Erat quando non erat? III.

PL 13, 40A

ここに時間についての何らかの想定があるだろうか。諸世についての何らかの疑いがあるだろうか。あるいは一点や何らかの瞬間ほどの間隔でもあるだろうか。それで汝が「存在しなかったときがあった」と敢えて言うほどに。III.

20

In principio erat Verbum; et ne forte verbum intelligas, quod est loquentis officium, sequitur, et Verbum erat apud Deum: non dixit, « verbum quod locutus est Deus, sed, et erat Verbum apud Deum: ipse postremo interpretatus est, quid sit Verbum, dicens, et Deus erat Verbum.

PL 13, 40A

「初めに言葉があった」。そして、汝が「言葉」を、語る者の務めである一個の発語と解してはならないので、「言葉は神とともにあった」と続く。彼は「神が語った言葉」とは言わず〔底本は「神が語った言葉」の前に引用符を開くが閉じていない〕、「そして言葉は神とともにあった」と言った。最後に、言葉とは何であるかを彼自身が解釈して、「言葉は神であった〔Deus erat Verbum。語順は逆だが「言葉は神であった」と訳す〕」と言っている。

21

Si in principio erat Verbum, et hoc ipsum Verbum apud Deum erat, et Deus erat Verbum, confusa est impietatis intentio. Probatur enim de capitulo hoc, Christum filium Dei et semper fuisse, et semper inseparabilem a Patre, et semper Deum.

PL 13, 40A

もし初めに言葉があり、この言葉が神とともにあり、言葉が神であったのなら、不敬の企ては混乱に陥る。なぜなら、この論点から、神の子キリストがつねに存在したこと、つねに父から切り離されないこと、つねに神であることが証明されるからである。

22

Sicut enim sine initio est, cum dicitur, In principio erat, sic et cum dicitur, apud Deum erat, inseparabilitas ejus a Patre sine initio declaratur. Sed et cum hoc Verbum Deus esse definitur, non est ambiguum, quod sine initio Deus creditur.

PL 13, 40B

実際、「初めにあった」と言われるとき始まりがないのと同じように、「神とともにあった」と言われるときにも、父からの子の不可分性が、始まりなしに宣言されている。また、この言葉が神であると定められるときも、子が始まりなしに神であると信じられることに、曖昧さはない。

23

Hoc enim quod praemisit dicens, In principio, ad omnia referendum est, id est, In principio erat Verbum; et cum sequitur, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum; sine dubio, in principio, subaudiendum est.

PL 13, 40B

なぜなら、彼が前に置いた「初めに」という語は、すべてに関係づけられねばならない。すなわち「初めに言葉があった」と言い、そのあと「そして言葉は神とともにあった」「そして言葉は神であった」と続くときにも、疑いなく「初めに」を補って理解せねばならない。

24

Denique et ipse ita concludit, dicens: Hoc erat in principio apud Deum; quomodo ergo « erat quando non erat, » qui semper est? quomodo « ex nullis exstantibus est, » qui semper apud Patrem est? quomodo creatura, qui semper Deus, imo et per quem universa creatura est?

PL 13, 40B

そして結局、彼自身もこう結んでいる、「これは初めに神とともにあった」。それなら、つねに存在する者が、どうして「存在しなかったときがあった」のか。つねに父とともにある者が、どうして「存在するもののいずれからでもなく存在する」のか。つねに神であり、いやむしろ、彼によって万被造物が〔存在する〕者が、どうして被造物なのか。

25

Sequitur enim, Omnia per ipsum facta sunt. Quomodo « ex nullis exstantibus factus est, » per quem omnia facta sunt?

PL 13, 40C

続けて、「万物は彼によって造られた」とあるからである。万物がそれによって造られた者が、どうして「存在するもののいずれからでもなく造られた」のか。

26

Si enim et ipse factus est, quomodo per ipsum omnia facta sunt? non enim cum fieret, potest sui auctor esse, qui non fuit: atque ideo infectus credendus est, per quem omnia facta sunt; quia vanum est, et absurdum, ut et ipse, cum non exstaret, factus per se esse dicatur.

PL 13, 40C

実際、彼自身も造られたのなら、どうして万物が彼によって造られたのか。生じつつあるとき、まだ存在していなかった者は、自分自身の創造者ではあり得ない。したがって、万物がそれによって造られた者は、造られざる者と信じられねばならない。自らが存在していなかったのに、自らによって造られたと言われるのは、空しく不条理だからである。

27

IV. Similiter et Paulus docet Christum semper fuisse, et Deum esse, et aequalem Patri. Tunc enim vere Deus est, cum aequalis est Patri: quia nec aequalis esse diceretur si non vere Deus haberetur. Injuria est enim veri Dei, si ei non Deus verus dicatur aequalis.

PL 13, 40C

IV. 同様にパウロもまた、キリストがつねに存在したこと、神であること、父と等しいことを教えている。なぜなら、父と等しいときにこそまことに神であるのだから。まことの神でないと見なされるなら、等しいとは言われないであろう。まことの神に、まことの神でない者が等しいと言われるなら、それはまことの神に対する不正である。

28

Ponit itaque in Epistola sua: Hoc enim existimate in vobis, quod in Christo Jesu: qui cum in forma Dei esset (constitutus), non rapinam arbitratus est, esse aequalem Deo, sed semetipsum exinanivit formam servi accipiens (Philip. II, 5-7) .

PL 13, 40D

そこで彼はその書簡にこう記している、「実に、汝らのうちに、キリスト・イエスにあったことを思え。彼は神の形において(立って)いたが、神と等しくあることを奪い取ったものとは思わず、かえって自らを空しくして僕の形を取った」(フィリピ2:5-7)。

29

Si vere homo est Christus, cum formam servi accipit; vere quoque Deus est, cum in forma Dei esse perhibetur: nec alia ratione aequalem diceret, nisi in forma Dei esse verum Deum voluisset intelligi.

PL 13, 40D

キリストが僕の形を取るときにまことの人であるなら、神の形にあると言われるときにも、まことに神である。神の形にある者がまことの神であると理解させようと望んだのでなければ、別の理由で「等しい」とは言わなかったであろう。

30

Et qui verus Deus est, utique semper est: et qui semper est Deus, non potest dici de eo, Erat quando non erat.

PL 13, 40D

そして、まことの神である者は、当然つねに存在する。つねに神である者について、「存在しなかったときがあった」とは言えない。

31

Sed et per ipsum omnia facta ait apostolus Paulus scribens: Quia in ipso creata sunt omnia, sive quae in coelis, sive quae in terra, visibilia et invisibilia, sive throni, sive dominationes, sive principatus, sive potestates; omnia per ipsum et in ipso creata sunt, et ipse est ante omnes (Coloss. I, 16, 17) .

PL 13, 40D

さらに使徒パウロは、書いて、万物が彼によって造られたと言っている、「彼において万物が創造されたからである。天にあるものも地にあるものも、見えるものも見えないものも、王座も主権も支配も権威も。万物は彼によって、彼において創造され、彼は万物に先立つ」(コロサイ1:16, 17)。

32

Ergo ipse semper est, per quem et in quo omnia facta sunt. Sed et Hymnidicus cantans ait: Omnia in sapientia fecisti (Psal. CIII, 24) . Non tamen ipsam dixit factam esse sapientiam: quia et Apostolus cum dicit, et ipse est ante omnes, factum negavit.

PL 13, 41A

それゆえ、万物がそれによって、それにおいて造られた者は、つねに存在する。また讃歌を歌う者〔詩篇作者〕も歌って言う、「汝は万物を知恵において造った」(詩篇103:24)。しかし彼は、知恵そのものが造られたとは言わなかった。使徒も「彼は万物に先立つ」と言うとき、造られたことを否定したからである。

33

Si enim eum qui non erat, factum credi voluisset, ita posuisset, et ipse factus est ante omnes: at cum dicit et ipse est ante omnes, omnibus dedit initium, quorum anterior, immo et factor est: ipse vero sine initio est, qui ante omnes non factus, sed esse memoratur.

PL 13, 41A

なぜなら、存在していなかった者が造られたと信じさせようとしたのなら、「彼自身が万物に先立って造られた」と書いたはずだからである。だが「彼は万物に先立つ」と言うとき、彼は万物に始まりを与えたのであり、彼はそれらに先立つ者、いやそれらの造り手でもある。彼自身は始まりなく、万物に先立って、造られたのではなく、存在すると記されているのである。

34

Item Apostolus: Unus, inquit, Deus pater, ex quo omnia, et nos in ipso: et unus Dominus noster Jesus Christus, per quem omnia, et nos per ipsum (I Cor. VIII, 6) : et heic cum dicit per Christum esse omnia, apertissime factorem discrevit a factis, nec posse intelligi naturam facturae in eo qui fecit omnia.

PL 13, 41A

同様に使徒は言う、「父なる神は唯一であり、彼から万物が出て、我々は彼のうちにある。また我々の主イエス・キリストも唯一であり、彼によって万物があり、我々も彼によってある」(一コリント8:6)。ここでも、キリストによって万物がある、と言うとき、使徒は、造り手を造られたものから最も明白に区別したのであり、万物を造った者のうちに被造物の本性があると解されることはあり得ない。

35

V. Sed videamus si et Moyses hoc idem docuit, quod apostoli annuntiaverunt, id est, omnia ex Deo facta esse per filium.

PL 13, 41B

V. では、モーセもまた、使徒たちが告げたのと同じことを、すなわち万物が神から子を通して造られたことを教えたかどうか、見てみよう。

36

Inter caetera, cum fabricam mundi refert, ait: Et dixit Deus, Fiat firmamentum in medio aquae, et sit dividens inter aquam et aquam: et factum est sic. Et fecit Deus firmamentum, et divisit Deus per medium aquae (Gen. I, 6) .

PL 13, 41B

他のことの中でも、世界の造営を語るとき、彼は言う、「神は言った、『水の真ん中に大空があれ。水と水とを分けるものとなれ』。そのようになった。神は大空を造り、神は水の真ん中を分けた」(創世記1:6)。

37

Cum dicit, Et dixit Deus, Fiat firmamentum, in dicente patris intelligenda persona est: cum autem dicit, Et fecit Deus, in faciente filii intelligenda persona est.

PL 13, 41B

「神は言った、大空があれ」と言うとき、「言う」者のうちには父のペルソナが解されねばならない。他方、「神は造った」と言うときには、「造る」者のうちに子のペルソナが解されねばならない。

38

Nam si non putas ita intelligendum, apostolica periclitabitur assertio, dicens: Unus Deus pater, ex quo omnia et nos in ipso: et unus Dominus noster Jesus Christus, per quem omnia et nos per ipsum: nisi enim totam fabricam mundi per filium factam esse credideris, immo et omnia invisibilia sive et visibilia, quemadmodum in fidem recipis vocem Apostoli dicentis: Unus Dominus noster Jesus Christus, per quem omnia, et illud quoque quod supra retulimus, quia in ipso creata sunt omnia, nec non et illud, Omnia in sapientia fecisti?

PL 13, 41C

なぜなら、もし汝がそう解されるべきではないと考えるなら、使徒の主張が危うくなるからである。使徒は言う、「父なる神は唯一であり、彼から万物が出て、我々は彼のうちにある。また我々の主イエス・キリストも唯一であり、彼によって万物があり、我々も彼によってある」。実際、世界の造営の全体が子を通して造られたと、いやそればかりか、見えないものも見えるものもすべてがそうだと信じないなら、汝は「我々の主イエス・キリストは唯一であり、彼によって万物がある」と言う使徒の声を、どうして信仰に受け入れるのか。また我々が先に述べた、「彼において万物が創造された」ということも、さらに「汝は万物を知恵において造った」ということも、どうして受け入れるのか。

39

Sed et hoc Joannes prosecutus est: Omnia per ipsum facta sunt: quomodo omnia, si negas de filio Dei dictum, et fecit Deus firmamentum: Et divisit Deus per medium aquae? Ergo et Moyses factorem inducit filium, non factum.

PL 13, 41C

ヨハネもまたこれを続けて言った、「万物は彼によって造られた」。もし「神は大空を造った。神は水の真ん中を分けた」が神の子について言われたことを否定するなら、どうして「万物」と言えようか。それゆえ、モーセもまた造り手として子を導き入れているのであって、造られたものとしてではない。

40

Si enim factum sancto Spiritu revelante didicisset, inter caetera quae facta describebat, ipsum quoque prius factum esse memorasset. VI.

PL 13, 41D

なぜなら、聖なる霊の啓示によって子が造られたものだと学んでいたなら、造られたものとして描いていた他のものの中に、子自身もまず造られたと記していたはずだからである。VI.

41

Sed absolutius inferius prosequitur, ubi jam fabricati mundi incola faciendus est: Et dixit Deus, Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram (Gen. I, 26) .

PL 13, 41D

しかしモーセはより明確に、後の箇所で続ける。すでに造られた世界の住人が造られようとするところである、「神は言った、『我々の像に、我々の似姿に従って、人を造ろう』」(創世記1:26)。

42

Non est enim unius personae dicere, faciamus ad imaginem et similitudinem nostram, sed neque diversae deitatis. Nam pluralitas horum verborum, id est faciamus, et nostram, patris et filii personas significat.

PL 13, 41D

実際、「我々の像と似姿に従って造ろう」と言うのは、一つのペルソナのすることではなく、しかも異なる神性のすることでもない。なぜなら、これらの語の複数性、すなわち「造ろう」と「我々の」は、父と子のペルソナを示すからである。

43

Quod autem singulariter imaginem dicit, una deitas, una virtus utriusque personae manifestatur. Si creatura est Christus quomodo in opera Deo consors adhibetur? ad ipsum enim dicitur, faciamus. Si non est verus filius, quomodo una illi cum patre imago est?

PL 13, 42A

他方、「像」を単数で言うことによって、両ペルソナの神性が一つであり、力が一つであることが明らかにされる。キリストが被造物なら、どうして業において神の協力者として加えられているのか。実際、彼に向かって「造ろう」と言われているのである。まことの子でないなら、どうして彼に父と共通の一つの像があるのか。

44

Adoptivus filius non habet imaginem adoptantis: potest quidem habere munificentiam, non autem potest imaginis habere naturam. Scio quidem esse discretiones imaginum, quas nunc exsequi longum est, et non necessarium.

PL 13, 42A

養子としての子は、養子にした者の像を持たない。恵みの施しなら持ち得るが、像の本性を持つことはできない。私は像に区別があることは知っているが、今それを詳しく述べるのは長くなり、必要でもない。

45

Sed quod facit ad causam, vindico, dicens: Hoc in loco nulla discretio est imaginis, ubi patris et filii una imago perhibetur. Non enim dixit, Faciamus ad imagines nostras, sed, ad imaginem nostram.

PL 13, 42A

しかしこの議論に役立つことを、私は主張する。ここには像の区別は何もない、と。ここでは父と子の一つの像が示されているからである。彼は「我々の諸々の像に従って造ろう」とは言わず、「我々の像に従って」と言った。

46

Et ne forte stupida mente, o quisquis ille es haereticus, usurpares etiam de una persona dici potuisse faciamus, ut scilicet apud se cogitantis affectio sit, non designatio personarum; subsequitur, et fecit Deus hominem, ad imaginem Dei fecit eum (Ibid. 27) .

PL 13, 42A

そして、愚鈍な心で、異端者よ、汝が何者であれ、「造ろう」は一つのペルソナについても言い得ると、すなわちそれは自分のうちで思案する者の心の動きであって、ペルソナの指示ではないと、汝が決めつけることのないように、続いてこうある、「神は人を造った。神の像に従って彼を造った」(創世記1:27)。

47

Quae coram in luce posita sunt, si quis non videt, caecus est: Deus, inquit, fecit, ad imaginem Dei fecit.

PL 13, 42B

目の前の光の中に置かれているものを、もし見ない者がいれば、その者は盲である。「神は造った」と彼は言う、「神の像に従って造った」と。

48

Nonne apertissimum est, quod jam tunc Spiritus sanctus per Moysen evangelica sacramenta tractabat dicens, Deum et Deum, non tamen duos deos, quia una imago est patris et filii? Et, o quam prospecte omnia edita sunt!

PL 13, 42B

すでにそのとき、聖なる霊がモーセを通して福音の秘義を扱っていたことは、まったく明白ではないか。神と神とを言いながら、それでも二人の神ではない、父と子の像は一つだからである。そして、ああ、なんと先見をもってすべては語り出されたことか。

49

Deum et Deum sacra Scriptura pronuntiat, ut Sabellium excluderet defendentem patris et filii unam esse personam: et ne duos deos introduceret, inter verba quibus pluralis significatio personarum est, unam imaginem inseruit.

PL 13, 42B

聖なる聖典は「神と神」と宣言して、父と子のペルソナは一つだと擁護するサベリウスを排除し、また二人の神を導入しないために、ペルソナの複数を示す語のただ中に、一つの像を差し挟んだのである。

50

Hoc ita esse invenies, intendens testimonio dicenti, Faciamus hominem ad imaginem nostram. Quid agis, impietas Ariana? Si creatura Christus est, quomodo creaturae et creatori una imago est? VII.

PL 13, 42C

これがそうであることを、あなたは見いだすであろう、「我々の像に従って人を造ろう」と言う証言に注意を向けるなら。アレイオス派の不敬よ、汝は何をしているのか。キリストが被造物なら、被造物と創造主とに、どうして一つの像があるのか。VII.

51

Sed ne iterum Arius sub occasione personarum, diversitates induceret naturarum, diversitas naturae non admittit unius formae communionem.

PL 13, 42C

しかし、アレイオスが再びペルソナを口実にして本性の相違を持ち込むことのないように〔言っておくと〕、本性の相違は、一つの形の共有を許さない〔ne … induceret は後の主文に直接にはかからず、「言っておく」の意を略している。「…ないように言っておくと」と補った〕。

52

Multae sunt voces in libris Moysi, quibus redargui possint impii in filium, immo et in patrem: nam quomodo non et in patrem haec tendit impietas, quae profano spiritu exercetur in filium, cum patri adimunt quod vere patris est, auferentes filio quod vere filii est: quomodo enim pater est vere, qui secundum ipsos non genuit? quomodo Christus vere filius est, quem negant vere de ipso generatum?

PL 13, 42C

モーセの書には、子に対して、いや父に対しても不敬な者たちを論駁しうる多くの言葉がある。なぜなら、子に対して俗なる霊をもって行われるこの不敬は、どうして父にも向かわないことがあろうか。彼らは父から、まことに父のものであるものを奪い、子から、まことに子のものであるものを取り去るのだから。実際、彼らによれば生まなかった者が、どうしてまことに父であろうか。まことに彼から生まれたことを彼らが否定するキリストが、どうしてまことに子であろうか。

53

Sed, ut dixi, multae sunt voces in libris Moysi, quibus redargui haec eorum possit impietas: sed quia haec ipsa non studio librum scribentis exsequimur, sed veluti in scheda certas summas quasi properantes delimamus, ut tuo qualitercumque videamur obedisse praecepto, caeterae voces praetereundae sunt, maxime quia in divinis vocibus non numerus testimoniorum, sed auctoritas requirenda est; quae idonea est etiam si una voce proferatur.

PL 13, 42D

しかし、すでに述べたとおり、モーセの書には、彼らのこの不敬を論駁しうる多くの言葉がある。だが我々は、書物を書く者の熱意をもってこれをたどっているのではなく、いわば急ぎながら、小さな紙片に確かな要点を削って書きとめているのだから、あなたの命令に何とか従ったと見えるように、他の言葉は割愛せねばならない。とりわけ、神の言葉においては、証言の数ではなく権威が求められねばならず、権威は、ただ一つの言葉で示されても十分だからである。

54

Sufficit interim de hoc uno capitulo Moysen concordasse cum Evangeliis et apostolis. Deum et Deum praedicat Moyses: sicut superius testimonium loquimur de Genesi, ita et Joannes Deum et Deum annuntiavit dicens: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum (Joan. I, 1) .

PL 13, 42D

差し当たり、この一つの論点について、モーセが福音書と使徒たちと一致していたことで足りる。モーセは「神と神」と宣べている。我々が先に創世記から証言を述べたように、ヨハネもまた「神と神」を告げて言った、「初めに言葉があり、言葉は神とともにあり、言葉は神であった」(ヨハネ1:1)。

55

Nemo dixit duos deos, licet Deum et Deum diceret: nemo non unam imaginem patris et filii annuntiavit, et ideo unum Deum novit dicere in confessione fides catholica: non tamen ut per confessionem unius Dei filius negetur esse quod Deus est: quia sicut pater Deus est, ita et filius Deus est: nam si non sicut pater Deus est, ita et filius Deus; quomodo illis una imago est secundum Moysen? vel quomodo secundum Paulum, in forma Dei Christus est aequalis existens Deo?

PL 13, 43A

誰も、「神と神」と言ったとしても、二人の神とは言わなかった。父と子の一つの像を告げなかった者は誰もいない。それゆえ公同の信仰は、告白において唯一の神と言うことを知っている。ただし、唯一の神の告白によって、子が神であることが否定されるためではない。父が神であるように、子も神だからである。実際、父が神であるように子も神であるのでないなら、モーセによれば、どうして彼らに一つの像があるのか。パウロによれば、どうしてキリストは神の形にあって、神と等しく存在するのか。

56

VIII. Sed et Joannes cum Verbum Deum asserit in principio apud Deum esse, non extra Deum esse; per hanc Verbi Dei a Deo inseparabilitatem idem mihi videtur significare, quod in significantia imaginis et formae est.

PL 13, 43A

VIII. しかしヨハネもまた、言葉が神であり、初めに神とともにあり、神の外にあるのではないと主張するとき、神の言葉の、神からの不可分性によって、像と形の意味するところと同じことを意味していると、私には思える。

57

Nam si per unam imaginem eamdemque formam, patris et filii inseparabilitas ostenditur, cur non cum Joannes Dei et Dei inseparabilitatem annuntiat per hoc quod ait, et Verbum erat apud Deum, et hoc erat in principio apud Deum, unam imaginem eamdemque formam patris et filii significasse credatur?

PL 13, 43B

なぜなら、一つの像、同じ形によって、父と子の不可分性が示されるのなら、ヨハネが、「そして言葉は神とともにあった」「これは初めに神とともにあった」と言うことによって、神と神の不可分性を告げるとき、それが父と子の一つの像、同じ形を意味したと、なぜ信じられないのか。

58

Plane hic sensus videatur ambiguus, si non idem evangelista hoc ipsum paululum infra apertius prosecutus est dicens, et vidimus gloriam ejus, gloriam quasi unigeniti a patre (Ibid. 14) : sicut una imago, eademque forma, ita et gloria non alia est filii, quam quae patris est.

PL 13, 43B

たしかにこの意味は曖昧と見えるかもしれない。同じ福音書記者が、まさにこのことを少し下でもっと明瞭に続けて、「我々は彼の栄光を見た、父からの独り子としての栄光を」(ヨハネ1:14)と言っていなかったならば。像が一つであり形が同じであるように、子の栄光も、父のそれ以外のものではない。

59

Interea qui Christum de adoptione filium dicis, quomodo intelligis gloriam ejus quasi unigeniti a patre?

PL 13, 43B

ところで、キリストを養子による子だと言う汝は、「父からの独り子としての」彼の栄光を、どう解するのか。

60

Quod si plures esse Dei filios, de adoptione profiteris: quod si et Christus adoptivus est, quomodo unigenitus a patre est, cum non sit unigenitus existentibus quoque aliis per adoptionem filiis?

PL 13, 43C

汝が、養子縁組によって神の子は多数いると公言し、キリストもまた養子であるなら、養子縁組による他の子らもいるのだから、彼はどうして父からの独り子であろうか。

61

Quod si vere unigenitus a patre est ideo quia ipse solus de ipso vere patre generatur, quomodo adoptivus asseritur, cum adoptivus inter plures adoptivos proprietatem unigeniti a patre habere non possit?

PL 13, 43C

もし彼が父からの独り子であるのは、彼だけが、まことの父自身から生まれるからであるなら、どうして養子と主張されるのか。多数の養子のうちの一人である養子が、父からの独り子という固有性を持ち得ないのに。

62

Sed etsi adoptivi sunt, de nullo tamen eorum dictum est, et vidimus gloriam ejus, gloriam quasi unigeniti a patre.

PL 13, 43C

たとえ彼らが養子であっても、そのうちの誰についても、「我々は彼の栄光を見た、父からの独り子としての栄光を」とは言われていない。

63

Sed de Christo solo dictum est, et vidimus gloriam ejus, gloriam quasi unigeniti a patre: non ergo adoptivus est, de quo hoc dicitur, quod de adoptivis dici non potest. Et merito illi una imago cum patre est, quia ipse solus unigenitus a patre est.

PL 13, 43C

だがキリストだけについて、「我々は彼の栄光を見た、父からの独り子としての栄光を」と言われている。それゆえ、養子については言われ得ないことが言われているその者は、養子ではない。そして彼に父と一つの像があるのは当然である。彼だけが父からの独り子だからである。

64

Quid ergo mirum, si in filii imagine patris imago signatur? Ideo et ipse Salvator dicebat, Qui me videt, videt et patrem (Joan. XIV, 9) : non hoc, ut Sabellius, dico quasi se ipsum patrem dicat esse, qui sit et filius.

PL 13, 43D

では、子の像において父の像が示されるのに、何の不思議があろうか。それゆえ救い主自身も言っていた、「私を見る者は、父をも見る」(ヨハネ14:9)。私はこれを、サベリウスのように、子でもある者が自らを父と言っているかのように言うのではない。

65

Confiteor enim patrem esse, qui genuit: filium vero esse, qui natus est. Sed cum dicit, Qui me videt, videt et patrem, sicut patris et filii non unam ostendit esse personam, ita unam ostendit esse deitatem; cum in patris et filii substantia nulla diversitas invenitur.

PL 13, 43D

私は、生んだ者が父であり、生まれた者が子であると告白する。しかし「私を見る者は父をも見る」と言うとき、父と子が一つのペルソナではないことを示すのと同様に、神性が一つであることを示す。父と子の実体にいかなる相違も見いだされないからである。

66

IX. Iterum in hoc quoque loco dicam, si creatura est filius, quomodo qui videt filium, videt et patrem? Nemo in visione creaturae patrem videt: de inspectione enim creaturae creator videri potest; pater autem non videtur nisi de inspectione filii.

PL 13, 43D

IX. この箇所でも再び言おう、子が被造物なら、子を見る者が、どうして父をも見るのか。被造物を見ることにおいて父を見る者は、誰もいない。被造物を観照することからは創造主が見られ得るが、父は、子を観照することからでなければ見られないからである。

67

Si ergo Christus creatura est, et non vere filius, non potest in creaturae visione pater videri: et quomodo ait, Qui me videt, videt et patrem, nisi quia vere filius de Deo patre natus est? et ideo cum videris filium, necesse est ut et patrem videris.

PL 13, 44A

それゆえ、キリストが被造物であってまことの子でないなら、被造物を見ることにおいて父は見られ得ない。ならば、「私を見る者は父をも見る」と彼が言うのは、まことに神なる父から子が生まれたからでなくて何であろうか。それゆえ、子を見たなら、父をも見たことになるのは必然である。

68

Sine filio enim pater non est, sicut nec filius sine patre. Inde etiam subdidit, Ego in patre, et pater in me (Ibid., 10) : non utique per quamdam passivam confusionem; sed quia consequens est ut ubi pater est, illic esse cognoscatur et filius; et ubi filius est, illic etiam patrem exstare cognoscas.

PL 13, 44A

なぜなら、子なしに父はなく、父なしに子もないからである。そこで彼は付け加えた、「私は父のうちにおり、父は私のうちにいる」(ヨハネ14:10)。決して、何らかの受け身の混同によってではない。父のいるところには子もいると認められ、子のいるところには父も存在すると認められることが、当然の帰結だからである。

69

Est et alius sensus dicti istius, Qui me vidit, vidit et patrem: non qui corporeis oculis in corpore vidisset Jesum, vidisse patrem refertur; alioquin absurda est increpatio Domini ad Philippum dicentis, Tanto tempore vobiscum sum, et non me nosti, Philippe (Ibid., 9) ? secundum corpus enim non solum Philippus videbat Jesum, sed et omnes Judaei qui ei adversabantur: nec tamen per hoc quod videbant secundum corpus Jesum, patrem quoque vidisse credendi sunt.

PL 13, 44A

この言葉「私を見た者は、父をも見た」には、別の意味もある。肉体の目で肉体においてイエスを見た者が、父を見たと言われているのではない。さもなければ、主がフィリポに言った叱責は不条理になる、「これほど長い間、汝らとともにいるのに、私を知らないのか、フィリポよ」(ヨハネ14:9)。実際、肉体に従ってイエスを見ていたのは、フィリポだけでなく、彼に敵対したユダヤ人たちもすべてそうだった。しかし、肉体に従ってイエスを見ていたことによって、彼らが父をも見たと信じるべきではない。

70

Quid ergo est, Qui me vidit, vidit et patrem? intende cordis aciem, et vide secundum fidei spiritualis obtutus, Christum filium Dei non creaturam esse, sed creatorem: intende eum vere esse Deum sine initio sempiternum; et secundum hoc, quod Deus, invisibilem, inaestimabilem, incorruptibilem, indemutabilem, et per omnia talem, qualis est et pater ejus qui eum genuit: et ita videns filium, patrem quoque te vidisse non dubium est.

PL 13, 44B

では「私を見た者は、父をも見た」とは何か。心の鋭い目を向け、霊的な信仰の凝視によって、神の子キリストが被造物ではなく創造主であることを見よ。彼がまことに、始まりなく永遠の神であることに心を向けよ。また神であるという点で、見えず、測り知れず、朽ちず、変わらず、あらゆる点で、彼を生んだ彼の父と同じような者であることに。こうして子を見るとき、汝が父をも見たことは疑いない。

71

X. Hoc sensu accipe et illud quod ait, Ego in patre, et pater in me. Pater cum sit perfectus, perfectum filium genuit; et cum sit invisibilis, incomprehensibilis, inaestimabilis Deus et verum lumen; et filius talis natus est, qualis est ille qui eum genuit: et ideo ait, Ego in patre, et pater in me: cum enim omnia quae sunt paternae virtutis et deitatis habeantur in filio, pater in filio est, et filius in patre: et ideo praemisit; Si me sciretis, et patrem meum sciretis (Ibid., 7) ; et hic ostenditur quod eadem sit patris et filii substantia, eo quod sit una utriusque cognitio.

PL 13, 44C

X. この意味で、彼が言う「私は父のうちにおり、父は私のうちにいる」をも受け取れ。父は完全であるから、完全な子を生んだ。また父は見えず、把握され得ず、測り知れない神であり、まことの光であるから、子もまた、自らを生んだ者と同じような者として生まれた。それゆえ彼は言う、「私は父のうちにおり、父は私のうちにいる」。実際、父の力と神性に属するすべてのものが子のうちにあるのだから、父は子のうちにあり、子は父のうちにある。それゆえ彼は先に言った、「汝らが私を知っていたなら、私の父をも知っていたであろう」(ヨハネ14:7)。ここでも、父と子の実体が同じであることが示される、両者の認識が一つだからである。

72

Sed creaturae et creatoris non est una cognitio, quia non est una substantia. Patris autem et filii una cognitio est; ergo non est filius creatura, sed creator est, sicuti et pater creator est: et Deus est, sicuti et pater, non tamen per haec duos deos dicimus.

PL 13, 44C

しかし被造物と創造主の認識は一つではない、実体が一つではないからである。だが父と子の認識は一つである。それゆえ子は被造物ではなく創造主であり、父が創造主であるのと同様である。また神であり、父と同様である。しかし、これらのゆえに我々は二人の神とは言わない。

73

Hic est ubi, impie haeretice, diabolico furore quasi in stultitiam istius confessionis inardescis, cum Deum et Deum audis, nec tamen duos deos dicimus.

PL 13, 44D

ここである、不敬虔な異端者よ、汝が悪魔的な狂乱によって、あたかもこの告白の愚かさに対してのように燃え上がるのは。「神と神」を聞きながら、それでも我々が二人の神とは言わないことに。

74

Inflatus enim de littera saeculari, in hac quaestione insanabiliter aegrotas; et putas te debere constringere, ut duos deos dicamus, cum Deum et Deum confitemur.

PL 13, 44D

なぜなら、世俗の文学に膨れ上がって、この問題で汝は治しようもなく病んでいるからである。そして、我々が「神と神」と告白するのだから、我々に二人の神と言わせるよう、締めつけねばならないと考えている。

75

Noli infelix adversus Christum Dominum totius creaturae, Aristotelis artificiosa argumenta colligere, qui te Christianum qualitercumque profiteris, nec adversus piam confessionem inenarrabilis de Deo sacramenti ut calculo calumniator, quasi ex disciplina terrenae supputationis circumscriptor advenias.

PL 13, 44D

哀れな者よ、全被造物の主であるキリストに対して、アリストテレスの巧妙な論法をかき集めるな。汝はともかくもキリスト教徒と公言しているのだから、神についての言い表しえない秘義の敬虔な告白に対して、いわば計算の石を手にした中傷者として、地上の勘定の教えに従う欺き手として、近づくな。

76

Inspice potius divinos libros, et de divina fide divinis utere sermonibus. Legisti utique, Et in lumine tuo videbimus lumen (Psal. XXXV, 10) .

PL 13, 45A

むしろ神の書を見よ、そして神への信仰については神の言葉を用いよ。汝は確かに読んだはずである、「汝の光のうちに、我々は光を見る」(詩篇35:10)。

77

Quae hic distantia luminis a lumine est? posuisset enim et distantiam, si fuisset, ne quis luminis a lumine nullam distantiam crederet: quod si nulla distantia est, non ergo duo lumina, sed unum lumen est, cum in lumine patris, filii lumen agnoscitur.

PL 13, 45A

ここに光と光との間にどんな隔たりがあるか。もし隔たりがあったなら、隔たりも記したであろう、光と光との間に何の隔たりもないと誰かが信じることのないように。もし隔たりがないなら、光は二つではなく一つの光である。父の光のうちに、子の光が認められるのだから。

78

Hoc lumen est de quo et Daniel loquitur dicens, Et lumen cum ipso est (Dan. II, 22) : non enim de aliqua creatura hoc dicitur, sed de splendore ipsius Dei existentis sempiterni luminis. Si pater sempiternum lumen est, sine dubio et filius lumen est sempiternum.

PL 13, 45A

これがダニエルも語る光である、「光は彼とともにある」(ダニエル2:22)。これは何らかの被造物について言われているのではなく、永遠の光として存在する神自身の輝きについて言われているのである。父が永遠の光であるなら、疑いなく子も永遠の光である。

79

Si vero negatur filius Dei lumen esse sempiternum, quomodo in patris sempiterno lumine lumen filii, quod non est sempiternum, videtur? Sed in laudibus Dei non est haec falsa dictio sanctorum: Et in lumine tuo videbimus lumen.

PL 13, 45A

しかし、神の子が永遠の光であることが否定されるなら、父の永遠の光のうちに、永遠でない子の光がどうして見られるのか。だが神への賛美において、聖徒たちのこの言葉は偽りではない、「汝の光のうちに、我々は光を見る」。

80

Ergo et filii lumen sempiternum est, quod non distat a patris lumine sempiterno; et ideo licet lumen sit filius, et pater lumen sit; unum tamen patris et filii lumen est, quia in patre et filio nulla discretio est, nulla separatio luminis est, quomodo nec imaginis secundum Moysen, nec formae secundum apostolum Paulum.

PL 13, 45B

それゆえ、子の光も永遠であり、父の永遠の光と隔たらない。それゆえ、子が光であり、父が光であっても、父と子の光は一つである。父と子には何の区別もなく、光の分離もないのであって、それはモーセによれば像の、使徒パウロによれば形の、区別も分離もないのと同様である。

81

XI. Sacramentum autem inseparabilis unitatis secundum hoc, quod uterque, id est, pater et filius aequaliter et indivise, neque secundum portionem, Deus unus: et pluralitatis secundum hoc, quod unus pater est, et unus filius.

PL 13, 45B

XI. 不可分の一体性の秘義は〔次の点にある〕、両者、すなわち父と子が、等しく、分かたれず、部分によらず、唯一の神であるという点に。また複数性の〔秘義〕は、父が一人、子が一人であるという点に〔ある〕。

82

Etiam de hoc capitulo manifestatur quod legimus in Evangelio, ipso Salvatore dicente, Ego et pater unum sumus (Joan. X, 30) .

PL 13, 45C

この論点からも、福音書で我々が読む、救い主自身が言う言葉が明らかになる、「私と父とは一つである」(ヨハネ10:30)。

83

Sumus enim pluralitatem significat personarum, quia hic pater, et hic filius: Unum autem unam eamdemque in patre et filio substantiam deitatemque consignat, ut vere pater et filius unus Deus sit; cum ambo, id est, pater et filius unum sunt secundum deitatem, non unus secundum personas.

PL 13, 45C

すなわち、「我々は…である」と複数で言うことは、ペルソナの複数性を意味する。これが父であり、これが子だからである。他方、「一つ」〔中性〕は、父と子における同一の実体と神性を指し示し、父と子がまことに唯一の神であるようにする。両者、すなわち父と子は、神性に即して一つであり、ペルソナに即して一人〔男性〕ではない。

84

Ego et pater unum sumus: hac una voce et Sabellius excluditur, et Arius confutatur. Sabellius enim ipsum dicit patrem, qui sit et filius, hoc modo, tamquam si unus habeat duo nomina, et interpretatur unum ideo dictum, ut unius personae singularitas crederetur.

PL 13, 45C

「私と父とは一つである」。この一つの言葉によって、サベリウスは排除され、アレイオスは論駁される。サベリウスは、子でもある者を父自身と言う、あたかも一人の者が二つの名を持つかのようにである。そして「一つ」と言われたのは、一つのペルソナの単一性が信じられるためだと解釈する。

85

Contra vero Arius respiciens ad hoc quod ait, sumus, in hoc sermone, pluralitatem intelligens, introduxit impiam pluralitatem deorum, credens unum sempiternum Deum, et alium qui esse coeperit Deus; unum omnipotentem, et alium qui non sit omnipotens.

PL 13, 45C

これに対してアレイオスは、この言葉の「我々は…である」に目を向けて、複数性を理解し、神々の不敬虔な複数性を導入した。一方の永遠の神と、神となり始めた別の神とを信じ、一方は全能で、他方は全能でない、と。

86

Sed, o caecitas in utrisque! habent ante oculos quod pie videant, et incautis offensionibus impie litigare contendunt: saltem commodent sibi sensus suos, et piae fidei perspicient veritatem.

PL 13, 45D

だが、ああ、双方の盲目よ。彼らは敬虔に見るべきものを目の前にしながら、不注意なつまずきをもって、不敬虔に争おうとする。せめて自分たちの感覚を互いに貸し合い、敬虔な信仰の真理を見通すがよい。

87

Sabellius admiratione virtutum quas Christus operabatur, Christum Deum verum esse credit, et non qui aliquando coeperit, sed qui semper fuerit, et possit omnia: credat hoc Arius, et non blasphemet in Christum, quem filium confitetur.

PL 13, 45D

サベリウスは、キリストが行っていた力ある業への驚嘆から、キリストはまことの神であり、あるとき始まった者ではなく、つねに存在した者であって、すべてをなしうると信じる。これをアレイオスも信じ、自分が子と告白するキリストに対して冒瀆しないがよい。

88

Item Arius negat Christum esse patrem: neget hoc et Sabellius, et pie credat, quod Christus vere Deus est, non existens pater, sed filius. Adhuc apertius dicam.

PL 13, 46A

同様にアレイオスは、キリストが父であることを否定する。これをサベリウスも否定し、キリストはまことに神であり、父ではなく子として存在すると、敬虔に信じるがよい。さらに明瞭に言おう。

89

Sabellius vincat Arium, quod Christus verus Deus est; et Arius vincat Sabellium, quod Christus sub confessione veri Dei verus et filius est: et mihi catholico ambo vicerunt, immo et mecum ambo vincunt impietatis errorem, cum mecum intellexerint sacrae fidei veritatem, quae et pluralitatem personarum intelligit, et unitatem deitatis in hac pronuntiatione Domini dicentis, Ego et pater unum sumus.

PL 13, 46A

サベリウスは、キリストがまことの神であるという点でアレイオスに勝て。アレイオスは、キリストがまことの神の告白のもとで、まことの子でもあるという点でサベリウスに勝て。そして公同の者である私にとっては、双方が勝った。いや、私とともに双方が不敬の誤りに勝つのである。彼らが私とともに、聖なる信仰の真理を悟るなら。その真理は、主の「私と父とは一つである」というこの宣言において、ペルソナの複数性と神性の一体性をともに悟る。

90

Sed hanc divinam pronuntiationem, et hanc piam divinae pronuntiationis intelligentiam Arii sectatores cum quaerunt subvertere, alio modo interpretantur, et dicunt, unum sunt quidem, sed non substantia, non deitate, non potestate, sed voluntate: id est, quia unam eamdemque habeant voluntatem, ideo ait, Ego et pater unum sumus.

PL 13, 46A

ところが、この神的な宣言と、この神的な宣言への敬虔な理解とを、アレイオスの従者たちが覆そうとするとき、彼らは別の仕方で解釈して言う。「一つ」ではあるが、実体においてでも、神性においてでも、権力においてでもなく、意志において一つなのだ、と。すなわち、一つの同じ意志を持つがゆえに、「私と父とは一つである」と言ったのだ、と。

91

Dicite, o impiissimi, substantivum Verbum Dei est; et qui linguae sermonem dedit, nescit loqui, et ignoravit altum sensum vestrum propriis et competentibus sermonibus explicare, et inefficax fuit dicere, Ego et pater unum volumus, si tamen hoc in loco unitatem voluntatis, et non substantiae ac deitatis volebat intelligi.

PL 13, 46B

言え、最も不敬虔な者たちよ、神の言葉は実体を表すものなのか〔底本は substantivum Verbum Dei est。文意が定かでない。「存在・実体を表す語」の意かとも思われる。なおミーニュの脚注は o impiissimi を haeretici impii とする異読を挙げる〕。舌に言葉を与えた者は、語ることを知らないのか。諸君の深い考えを、固有の適切な言葉で説明することを知らなかったのか。もし彼がこの箇所で、実体と神性の一体ではなく意志の一体を理解させようとしたのなら、「私と父とは一つを望む」と言うことは、力を欠いていたとでもいうのか。

92

XII. Sed nunc, quaeso, Regina, memineris quae capitula ex persona haereticorum scribere dignata es.

PL 13, 46B

XII. だが今、お願いだが、后よ、あなたが異端者たちの立場から書き送った論点を思い起こしてほしい。

93

Ipsi haeretici aiunt, Qui me misit pater, ipse mihi praeceptum dedit, quid dicam et quid loquar (Joan. XII, 49): et Descendit de coelo, non ut faciam voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui misit me, patris (Joan. VI, 38) .

PL 13, 46B

異端者たち自身が言う、「私を遣わした父自身が、私が何を言い、何を語るべきかを、私に命じた」(ヨハネ12:49)。また「私は天から降った、私の意志を行うためではなく、私を遣わした者、父の意志を行うためである」(ヨハネ6:38)〔底本は Descendit(彼は降った)。ヨハネ6:38 に従い Descendi(私は降った)と読んだ〕。

94

Hoc artificium haereticorum est, ut alibi negent, quod alibi confitentur: ut cum se vident praesentium quaestionum absolutionibus vehementer astringi, serpentino lubrico semper eludant.

PL 13, 46C

これが異端者たちの術策である。ある箇所で告白することを別の箇所で否定し、目下の問題の決着に激しく追い詰められるのを見ると、蛇のような滑りやすさで、つねにすり抜けるのである。

95

Certe dicitis, o haeretici, praeceptum dedisse filio patrem, quid dicat, quid loquatur: et quomodo quasi nesciat loqui, vos verba ejus emendatis, immo jam patris; quia filius quod dicit, quod loquitur, secundum praeceptum quod dedit ei pater, et dicit et loquitur.

PL 13, 46C

確かに諸君は言う、異端者たちよ、父は子に、何を言い何を語るかを命じた、と。それなのに、まるで語ることを知らないかのように、諸君は彼の言葉を、いや今や父の言葉を、訂正する。子が言うこと、語ることは、父が彼に与えた命令に従って言い語るのだからである。

96

Jamne intelligitis, quia cum profano spiritu adversus filii deitatem exercere contenditis vestram amentiam, etiam in patrem prorumpitis insanientes?

PL 13, 46C

諸君は今や悟るか。俗なる霊をもって、子の神性に対して諸君の狂気を働かせようとするとき、諸君は父に対してまで狂って突き進んでいることを。

97

Clamat filius, Ego et pater unum sumus: et vos quas grammatici velut inefficaciam dominicae pronuntiationis suppositi verbi demutatione supplentes emendatis, et dicitis: Hoc quod ait, sumus, volumus intelligendum est; ut scilicet sic dictum sit, Ego et pater unum volumus.

PL 13, 46C

子は叫ぶ、「私と父とは一つである」。ところが諸君は、文法家のように〔底本は quas grammatici。quasi grammatici と読む〕、主の宣言のいわば無力さを、置かれた動詞の取り替えによって補い、訂正して言う。「ここで言われている『である』は『望む』と解されねばならない」、すなわち、「私と父とは一つを望む」と言われたのだ、と。

98

Sed reclamat filius etiam contra vos dicens illa, quae dixit ad vestrae impietatis participes Judaeos: Quare loquelam meam non cognoscitis (Joan. VIII, 43) ?

PL 13, 46D

しかし子は、諸君に対しても言い返す、諸君の不敬の仲間であるユダヤ人たちに言ったあの言葉で、「なぜ汝らは私の話を悟らないのか」(ヨハネ8:43)。

99

Habeant locum suum parabolae et allegoriae et aenigmata: hoc tamen loco apertissime et plene dictum est, Ego et pater unum sumus: et quomodo unum sunt, alibi quoque declarat, cum dicit: Credite mihi, quia ego in patre, et pater in me est (Joan. X, 38) : et ne videretur ipse de se usurpare, quod non erat; ut veritatem dictionis ostendat, praemisit dicens: Non creditis quia ego in patre, et pater in me?

PL 13, 46D

譬えや寓意や謎にはそれぞれの場所があるがよい。だがこの箇所では、最も明白に、完全に言われている、「私と父とは一つである」。そしてどのように一つであるかを、別の箇所でも明らかにしている、「私を信ぜよ、私は父のうちにおり、父は私のうちにいる」(ヨハネ10:38)と言うとき。そして、彼自身が自分について、そうでないものを僭称していると見えないように、言葉の真実性を示そうとして、あらかじめ言った、「汝らは、私が父のうちにおり、父が私のうちにいることを信じないのか」。

100

Verba quae ego loquor vobis, a me ipso non loquor: pater autem in me manens ipse loquitur, et opera quae ego facio ipse facit (Joan. XIV, 10) .

PL 13, 47A

「私が汝らに語る言葉を、私は自分からは語らない。父が私のうちにとどまって、自ら語り、私が行う業を自ら行うのである」(ヨハネ14:10)。

101

Sed et alibi: Sicut docuit me pater, haec loquor: et qui me misit, mecum est, et non reliquit me solum, quia quae placita sunt ei, facio semper (Joan. VIII, 28, 29) . Non quia filius ignoraret quid sibi loquendum erat: quid est enim quod Dei sapientia ignoret?

PL 13, 47A

また別の箇所でも、「父が私に教えたとおり、私はこれらを語る。私を遣わした者は私とともにおり、私を一人にしておかなかった。私はつねに、彼に喜ばれることを行うからである」(ヨハネ8:28, 29)。子が、自分が何を語るべきかを知らなかったからではない。実際、神の知恵が知らないことが何であろうか。

102

Sed ut duritiam indomitae fidei tuae ad piam divinae unitatis intelligentiam patris quoque auctoritate molliret, ait: Pater in me manens ipse loquitur (Joan. XIV, 10) ; vel illud, sicut docuit me pater, haec loquor (Joan. VIII, 28) .

PL 13, 47A

そうではなく、汝の飼いならされざる信仰の頑なさを、神的一体性への敬虔な理解へと、父の権威によってもやわらげるために、彼は言った、「父が私のうちにとどまって、自ら語る」(ヨハネ14:10)。また「父が私に教えたとおり、私はこれらを語る」(ヨハネ8:28)と。

103

Sicut autem opera filii, opera patris sunt, eo quod faciente filio, pater in ipso manens faciat: ita quod loquitur filius, pater in ipso manens loquitur non aliud, quam quod loquitur filius; quia nec filius aliud loquitur, quam quod loquitur pater in ipso manens.

PL 13, 47B

子の業が父の業であり、子が行うときに、父が子のうちにとどまって行うように、子が語ることを、父は子のうちにとどまって語る。それは子が語ること以外ではない。子もまた、自らのうちにとどまる父が語ること以外を語らないからである。

104

Eadem ergo patris et filii loquela est, sicut eadem et operatio; et ideo dicebat, alioquin propter opera ipsa credite (Joan. XIV, 12) .

PL 13, 47B

それゆえ、父と子の語りは同一であり、業も同一である。それゆえ彼は言っていた、「さもなくば、業そのもののゆえに信ぜよ」(ヨハネ14:12)。

105

Quae utique similiter faciebat ut pater: ut postremo vel auctoritate operum crederetur, quia filius in patre est, et pater in filio. XIII. Hoc autem quo modo intelligendum est quod ait, Ego in patre et pater in me, jam supra expositum est.

PL 13, 47B

それらの業を彼は、父と同じように行っていた。それは、せめて業の権威によって、子が父のうちにあり、父が子のうちにあると信じられるためである。XIII. 「私は父のうちにおり、父は私のうちにいる」と彼が言うことがどう解されるべきかは、すでに上で説明した。

106

Sed et nunc brevius dicam. Secundum indifferentiam substantiae audiendum est, Ego in patre et pater in me. Sed et illud quod ait, Ego et pater unum sumus, secundum indifferentiam substantiae unum sunt pater et filius.

PL 13, 47B

だが、今もより簡潔に言おう。「私は父のうちにおり、父は私のうちにいる」は、実体に差異がないことに従って聞かれねばならない。また彼が言う「私と父とは一つである」も、実体に差異がないことに従って、父と子は一つなのである。

107

Nolo ergo, impie haeretice, ut indifferentiam substantiae patris et filii adimas, et importune unitatem voluntatis interseras, quam alibi impie negas dicendo: Scriptum est, Descendi de coelo, non ut faciam voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui misit me patris (Joan. VI, 38) .

PL 13, 47C

それゆえ私は望まない、不敬虔な異端者よ、汝が父と子の実体に差異がないことを奪い、不適切にも意志の一体を差し挟むことを。汝は他の箇所でそれを、不敬にも否定している、「書かれている、『私は天から降った、私の意志を行うためではなく、私を遣わした者、父の意志を行うためである』」(ヨハネ6:38)と言って。

108

Qui in hoc capitulo ignorans dictionis ejus sacramentum, tam impie negas patris et filii unam esse voluntatem; quomodo tibi credam, quia sinceriter confiteris, quod una eadem voluntas patris et filii significetur in hoc quod pronuntiavit Dominus dicens, Ego et pater unum sumus?

PL 13, 47C

この論点において、その言葉の秘義を知らずに、父と子の意志が一つであることをこれほど不敬に否定する汝を、主が「私と父とは一つである」と宣言したことにおいて、父と子の一つの同じ意志が意味されていると、汝が誠実に告白していると、私はどうして信じようか。

109

Tu si vere credis, quod pater et filius unum sunt voluntate, non video quomodo negare possis quia et substantia et divinitate et potestate unum sunt. Quare enim non una substantia sit, una divinitas et potestas, quibus una voluntas est?

PL 13, 47C

汝がもし、父と子が意志において一つであるとまことに信じているなら、実体においても、神性においても、権力においても一つであることを、どうして否定しうるのか、私には分からない。意志が一つであるものに、なぜ実体が一つ、神性と権力が一つでないことがあろうか。

110

Si enim ex aequo illis voluntas est, ex aequo divinitas est. Si non ex aequo divinitas, nec ex aequo voluntas.

PL 13, 47D

なぜなら、もし両者に意志が等しくあるなら、神性も等しくある。もし神性が等しくないなら、意志も等しくない。

111

Dei enim voluntas, et cujuslibet, non tamen Dei, voluntas pariare non potest: quia alia est vis voluntatis ejus qui Deus est, et alia vis voluntatis ejus qui Deus non est.

PL 13, 47D

神の意志と、誰であれ神でない者の意志とは、同等ではあり得ない。神である者の意志の力と、神でない者の意志の力とは、別のものだからである。

112

Voluntas Dei naturaliter bona est, perfecta est, indemutabilis est, semper eadem existens, et sine initio existens, et sine fine perseverans.

PL 13, 48A

神の意志は本性において善であり、完全であり、変わることなく、つねに同一であって、始まりなく存在し、終わりなく存続する。

113

Voluntas vero ejus qui non est Deus, eo quod habeat initium, sicut et ipse qui non est Deus potest et nutare, potest et verti, sicuti et ipse qui non est Deus: ac per hoc non vere bona, quia non naturaliter bona, nec vere perfecta, quae potest verti et minui: ita ut quod hodie voluit, crastino nolit, et quod hodie noluit, crastino velit.

PL 13, 48A

一方、神でない者の意志は、始まりを持つがゆえに、神でない当の者と同じく、揺らぎうるし、転じうる。それゆえ、まことに善ではない、本性において善ではないからである。まことに完全でもない、転じ減じうるのだから。そうして、今日望んだことを明日は望まず、今日望まなかったことを明日は望むほどである。

114

XIV. Dicam exemplo apertius: Angelus iste qui nunc diabolus est, antequam fieret diabolus, bonam habuit voluntatem; sed ubi factus est diabolus, proprii arbitrii agitatione amisit bonam voluntatem; ideo scilicet, quia ex factura subsistit, et non naturaliter Deus est.

PL 13, 48A

XIV. 例によって、より明瞭に言おう。今は悪魔であるあの天使は、悪魔となる前には善い意志を持っていた。しかし悪魔になったとき、自らの選択の動揺によって善い意志を失った。それはつまり、彼が造られたものとして存立し、本性において神ではないからである。

115

Hoc et de omni creatura rationabili sentiendum est: etsi enim quidam eorum non declinaverunt, neque declinant a bona voluntate; tamen in natura habent posse declinare, quia creaturae sunt, et non Deus.

PL 13, 48B

このことは、すべての理性ある被造物についても考えねばならない。彼らのうちのある者は、善い意志から逸れたことがなく、逸れてもいないが、それでも本性において逸れうる可能性を持っている。被造物であって、神ではないからである。

116

Hoc enim quod non declinant, ex disciplinae perpetua observatione obtinent, non ex naturae indemutabilis veritate.

PL 13, 48B

彼らが逸れないのは、規律のたえざる遵守によって得ているのであって、変わらない本性の真実性によってではない。

117

Deus autem ipse solus sine initio bonus et perfectus et inconvertibilis est sine initio, habens quoque bonam voluntatem et perfectam et inconvertibilem; non institutione, neque ex profectu observationis habet bonam et perfectam et inconvertibilem voluntatem, sed ex naturae indemutabilis veritate, qua et bonus et perfectus et inconvertibilis Deus est.

PL 13, 48B

しかし神自身のみが、始まりなく善であり完全であり、始まりなく転じることがなく、善い意志、完全な意志、転じることのない意志をも持つ。設定によってでも、遵守の進歩によってでもなく、変わらない本性の真実性によって、善く完全で転じることのない意志を持つ。その真実性によって、神は善であり、完全であり、転じることがない。

118

Viderit, si qua fortassis est haeresis, quae hunc sensum respuat: tu tamen praecipue ad hoc, Ariane, consentis, qui et ipsum filium Dei quem totius creaturae Dominum confiteris, vertibilem et mutabilem dicis, quod eum a Deo factum de nihilo praedicas, non tamen de Deo vere natum.

PL 13, 48B

この意見を退ける何らかの異端が、ことによるとあるにせよ、それはともかく。しかし汝、アレイオス派よ、とりわけこの点には同意している。汝は、全被造物の主と告白する神の子自身を、転じうる、変わりうると言う。彼を神によって無から造られたと宣べ、神からまことに生まれたとは言わないからである。

119

Si haec tibi sententia est, quod omnis creatura vertibilis est et mutabilis, Christum autem dicis esse creaturam: ergo et ipse, secundum te, ex conditione naturae vertibilis et mutabilis existens, non habet inconvertibilem et indemutabilem voluntatem.

PL 13, 48C

もし汝の意見が、すべて被造物は転じうる、変わりうるものである、というものであり、キリストを被造物だと言うなら、それゆえ彼自身も、汝によれば、本性の条件から転じうる、変わりうるものとして存在し、転じることのない、変わることのない意志を持たないことになる。

120

Et quomodo interpretaris, quod pater et filius unum sunt voluntate? cum patris et filii, secundum te, diversae sint voluntates et contrariae; quia scilicet una est indemutabilis et inconvertibilis, alia vero mutabilis et convertibilis, deprehenderis et detegeris, haeretice fraudulente, quomodo conaris simplices animas circumvenire et capere.

PL 13, 48C

ではどうして、父と子が意志において一つだと解釈するのか。汝によれば、父と子の意志は異なり、相反するのに。一方は変わらず転じることがなく、他方は変わりうる、転じうるものだからである。詐欺の異端者よ、汝がどのようにして素朴な魂を欺き、捕らえようとしているかが、見破られ、暴かれるであろう。

121

Constrictus enim et coarctatus testimonio dominicae pronuntiationis dicentis, Ego et pater unum sumus, ut de hac voce qualitercumque evoles, quae claris sermonibus in patre et filio unitatem deitatis ostendit, succubuisti necessitate, non arbitrio, ad hoc ut vel ad monumentum in praesenti capitulo summis labiis, et ut ita dixerim, superficie sola verborum, unitatem voluntatis interseras, quo expressius et vivacius et medullitus unitatem deitatis excluderes.

PL 13, 48D

なぜなら、主の「私と父とは一つである」と言う宣言の証言に締めつけられ、押し込められて、父と子における神性の一体を明らかな言葉で示すこの言葉から、どうにかして逃れ出ようとして、汝は、自由な選択ではなく必然に屈し、せめて形ばかりの記念として、現在の論点においてのみ唇の端で、いわば言葉の表面だけで、意志の一体を差し挟むに至った。それは、神性の一体を、より表立って、より力強く、骨の髄まで排除するためである。

122

Tollis enim sensum, unitate substantiae, qui facile creditur ex ipsa simplicitate verborum; et interpretaris sensum, unitate voluntatis; ut quia supra dicta ratio ejus non facile apud omnes intelligitur, interim simplicem decipias auditorem, cum illud agis ne unitatem divinitatis intelligat.

PL 13, 49A

すなわち汝は、実体の一体という意味——それは言葉の単純さそのものから容易に信じられるものである——を取り去り、意志の一体によって意味を解釈する。それは、先に述べたその理が、すべての者に容易に理解されるわけではないのを見て、さしあたり素朴な聞き手を、彼が神性の一体を悟らないようにする行いをもって、欺くためである。

123

Nam et unitatem voluntatis in patre et filio, fides catholica sincerissime et verissime credit, non labiis (tantum) sed et toto corde, quae et unitatem substantiae et divinitatis agnoscit.

PL 13, 49A

なぜなら、父と子における意志の一体をも、公同の信仰は、この上なく誠実に、この上なく真実に信じており、(ただ)唇でだけでなく、心の全体で信じているからである。この信仰は、実体と神性の一体をも認める。

124

Sicut enim indemutabilis et inconvertibilis est substantiae cum Patre Filius, ita et indemutabilis et inconvertibilis voluntatis est cum Patre Filius.

PL 13, 49A

子は父とともに、実体において変わらず転じることがないように、子は父とともに、意志においても変わらず転じることがない。

125

Atque ideo una voluntas est Patris et Filii, sicut et una virtus et una imago, magis aut dixerim quod ipse Filius voluntas est Patris.

PL 13, 49A

それゆえ、父と子の意志は一つであり、力が一つ、像が一つであるのと同様である。むしろ、子自身が父の意志であると、私は言いたいのである〔底本は magis aut dixerim。ミーニュの脚注は aut を enim と読む。脚注に従った〕。

126

Sicut enim Patris et Filii una imago cum sit secundum Moysen, tamen et ipse Filius imago Dei invisibilis (Coloss. I, 15) scribitur ab Apostolo; ita et una voluntas cum sit Patris et Filii, (pie) definitur quod voluntas Patris est Filius. (Sicut est) Dei invisibilis imago, similiter et de virtute intellige.

PL 13, 49B

父と子の像が、モーセによれば一つであるのに、子自身が使徒によって「見えない神の像」と書かれている(コロサイ1:15)。それと同じく、父と子の意志が一つであるのに、子は父の意志であると(敬虔に)定義される。(これは、子が)神の見えない像である(のと同様である)。力についても同じように理解せよ。

127

Fides enim catholica dicit, unam virtutem esse Patris et Filii; et tamen scribit Apostolus, Christum Dei virtutem esse et Dei sapientiam (I Cor. I, 24) . Pie ergo dictum est, quod Filius voluntas est Patris, sicut idem ipse est sapientia Dei.

PL 13, 49B

公同の信仰は、父と子の力は一つであると言う。それでも使徒は、キリストが神の力であり神の知恵であると書いている(一コリント1:24)。それゆえ、子が父の意志であると言うことも敬虔である、同じ子自身が神の知恵であるのと同様に。

128

Et tamen si adhuc movet hic sensus, intende ad ea quae dicimus: certe Dei sapientia Christus est.

PL 13, 49B

それでもなお、この意味がなお引っかかるなら、我々が言うことに注意せよ。確かに、神の知恵はキリストである。

129

Quid autem est Dei voluntas, quam Dei sapientia? non enim in Deo aliud voluntas, et aliud sapientia: in hominibus quidem potest esse voluntas, non tamen haec ipsa sapientia; quia voluntas hominis eruditione et meditatione et profectu ad sapientiam sibi possibilem pervenit.

PL 13, 49B

では、神の意志は神の知恵以外の何であろうか。神においては、意志が一つのもの、知恵が別のものなのではない。人間においては、意志があっても、その意志がそのまま知恵であるわけではない。人間の意志は、学びと思索と進歩によって、自分に可能な知恵に至るからである。

130

Dei autem voluntas non eruditione, non meditatione, non profectu ad sapientiam pervenit, sed ipsa nihil indigens, naturaliter substantiva sapientia est.

PL 13, 49C

だが神の意志は、学びによっても、思索によっても、進歩によっても知恵に至るのではなく、何も必要とせず、本性において実体的な知恵そのものである。

131

Unde et Christus Dei sapientia existens, Dei quoque voluntas est; quia in Deo non aliud voluntas, et aliud sapientia.

PL 13, 49C

それゆえ、神の知恵として存在するキリストは、神の意志でもある。神においては、意志が一つのもの、知恵が別のものではないからである。

Caput II

第II章PL 13, 49C
1

De eo quod haeretici dicunt. Ex nihilo, inquiunt, Deus sibi filium fecit: si fecit eum ex nihilo, creatura est, et non filius. I. David uno lapidis ictu Goliae frontem percutiens magni corporis fortem stravit inimicum (I Reg. XVII, 50) .

PL 13, 49C

異端者たちの言うことについて。――「神は自分のために子を無から造った」と彼らは言う、「無から造ったのなら、それは被造物であって、子ではない」。I. ダビデは一つの石の一撃でゴリアテの額を打ち、巨体の強敵を打ち倒した(サムエル記上17:50)。

2

Sed nostrae non est virtutis de uno lapide vincere; duplici, ut opinor, ex causa: quia nec nos tales vires habemus, quales habuit et David; et isti nimis frontem praeferunt impudentiae impietatibus obduratam: unde jam licet multos lapides non in vacuum miserimus, tamen adhuc in Dei gratia repetendum nobis est, et impudens eorum frons illa quae est sine signo Domini, crebris testimoniorum lapidibus elidenda est; ut, etsi non caro eorum effundit cruorem, multis effossa vulneribus tamen vel pudor suffusione sanguinis erubescat, si etiam ex iis quae illorum esse scripseras, opprimantur.

PL 13, 49D

だが、一つの石で勝つことは我々の力の及ぶところではない。思うに理由は二つある。我々にはダビデが持っていたような力がないこと、そしてこの者どもは、不敬によって硬くなった恥知らずの額を、あまりにも前へ突き出していることである。それゆえ、すでに多くの石を空しからず投げたとはいえ、なお神の恩寵のもとで繰り返さねばならず、主の印のない彼らの恥知らずな額を、数多くの証言の石で砕かねばならない。そうすれば、彼らの肉は血を流さずとも、多くの傷に穿たれて、せめて恥のために血が顔に差して赤らむであろう、あなたが彼らのものだと書き送った言葉によってさえ、彼らが押さえつけられるならば。

3

Haec verba haereticorum ais esse. Ex nihilo, inquiunt, Deus sibi filium fecit. Si fecit eum ex nihilo, creatura est, et non filius.

PL 13, 50A

あなたは、これらの言葉が異端者たちのものだと言う。「神は自分のために子を無から造った」と彼らは言う、「無から造ったのなら、それは被造物であって、子ではない」。

4

Et quid est, quod filium dicis, quem creaturam esse confirmas, cum dicis eum factum ex nihilo esse? non ergo potes et filium eum dicere et creaturam: filius enim ex nativitate consistit, creatura vero ex factura.

PL 13, 50A

では、無から造られたと言うことで被造物だと断ずる者を、汝はなぜ子と呼ぶのか。汝は同じ者を子とも被造物とも呼ぶことはできない。子は誕生によって成り立ち、被造物は造られることによって成り立つからである。

5

Quid tibi contraria profiteris? unum elige de duobus: dic aut filium vere filium, aut creaturam vere creaturam. Si ita filium dicis, ut vere filium dicas, negasti eum esse creaturam. Et quomodo de nihilo factum eum esse dicis, quem vere filium confiteris?

PL 13, 50A

なぜ汝は自ら矛盾したことを公言するのか。二つのうち一つを選べ。子をまことに子と言うか、被造物をまことに被造物と言うか。子をまことに子と言うつもりでそう呼ぶのなら、汝は彼が被造物であることを否定したのである。ならば、まことに子と告白している者を、どうして無から造られたと言うのか。

6

Si autem dicis eum vere esse creaturam, cur eum filium nominas, cum in eo istius nominis abneges veritatem? II. Sed (de) vivis lapidibus divinae vocis percutiamus frontis ejus impudentiam.

PL 13, 50B

しかし、彼がまことに被造物であると言うのなら、その名の真実性を彼において否定しておきながら、なぜ彼を子と名指すのか。II. だが、神の声の生きた石で、彼の額の恥知らずを打とう。

7

Tu dicis eum esse creaturam: ego dico eum esse filium: quis inter nos de professionis veritate pronuntiet? puto, quod libenter habeas, ut ille judicet, a quo tu, renuentibus nobis, factum dicis Christum ex nihilo. Audiamus ergo quid de coelis ipse pronuntiet.

PL 13, 50B

汝は彼を被造物と言い、私は彼を子と言う。我々のどちらの告白が真実かを、誰が裁くのか。思うに汝は、キリストを無から造ったと、我々が否むのも構わず汝が言うその者〔父〕に裁いてもらうことを、喜んで望むであろう。ならば、彼自身が天から何と宣言するかを聞こう。

8

Hic est filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui (Matth. III, 17) . Numquid dixit, Hic est quem ego feci ex nihilo?

PL 13, 50B

「これは私の愛する子、私の心にかなう者」(マタイ3:17)。父は「これは私が無から造った者である」と言っただろうか。

9

Et vide, quia hoc tunc primum dixit, quando Jesus ut homo accessit ad baptismum: et, puto, non alia ratione quam quia poterat credi non esse filius Dei, qui corporeus videbatur, et inter caeteros homines ipse quoque ut homo peccator veniebat ad baptismum, cum peccata propria non haberet.

PL 13, 50B

そして見よ、父がこれを初めて言ったのは、イエスが人として洗礼に近づいたときである。思うに、それは、肉体をもって見られ、ほかの人々の間に、自らもまた人として罪人のように洗礼に来た者が、自分の罪は持たないのに、神の子ではないと信じられるおそれがあったからにほかならない。

10

Ne ergo, (cum) sacramentum baptismatis in homine assumpto consummat Jesus, non vere Dei filius crederetur, clamat de coelo Pater, Hic est filius meus dilectus.

PL 13, 50C

それゆえ、イエスが受け取られた人間において洗礼の秘跡を成し遂げるとき、彼がまことの神の子とは信じられないことのないよう、父は天から叫ぶ、「これは私の愛する子」と。

11

Intellexerat quidem et Joannes suum illum esse Dominum, quando et venienti ad baptismum ait; Ego a te debeo baptizari, et tu venisti ad me (Matth. III. 24) ?

PL 13, 50C

ヨハネもまた、彼が自分の主であることを悟っていた。洗礼に来た彼に、こう言ったときである、「私こそ汝から洗礼を受けるべきなのに、汝が私のところに来たのか」(マタイ3:24)〔引照は底本のまま。この言葉はマタイ3:14 にある〕。

12

Sed ne forte apud alios Joannis testimonium non tam magnum videretur, ut vinceret fidem carnis et humilitatis in Christo, et omnia omnino quae per carnem ejus agebantur; ipse quo nemo major, ipse quo nemo melior cognitor, dat testimonium de coelis dicens: Hic est filius meus dilectus, in quo bene complacui.

PL 13, 50C

しかし、ほかの人々にとっては、ヨハネの証言が、キリストにおける肉と卑しさへの信を、また彼の肉を通して行われたことのすべてへの信を、打ち負かすほど大きいとは見えないかもしれないので、彼ほど大いなる者はなく、彼ほど優れた認識者もない当の者〔父〕自らが、天から証言して言う、「これは私の愛する子、私の心にかなう者」と。

13

In quantum enim manifesta fides erat circa carnem Salvatoris, in tantum et manifesta fides esse debuit circa deitatem Salvatoris: tunc enim et verus Deus est, si sit et verus filius.

PL 13, 50D

救い主の肉について信が明らかであった程度に応じて、救い主の神性についても信が明らかであるべきだったからである。まことの神であるのは、まことの子でもある場合だからである。

14

Carnem quidem ejus, vel potius hominem dicam, nemo ambigebat, quia nec ambigi poterat: sed illud quod in homine erat, et natum cum homine, quia videri per naturam non poterat, ne esset incertum, voce et quasi digito patris ostenditur dicentis: Hic est filius meus dilectus, in quo bene complacui; et interea pari auctoritate fides utriusque substantiae, id est, Dei et hominis commendatur in Christo.

PL 13, 50D

彼の肉、というより人間と言おう、それについては誰も疑わなかった。疑われようもなかったからである。しかし、人のうちにあって人とともに生まれたもの〔神性〕は、本性上は見られ得ないので、不確かにならぬよう、父の声と、いわば父の指によって示される、父は言う、「これは私の愛する子、私の心にかなう者」と。こうして同時に、同じ権威をもって、二つの実体、すなわち神と人への信が、キリストにおいて確証される。

15

Hominis enim in se fidem Dei filius ipse signabat per conceptionem et partum Virginis, per infantiae vagitum, per cunas et in volumenta, per ipsa matris ubera, per ipsa materni lactis alimenta, per incrementa corporeae aetatis, per hoc ipsum quod venit, ut baptizaretur.

PL 13, 51A

というのも、神の子自らが、人間への信を自らにおいて印づけていたからである。乙女の懐妊と出産によって、乳児の泣き声によって、揺りかごと産着によって、母の乳房そのものによって、母乳の養いそのものによって、肉体の年齢の成長によって、洗礼を受けようと来たまさにそのことによって。

16

Vides quomodo interim usque ad baptismum expressit in se hominis veritatem, tanto pressius hoc agens, quanto et difficilius credi poterat, Deum (in) hominem fieri.

PL 13, 51A

見よ、彼は洗礼に至るまでの間、人間であることの真実性を自らにおいて表した。神が人となることが信じがたければ信じがたいほど、それだけいっそう強くそうしたのである。

17

Et ne forte ad hoc coactum putes, et non sponte filium Dei, filium quoque factum esse hominis, audi Apostolum dicentem de eo: Qui cum in forma Dei esset constitutus, non rapinam arbitratus est, esse se aequalem Deo, sed semetipsum exinanivit, formam servi accipiens (Philipp. II, 6, 7) .

PL 13, 51B

そして、彼が神の子でありながら人の子ともなったのは、強いられてのことで、自発のことではないと思わぬよう、使徒が彼について言うのを聞け、「神の形で立っていながら、神と等しくあることを奪い取るべきこととは考えず、かえって自らを空しくして、僕の形を取った」(フィリピ2:6-7)。

18

Si ergo semetipsum exinanivit, formam servi accipiens, non coactus est, sed sponte factus (est) filius hominis, existens in forma Dei, Deo aequalis. Habes igitur filium exprimentem in se fidem hominis. III.

PL 13, 51B

それゆえ、自らを空しくして僕の形を取ったのなら、彼は強いられたのではなく、自発的に人の子となったのである、神の形にあり、神と等しい者でありながら。こうして汝は、人間への信を自らにおいて表す子を得る。III.

19

Item videamus fidem in eo divinitatis expressam: et licet sufficienter supra de fide ejus divinitatis expressum est, et adhuc sint alia quoque multa copiosiora quibus fides divinitatis apparet; tamen illa nunc taceo: sufficit enim mihi si fidem divinitatis in Christo solus interim pater ostendit dicens: Hic est filius meus dilectus, in quo bene complacui.

PL 13, 51B

同様に、彼において表された神性への信を見よう。神性への信が表されたことは上で十分に述べたし、神性への信が現れる、さらに豊かな証拠がなお多くあるが、今はそれらを措く。さしあたり父ただ一人がキリストにおける神性への信を示せば、私には足りるからである、父は言う、「これは私の愛する子、私の心にかなう者」と。

20

Quid ais, haeretice? credis sine dubio Christo, quod se filium hominis fecerit: quid censes de patre? estne veridicus apud te, cum Christum filium suum esse testatur? (si non) credis patri, cum Christum filium suum esse testatur, jam majoris apud te auctoritatis est Christus, cui de fide in se hominis credis; et minus idoneus est pater, cui de filii testatione non credis.

PL 13, 51C

異端者よ、何を言うのか。汝は、キリストが自分を人の子としたことを、疑いなく信じている。では、父についてはどう考えるか。父がキリストを自分の子だと証言するとき、父は汝にとって真実を語る者ではないのか。〔もし〕父がキリストを自分の子だと証言するのに、汝が父を信じないのなら〔底本は「(si non) credis patri」。「もし……信じないなら」と解した。ミーニュの脚注は credisne(汝は父を信じるのか)とする異読を挙げる〕、汝にとっては、人間としての自分への信について汝が信じるキリストのほうが、すでに権威が大きく、子についての証言を汝が信じない父のほうが、信頼に足りないことになる。

21

Et quomodo patrem majorem Deum vindicas, cujus vocem quasi minimi depretias? vel quomodo Christum Deum minorem asseris, cui tantum credis, quantum nec ei, quem majorem praedicas?

PL 13, 51C

それなのに汝は、どうして父をより大いなる神と主張するのか。その声を、まるで最も小さな者の声のように軽んじているのに。また、どうしてキリストをより小さな神と断ずるのか。汝は、より大いなる者と宣べる者〔父〕をすら信じないほどに、キリストを信じているのに。

22

Magnus iste honor tuus est quem patri defers, ut ei non credas de filio suo profitenti. Qui tamen iterum et alibi profitetur illum suum filium esse, quando cum apostolis Petro et Jacobo et Joanne Dominus ascendit in montem, et refulsit facies ejus sicut sol (Matth. XVII, 2) .

PL 13, 51C

汝が父に帰するこの栄誉は大したものだ、自分の子について公言する父を信じないというのだから。しかも父は、もう一度、ほかの場所でも、その者が自分の子だと公言する。主が使徒ペトロ、ヤコブ、ヨハネとともに山に登り、その顔が太陽のように輝いたときである(マタイ17:2)。

23

Percutiat iterum divinum testimonium tuae frontis impudentiam: Et ecce, inquit nubes lucida inobumbravit eos: et ecce vox de nube dicens: Hic est filius meus dilectus, in quo bene complacui: ipsum audite (Ibid., 5) .

PL 13, 51D

神の証言がもう一度、汝の額の恥知らずを打て。「すると見よ、輝く雲が彼らを覆い、見よ、雲から声がして言った、『これは私の愛する子、私の心にかなう者。彼に聞け』」(マタイ17:5)。

24

Certe Moyses et Elias pariter videbantur cum eo loquentes, quos utique de adoptione factos esse filios Dei negare non potes: et quomodo de solo Christo vox divina testatur dicens; Hic est filius meus dilectus, in quo mihi complacui: ipsum audite?

PL 13, 52A

確かに、モーセとエリヤも、彼と並んで語り合っているのが見えた。この二人が、養子縁組によって神の子とされた者であることを、汝はまさか否定できまい。それなのに、どうして神の声はキリストただ一人について証言して言うのか、「これは私の愛する子、私の心にかなう者。彼に聞け」と。

25

Si enim et Christus de adoptione filius est, cum staret inter duos filios adoptivos, dixisset utique, « Et hic filius meus est, » ne Christus solus filius esse crederetur: at cum dixit, Hic est filius meus dilectus, adoptionis filios separavit, ut proprietas verae nativitatis in Christo solo filio crederetur.

PL 13, 52A

もしキリストもまた養子縁組による子であるなら、二人の養子の間に立っていたとき、キリストだけが子と信じられることのないよう、必ず「この者もまた私の子である」と言ったはずである。だが「これは私の愛する子」と言ったとき、父は養子縁組による子らを彼から切り離したのであり、それはまことの誕生の固有性が、ただ一人の子キリストにおいて信じられるためである。

26

Sed non sufficit ut Christum tantummodo filium suum esse profiteretur; addidit etiam quod vero filio debebatur, dicens, ipsum audite.

PL 13, 52A

しかし父は、キリストを自分の子と公言するだけでは足りず、まことの子に当然帰されるべきことを付け加えた、「彼に聞け」と言って。

27

Magnam, immo et parem sibi auctoritatem ostendit in filio, cum ita audiendus est filius, ut audiendus et pater est: Ipsum, inquit, audite. Quidquid ergo jam dixerit Christus, audiendus est.

PL 13, 52A

父は子において、大きな、いや自分と等しい権威を示す。子は、父が聞かれるべきであるのと同じように聞かれるべきだからである。「彼に聞け」と父は言う。それゆえ、キリストが何を言おうと、彼は聞かれねばならない。

28

Et videamus, si nusquam se dicit esse filium Dei, si nusquam se Deum patrem habere profitetur. Ipsius vox est: Omnis plantatio quam non plantavit pater meus, eradicabitur (Matth. XV, 13) . Et iterum: Domum patris mei fecistis domum negotiationis (Joan. II, 16) .

PL 13, 52B

では、彼がどこでも自分を神の子とは言わず、どこでも神を自分の父として公言しないのかどうか、見よう。彼自身の声はこうである、「わが父が植えなかった植え物はみな、根こそぎにされる」(マタイ15:13)。また、「汝らは私の父の家を商いの家とした」(ヨハネ2:16)。

29

Alibi quoque: Et tu credis in filio Dei (Joan. IX, 35) ? Numquam praesumeret dicere, Pater meus, patris mei, et tu credis in filio Dei, nisi esset confidentia naturae, quae vindicat vocabulum veritatis in patre, de conscientia propriae nativitatis.

PL 13, 52B

ほかの箇所でも、「汝は神の子を信じるか」(ヨハネ9:35)。「わが父」「わが父の」、そして「汝は神の子を信じるか」と、あえて言うことは決してなかったはずである、父という呼び名の真実性を、自らの誕生についての認識から要求する、本性への確信がなければ。

30

Quid enim insolenter ille loqueretur, Qui semetipsum humiliavit factus obediens usque ad mortem crucis. IV.

PL 13, 52B

「自らをへりくだらせ、十字架の死に至るまで従順となった」彼が、いったいなぜ不遜に語ったりしようか。IV.

31

Sunt et alia testimonia plurima: sed nos nunc non librum scribimus ut omnia prosequamur, sed causa brevitatis paucis testimoniis summas claudimus, ut vox illa obruatur, quae negat Christum esse filium Dei.

PL 13, 52B

ほかにもきわめて多くの証言がある。しかし我々は今、すべてを論じ尽くす書物を書いているのではなく、簡潔のために、少数の証言で要点を締めくくる。キリストが神の子であることを否定する、あの声が覆いつくされるように。

32

Sane dicit se Christus filium quoque esse hominis, cum ait: Et videbitis filium hominis (Marc. XIV, 62) . Et, Quem dicunt esse filium hominis (Matth. XVI, 13) ?

PL 13, 52C

確かにキリストは、自分が人の子でもあると言っている、「汝らは人の子を見るであろう」(マルコ14:62)と言うときに。また、「人々は人の子を誰と言っているか」(マタイ16:13)と。

33

Hoc est enim sacramentum fidei in Christo, ut cum illum filium Dei esse credideris, credas quoque et filium hominis esse eum factum.

PL 13, 52C

キリストにおける信仰の秘義とは、彼を神の子と信じたうえで、彼が人の子ともなったと信じることだからである。

34

Illud enim quod filius Dei est, naturaliter possidet; hoc autem quod filius hominis factus est, qua beneficius nobis praestitit: et ideo qui Christum filium Dei esse non credit, impius est; sed et qui Christum filium hominis esse factum confiteri dedignatur, ingratus est.

PL 13, 52C

神の子であるということは、彼は本性によって所有している。しかし、人の子となったということは、我々に恩恵を施したゆえである〔底本は qua beneficius nobis praestitit。ミーニュの脚注(オックスフォード版)は、ほかの写本の quia beneficia nobis praestitit(我々に恩恵を施したゆえに)がより正しく、また quia beneficus nobis perstitit と読むものもあるとする。前者に従った〕。それゆえ、キリストを神の子と信じない者は不敬虔であり、キリストが人の子となったことを告白するのを恥とする者は、恩知らずである。

35

Tu tamen, haeretice, credis quod Christus filius quoque hominis factus est, et cum hoc ipsum de se Salvator dicat, non abnuis. At vero cum dixerit pater, Hic est filius meus, et cum dixerit filius, Pater meus; tu ut cor Pharaonis obduras, et non credis?

PL 13, 52C

それでも異端者よ、汝は、キリストが人の子ともなったと信じており、救い主が自らについてそう言っているのに、否定しない。だが、父が「これは私の子である」と言い、子が「わが父」と言ったのに、汝はファラオの心のように頑なになって、信じないのか。

36

Superest impudentiae tuae, ut quasi melancholicus non vera perspiciens, patrem et filium dicas esse mentitos.

PL 13, 52D

汝の恥知らずには、まだ残っていることがある。憂鬱症の者のように真実を見分けられず、父も子も偽りを言ったと言うことである。

37

Non, inquit, nego filium; sed nego verum filium: ergo et Petrus ideo beatitudinis vocem promeruit, quia Christum verum filium esse non credidit, licet filium Dei vivi sit confessus.

PL 13, 52D

「私は子を否定するのではない。まことの子を否定するのだ」と彼は言う。ならば、ペトロもまた、キリストをまことの子とは信じなかったからこそ、至福の声を受けるにふさわしかったことになる、生ける神の子と告白したにもかかわらず。

38

Magnum revera confessae fidei sacramentum est in Petri conscientia, ut cum labiis dicat, Tu es Christus, filius Dei vivi (Matth. XVI, 16) , in corde tamen habeat, quod non sit verus filius Dei vivi.

PL 13, 53A

まことに、告白された信仰の秘義は、ペトロの胸中にあっては大したものである、口では「汝はキリスト、生ける神の子」(マタイ16:16)と言いながら、心では、彼は生ける神のまことの子ではないと思っているというのだから。

39

Ego homo sum: verba audio, verba intelligo, interpretationem tacitam cordis audire non possum. Christum filium dixit Dei vivi: nisi et adoptivum adjecerit, ego aliud nihil intelligo, quam quod et loquitur.

PL 13, 53A

私は人間である。言葉は聞き、言葉は理解するが、心の沈黙の解釈までは聞き取れない。ペトロはキリストを生ける神の子と言った。養子〔縁組による子〕とも付け加えないかぎり、私は、彼が語るとおりのこと以外に何も理解しない。

40

Viderit si Christus, qua Dominus et Deus cor aspicit: mihi tamen qui auribus tantum audio, debuit etiam per vocem fieri cordis ejus manifesta confessio, propter quem et Petrus interrogatur: non enim sibi soli Petrus interrogatus est, sed et omnibus (nobis); ut cum ille de Christo bene confitetur, et nos similiter disceremus pari confessione ad beatitudinem pervenire.

PL 13, 53A

キリストは、主であり神である者として心を見るのだから、それは彼の知るところとしよう〔Viderit si Christus の si は落ち着かない。「キリストが見ればよい」の意に取った〕。だが、耳でしか聞かない私には、その心の告白もまた、声によって明らかにされるべきだった。この私のためにこそ、ペトロは問われたのである。ペトロは自分一人のために問われたのではなく、我々すべてのために問われたのであり、彼がキリストについて正しく告白するとき、我々もまた同じ告白によって至福に至ることを学ぶためである。

41

Et interea videamus si digne Petrus beatitudinis praeconium consequitur, credens in corde quod non sit verus (filius), sed adoptivus: si digna haec patris revelatio est, et non potius carnis et sanguinis.

PL 13, 53B

そしてさしあたり、ペトロが、キリストはまことの〔子〕ではなく養子であると心で信じていながら、至福の宣言を受けるにふさわしいのかどうか、見よう。これが父の啓示にふさわしいのか、むしろ肉と血のものではないのか。

42

Plurimi certe adoptione sunt filii Dei: et non solum Jeremias, qui adhuc cum esset in vulva matris, sanctificatus est (Jerem. I, 5) ; neque solus Joannes Baptista, qui in utero matris infans exsultavit in spiritu (Luc. I, 44) : sed neque solus Elias, qui mortem adhuc usque passus non est, vel quilibet ex numero prophetarum, ex quibus unus, ut in Evangelio relatum est (Matth. XVI, 14), putabatur Christus: sed ad hoc nomen adoptionis, meretrices et publicani, quamvis emendatione venerunt.

PL 13, 53B

確かに、養子縁組によって神の子である者は非常に多い。まだ母の胎にあるうちに聖別されたエレミヤ(エレミヤ1:5)だけではなく、母の胎内で乳児として霊において躍った洗礼者ヨハネ(ルカ1:44)だけでもなく、今に至るまで死を味わっていないエリヤだけでもなく、あるいは預言者たちの数に入るだれでもそうである。福音書に記されているとおり、キリストは彼らのうちの一人だと思われた(マタイ16:14)。それどころか、遊女や徴税人さえも、改心を経てではあるが、この養子縁組という名に至った。

43

Et ne quis me putet blasphemare, audiat in Evangelio dici: Meretrices et publicani praecedent vos in regno coelorum (Matth. XXI, 31) , ubi non nisi filii adoptionis sunt.

PL 13, 53C

私が冒瀆していると思う者がないよう、福音書で言われていることを聞くがよい、「遊女や徴税人のほうが、汝らより先に天の国に入る」(マタイ21:31)。そこにいるのは、養子縁組の子らにほかならない。

44

Cum ergo nec blasphemis nec turpibus adoptionis gratia denegatur, si corrigant se: hoc pro magno sacramento Pater Petro revelavit, quod scilicet filius quidem Dei vivi est, sed adoptione potius, et non nativitate, et tantum nomine, non etiam et nominis veritate?

PL 13, 53C

ならば、冒瀆する者にも恥ずべき者にも、身を改めるなら養子縁組の恩寵が拒まれないのに、父がペトロに大いなる秘義として啓示したのは、彼が確かに生ける神の子ではあるが、むしろ養子縁組によってであって誕生によってではなく、名においてだけであって名の真実においてではない、ということだったのか。

45

Plane qui hoc credit, non beatus ille est, sed miserrimus omnium hominum, habens non solum intelligentiam carnis et sanguinis, verum etiam et spiritum diaboli.

PL 13, 53C

明らかに、これを信じる者は、幸いな者ではなく、すべての人間のうちで最も惨めな者であり、肉と血の理解を持つだけでなく、悪魔の霊をも持っている。

46

Sed quaeso, Regina, sentias, quod multa in hoc loco dici poterant, quae ad consequentia festinans praetereo; credens quod data occasione, quasi una de sapientissimis plus possis sentire quam loquimur, secundum sententiam Salomonis: Da sapienti occasionem, et sapientior erit (Prov. IX, 9) .

PL 13, 53C

だが、后よ、悟ってほしい。この箇所では多くのことが言えたのに、先を急ぐため、私は通り過ぎているのである。機会が与えられれば、最も賢い者の一人として、あなたは我々が語る以上のことを悟りうると私は信じている、ソロモンの言葉のとおり、「賢者に機会を与えよ、そうすれば彼はいっそう賢くなる」(箴言9:9)。

47

V. Haec vestra, Ariani, doctrina est, haec vestra interpretatio singularis, hoc secretum fidei vestrae mysterium: Adoptione, inquit, Christus est filius, et non verus filius.

PL 13, 53D

V. これが諸君の教えである、アレイオス派よ。これが諸君の独自の解釈、諸君の信仰の秘められた奥義である、「キリストは養子縁組によって子であり、まことの子ではない」と。

48

Interrogemus et Joannem: potest et hic verum didicisse, sive quia interfuit cum Petri laudata confessio est, sive ex peculiari dilectione Salvatoris, qua ita erat ei proximus, ut etiam supra pectus ejus recumberet (Joan. XIII, 23) .

PL 13, 53D

ヨハネにも尋ねてみよう。彼もまた真実を学びえたはずである、ペトロの賞賛された告白がなされたときに居合わせたからか、あるいは救い主の格別の愛によってか、その愛ゆえに彼は救い主にきわめて近く、その胸にもたれるほどだった(ヨハネ13:23)。

49

Videamus, quid haerens pectori ejus hauserit. Deum nemo vidit umquam, nisi unigenitus filius qui est in sinu patris (Joan. I, 18) . Nulla creatura videt Deum, secundum hoc quod Deus est; et ideo ait: ( Deum ) nemo vidit umquam.

PL 13, 54A

彼がその胸にすがって何を汲み取ったかを見よう。「神を見た者はいまだかつていない。ただ、父の懐にいる独り子である子のほかには」(ヨハネ1:18)。いかなる被造物も、神が神であるかぎりにおいては神を見ない。それゆえ彼は言う、「神を、いまだかつて見た者はいない」と。

50

Sed sequitur, et dicit: nisi unigenitus filius: ergo unigenitus filius non est creatura, qui Deum videt quem nulla vidit creatura.

PL 13, 54A

しかし続けて彼は言う、「ただ独り子である子のほかには」。それゆえ独り子である子は被造物ではない、いかなる被造物も見なかった神を見るのだから。

51

Et ne forte unum eum de adoptivis filiis crederes, amputavit sensus impii occasionem, cum eum dixit non solum filium, sed etiam unigenitum filium. Hoc nomen non habet socios: et licet dicantur alii filii; adoptione tamen, non natura sunt filii.

PL 13, 54A

また、彼を養子の子の一人と汝が信じることのないよう、彼は不敬な思いの余地を断ち切った。彼を単に子と言うだけでなく、独り子である子と言ったからである。この名〔底本は nomem。nomen と読む〕には仲間がいない。ほかの者たちも子と言われるが、養子縁組によって子なのであって、本性によってではない。

52

Sed Christus solus unigenitus filius est, quia solus verus filius est, non adoptione, sed natura, non nuncupatione tantum, sed et genere: solus (inquam) verus filius est, qui etiam in sinu patris est.

PL 13, 54A

しかし独り子である子はキリストただ一人である。ただ一人がまことの子だからであり、養子縁組によってではなく本性によって、呼び名だけでなく生まれによってそうなのである。父の懐にもいる者、ただ一人がまことの子である、と私は言う。

53

Filii adoptivi in sinu Abrahae sunt: qui autem verus filius est, et unigenitus filius est, in sinu patris est. Intellige tamen et in hoc inseparabilem paternae substantiae filium, quod in sinu patris dicitur esse.

PL 13, 54B

養子の子らはアブラハムの懐にいる。しかし、まことの子であり、独り子である子は、父の懐にいる。ここでも、父の実体から切り離せない子を悟れ、父の懐にいると言われていることによって。

54

Item legimus: Sic enim dilexit mundum Deus, ut filium suum unigenitum daret: ut omnis qui credit in eum, non pereat, sed habeat vitam aeternam (Joan. III, 16) .

PL 13, 54B

また我々は読む、「神は世をこれほどに愛して、その独り子を与えた。彼を信じる者がみな滅びず、永遠の生命を得るためである」(ヨハネ3:16)。

55

Non video, quomodo dilectio Dei commendetur ad mundum, si non verus et unigenitus est filius, quem dedit pro mundi redemptione. Mundus sine dubio creatura est; si Christus creatura est, quid contulit mundo, dans pro creatura creaturam?

PL 13, 54B

世の贖いのために与えた子が、まことの独り子でないとしたら、神の愛が世に対してどのように示されるのか、私には分からない。世は疑いなく被造物である。キリストが被造物なら、被造物のために被造物を与えて、世に何をもたらしたのか。

56

Omnis creatura servili conditione censetur: si Christus creatura est, servus est: quomodo redemit ad libertatem, cum servus nullo jure possit conferre libertatem? et tamen Abraham, ut commendaret dilectionem quam habebat ad Deum, proprium et verum unigenitum et dilectissimum filium obtulit in holocaustum, cum hoc ipsum Deus ad probandum cunctis ejus in se dilectionem fieri praecepisset.

PL 13, 54B

あらゆる被造物は僕の身分に数えられる。キリストが被造物なら、僕である。僕は何の権利によっても自由を授けることができないのに、どうして自由へと贖ったのか。しかもアブラハムは、神に対して抱く愛を示すために、自分のまことの愛する独り子を全焼の供え物として献げた、神自らが、アブラハムの自分への愛をすべての者に証しするために、これを行えと命じたときに。

57

Et tu dicis, impie, quia Deus volens commendare dilectionem suam mundo, non habuit verum filium quem daret, sed usus est necessitate, more sterilium, ut, quia verum de se genitum filium non habuit per naturam, vel ex nihilo factum daret? VI.

PL 13, 54C

それなのに汝は言うのか、不敬虔な者よ、神は世に自分の愛を示そうとしたが、与えるべきまことの子を持たず、不妊の者たちのように、必要に迫られて、自らから生まれたまことの子を本性によって持たなかったので、せめて無から造られた者を与えたのだ、と。VI.

58

Dic, impie, (ergo) majore virtute dilectionem commendavit Abraham, proprium et unigenitum filium offerens, quam Deus qui non habuit proprium, neque vere unigenitum dedit.

PL 13, 54C

言え、不敬虔な者よ、〔それなら〕アブラハムは、自分のまことの独り子を献げたのだから、自分のものを持たず、まことの独り子を与えたのでもない神よりも、大きな力で愛を示したというのか。

59

Et est, quod velit Deus magnopere commendare: et inferius (non) commendat, cum commendaverit homo.

PL 13, 54D

神は大いに愛を示そうと望んでいる。それなのに、人がすでに示したあとでは、それより劣ったかたちでしか示さないことになる〔底本は「et inferius (non) commendat」。(non) の補いがあるが、これを入れると意が通じない。inferius を「それより劣って」と取った。ミーニュの脚注は quod を quidquam とする異読を挙げる。そう読めば、「神が大いに示そうと望むものが何かあるのに、人が示したあとでは、それより劣って示すというのか」という憤りの問いとなる〕。

60

Et ille Deus quem majorem praedicas, minor est homine in commendanda dilectione: minus enim commendavit dilectionem, si non verum et unigenitum filium dedit pro mundi dilectione: et Abraham plus commendavit, qui proprium et unigenitum obtulit.

PL 13, 54D

そして、汝がより大いなる者と宣べるその神は、愛を示すことにおいて人間より小さい。まことの独り子でない子を世への愛のために与えたのなら、神が示した愛は小さく、自分のものである独り子を献げたアブラハムのほうが、より多く示したことになるからである。

61

Sed absit haec impietas, ut vel in dilectione commendanda minor sit Deus, qui est per omnia inaestimabilis: verum enim et unigenitum filium dedit, diligens mundum.

PL 13, 54D

しかし、この不敬は退けられよ、あらゆる点で測り知れない神が、愛を示すことにおいてさえ劣るなどということは。神は世を愛して、まことの独り子である子を与えたのである。

62

Hoc enim Paulus vas electionis exsequitur, volens Dei in nos commendare dilectionem dicens, Qui suo filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum (Rom. VIII, 32) ; cum dicit, Filio suo, proprietatem veritatis expressit in nomine: et vide tamen, quo sermone usus est, dicens, Qui suo filio non pepercit.

PL 13, 55A

というのも、選びの器パウロは、我々に対する神の愛を示そうとして、これを論じているのである、「自分の子を惜しまず、我々すべてのために彼を引き渡した者は」(ローマ8:32)。「自分の子」と言うとき、彼は名において真実の固有性を表した。そして見よ、「自分の子を惜しまなかった者」と言って、どのような言葉を用いたかを。

63

Legisti utique dicentem Deum ad Abraham, cum filium pro Dei dilectione vellet occidere: Ne injicias manum tuam in puerum, ne facias illi quidquam: nunc enim cognovi, quia times Deum tuum, et non pepercisti filio tuo dilecto propter me (Gen. XXII, 12) .

PL 13, 55A

汝は確かに読んだであろう、神がアブラハムに言った言葉を、彼が神への愛のために子を殺そうとしたときである、「その子に手を下すな、何もしてはならない。今、私は、汝が汝の神を畏れ、私のゆえに汝の愛する子を惜しまなかったことを知った」(創世記22:12)。

64

Dicit et Paulus: Qui filio suo non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum: dicit Apostolus ex Dei voce, quomodo commendaret dilectionem: improprie usus fuerat verbis divinis, si non et hic de vero filio loqueretur: et tamen, quis nesciat in patre Abraham et Isaac filio ejus imaginem praecessisse futurae veritatis?

PL 13, 55A

パウロも言う、「自分の子を惜しまず、我々すべてのために彼を引き渡した」。使徒は、神の声から、どのように愛を示すかを引いて言っているのである。もしここでもまことの子について語っていないのなら、彼は神の言葉を不適切に用いたことになる。しかも、父アブラハムとその子イサクにおいて、来たるべき真実の像が先立っていたことを、知らぬ者があろうか。

65

In Deo patre et Christo unigenito filio ejus sacramentum praecedentis figurae monstravit Apostolus, consignans ipsis sermonibus veritatem, quibus et primum figura signata est, dicens: Qui proprio filio suo non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum.

PL 13, 55B

使徒は、父なる神とその独り子である子キリストにおいて、先立つ予型の秘義を示した。予型が最初に印づけられたのと同じ言葉で真実に証印を押して、こう言ったのである、「自分自身の子を惜しまず、我々すべてのために彼を引き渡した」と。

66

Si ergo figura erat in Abraham, cum offerret filium; veritas autem in Deo patre, cum tradidit filium: quid ais doctor impietatis? ubi major vis versari debet, in figura, an in veritate? sine dubio in veritate.

PL 13, 55B

それゆえ、アブラハムにおいては、子を献げたとき予型があり、父なる神においては、子を引き渡したとき真実があったのなら、不敬の教師よ、何を言うのか。より大いなる力はどちらに宿るべきか、予型にか、真実にか。疑いなく真実にである。

67

Et quomodo tu minorem exhibes veritatem, pleniorem vero figuram? plenior enim est figura, ubi verus filius offertur: et minor est veritas, ubi secundum te, non verus filius traditur. Sed plane major est veritas, et minor est figura.

PL 13, 55B

それなのに、どうして汝は、真実を小さく、予型をより充実したものとして示すのか。まことの子が献げられる場所のほうが予型は充実しており、汝に従えば、まことの子が引き渡されない場所では真実は小さいことになる。しかし、明らかに、真実のほうが大きく、予型のほうが小さいのである。

68

Hoc si vis probari, crede verum unigenitum filium Dei; et intelliges, quod multo plus quam Abraham, gessit Deus, dans filium suum unigenitum pro mundi dilectione secundum Evangelium (Joan. III, 16) , vel cum secundum Paulum, suo filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum.

PL 13, 55C

これを証明してほしいなら、神のまことの独り子を信じよ。そうすれば、神が、福音書によれば世への愛のために自分の独り子を与えたとき(ヨハネ3:16)、またパウロによれば、自分の子を惜しまず、我々すべてのために彼を引き渡したときに、アブラハムよりはるかに多くのことを成したと悟るであろう。

69

Abraham enim licet filium obtulerit, tamen pro Dei dilectione obtulit, cui quidquid obtuleris, non aequas ad quod dignus est; et obtulit filium, quem posteaquam per naturam habere non potuit, per Deum tamen contra naturam est adeptus: obtulit ergo Deo, quod ei contra spem naturae dederat Deus, et obtulit filium.

PL 13, 55C

アブラハムは子を献げたけれども、神への愛のために献げたのであり、神に何を献げようとも、神にふさわしいものには等しくならない。しかも彼が献げたのは、本性によっては持てなかったが、神によって本性に反して得た子である。彼は神に、本性の望みに反して神が与えたものを献げた。そして子を献げたのである。

70

VII. Facit ad causam, si dixero se minorem, et sine illa conditione praesenti quandoque mortalitatis lege moriturum: contra, examina quid Deus praestiterit: filium suum praestitit unigenitum, quem non sero ex alicujus adeptus est gratia, sed semper habet sine initio ex proprietate naturae natum de se talem, qualis et ipse pater est qui eum genuit, invisibilem, inaestimabilem, sempiternum, impassibilem et immortalem et omnipotentem, sicut ipse pater est, et postremo per omnia, secundum hoc quod Deus est, aequalem ei qui eum genuit.

PL 13, 55C

VII. もし私が、彼は〔神の子より〕小さく、あの現在の条件を欠いたまま、いつか死すべき定めの法によって死ぬ者だと言うなら、それは論に資する〔この一文は本文が崩れているらしく、係りが定かでない。se の指すものをアブラハムの子と取った〕。〔だが〕逆に、神が何を施したかを吟味せよ。神は自分の独り子を施した。その子は、神が何者かの恩寵によって遅れて得たものではなく、始めなく、本性の固有性によって自分から生まれた者として常に持っている子であり、生んだ父自身がそうであるとおりの者、見えざる、測り知れない、永遠の、苦しみを受け得ない、不死の、全能の、父自身がそうであるとおりの者である。そして最後に、神であるかぎりにおいてあらゆる点で、自らを生んだ者と等しい者である。

71

Vides qualem dedit filium pater. Ecce jam Deus inaestimabiliter superior invenitur in filio: et nunc considera, quod hunc talem unigenitum filium pro mundi dilectione praestiterit: et expende nunc, quidnam sit mundus; utique creatura est: similiter et Deus quid sit, expende: utique creator est: et nunc jam compara, quem dilexerit Abraham, et quem dilexerit Deus.

PL 13, 56A

汝は、父がどのような子を与えたかを見る。見よ、神は子において、すでに測り知れず優れていることが明らかである。そして今度は、このような独り子を世への愛のために施したことを考えよ。また、世が何であるかを量れ。疑いなく被造物である。同じく、神が何であるかも量れ。疑いなく創造主である。そして今や、アブラハムが愛した者と神が愛した者とを比べよ。

72

Abraham quidem Deum. Sed recense quanta Deus Abrahae praestiterit, et invenies, quod Abraham multo minus Deo dilectionis debitum reddidit quam debebat, licet reddiderit quantum reddere potuit. Deus autem mundum diligit pro nulla sibi data ab eo gratia.

PL 13, 56A

アブラハムが愛したのは、確かに神である。だが、神がアブラハムに施した事柄がどれほどであったかを数え上げよ。そうすれば、アブラハムは、神に負う愛を、負うべき分よりはるかに少なくしか返さなかったと分かるであろう、返せる限りを返したとしても。一方、神が世を愛するのは、世から神に与えられたいかなる恩義もないままである。

73

Vides quia multo est commendabilior dilectio Dei quae non ex debito praestatur, quam illa Abrahae quae praestatur ex debito.

PL 13, 56A

汝は見る、負債としてではなく与えられる神の愛のほうが、負債として与えられるアブラハムの愛よりも、はるかに称賛に値することを。

74

Sed vide adhuc supereminentiam dilectionis qua Deus diligit mundum, non solum sibi, qui eum condidit nullo merito justitiae commendatum, verum etiam peccatorem et adversum se impium.

PL 13, 56B

さらに、神が世を愛する愛の卓越を見よ。神は、自らが造った世を、義のいかなる功績によっても推奨されていないのに愛するだけでなく、罪人であり、自分に逆らう不敬な世をさえ愛するのである。

75

Mundum ergo dilexit Deus peccatis et impietatibus reum, non quia peccata et impietates dilexerit mundi, sed dilexit mundum, ut de peccatis et impietatibus mundus ipse liberetur.

PL 13, 56B

こうして神は、罪と不敬ゆえに罪責のある世を愛した。世の罪と不敬を愛したからではなく、世そのものが罪と不敬から解放されるように、世を愛したのである。

76

Et audi Apostolum per haec mire commendantem Dei dilectionem, cum scribit ad Romanos: Ut quid enim Christus, cum adhuc infirmi essemus, secundum tempus pro impiis moruus est? vix enim pro justo quis moritur. Nam pro bono forsitan quis audeat mori.

PL 13, 56B

そして、使徒がこれらによって神の愛を驚くべきしかたで示しているのを聞け、ローマ人に書き送って言う、「キリストは、我々がなお弱かったとき、定められた時に、不敬な者のために死んだ〔底本は moruus。mortuus と読む〕のだが、それはなぜか。義人のためにさえ、死ぬ者はほとんどない。善人のためなら、あるいは進んで死ぬ者もあろうが」。

77

Commendat autem Deus charitatem suam in nobis: quoniam si cum adhuc peccatores essemus, Christus pro nobis mortuus est; multo magis justificati nunc in sanguine ipsius, salvi erimus ab ira per ipsum (Rom. V, 6-9) . VIII.

PL 13, 56B

「しかし神は、我々に対する自らの愛を示している。我々がなお罪人であったとき、キリストは我々のために死んだのだから。ましてや、今その血によって義とされた我々は、彼によって怒りから救われるであろう」(ローマ5:6-9)。VIII.

78

Intelligo quidem, quod hoc testimonium discuti desiderat: sed nunc quod faciat ad causam breviter pandimus.

PL 13, 56C

この証言が吟味されることを求めているのは、私も理解している。だが今は、論に資するところを簡潔に示すにとどめる。

79

Mundum, habitatores mundi interpretatus Apostolus ostendit, quod pro impiis, et peccatoribus mortuus est Christus, ut suam charitatem commendaret in nobis, qui sumus in mundo: et moritur, inquit, Christus, pro impiis, et peccatoribus; quandoquidem vix pro justo quis moritur, licet forsitan pro bono quis audeat mori.

PL 13, 56C

使徒は、世を世の住人と解して、キリストが不敬な者、罪人のために死んだことを示した。世にいる我々に対する自らの愛を示すためである。「キリストは不敬な者、罪人のために死ぬ」と彼は言う。義人のためにさえ、死ぬ者はほとんどなく、善人のためなら、あるいは進んで死ぬ者もあるかもしれないのだから。

80

Jamne intelligis quam inenarrabiliter praecellat dilectio Dei ubi est veritatis expressio, et quam minor sit dilectio Abrahae ubi figura signata est?

PL 13, 56C

神の愛が、真実が表されている場においていかに言い尽くせないほど卓越し、アブラハムの愛が、予型が印された場においていかに小さいか、汝はもう分かるか。

81

Non hoc dico quasi non multum dilexerit Abraham; immo tantum dilexit Deum quantum et potuit, quantum nemo ex natis mulierum supergredi potest.

PL 13, 56C

私がこう言うのは、アブラハムが多く愛さなかったかのようにではない。むしろ彼は、できる限り神を愛した、女から生まれた者のうち誰も超え得ないほどに。

82

Sed licet multum dilexerit Deum, et de toto corde et de totis viribus animae suae dilexerit: tamen inenarrabili supereminentia divinae dilectionis in infinitum superatur.

PL 13, 56D

しかし、彼が神を多く愛し、心の全体と魂の全力をもって愛したにせよ、神の愛の言い表しがたい卓越によって、無限に凌駕される。

83

Quis enim possit explicare dilectionem quam Deus mundo praestitit, dans unigenitum filium suum ita, ut homo nasceretur qui Deus est; et haberet secundum carnem humana sorte initium nativitatis, qui sine initio de patre natus est; et ille aequalis Deo in forma Dei existens semper, accepta forma servili minor fieret, non solum patre, verum etiam angelis, immo et hominibus, nescio, si non et multum infra, vermis quoque comparatione; et postremo, ut secundum naturam susceptae animae, usque ad mortem tristitiam pateretur, qui totus gaudium est, non solum Abrahae, qui diem ejus cupiens videre, vidit et gavisus est (Joan. VIII, 56) , sed et omnium hominum sanctorum.

PL 13, 56D

というのも、神が世に示した愛を、誰が説き明かせようか。神は独り子を与えた。神である者が人として生まれ、父から始めなく生まれた者が、肉に従って、人間の運命のもとに誕生の始めを持ち、神と等しく、神の形に常にある彼が、僕の形を取って、父より小さくなっただけでなく、天使たちよりも、いや人間たちよりも小さくなり、虫に比べれば、さらにはるかに下になったとさえ言えるのではないかと、私は思う。そして最後に、受け取られた魂の本性に従って、死に至るまで悲しみを受けた。全き喜びである彼が、アブラハムの喜びであるだけでなく――アブラハムは彼の日を見ることを願い、見て喜んだ(ヨハネ8:56)――すべての聖なる人々の喜びであるその彼が、である。

84

Praestitit ergo mundo unigenitum filium suum, ut qui vera vita est, pendens in ligno secundum carnem, mortem crucis pateretur, occultata interim sempiterna et inviolabili divinitate ejus, quae illi una est cum patre ejus.

PL 13, 57A

こうして神は、世に、自分の独り子を与えた。まことの生命である者が、肉に従って木に掛けられ、十字架の死を受けるためであり、その間、父と一つである彼の永遠で不可侵の神性は、隠されていた。

85

Vide dilectionem, ut pro mundi salute Dominus majestatis crucifigatur in terra qui se filium Dei credentibus vitam aeternam praestat in coelis.

PL 13, 57A

愛を見よ。世の救いのために、威厳の主が地上で十字架につけられる。自分を神の子と信じる者たちに天で永遠の生命を与える者が、である。

86

O te beatissimum, patriarcha Abrabam, cujus maxima dilectio in Deum non nisi inexplicabilis divinae dilectionis inundatione submergitur: et nescio si non hoc (totum) pro respectu tuae dilectionis et fidei Deus impio praestitit mundo.

PL 13, 57B

おお、至福なる者よ、族長アブラハム〔底本は Abrabam。ミーニュに脚注はない。Abraham と読む〕よ。汝の神への最大の愛も、神の愛の言い表しがたい氾濫によってでなければ沈められない。そして、神はこの〔すべて〕を、汝の愛と信仰への顧慮から、不敬な世に施したのではないかと、私は思う。

87

Tibi enim et semini tuo promiserat Deus, ut haeres esses mundi per justitiam fidei (Rom. IV, 13) , sicut docet apostolus Paulus. IX.

PL 13, 57B

神は汝と汝の子孫に、信仰の義によって汝が世の相続人となると約束していたからである(ローマ4:13)、使徒パウロが教えるとおり。IX.

88

Sed satis tardo, si hunc locum voluero plenius exsequi: ad te convertar, haeretice, commonens, ut intendas quomodo Deus diligens mundum, dedit unigenitum suum filium, vel, ut ait Apostolus, quomodo suo filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum.

PL 13, 57B

だが、この箇所をさらに十分に論じようとすれば、私は遅れすぎる。汝に向き直ろう、異端者よ、注意するよう促しつつ、神が世を愛して、いかにして自分の独り子を与えたか、あるいは使徒の言うように、いかにして自分の子を惜しまず、我々すべてのために彼を引き渡したかを。

89

Si sacramentum istius ineffabilis divinae dilectionis agnosceres, numquam adversus filium Dei impias componeres quaestiones; quas qui piae mentis est, per illa quae supra diximus, intelligit absolutas.

PL 13, 57B

もし汝が、この言い表しがたい神の愛の秘義を認めたなら、神の子に対して不敬な問いを組み立てることは決してなかったであろう。そうした問いが、先に我々が述べたことによって解消されたことは、敬虔な心の持ち主なら悟る。

90

Sed adhuc reliquam partem propositi testimonii videamus, ut tuae frontis impudentia multo pressius obteratur.

PL 13, 57C

しかし、提示された証言の残りの部分も見よう。汝の額の恥知らずが、はるかに強く打ち砕かれるように。

91

Nam cum dixisset: Sic enim dilexit Deus mundum, ut filium suum unigenitum daret, prosequitur, et dicit: Ut omnis qui credit in eum, non pereat, sed habeat vitam aeternam.

PL 13, 57C

「神は世をこれほどに愛して、その独り子を与えた」と言ったあと、彼は続けて言う、「彼を信じる者がみな滅びず、永遠の生命を得るために」と。

92

Iterum dicam, est unigenitus filius: quomodo qui credit in eum, non perit, sed vitam habebit aeternam, cum credere in creaturam, sit Divinitatis offensio?

PL 13, 57C

もう一度言おう、彼は独り子である子である。〔そうでないなら〕、被造物を信じることが神性への冒瀆であるのに、彼を信じる者がどうして滅びず、永遠の生命を持つのか〔底本は「est unigenitus filius」。前後の論旨から、「そうでないなら」の意が省かれていると解した〕。

93

Respice ad apostolum Paulum; considera, quae opprobria, quas obscenitates de his referat, qui, ut ipse ait, commutaverunt veritatem Dei in mendacio, et coluerunt et servierunt creaturae potius quam Creatori (Rom. I, 23) .

PL 13, 57C

使徒パウロに目を向けよ。彼が、自ら言うように「神の真理を偽りに替え、創造主よりも被造物を拝み、これに仕えた」者たちについて、どれほどの恥辱、どれほどの醜悪を語っているかを考えよ(ローマ1:23)〔引照は底本のまま。この言葉はローマ1:25 にある〕。

94

Tu si sic credis, et sic colis, et servis unigenito filio Dei, ut eum dicas esse creaturam, illa te mala miser exspectant quibus illi puniuntur, qui commutaverunt veritatem Dei in mendacio, et coluerunt et servierunt creaturae potius quam creatori.

PL 13, 57D

もし汝が、神の独り子を被造物と言うようなしかたで、彼を信じ、拝み、これに仕えるのなら、哀れな者よ、汝には、神の真理を偽りに替え、創造主よりも被造物を拝み、これに仕えた者たちが罰せられる、あの災いが待っている。

95

Adoptione, inquit, Christus filius Dei est, et non verus filius. Omnia leguntur Evangelia, et nusquam scriptum est, quod Christus adoptione sit filius, et non verus filius.

PL 13, 57D

「キリストは養子縁組によって神の子であり、まことの子ではない」と彼は言う。福音書はすべて読まれているが、キリストが養子縁組によって子であり、まことの子ではないとは、どこにも書かれていない。

96

Et bene, quod Joannes, ille Joannes recubans supra pectus Domini, causam scripti Evangelii referens posuit, et dixit: Multa quidem et alia signa fecit Jesus coram discipulis suis, quae non sunt scripta in libro hoc: haec autem scripta sunt, ut credatis, quoniam Jesus est Christus filius Dei, et ut credentes vitam aeternam habeatis in nomine ipsius (Joan. XX, 30, 31) .

PL 13, 58A

そして、あのヨハネ、主の胸にもたれていたヨハネが、福音書を記した理由を述べて、こう記したのは見事なことである、「イエスは弟子たちの前で、ほかにも多くのしるしを行ったが、それはこの書には記されていない。これらが記されたのは、汝らが、イエスは神の子キリストであると信じるため、そして信じて、その名によって永遠の生命を持つためである」(ヨハネ20:30-31)。

97

Estne opus adhuc apertius explanare? multa, inquit, et alia signa fecit Jesus: et licet non sint omnia scripta, quia nec scribi poterat infinita rerum copia; tamen haec ipsa ideo scripta sunt, ut credamus, quod Jesus est Christus filius Dei; et ut fidem singulorum provocaret, ostendit et praemium dicens: ut credentes vitam aeternam habeatis in nomine ejus.

PL 13, 58A

さらに明らかに説明する必要があるだろうか。「イエスは、ほかにも多くのしるしを行った」と彼は言う。すべてが記されたわけではない、事の数の無限が記されうるはずもなかったからである。それでもこれらは、我々が、イエスは神の子キリストであると信じるために記されたのであり、また一人一人の信仰を促すために、報いをも示して言う、「その名によって永遠の生命を持つために」と。

98

Si vere adoptione esset filius Dei, et non natura, si sola nuncupatione, et non etiam quod in nuncupationi intelligentia est; nusquam magis hoc ipsum explanasset, quam in ultimo scriptionis, ne fides in ambiguo derelicta, vitam aeternam perderet per credulitatis incertum.

PL 13, 58A

もし彼が、本当に養子縁組によって神の子であって本性によってではなく、呼び名だけであって、呼び名の意味するところ〔底本は in nuncupationi。ミーニュに脚注はない。in nuncupatione と読む〕においてではないのなら、このことを、書物の終わりよりも明らかに説明する場所はなかったであろう、信仰が曖昧なまま放置され、信じる確かさの欠如によって、永遠の生命を失うことのないように。

99

Sed Evangelista, qui ad hoc positus est, ut habens gratiam sancti Spiritus illa maxime lucidius panderet, quae ad vitae aeternae praemia pertinerent, non ambiguo clausit Evangelium, sed manifestissime expressit, ideo scripta Evangelia, ut credatis, inquit, quoniam Jesus est Christus filius Dei, et ut credentes vitam aeternam habeatis in nomine ejus.

PL 13, 58B

しかし福音記者は、聖なる霊の恩寵を受けて、永遠の生命の報いに関わることを何よりも明るく開示するために置かれた者であり、福音書を曖昧に閉じず、きわめて明白に言い表した。福音書が記されたのは、「汝らが、イエスは神の子キリストであると信じ、信じて、その名によって永遠の生命を持つため」だと、彼は言う。

100

Etiam ne hic suspicio est creaturae in filio Dei, ubi, qui crediderit quod filius Dei est Christus, aeternam vitam possidet, et non aliter quam in nomine ejus? qui utique non est creatura, sed creator, et non adoptione filius, sed verus filius Dei: in nomine enim creaturae ne quidem vitam temporalem potest quis assequi, nisi si aliquis eam non auferendo praestare dicatur.

PL 13, 58B

ここでもなお、神の子における被造物の疑いがあるだろうか。キリストが神の子であると信じた者が永遠の生命を持つのであり、しかも彼の名においてでなければそうではない。その彼は被造物ではなく創造主であり、養子縁組による子ではなく神のまことの子である。被造物の名においては、一時の生命でさえ誰も得ることができない、もし誰かが、奪わないことをもって生命を与えると言われるのでなければ。

101

X. De nihilo, inquit, fecit Deus sibi filium. Praetereo multa testimonia: loquatur Joannes Christi Domini dilectione perspicuus.

PL 13, 58C

X. 「神は子を無から造った」と彼は言う。多くの証言は措く。主キリストへの愛によって明晰なヨハネに語らせよう。

102

Scribens Epistolam ait: Omnis qui diligit patrem, diligit eum qui ex eo natus est (I Joan. V, I) : numquid ait, diligit eum quem fecit Deus ex nihilo? sed nec patrem omnino nominasset, nisi scisset de eo natum filium.

PL 13, 58C

彼は書簡を書いて言う、「父を愛する者はみな、父から生まれた者を愛する」(一ヨハネ5:1)。「神が無から造った者を愛する」と言っただろうか。いや、父という名そのものを、彼から生まれた子を知っていなければ、決して挙げなかったであろう。

103

Et fac nunc, quia ita intelligendum est, ut tu, haeretice, interpretaris; quod scilicet ab eo factus sit ex nihilo, quem ex patre natum dicit Joannes: et quaero, numquid secundum te solus Christus factus est ex nihilo?

PL 13, 58C

では、仮にこれを、汝、異端者が解釈するとおりに解すべきだとしよう。すなわち、ヨハネが父から生まれたと言うその者が、父によって無から造られたのだと。そこで問う、汝に従えば、キリストだけが無から造られたのか。

104

Nonne, ut taceam de aliis, etiam mundus ipse ex nihilo factus est? ergo et mundus a nobis diligendus est, si diligendus est pater. Sed clamat idem Joannes: Nolite diligere mundum (I Joan. II, 15) . Numquid tam levis est Joannes, ut ipse sibi contraria praedicaret?

PL 13, 58D

他の者のことは措くとしても、世そのものもまた無から造られたのではないか。ならば、父を愛すべきなら、世もまた我々に愛されるべきことになる。だが同じヨハネが叫ぶ、「世を愛するな」(一ヨハネ2:15)。ヨハネは、自分自身に矛盾することを宣べるほど軽薄だろうか。

105

Absit haec impietas, ut dicatur, Joannes repugnantia sibi loquitur, qui in sancto Spiritu loquebatur.

PL 13, 58D

ヨハネは自分に矛盾することを語る、などと言われる不敬は退けられよ。彼は聖なる霊において語っていたのである。

106

Scit distantiam facti et nati in ipso jam principio Evangelii sui, sicut supra expositum est, cum de ipso capitulo tractaretur: et ideo non ut facturam intelligit eum, quem dicit ex patre natum; quia nec singulariter poneret, si hoc quod ex patre natum est, facturam voluisset intelligi, sciens multos factos esse ex nihilo; sed singulariter ponens, de solo vero filio posuit dicens, quod ex patre natus est, quia ipse solus ex patre natus est, caeteri autem omnes facti sunt ut a conditore.

PL 13, 58D

彼は、自らの福音書のまさに初めにおいて、上で論じたとおり、その章が扱われたときに示したように、造られたことと生まれたことの隔たりを知っている。それゆえ、父から生まれたと言う者を、造られたものとは解していない。父から生まれたものを造られたものと解させるつもりだったなら、単数では置かなかったであろう、多くの者が無から造られたことを知っているのだから。だが単数で置いて、彼は、まことの子ただ一人について、父から生まれたと述べたのである。子だけが父から生まれ、他のすべての者は造り主によって造られたのだから。

107

Noli ergo facere divinis sermonibus vim: quid infers, quod ille non loquitur? quid doces, quod ille non docuit? Si Christianus es, et si apud te verus doctor est Joannes, crede quod docuit.

PL 13, 59A

ゆえに、神の言葉に暴力を加えてはならない。ヨハネが語っていないことを、なぜ持ち込むのか。ヨハネが教えなかったことを、なぜ教えるのか。汝がキリスト教徒であり、ヨハネが汝にとってまことの教師であるなら、彼が教えたことを信じよ。

108

Ex patre, inquit, natus est: hoc (si) credideris, si diligis patrem, et diligendo patrem, diligis filium qui ex eo natus est: quod si non credideris, quia ex patre natus est; quod neque patrem diligis, neque eum qui ex eo natus est: non autem diligis hoc modo, cum in patre negas esse quod patris est, id est generare, et in filio negas esse quod filii est, id est nasci.

PL 13, 59A

「父から生まれた」と彼は言う。これを信じるなら、すなわち汝が父を愛するなら、父を愛することによって、父から生まれた子を愛している。だが、父から生まれたと信じないなら、汝は、父をも、父から生まれた者をも愛していないことになる〔底本は「hoc (si) credideris, si diligis patrem」で、係りが乱れている。「これを信じるなら、すなわち父を愛するなら」と解した〕。そして汝がそう愛していないのは、父において、父のものである、すなわち生むことがあることを否定し、子において、子のものである、すなわち生まれることがあることを否定するからである。

109

Et audi nunc, quale tibi beatus Joannes nomen imposuit dicens: Hic est antichristus, qui negat patrem et filium (I Joan. II, 22) . Tu quidem falso Christiani tibi cognomen imponis; sed a veridico Joanne pro sectae tuae merito antichristus vocitaris.

PL 13, 59B

そして今、至福なるヨハネが、汝にどのような名を付けたかを聞け、「これが反キリストである、父と子を否定する者が」(一ヨハネ2:22)。汝は偽りをもってキリスト教徒という呼び名を自らに付けているが、真実を語るヨハネによって、汝の党派にふさわしく、反キリストと呼ばれるのである。

110

Mentior, si non tu in patris vocabulo intelligis creatorem, si non in filii nomine asseris creaturam. Joannes patrem et filium nuncupat: et tu in his nominibus creatorem et creaturam interpretaris.

PL 13, 59B

私が偽りを言っているなら別だが、汝は父という語に創造主を解し、子という名に被造物を主張しているのではないか。ヨハネは父と子と呼んでいるのに、汝はこれらの名において創造主と被造物を解釈する。

111

Merito ergo vocaris antichristus, qui negas patrem et filium sub interpretatione impia. XI. Sed adhuc audi, o quisquis ille es insolens et contumax in filium, et de patris persona gloriaris: et intellige, quia patrem habere non potes, si non confitearis et filium.

PL 13, 59B

ゆえに、汝は当然反キリストと呼ばれる、不敬な解釈のもとで父と子を否定するのだから。XI. だが、なお聞け、汝が誰であれ、子に対して不遜で頑なでありながら、父のペルソナを誇る者よ。そして悟れ、子をも告白しないなら、汝は父を持つことはできない。

112

Idem prosequitur Joannes: Qui negat filium, neque patrem (habet): qui confitetur filium, (et filium) et patrem habet (Ibid., 23) .

PL 13, 59C

同じヨハネが続けて言う、「子を否定する者は、父をも持たない。子を告白する者は、子をも父をも持つ」(一ヨハネ2:23)。

113

Vides ubique Joannes ipsa nomina ponere, ut nihil aliud intelligatur, quam quod est in natura nominum: et tamen, si adhuc frons impudentiae tuae potest ictus lapidum sustinere, et si tanta obstinatio duritiae tuae est, ut cum audis patrem et filium, non tamen verum patrem neque verum filium credas; ecce idem Joannes qui est dilectus a Domino, vicem reddens dominicae dilectioni, fortiori lapide jam non tantum frontem, sed ipsum caput serpentinum tuae conquassat impietatis, scribens in ultimo epistolae suae: Scimus quia filius Dei venit (I Joan. V, 20, 21) , et incarnatus est propter nos, et passus est, et resurgens de mortuis assumpsit nos, et dedit nobis intellectum bonum, ut cognoscamus ipsum verum, et simus in ipso vero filio ejus Jesu Christo.

PL 13, 59C

汝は見る、ヨハネがどこでも名そのものを置いて、名の本性にあること以外が解されないようにしていることを。それでもなお、汝の恥知らずな額が石の打撃に耐えうるなら、また汝の頑なさの強情があまりに大きく、父と子と聞いても、まことの父もまことの子も信じないというなら、見よ、主に愛された同じヨハネが、主の愛に報いて、いっそう強い石で、もはや額だけでなく、汝の不敬の蛇の頭そのものを打ち砕く。書簡の終わりに、こう書いているのである、「我々は、神の子が来たことを知っている」(一ヨハネ5:20-21)、「そして我々のために受肉し、苦しみを受け、死者からよみがえって我々を引き受け、我々に善き悟りを与えた、まことの者を我々が知るために、そして、そのまことの者の子イエス・キリストにおいて我々があるために」。

114

Hic est (Deus) verus et vita aeterna, et resurrectio nostra in ipso. Explicari non potest, quantos adversum te sermonum lapides et saxa congessit sub uno hoc testimonio. Scimus, inquit, quia filius Dei venit.

PL 13, 59D

「この者こそまことの〔神〕、永遠の生命であり、我々の復活は彼にある」。この一つの証言のもとで、ヨハネが汝に対していかに多くの言葉の石と岩を積み上げたかは、言い尽くせない。「我々は知っている、神の子が来たことを」と彼は言う。

115

Habes unam de filio confessionem, et paululum infra post sacramenta incarnationis et passionis ejus et resurrectionis, quae utique propter nos exercuit, subsequitur dicens: et dedit nobis intellectum bonum: sine dubio quia ipse dator bonus est, dans intellectum bonum.

PL 13, 59D

汝は子についての一つの告白を得た。そして少し下で、彼の受肉と受難と復活の秘義――それらを彼は確かに我々のために成し遂げた――ののち、彼は続けて言う、「そして我々に善き悟りを与えた」と。疑いなく、善き悟りを与える彼自身が善き与え主だからである。

116

Non impie intelligimus, si hunc intellectum bonum dixerimus Spiritum sanctum esse, qui et dicitur Spiritus intelligentiae, in quo cognoscimus ipsum verum.

PL 13, 60A

この善き悟りを聖なる霊であると言っても、我々の解釈は不敬ではない。聖なる霊は悟りの霊とも呼ばれ、その霊において我々はまことの者を知るのである。

117

Sine Spiritu enim sancto non potest veritas cognosci: habes testimonium in Evangelio, ubi et Deum ipsum sanctum Spiritum pollicetur, et de ipso ait, quod ipse mihi testimonium perhibebit (Joan. XV, 26) ; utique per apostolos, vel per quoslibet filii Dei praedicatores, dans eis intelligentiam, qua Spiritus intelligentiae verum cognoscendi.

PL 13, 60A

聖なる霊なしには、真理は知られ得ない。福音書にその証言がある。そこで彼は、神である聖なる霊そのものを約束し、その霊について、「彼は私について証しするであろう」と言っている(ヨハネ15:26)。それは確かに使徒たちを通して、あるいは神の子の宣教者であれば誰であれを通してであり、彼らに悟りを与え、その悟りによって、悟りの霊がまことの者を知る力を与えるのである〔最後の句 qua Spiritus intelligentiae verum cognoscendi は本文が崩れているらしく、このように解した。ミーニュの脚注はこの箇所に Dominus を挙げるが、構文は解けない〕。

118

Unde et apostolus Paulus scribens ad Corinthios ait: Nos autem non spiritum hujus mundi accepimus, sed spiritum qui ex Deo est: ut sciamus, quae a Deo donata sunt nobis.

PL 13, 60A

それゆえ、使徒パウロもコリントの人々に書き送って言う、「我々はこの世の霊を受けたのではなく、神から出る霊を受けた、神によって我々に与えられたものを知るためである」。

119

Dedit ergo intellectum bonum, id est Spiritum sanctum, ut cognoscamus ipsum verum (I Cor. II, 12) . XII.

PL 13, 60B

こうして彼は善き悟り、すなわち聖なる霊を与えた、我々がまことの者を知るために(一コリント2:12)。XII.

120

Adhuc si non intelligis de tot supra editis dictionibus, vel ex consequentibus animadverte omnes suspiciones impiae interpretationis exclusas: Ut simus, inquit, in ipso vero filio ejus Jesu Christo.

PL 13, 60B

汝がなお、上に示されたこれほど多くの言葉から悟らないなら、せめて続く言葉から、不敬な解釈のあらゆる疑いが締め出されていることに気づけ、「我々が、そのまことの者の子イエス・キリストにおいてあるために」と彼は言う。

121

Et adhuc amplius densat piam fidem dicens: Hic est verus Deus: et nondum tacuit, sed cumulat et exaggerat, ut impius sensus sophisticis confidens argumentationibus obruatur: subsequens enim ait, Et vita aeterna, et resurrectio nostra in ipso.

PL 13, 60B

さらに彼は敬虔な信仰をいっそう濃くして言う、「この者がまことの神である」。そしてまだ黙らず、積み上げ、強調する、詭弁的な論証を頼む不敬な思いが覆い尽くされるように。続けて彼は言うのである、「そして永遠の生命、そして我々の復活は彼にある」と。

122

Ubi sunt nunc illa impia vestra sophismata quae Aristotelis episcopi vestri magisterio didicistis dicentes: Filius est, sed non est verus filius: Deus est, sed non est verus Deus?

PL 13, 60B

諸君のあの不敬な詭弁は、今どこにあるのか。諸君の司教アリストテレスの教えによって学んだ、「彼は子であるが、まことの子ではない。神であるが、まことの神ではない」という詭弁は。

123

Ecce uno testimonio tot modis filii verum nomen expressum est, immo quia et verus Deus est. Quomodo enim non verus Deus, qui verus est filius? quandoquidem non solum de veri filii nomine Deus verus probatur, sed etiam per hoc, quod vita aeterna est.

PL 13, 60C

見よ、一つの証言によって、これほど多くのしかたで子のまことの名が表された。いや、彼がまことの神でもあることが表された。まことの子である者が、どうしてまことの神でないことがあろうか。まことの神であることは、まことの子という名からだけでなく、永遠の生命であることによっても証明されるのだから。

124

Vita enim aeterna non habet initium neque finem: ergo Deus verus est Christus, non habens initium neque finem, existens ipse vita aeterna, quae est sine initio et fine.

PL 13, 60C

永遠の生命には始めも終わりもない。それゆえキリストは、始めも終わりもない永遠の生命そのものとして存在する以上、始めも終わりもないまことの神である。

125

Sed et cum resurrectio nostra est, potestas in eo verae divinitatis agnoscitur, cum mortem per virtutem resurrectionis excludit, exemplo sui quem assumpsit hominis, in quo et de Virgine nasci dignatus est, in quo et nos jam resurreximus, habituri unusquisque nostrum specialem resurrectionem pro merito fidei ac vitae, sive ad refrigerium, sive ad ustionem.

PL 13, 60C

また、彼が我々の復活であるとき、彼におけるまことの神性の権能が認められる。彼は復活の力によって死を締め出し、自らが引き受けた人間を範として、その人間において乙女から生まれることを良しとし、その人間において我々もすでによみがえったのであり、我々一人一人は、信仰と生き方の功績に応じて、安らぎへか焼かれることへか、それぞれ固有の復活を持つことになる。

126

Vide, miser, ne adhuc non credas verum esse filium, et incipias habere resurrectionem ad poenam perpetuam gehennae in tenebris exterioribus, ubi erit fletus oculorum et stridor dentium (Matth. VIII, 12) , si tamen non adhuc aliquid tetrius manet impios in filium.

PL 13, 60D

見よ、哀れな者よ、汝がなお、彼がまことの子であると信じないままで、ゲヘナの果てしない刑罰への復活を持ち始めることのないように。そこは外の暗闇であり、目の涙と歯ぎしりがあるであろう(マタイ8:12)。もっとも、子に対して不敬な者たちを、なおそれより忌まわしい何かが待っているのでなければ。

127

XIII. Satis, ut opinor, licet pauculis testimoniis comprobatum est, quod sit verus Dei filius, natus de patre, non factus ex nihilo. Sed adhuc quaeso, exhibe infatigabilem patientiam, ut hoc ipsum de veteri Scriptura vel uno testimonio comprobemus.

PL 13, 60D

XIII. 思うに、わずかな証言によってではあるが、神のまことの子が父から生まれたのであって、無から造られたのではないことは、十分に証明された。だが、なお頼む、疲れを知らぬ忍耐を示してほしい、このことを旧い聖書からも、せめて一つの証言によって証明するために。

128

Dicis, haeretice, ex nihilo filium factum, cum hoc nusquam legeris: negas illud quod scriptum est: quia ex patre natus est. Dic mihi, cujus verba sunt: Ex utero ante luciferum genui te (Psal. CIX, 3) ?

PL 13, 61A

汝は言う、異端者よ、子は無から造られたと、そんなことはどこにも読んだことがないのに。汝は書かれていること、すなわち父から生まれたということを否定する。言え、これは誰の言葉か、「明けの明星より前に、胎から私は汝を生んだ」(詩篇109:3)。

129

Si ambigis, respice ad initium Psalmi ejus, et lege scriptum: Dixit Dominus Domino meo, Sede ad dexteram meam, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum (Ibid., 1) .

PL 13, 61A

もし疑うなら、その詩篇の初めを見て、書かれていることを読め、「主は私の主に言った、私の右に座れ、私が汝の敵を汝の足台とするまで」(詩篇109:1)。

130

Hoc testimonio ipse Salvator usus est, ut cum vult se Dominum credi, loquens ad eos qui illum solum hominem natum ex semine putabant David, non etiam et Deum qua Dei filium.

PL 13, 61A

この証言を救い主自身も用いた、自分が主であると信じられることを望んで、彼をダビデの子孫から生まれたただの人間と思い、神の子としての神でもあるとは思わない者たちに語るときに。

131

Sed et Paulus apostolus hoc ipsum credens, quod et olim Spiritus sanctus in David locutus est et postea exposuit, ait in Epistola sua: Ad quem autem angelorum dixit aliquando, sede ad dexteram meam (Heb. I, 13) ? hoc explanans, quia nemo de angelis talis est, qualis et filius: omnes enim angeli facti sunt, solus autem filius natus est, cui et dicit, sede ad dexteram meam; quia et solus ipse est unigenitus filius qui est in sinu patris (Joan. I, 18) .

PL 13, 61A

だが使徒パウロもまた、これを信じて、すなわち聖なる霊が昔ダビデにおいて語り、のちに説き明かしたことを信じて、書簡の中で言う、「天使たちのうち、いつ誰に、『私の右に座れ』と言ったことがあるか」(ヘブライ1:13)。これは、天使たちの誰も子のようではないことを明らかにしている。すべての天使は造られたが、子だけは生まれたのであり、その子にこそ「私の右に座れ」と言うからである。また、彼だけが、父の懐にいる独り子である子だからである(ヨハネ1:18)。

132

Non autem nunc expositio totius psalmi necessaria est, sed illud solum probandum, quia Dominus Pater dicit Filio Domino meo, Sede ad dexteram meam; ut et illud quod in sequenti dicitur, non alius quam pater dixisse credatur, id est, Ex utero ante luciferum genui te.

PL 13, 61B

だが今は詩篇全体の説明は必要でなく、ただ、主なる父が、私の主である子に、「私の右に座れ」と言うことだけを証明すればよい。そうすれば、続いて言われること、すなわち「胎から明けの明星より前に私は汝を生んだ」も、父以外の者が言ったとは信じられないからである。

133

Nonne etiam hoc testimonio verissime probatum est, sepultam vocem impiam esse dicentium, quod ex nihilo fecerit Deus filium? Quomodo enim ex nihilo, cum ipse pater clamet, Ex utero ante luciferum genuit te?

PL 13, 61B

この証言によっても、神が子を無から造ったと言う者たちの不敬な声が葬られたことが、まことに真実に証明されたのではないか。父自らが「胎から明けの明星より前に汝を生んだ」と叫んでいるのに、どうして無からであろうか。

134

Et vide, ne putes nos intelligere, quod Deus membrorum partiumve compositione consistat. Absit haec impietas.

PL 13, 61C

そして見よ、我々が、神が肢体や部分の組み合わせで成り立つと解していると思ってはならない。この不敬は退けられよ。

135

Deus enim, quodcumque illud est, simplex est; totus idem est secundum substantiam, non pars et pars, non membrum et membrum; sed, ut diximus, simplex nescio quid, quod sit integrum, et perfectum, et inaestimabile tamen et inexplicabile.

PL 13, 61C

神は、それが何であれ、単一である。実体に従って全体が同じであり、部分と部分、肢体と肢体ではなく、我々の述べたとおり、完全で完き、それでいて測り知れず、説き明かし得ない、何か単一のものである。

136

Licet ergo talis est, ut non membris partibusve subsistat, tamen Scriptura divina cum vult nobis fabricatoris veram intelligentiam commendare, ex his quae novimus, loquitur dicens: Opera manuum ejus esse coelos (Psal. CI, 26) , vel unamquamque creaturam: quia apud homines vere et proprie opus vel fabrica intelligitur, quod efficitur (manibus): denique cum visum est arte aliquid fabricatum, ad manus refertur artificis.

PL 13, 61C

だから、神は肢体や部分によって存立するようなものではないにもかかわらず、神の聖典は、造り主の真の理解を我々に伝えようとするとき、我々が知っているものから語って言う、天は「彼の手の業」である(詩篇101:26)、あるいは個々の被造物もそうである、と。人間のあいだでは、〔手によって〕成し遂げられるものが、真に固有の意味で「業」や「造作」と解されるからであり、ついには、技によって何かが造られたと見られるとき、それは職人の手に帰せられる。

137

Similiter autem inter nos volentes filii designare naturam, uteri facimus mentionem: nemo enim de veris filiis non de utero nascitur. Et Deus ergo volens ex se natum filium demonstrare, dixit quod eum ex utero genuerit, ne tu, haeretice, calumniareris ex nihilo.

PL 13, 61D

同じように、我々のあいだでも、子の本性を示そうとするとき、我々は胎に言及する。まことの子はみな胎から生まれないことがないからである。それゆえ神もまた、自分から生まれた子を示そうとして、胎から生んだと言ったのである、異端者よ、汝が「無から」と言いがかりをつけることのないように。

138

Sed sicut cum Deus manibus fecisse dicitur, ut Deo dignum intelligendum est; ita et cum ex utero genuit, non contra quam Deo dignum est, opinemur.

PL 13, 61D

しかし、神が手で造ったと言われるときに、神にふさわしく解さねばならないのと同じように、胎から生んだと言われるときも、神にふさわしいことに反して考えてはならない。

139

Illud tamen certissime confitendum est, quod verus est conditor in significatione operis manuum, et verus est pater in significatione uteri gignentis, etsi nihil in se membrorum habeat. XIV.

PL 13, 62A

とはいえ、確実に告白すべきは、手の業の意味において神はまことの造り主であり、生む胎の意味においてまことの父であるということである、たとえ自らのうちに肢体を何一つ持たなくとも。XIV.

140

Sed quia soletis dicere, o Ariani, « In Deo id ipsum est facere, quod et generare, » opportune et hanc vestram perversitatem de praesenti occasione convincam.

PL 13, 62A

だが諸君はよく言う、アレイオス派よ、「神においては、造ることは生むことと同じである」と。そこで、この機会に乗じて、諸君のこの曲がった説をも論破しよう。

141

Multa sunt nempe opera manuum, sed unus est unigenitus filius ventris: non ergo id ipsum est facere, quod et generare: et omnia quidem per Verbum, et in sapientia facta sunt; Verbum autem sive sapientia, non per aliquem, sed ex Deo nata sunt: unde non id ipsum est facere, quod et generare.

PL 13, 62A

実に、手の業は多いが、胎の独り子である子は一人である。それゆえ、造ることは生むことと同じではない。万物は確かに言葉を通して、知恵において造られたが、言葉すなわち知恵は、何者かを通してではなく、神から生まれたのである。それゆえ、造ることは生むことと同じではない。

142

Nisi enim esset distantia inter facere et generare, nihil prohibebatur dicere, manus meae generaverunt te, et coeli ventris mei sunt opera. (Sed) sicut dictio multam habet differentiam, ita et res quas dictio determinat. Ex utero, inquit, ante luciferum genui te.

PL 13, 62A

もし造ることと生むことのあいだに隔たりがなかったなら、「私の手が汝を生んだ」とか「天は私の胎の業である」と言うことを、妨げるものは何もなかったであろう。〔しかし〕言葉に大きな違いがあるように、言葉が指し示す事柄にも違いがある。「胎から明けの明星より前に私は汝を生んだ」と彼は言う。

143

Hoc autem dicit pater ad filium, non quod filius ignoraret, sed ut nos scire possemus proprietatem patris ad filium, vel filii ad patrem: ideo ita scriptum est, sicut et ipse unigenitus filius existens sapientia ait: Ante omnes autem colles genuit me (Prov. VIII, 25) .

PL 13, 62B

これを父が子に言うのは、子が知らなかったからではなく、我々が、父の子に対する、あるいは子の父に対する固有性を知りうるようにするためである。それゆえこのように書かれており、独り子である子自身も、知恵として存在しつつ、こう言う、「すべての丘に先立って、彼は私を生んだ」(箴言8:25)。

144

Unde et hoc loco ante luciferum genitus esse dicitur. In luciferi vocabulo omnis ubi ubi lucidior creatura signatur: unde cum dicitur, ex utero ante luciferum genitus hoc, specialiter docetur, quod vere ex patre sit natus, et non factus: quod autem ait, ante luciferum, ante omnem creaturam significat, secundum quod dictum est, Et ipse est ante omnes (Coloss. I, 17) .

PL 13, 62B

それゆえ、この箇所でも、明けの明星より前に生まれたと言われる。明けの明星という語において、どこにあろうとより明るい被造物のすべてが示されている。それゆえ、「胎から明けの明星より前に」生まれたと言われるとき、彼が父から本当に生まれたのであり、造られたのではないことが、特に教えられる。そして「明けの明星より前に」と彼が言うのは、あらゆる被造物より前にという意味であり、「彼はすべてのものより前にある」(コロサイ1:17)と言われているとおりである。

Caput III

第III章PL 13, 62C
1

Quod Dei filius sit omnipotens, et indemutabilis, et quod una sit omnipotentia Patris et Filii, sicut et una deitas: et de sacramento incarnationis filii, vel potius suscepti ab eo hominis.

PL 13, 62C

神の子は全能であり不変であること、父と子の全能は一つであり、それは神性が一つであるのと同じであること。また、子の受肉の秘義、むしろ子に受け取られた人間の秘義について。

2

I. Percutiamus et aliam eorum blasphemiam, per quam, ut scribis, dicunt quod non sit omnipotens filius. Et hoc breviter faciam, ne longius extendens, laborem legenti tribuam.

PL 13, 62C

I. 彼らの別の冒瀆をも打ち砕こう。あなたが書いているとおり、彼らは子が全能ではないと言う。これは簡潔に行う。長々と引き延ばして、読む者に労苦を負わせることのないようにである。

3

Dicant, quando non est omnipotens, per quem, ut ipsi quoque confitentur, omnia facta sunt: dent unum opus patris quod non fecerit et filius, ut probent non esse omnipotentem filium: at cum nullum sit opus, quod non patris existat et filii, sine dubio omnipotens est filius, faciens quaecumque facit omnipotens pater.

PL 13, 62C

彼らに言わせよ、万物はその者によって造られたと彼ら自身も告白するというのに、その者がいつ全能でないのか。父の業のうち、子が行わなかったものを一つ挙げさせよ、子が全能でないことを証明するために。だが、父のものであって同時に子のものでないような業は一つもない以上、子は疑いなく全能であり、全能の父が行うことをことごとく行っている。

4

Sufficit, si hoc ipsum etiam divinis testimoniis approbemus. Apud prophetam Zachariam legimus: O, o, fugite a terra Aquilonis, dicit Dominus, quoniam a quatuor ventis coeli colligam vos in Sion: resalvamini, qui inhabitatis filiam Babylonis, quoniam haec dicit Dominus omnipotens: Post honorem misit me super gentes quae exspoliaverunt vos; quoniam qui tangit vos, sicut qui tangit pupillam oculi ipsius: quoniam ecce ego infero manum meam super eos; et erunt spolia, qui spoliaverunt illos: et scietis quia Dominus omnipotens misit me (Zach. II, 6-9) .

PL 13, 62D

これをさらに神の証言によって裏づければ十分である。預言者ゼカリヤのもとにこう読む。「おお、おお、北の地から逃れよ、と主は言う。天の四方の風から、私は汝らをシオンに集めるからである。バビロンの娘に住む者たちよ、救われよ。全能の主はこう言うからである。栄光の後に、彼は私を、汝らから略奪した諸国民のもとに遣わした。汝らに触れる者は、その者の瞳に触れる者のようだからである。見よ、私は彼らの上に手を振り下ろす。彼らを略奪した者たちが、略奪物となる。そして汝らは、全能の主が私を遣わしたことを知る」(ゼカリヤ2:6-9)。

5

Si intendas huic capitulo, invenies quod filius omnipotens a patre omnipotente sit missus, ut positis in captivitate subveniat.

PL 13, 63A

この箇所に注意するなら、全能の子が、捕囚の身に置かれた者たちを助けるために、全能の父によって遣わされたことが見いだされるであろう。

6

Considera enim prophetam dicere: Haec dicit Dominus omnipotens: et audiamus, propheta referente, quid dicit Dominus omnipotens: Post honorem, inquit, misit me super gentes: sine dubio filius est, qui post honorem missum esse se dicit super gentes, quem propheta dicit Dominum omnipotentem.

PL 13, 63A

預言者が「全能の主はこう言う」と述べていることを考えよ。そして、預言者の伝えるところにより、全能の主が何と言うかを聞こう。「栄光の後に、彼は私を諸国民のもとに遣わした」と言う。栄光の後に諸国民のもとへ遣わされたと自ら言う者、預言者が全能の主と呼ぶ者は、疑いなく子である。

7

Hic ergo filius existens Dominus omnipotens in ultimo testimonio, et scietis quia Dominus omnipotens misit me, ut supra dictum est, ab omnipotente missus est patre.

PL 13, 63A

したがってこの子は、最後の証言「そして汝らは、全能の主が私を遣わしたことを知る」において全能の主であり、先に述べたとおり、全能の父によって遣わされたのである。

8

Sed et apostolus Joannes in Apocalypsi haec dicit: Amen, testis fidelis, initium creaturae Dei (Apoc. III, 14) , qui est, et qui erat, et qui venturus est Dominus Deus omnipotens (Apoc. I, 4, 8; IV, 8) .

PL 13, 63B

だが使徒ヨハネも黙示録でこう言う。「アーメン、忠実な証人、神の被造物の初め」(黙示録3:14)、「今あり、かつてあり、やがて来る、全能の主なる神」(黙示録1:4, 8; 4:8)。

9

Et Salomon inter caetera ait de sapientia, quae utique Christus filius Dei est: Splendor est enim lucis aeternae, et speculum sine macula; Dominus omnipotens, nomen est ei (Sap. VII, 26, 27) : Item: Ipse et qui redemit illos, Dominus omnipotens nomen est illi.

PL 13, 63B

またソロモンは、他の箇所の中で知恵について言う。この知恵とはまさしく神の子キリストである。「それは永遠の光の輝きであり、曇りのない鏡である。全能の主、それがその名である」(知恵の書7:26, 27)〔ミーニュの脚注(オックスフォード版)は、この一連の引用が写字生によって乱されているとし、知恵の書の句を「それは永遠の光の輝き、神の威厳の曇りのない鏡、その善性の像であり、ただ一つでありながら万物をなしうる」と復元する。次節の注を見よ〕。同じく、「彼らを贖った者もまたその者であり、全能の主、それがその名である」。

10

Item in Mach.: Nondum enim omnipotentis, et omnia possidentis Dei judicium, majestatis, et imago bonitatis illius, et cum sit una, omnia potest. Quomodo non omnipotens est, cum possit omnia?

PL 13, 63B

同じくマカバイ記に、「全能にして万物を所有する神の裁きを、汝はまだ逃れてはいない」〔底本は Nondum enim omnipotentis, et omnia possidentis Dei judicium, majestatis, et imago bonitatis illius, et cum sit una, omnia potest。ミーニュの脚注(オックスフォード版)は、写字生によって乱された箇所とし、majestatis, et imago bonitatis illius, et cum sit una, omnia potest を前節の知恵の書7:26-27の引用に戻して speculum sine macula Dei majestatis(神の威厳の曇りのない鏡)と続け、マカバイ記の句を Nondum omnipotentis et omnia possidentis Dei judicium potes effugere(マカバイ記二7:35)と復元する。訳は脚注の復元に従った〕。万物をなしうるのに、どうして全能でないことがあろうか。

11

Nam et supra de eadem sapientia dixerat, omnem habens virtutem (Ibid., 23) : ergo omnipotens est, omnem habens virtutem. Sed adhuc ipse Salomon ait de eadem sapientia: Et permanens in semetipsa manet (Ibid., 27) .

PL 13, 63B

実際、先にも同じ知恵について、「あらゆる力を備えた」と言っていた(知恵の書7:23)。ゆえに全能である、あらゆる力を備えているのだから。さらに同じソロモンは、同じ知恵について言う。「自らのうちにとどまりつつ、とどまり続ける」(知恵の書7:27)。

12

Et alibi Salomon: Non enim impossibilis est omnipotens tua manus (Sap. XI, 18) . Item: ipse: Omnipotens sermo tuus exsiliens de regalibus sedibus (Sap. XVIII, 15) . II.

PL 13, 63C

また別の箇所でソロモンは言う。「汝の全能の手は不可能ではないからである」(知恵の書11:18)。同じくソロモン自身は、「汝の全能の言葉は、王座から躍り出た」(知恵の書18:15)と言う。II.

13

Agnosce omnipotentiam ejus, cum omnia innovat: agnosce interea et quod indemutabilis est, cum in semetipsa permanet omnia innovans: id est, licet omnia innovet, ipsa tamen indemutabilis perseverat; quod nisi non Dei omnipotentis est.

PL 13, 63C

知恵が万物を新たにするとき、その全能を認めよ。同時に、自らのうちにとどまりつつ万物を新たにするとき、それが不変であることも認めよ。すなわち、万物を新たにするとしても、それ自身は不変のまま持ちこたえる。これは、全能の神のものでなければありえない〔底本は quod nisi non Dei omnipotentis est。nisi の後の non は余計で、nisi Dei omnipotentis non est(全能の神のものでなければない)の語順の乱れと解した〕。

14

Sed quia vere indemutabilis est filius et conditor omnium, etiam his Psalmistae versibus approbatur: In initio tu Domine terram fundasti, et opera manuum tuarum sunt coeli: ipsi peribunt, tu autem permanebis, et omnes sicut vestimentum veterascent: et sicut opertorium mutabis eos, et mutabuntur: tu autem idem es, et anni tui non deficient (Psal. CI, 26-28) .

PL 13, 63C

だが、子が真に不変であり万物の造り主であることは、詩篇作者のこれらの詩句によっても裏づけられる。「初めに、主よ、汝は地を据えた。天は汝の手の業である。それらは滅びるが、汝はとどまる。すべては衣のように古び、汝は外套のようにそれらを替え、それらは替えられる。しかし汝は変わらず、汝の年は尽きない」(詩篇101:26-28)。

15

Hoc de filio Dei scriptum interpretatus est Paulus scribens ad Hebraeos (Heb. I, 10-12) . Habes ergo per haec capitula et omnipotentem filium, et indemutabilem, et omnium conditorem, sicut et omnium artificem, dicente Salomone: Omnium enim artifex docuit me sapientia (Sap. VII, 21) .

PL 13, 63D

これは神の子について書かれたものとして、パウロがヘブライ人への手紙に書いて解釈した(ヘブライ1:10-12)。こうしてあなたは、これらの箇所によって、子が全能であり、不変であり、万物の造り主であり、また万物の工匠であることを得ている。ソロモンはこう言う。「万物の工匠である知恵が私を教えた」(知恵の書7:21)。

16

Sed ne duos omnipotentes intelligas, praecavendum est: licet enim et pater sit omnipotens et filius, tamen unus est omnipotens, sicut et unus est Deus: quia Patris et Filii eadem omnipotentia est, sicut et eadem deitas, secundum quod supra pro viribus et conditione temporis coarctantis expressum est.

PL 13, 64A

ただし、二人の全能者を考えることのないよう、用心しなければならない。父も全能であり子も全能であるが、全能者は一人であり、それは神が一人であるのと同じである。父と子の全能は同一であり、神性が同一であるのと同じだからである。これは、先に、力の及ぶかぎりで、また切迫する時の制約のもとで述べたとおりである。

17

Sed et nunc inferius explanabitur testimonio Esaiae prophetae: Fatigata est Aegyptus, et negotiatio Aethiopum, et Sabaim viri excelsi ad te transibunt, et tui erunt servi et post te sequentur alligati vinculis, et adorabunt te, et in te deprecabuntur: quoniam in te est Deus, et non est Deus praeter te.

PL 13, 64A

だが今も、さらに下で、預言者イザヤの証言によって説き明かされる。「エジプトは疲れ果て、エチオピア人の商いも、背高きサバ人たちも、汝のもとに渡り、汝の僕となり、鎖につながれて汝の後に従い、汝を拝し、汝のうちで祈る。汝のうちに神がいて、汝のほかに神はいないからである。」

18

Tu enim es Deus, et nesciebamus, Deus Israel Salvator. Erubescent et confundentur omnes, qui adversantur ei, et ibunt cum confusione. (Isa. XLV, 14) .

PL 13, 64B

「汝こそ神、我々は知らなかった、イスラエルの神、救い主よ。彼に逆らう者は皆、恥じ、辱められ、恥辱とともに去る」(イザヤ45:14)。

19

Intende, quia ad filium dicitur, et tui erunt servi, et post te sequentur alligati vinculis, et adorabunt te, et in te deprecabuntur. Ergo et hinc Deus verus ostenditur filius, cum adoratur.

PL 13, 64B

注意してほしい、これは子に語られているのである。「汝の僕となり、鎖につながれて汝の後に従い、汝を拝し、汝のうちで祈る」と。したがってここからも、子はまことの神と示される、拝されるのだから。

20

Dei enim est adorari: siquidem et alibi docet Apostolus de filio Dei esse scriptum: Et adorent eum omnes angeli Dei (Heb. I, 6) : scilicet quia vere Deum et Dominum.

PL 13, 64B

拝されることは神に属するからである。使徒も別の箇所で、神の子について書かれていると教えている。「神のすべての天使は彼を拝せよ」(ヘブライ1:6)。すなわち、まことに神にして主であるからである。

21

Sed in praesenti testimonio Esaiae, sicut ipse Deus, sic etiam in ipso Deus est: ait enim, Quoniam in te Deus est, et non est Deus praeter te. Et cum dixerit in Deo Deum esse, subsequitur, et dicit: Tu enim es Deus, et nesciebamus, Deus Israel Salvator.

PL 13, 64B

だがイザヤのこの証言では、彼自身が神であるように、彼のうちにも神がいる。「汝のうちに神がいて、汝のほかに神はいない」と言うからである。そして、神のうちに神がいると述べたうえで、続けて言う。「汝こそ神、我々は知らなかった、イスラエルの神、救い主よ」。

22

Ergo cum Deus in Deo est, et non est Deus praeter eum in quo Deus est, et ipse est Deus Salvator Israel; ostenditur unitas divinitatis in Patre et Filio, sicut et omnipotentiae, et quidquid omnino divinae substantiae est: hoc solo differens a patre filius, quod ille pater est, et hic filius; id est, quod ille genuit, et hic natus est: non tamen quia natus est, minus habet aliquid, quam quod in Deo patre est, imago Dei invisibilis existens (Coloss. I, 15) , et splendor gloriae, et character substantiae ejus (Heb. I, 3) .

PL 13, 64C

したがって、神のうちに神がおり、神がそのうちにいる当の者のほかに神はなく、しかも彼自身がイスラエルの救い主なる神であるのなら、父と子における神性の一性が示される。全能の一性も、また神的実体に属するいっさいのものの一性も同様である。子が父と異なるのは、ただこの点、すなわち、前者は父であり後者は子である、つまり前者は生み、後者は生まれた、という点だけである。しかし生まれたからといって、父なる神のうちにあるものより何かが少ないわけではない。彼は見えない神の像であり(コロサイ1:15)、栄光の輝き、その実体の刻印として存在するからである(ヘブライ1:3)。

23

Hoc qui de filio Dei non credunt, Esaiae sententiam sustinebunt dicentis: Erubescent, et confundentur omnes qui adversantur ei, et ibunt cum confusione.

PL 13, 64C

これを神の子について信じない者は、イザヤの宣告を負うことになる。「彼に逆らう者は皆、恥じ、辱められ、恥辱とともに去る」。

24

Sed et Jeremias de filii deitate exprimit dicens: Hic Deus noster est, et non deputabitur alius absque eo: qui invenit omnem viam prudentiae, et dedit eam Jacob puero suo, et Israel dilecto sibi: post (haec) in terra visus est, et cum hominibus conversatus est (Baruch. III, 36-38) .

PL 13, 64C

だがエレミヤ〔ミーニュの脚注は「むしろバルク」とする〕も、子の神性について明言して言う。「これこそ我々の神であり、彼のほかに別の者は数えられない。知恵のあらゆる道を見いだし、それを自らの僕ヤコブと、自らに愛されたイスラエルに与えた。これらの後に〔底本は post (haec)。丸括弧内の haec はミーニュの補い〕、地に姿を現し、人々のうちで過ごした」(バルク3:36-38)。

25

Non utique pater Deus, sed filius factus homo in terra visus est, et conversatus est cum hominibus, naturam in se hominis exercens sine peccato propter nostram salutem; de quo et legimus: Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis: et vidimus gloriam ejus, gloriam quasi unigeniti a patre (Joan. I, 14) .

PL 13, 64D

父なる神ではなく、人となった子が、地に姿を現し、人々とともに過ごしたのである。罪なくして、我々の救いのために、人間の本性を自らのうちで生きつつ。これについて我々はこう読む。「言葉は肉となり、我々のうちに宿った。我々はその栄光を見た、父からの独り子としての栄光を」(ヨハネ1:14)。

26

III. Si ergo Verbum caro factum est, et habitavit in nobis, natus ex virgine nobiscum Deus; quo nunc, haeretice, proficis?

PL 13, 65A

III. したがって、言葉が肉となって我々のうちに宿り、おとめ〔Virgo(マリア)を本サイトでは「おとめ」と訳す〕から生まれて「我々とともにいる神」であるのなら、異端者よ、今や汝はどこへ進むのか。

27

Si infirmitates assumptae carnis objicias, si animae humanae quam cum carne susceperat, utiles nobis aestus describas; cum constet cum, secundum quod Deus est et Dei filius, esse per omnia ut Patrem impassibilem.

PL 13, 65A

汝が、受け取られた肉の弱さを持ち出すとしても、彼が肉とともに受け取った人間の魂の、我々に有益な激しい動きを述べ立てるとしても、彼は神であり神の子であるかぎり、あらゆる点で父と同じく苦しみを受けない者であることは明らかである〔底本は cum constet cum。後の cum は eum と読む〕。

28

Ideo enim et illa quae sunt deitatis ejus praemisimus, ut jam si quid humilitatis et infirmitatis in Christo legitur, non deitas ejus violata credatur, sed naturae suscepti hominis, et disciplinae quam tradebat, exsecutio probetur.

PL 13, 65A

というのも、彼の神性に属することどもをあらかじめ述べておいたのは、今後、キリストにおいて何か卑下や弱さが読まれても、彼の神性が損なわれたとは信じられず、受け取られた人間の本性と、彼が伝えていた教えの実行であることが証明されるためである。

29

Vanum est enim noluisse ut hominem nasci, licet ex virgine tamen hominem, nec infirmam hominis in se designare naturam. Vanum est praecepta dare, quibus homines viverent, et ipsam jam, quia semel homo esse dignatus est, sine praeceptorum observatione concurrisse.

PL 13, 65B

実際、人間として――おとめからとはいえ人間として――生まれることを望みながら〔底本は noluisse(望まなかった)。nec … designare と対にならず文意が通らないため、voluisse(望んだ)と読む。ミーニュに脚注はない〕、人間の弱い本性を自らのうちに示さないのは、むなしい。人々が生きるための戒めを与えながら、ひとたび人間であることを良しとした彼自身〔底本は ipsam。ipsum と読む〕が、戒めを守ることなしに生を駆け抜けたというのも、むなしい。

30

Ille si non hominis infirmitatem factus homo exercere voluisset, quis crederet, quod homo factus fuerat ex originis nostrae matrice, licet sine viri complexu? quandoquidem hodieque non desunt, qui negent eum nostram gestasse corpulentiam, etiam postea quam infirmitatem carnis exercuit.

PL 13, 65B

彼が人間となって、人間の弱さを生きることを望まなかったなら、彼が我々と同じ起源の母胎から、男の抱擁なしにではあれ、人間となったのだと、誰が信じたであろうか。現に今日でも、彼が肉の弱さを生きた後ですら、彼が我々の肉の身体を担ったことを否定する者は少なくない。

31

Ille si factus homo non servasset, quam docere venerat disciplinam, non bonum magisterii dedisset exemplum.

PL 13, 65B

彼が人間となって、教えるために来たその教えを守らなかったなら、師としての善い模範を与えなかったことになる。

32

Quis enim discipulorum servare conaretur, quod non magister ipse servasset factus ut homo; cum hodie jam quicumque servat ipsius exemplo, relevatur ut servet?

PL 13, 65C

実際、師自身が人間となって守らなかったことを、弟子たちのうちの誰が守ろうと努めたであろうか。今日でさえ、彼の模範によって守る者は誰でも、守れるように支えられているのである。

33

Vides quia et infirmitates pati debuit, ut homo natus probaretur; et factus homo observare quodcumque docuisset, ut caeteros invitaret; magis autem dixerim ut caeteros sublevaret: jam enim caro nostra didicit ejus carne relevari.

PL 13, 65C

あなたは見る、彼が弱さをも受けなければならなかったのは、人間として生まれたことが証明されるためであり、人間となって、自ら教えたことをすべて守らなければならなかったのは、他の者たちを招くためであったことを。むしろ、他の者たちを支えるためと言うべきであろう。我々の肉はすでに、彼の肉によって支えられることを学んだからである。

34

Si enim infirmitates hominis pati noluisset, ut quid et de virgine homine natus est? et si nolebat observare praecepta, quia Dominus; ut quid et formam servi acceperat, quae praeceptis et obedientiae obnoxia est? atquin totum sacramentum a Deo assumpti hominis hoc, quod in Adam non est de inobedientia servatum, in Christo homine de obedientia servaretur.

PL 13, 65C

もし彼が人間の弱さを受けることを望まなかったのなら、何のためにおとめから人間として生まれたのか。もし主であるがゆえに戒めを守ることを望まなかったのなら、何のために、戒めと従順に服する僕の姿を受けたのか。しかるに、神によって受け取られた人間の秘義の全体は、アダムにおいては不従順のゆえに守られなかったこの点が、人間キリストにおいては従順によって守られる、ということである〔底本は atquin totum sacramentum a Deo assumpti hominis hoc, quod … servaretur。構文が整わないが、ミーニュの脚注は hoc の後に ut が欠けているかとする。これに従い、「…守られる、ということである」と解した。なお脚注は atquin を atqui とする〕。

35

Hoc ipsum Apostolus Paulus inter caetera quae divine tractat, asserit: Sicut enim per inobedientiam unius hominis peccatores constituti sunt multi, ita et per unius obeditionem justi constituuntur multi (Rom. V, 19) . (Sicut enim per unius hominis contemptum peccatores constituti sunt multi, ita et per sacramentum obauditionis in Christo, quam non ex infirmitate, sed ex bonitate deitatis praestat in salutarem hominis disciplinam, salvantur multi).

PL 13, 65D

使徒パウロも、神的に論じた他の事柄の中で、まさにこのことを断言している。「一人の人の不従順によって多くの者が罪人とされたように、一人の従順によって多くの者が義とされる」(ローマ5:19)。(別本では「一人の人の軽侮によって多くの者が罪人とされたように、キリストにおける従順の秘義によっても、多くの者が救われる。この従順を、彼は弱さからではなく神性の善性から、人間の救いの教えのために与える」)。

36

IV. Videamus nunc et sacramentum passionis. Totus Adam peccaverat; totus Adam expulsus de paradiso fuerat: totum suscipere debuit expulsum, qui totum salvare venerat.

PL 13, 66A

IV. 今や受難の秘義をも見よう。アダムは全体として罪を犯した。アダムは全体として楽園から追放された。全体を救うために来た者は、追放された全体を引き受けなければならなかった。

37

Non autem videbatur totum expulsum in se suscepisse, nisi illum suscepisset per substantiam carnis et animae: hoc enim totus homo est per naturam.

PL 13, 66A

だが、肉と魂の実体を通じてアダムを引き受けたのでなければ、追放された全体を自らのうちに引き受けたとは見えなかったであろう。本性によって全き人間とは、これだからである。

38

Hoc autem tunc probari potuit, si ipsas infirmitates carnis ejus et animae sustineret, licet sine vitio peccatorum; ut vere non aliam substantiam carnis et animae suscepisse putaretur: ut cum in se hominem ab infirmitatibus et passionibus liberat, etiam hos qui secundum vestigia ejus sectantur, liberatos esse crederemus.

PL 13, 66A

そしてこれは、彼が自らの肉と魂の弱さそのものを、罪という欠陥なしにではあれ、耐え忍んだときにはじめて証明されえた。それは、肉と魂の実体を別のものとして受け取ったとは思われないためであり、彼が自らのうちで人間を弱さと苦しみから解き放つとき、その足跡に従う者たちもまた解き放たれたと我々が信じるためであった。

39

Sed patrocinetur huic sensui gentium doctor Apostolus vivacius, et ut mysticus scribens: Sicut enim in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes vivificantur (I Cor. XV, 23) .

PL 13, 66A

だが異邦人の教師である使徒が、この考えをいっそう力強く、また奥義を語る者として書きつつ、擁護するがよい。「アダムにおいてすべての人が死ぬように、キリストにおいてすべての人が生かされる」(一コリント15:23)。

40

Sed naturam suscepti in eo hominis melius describat Esaias: Domine quis credidit auditui nostro? et brachium Domini cui revelatum est?

PL 13, 66B

だが彼のうちに受け取られた人間の本性は、イザヤがよりよく描くがよい。「主よ、誰が我々の聞いたことを信じたか。主の腕は誰に現れたか。」

41

Annuntiavimus coram ipso sicut puer, sicut radix inveterata sitienti: non est species ei neque honor formae: et vidimus eum, et non habebat speciem neque decorem: sed species ejus sine honore, deficiens praeter caeteros homines: homo in plaga positus, et sciens ferre infirmitatem, quia aversa est facies: depretiatus est, nec aestimatus est.

PL 13, 66B

「我々は彼の前で、幼な子のように、渇く者にとっての古びた根のように告げた。彼には姿もなく、形の栄誉もない。我々は彼を見たが、姿も美しさもなかった。その姿は栄誉を欠き、他のあらゆる人よりも劣る。傷のうちに置かれた人、弱さを担うことを知る人、顔が背けられたからである。彼は軽んじられ、評価されなかった」。

42

Hic peccata nostra fert, et pro nobis dolet: et aestimavimus eum in dolore esse et in plaga et in malo: ipse autem vulneratus est propter iniquitates nostras, et infirmatus est propter peccata nostra: doctrina pacis nostrae super eum: plaga ejus nos sanati sumus.

PL 13, 66B

「彼は我々の罪を担い、我々のために苦しむ。我々は、彼が苦しみのうち、傷のうち、災いのうちにあると考えた。だが彼は我々の不法のゆえに傷つけられ、我々の罪のゆえに弱くされた。我々の平和の教えが彼の上にあり、彼の傷によって我々は癒やされた。」

43

Omnes sicut oves erravimus: homo a via sua erravit, et Dominus tradidit eum pro peccatis nostris: et ipse propter quod male tractatus est, non aperuit os.

PL 13, 66C

「我々は皆、羊のように迷った。人は自分の道から迷い、主は彼を我々の罪のために引き渡した。彼自身は、ひどく扱われたにもかかわらず、口を開かなかった。」

44

Sicut ovis ad occisionem adductus est, et sicut agnus coram tondente se, sic non aperuit os suum: in humilitate judicium ejus sublatum est.

PL 13, 66C

「屠り場に引かれる羊のように、毛を刈る者の前の小羊のように、彼は口を開かなかった。卑しめのうちに彼の裁きは取り去られた。」

45

Generationem ejus quis enarrabit? quia auferetur a terra vita ejus: ab iniquitatibus plebis meae adductus est ad mortem; et dabo malos pro sepultura ejus, et ipsos divites pro morte ejus.

PL 13, 66C

「彼の生まれを誰が語り尽くすだろうか〔底本は generationem。「世代」とも「生み出されること」とも取れるが、以下の解釈に合わせて「生まれ」と訳す〕。彼の命は地から取り去られるからである。わが民の不法のゆえに彼は死へ引かれた。私は悪しき者たちを彼の埋葬のために、富める者たちそのものを彼の死のために与える。」

46

Quia iniquitatem non fecit, neque dolum in ore suo locutus est (Isa. LIII, 1-9) . V. Sufficit hoc testimonio probatum, quod omnem in se hominis naturam peregit, sine peccato tamen suo, licet peccata nostra portaret.

PL 13, 66C

「彼は不法を行わず、その口に欺きを語らなかったからである」(イザヤ53:1-9)。V. この証言によって、彼は罪なくして、しかも我々の罪を担いつつ、人間のあらゆる本性を自らのうちで全うしたことが、十分に証明されている。

47

Sed ne homo tantummodo crederetur, interposuit, et dixit: Generationem ejus quis enarrabit? illam utique quia de Deo patre generatus est, quae sine initio est: et ideo de ea ait, Generationem ejus quis enarrabit? non quasi ignorabilem, sed quasi inexplicabilem dicens.

PL 13, 66D

だが、彼がただの人間と信じられないために、〔預言者は〕間に挟んで言った。「彼の生まれを誰が語り尽くすだろうか」。それはもちろん、父なる神から生み出されたことによる、始まりのない生まれのことである。それゆえ彼はそれについて「彼の生まれを誰が語り尽くすだろうか」と言う。知りえないものとしてではなく、説明しえないものとして言うのである。

48

Omnes enim catholici scimus, quia de Deo patre natus est, sed inenarrabiliter: et ideo ait, Generationem ejus quis enarrabit? Hanc autem generationem qua de virgine nascitur secundum carnem, refert Evangelium, ejus quoque tempora describens.

PL 13, 66D

実際、我々公同の信徒はみな、彼が父なる神から、しかも言い表しえない仕方で生まれたことを知っている。それゆえ彼は「彼の生まれを誰が語り尽くすだろうか」と言う。他方、おとめから肉によって生まれるこの生まれは、福音書が、その時期をも描いて伝えている。

49

Divinae autem generationis initium, ut diximus, investigari non potest, sicut nec divinitatis quae illi una cum patre est: et ideo ait, Generationem ejus quis enarrabit?

PL 13, 67A

神的な生まれの始まりは、先に述べたとおり、尋ね究めることができない。それは、彼が父とともに一つにもつ神性の始まりが究められないのと同じである。それゆえ彼は「彼の生まれを誰が語り尽くすだろうか」と言う。

50

Si ergo in sacramento fidei hoc accepimus, ut Christum Deum credamus et hominem; Deum quidem, de Deo sine initio tantum; hominem autem, quia de virgine in temporibus natum: non calumniemur divinitati ejus, cum pro nostra medela quae sunt hominis exsequitur, habens in se acceptam hominis naturam: quia nec homo negandus est, cum propriae divinitatis naturalem exerit potestatem, accepta in se forma servili.

PL 13, 67A

したがって、信仰の秘義において我々が受けているのは、キリストを神であり人間であると信じることである。神であるのは、始まりなく神から生まれたかぎりにおいてのみ。人間であるのは、おとめから時のうちに生まれたからである。ならば、彼が我々の癒やしのために人間に属することを行うとき、その神性に対して誹謗してはならない。彼は自らのうちに受け取った人間の本性を持っているのだから。また、僕の姿を自らのうちに受け取りながら、固有の神性の本性的な力を発揮するとき、人間であることを否定してもならない。

51

Si ergo et orat patrem, et si nihil a se facere se dicit (Joan. V, 19) , nisi quod patrem viderit facientem; ut nihil nunc aliud dicam, certe humanae extollentiae modum, qua magister imponit; ut tanto magis discat homo Deo deferre, quanto detulit et verus filius, qui causam subjectionis propriam non habebat, qui et formam orandi dederat, ut non tam fieri nostram voluntatem rogaremus, sed voluntatem Patris qui in coelis est (Matth. III, 21) .

PL 13, 67A

それゆえ、彼が父に祈り、また、父が行うのを見たことでなければ自分からは何も行えないと言う(ヨハネ5:19)とすれば、今は他のことを何も言わないとしても、それはたしかに、人間の思い上がりに対する節度であり、師が課すものである〔底本は ut nihil nunc aliud dicam, certe humanae extollentiae modum, qua magister imponit。主節を欠き、構文が崩れているため、「彼が祈り、そう言うのは、人間の思い上がりに節度を課すためである」と補って解した〕。それは、人間が神に服することを、まことの子が服した分だけいっそう学ぶためである。この子は、服従の固有の理由を持たなかった者であり、また祈りの形を与えて、我々が、我々の意志が行われることよりも、天にいる父の意志が行われることを願うようにした者である(マタイ3:21〔ミーニュの引照は刷られたまま写した。主の祈りの句はマタイ6:10にある〕)。

52

Et ideo quod docuerat ut impleret, ait: Non veni meam voluntatem facere, sed voluntatem ejus qui misit me (Joan. VI, 38) .

PL 13, 67B

だからこそ、教えたことを成就するために、彼は言う。「私は自分の意志を行うために来たのではなく、私を遣わした者の意志を行うために来た」(ヨハネ6:38)。

53

Sed et quod minor factus est, quod crescit, quod proficit, quod esurit, quod sitit, quod laborat, quod flet, quod dolet, quod tristis est, postremo quod moritur: ad naturam assumpti hominis referendum est, quam pro nostrae sacramento salutis mystice exercuit, sub intelligentia qua supra in testimonio Esaiae relatum est.

PL 13, 67B

だが、彼がより小さい者となったこと、成長すること、進歩すること、飢えること、渇くこと、労すること、泣くこと、痛むこと、悲しむこと、最後に死ぬこと、これらは、受け取られた人間の本性に帰されねばならない。彼はその本性を、我々の救いの秘義のために、奥義的に生きたのであり、それは先にイザヤの証言で述べたのと同じ理解による。

54

Sub hoc fidei sacramento non solum illa capitula solvuntur de quibus interrogare dignata es, sed et omnes quaestiones quas contra filii divinitatem coaptant impii haeretici.

PL 13, 67C

この信仰の秘義のもとで、あなたが尋ねてくれた論点が解かれるだけでなく、不敬虔な異端者たちが子の神性に対して仕立て上げるあらゆる問いもまた解かれる。

Caput IV

第IV章PL 13, 67C
1

De hoc quod ait Filius: PATER MAJOR ME EST. I. Accipe nunc et has quaestiones, quas ex diversa parte proposueras fortiores, specialiter absolutas.

PL 13, 67C

子が言った「父は私より大きい」について。――I. 今、これらの問いをも受け取ってほしい。あなたが反対の側からより手強いものとして提示していた問いで、特別に解決を与えたものである。

2

Dicunt, inquis, haeretici ad depretiandam filii perpetuam et perfectam in omnibus deitatem, Pater major me est (Joan, XIV, 18).

PL 13, 67C

「異端者たちは」とあなたは言う、「子の、あらゆる点で永続し完全な神性を貶めるために、「父は私より大きい」(ヨハネ14:18)と言う」と〔ミーニュの引照は XIV, 18 と刷る。この句はヨハネ14:28にある〕。

3

Sed requirendum est, quando hoc filius dixit: nonne quando impletum est in eo quod scriptum est: Minorasti eum paulo minus ab angelis, gloria et honore coronasti eum (Psal. VIII, 6) ?

PL 13, 67C

だが、子がこれをいつ言ったかを問わねばならない。それは、彼について書かれたこと、「汝は彼を天使たちよりわずかに劣る者とし、栄光と誉れの冠を彼に授けた」(詩篇8:6)が、彼において成就したときではないか。

4

Quomodo minoratus est, exponat apostolus Paulus tertii coeli conscius: Paulo minus, inquit, ab angelis minoratum videmus Jesum propter passionem mortis; gloria et honore coronatum, ut gratia Dei mortem gustaret pro omnibus (Heb. II, 9) .

PL 13, 67D

どのように劣る者とされたかは、第三の天を知る使徒パウロが説明するがよい。「我々は、イエスが死の苦しみのゆえに天使たちよりわずかに劣る者とされたのを見る。栄光と誉れの冠を授けられたのは、神の恩寵によって、すべての人のために死を味わうためである」(ヘブライ2:9)。

5

Pro omnibus, ait, non pro se: ergo qui pro omnibus gustavit mortem, quid mirum si pro omnibus et minoratus est? Pro omnibus (autem) gustavit mortem; non pro se, eo quod pro omnibus in peccati reatu positis ipse homo factus, nullo proprio peccato tenebatur obnoxius.

PL 13, 67D

「すべての人のために」と彼は言う、「自分のために」ではない。ならば、すべての人のために死を味わった者が、すべての人のために劣る者ともされたとして、何の不思議があろうか。すべての人のために〔底本は pro omnibus (autem)。ミーニュは autem を丸括弧に入れる〕、しかも死を味わったのであって、自分のためではない。罪責のもとに置かれたすべての人のために自ら人間となったのであり、自分自身の罪には何ら問われるところがなかったからである。

6

Et vide quomodo hoc ipsum, quod minoratus est propter passionem mortis, et quod gratia Dei pro omnibus gustavit mortem, ad decorem operis interpretatur sapientissimus Paulus ita subsequens: Decebat enim eum propter quem omnia, et per quem omnia, multis filiis in gloriam adductis, ducem salutis eorum per passiones consummare (Ibid., 10) .

PL 13, 67D

そして見よ、いとも賢いパウロは、死の苦しみのゆえに劣る者とされたこと、神の恩寵によってすべての人のために死を味わったことを、まさにこのことを、続けて次のように、業の美しさへと解釈している。「実際、万物がそのために存在し、万物がそれによって存在する者が、多くの子らを栄光へと導くにあたり、彼らの救いの導き手を、苦難を通して全うさせることは、ふさわしかった」(ヘブライ2:10)。

7

Vides quam pulchrum, quamve decorum nostrae salutis sacramentum in eo, quod filius est, minoratus ostenditur. Quomodo ergo ad offuscandam divinitatem ejus improperas, quod exsequitur ad decorem?

PL 13, 68A

あなたは見る、我々の救いの秘義が、子が劣る者とされたということにおいて〔ミーニュは quod filius est, minoratus と区切るが、filius est minoratus(子が劣る者とされた)と読んだ〕、いかに美しく、いかにふさわしく示されているかを。ならば、彼の神性を覆い隠すために、彼がふさわしさのために行うことを、なぜ汝はなじるのか。

8

Pater major me est: hoc tunc dixit, postea quam Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. II. Et vide ne demutabilem credas, quasi desierit esse Verbum, postea quam caro factum est; sed manens semper Verbum Deus, et caro quoque factum est.

PL 13, 68A

「父は私より大きい」。これを彼が言ったのは、言葉が肉となって我々のうちに宿った後である。II. また、言葉が肉となった後は言葉であることをやめたかのように、〔言葉が〕変化しうると信じてはならない。むしろ、つねに言葉、神であり続けながら、肉ともなったのである。

9

Etsi enim dixit, Et Verbum caro factum est, pressius loqui voluit, ne quis in eo non veram carnem crederet. Siquidem et post tam pressam locutionem non desunt qui dicunt, carnem illum habuisse putativam.

PL 13, 68B

実際、「そして言葉は肉となった」と彼は言ったが、それはより厳密に語ろうとしたのであって、誰も彼のうちに真の肉を信じないことのないようにするためであった。これほど厳密な言い方の後にも、彼は仮象の肉を持っていたと言う者たちがいなくならない。

10

Ut autem manifestum sit Verbum carnem factum, non demutatione divinae substantiae, sed susceptione carnis humanae, intende quid sequitur: Et habitavit in nobis.

PL 13, 68B

だが、言葉が肉となったのは、神的実体の変化によるのではなく、人間の肉の受容によることが明らかとなるために、続くところに注意せよ。「そして我々のうちに宿った」。

11

Non ergo interceptum est Verbum demutatione, quod per carnem assumptam habitavit in nobis: habitatio enim probat perseverantiam Verbi. Hoc ideo interposui, ne quis filium Dei demutabilem credat, cum legit: Et Verbum caro factum est.

PL 13, 68B

したがって、言葉は変化によって断ち切られたのではない。受け取った肉を通じて我々のうちに宿ったのだから。宿ることは、言葉の持続を証明する。これをあえて差し挟んだのは、「そして言葉は肉となった」と読んで、神の子が変化しうると誰も信じることのないようにするためである。

12

Dicit ergo filius, Pater major me est, postea quam Verbum caro factum est, et suscepit officium ministrantis. Venit enim non ministrari, sed ministrare. Pater major me est (Matth. XX, 28) .

PL 13, 68B

したがって子は、言葉が肉となり、仕える者の務めを受けた後に、「父は私より大きい」と言う。実際、彼は仕えられるためではなく仕えるために来た。「父は私より大きい」(マタイ20:28)〔引照の位置はミーニュのまま写した。マタイ20:28は直前の「仕えられるためではなく仕えるために来た」の句にかかる〕。

13

Quid ais deitas? quomodo dicis patrem te esse majorem? certe una tibi et patri imago est secundum Moysen, eademque forma secundum apostolum Paulum, qui me etiam docuit, quod sis splendor gloriae et character substantiae ejus (Heb. I, 3) .

PL 13, 68C

神性よ、汝は何を言うのか。どうして父が汝より大きいと言うのか。たしかに、汝と父には、モーセによれば一つの像があり、使徒パウロによれば同じ形がある。彼は、汝が栄光の輝きであり、その実体の刻印であると私にも教えた(ヘブライ1:3)。

14

Sed et tu ipse docuisti dicens: Qui me vidit, vidit patrem; et ego in patre et pater in me (Joan. XIV, 9) . Ego et pater unum sumus (Joan. X, 30) .

PL 13, 68C

だが汝自身も教えて言った。「私を見た者は父を見た。私は父のうちにおり、父は私のうちにいる」(ヨハネ14:9)。「私と父とは一つである」(ヨハネ10:30)。

15

Sed et quaecumque facit pater, facis et tu similiter: tua enim verba sunt: Quaecumque enim ille facit, haec et filius similiter facit: et sicut pater suscitat mortuos et vivificat, sic et filius, quos vult, vivificat, et ut honorificent filium, sicut honorificant patrem (Joan. V, 19-21) .

PL 13, 68C

だが父が行うことはすべて、汝も同様に行う。汝自身の言葉がそうだからである。「父が行うことは何でも、子も同様に行う。父が死者を起こして生かすように、子も、望む者を生かす。それは、人々が父を敬うように、子をも敬うためである」(ヨハネ5:19-21)。

16

Cum ergo eadem tibi imago est, eadem forma eademque substantia, eadem naturae unitas, eadem potestas, eadem libertas voluntatis, idem honor, et omnia omnino quae patris sunt, tua sunt, quia quae tua sunt, patris sunt; quomodo dicis, Pater major me est, cum in omnibus quae sunt deitatis, talis es qualis et pater?

PL 13, 68C

したがって、汝には同じ像があり、同じ形、同じ実体、本性の同じ一性、同じ権力、同じ意志の自由、同じ誉れがあり、父のものはいっさいが汝のものであり、汝のものは父のものであるのだから、神性に属するあらゆる点で汝は父と同じ者であるというのに、どうして「父は私より大きい」と言うのか。

17

Loquatur apostolus Paulus in quo Christus loquebatur, secundum quod ipse ait: An experimentum quaeritis, qui in me loquitur Christi (II Cor. XIII, 3) ?

PL 13, 68D

そのうちでキリストが語っていた使徒パウロに語らせよ。彼自身が言うとおり、「汝らは、私のうちで語るキリストの証しを求めるのか」(二コリント13:3)。

18

Quid dicit Apostolus? qui cum in forma Dei esset constitutus, non rapinam arbitratus est, esse se aequalem Deo (Philipp. II, 6) . Ergo secundum hoc, quod in forma Dei est et quod aequalis est Deo, non est major pater.

PL 13, 68D

使徒は何と言うか。「彼は神の形のうちにあったが、神と等しくあることを奪い取るべきものとは考えなかった」(フィリピ2:6)。したがって、神の形にあり、神と等しいというかぎりでは、父は大きくない。

19

Et quomodo major est pater, subsequentia demonstrant: Sed semetipsum, inquit, exinanivit, formam servi accipiens (Ibid., 7, 8) . III.

PL 13, 68D

では、父がどのように大きいかは、続く箇所が示している。「しかし彼は自らを空しくし、僕の姿を取った」(フィリピ2:7, 8)。III.

20

Vide ne et hic interceptionem divinitatis intelligas, cum audis, semetipsum exinanivit: intende enim ad hoc quod sequitur, formam servi accipiens. Manere ergo in suo statu ostenditur, qui formam servi dicitur accepisse.

PL 13, 69A

ここでも、「自らを空しくした」と聞いて、神性が断ち切られたと解さないよう注意せよ。続くところ、「僕の姿を取って」に目を向けよ。僕の姿を取ったと言われる者が、自らの状態にとどまっていることが、こうして示されている。

21

Sed quamvis maneat et perseveret in eo status divinus; tamen semetipsum exinanivit, scilicet per occultationem divinitatis, formam servi accipiens in similitudine hominum factus, et habitu inventus ut homo.

PL 13, 69A

だが神的な状態は彼のうちにとどまり、持続するとしても、彼は自らを空しくした。すなわち神性を隠すことによってであり、「僕の姿を取り、人々と同じ者となり、姿において人として見いだされ」たのである。

22

Humiliavit seipsum factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis. Jam talis est si dicat, Pater major me est: Non impugnat aequalitatem divinitatis, sed designat sacramentum humanitatis per hoc quod semetipsum exinanivit formam servi accipiens.

PL 13, 69A

「自らを低くし、死に至るまで、しかも十字架の死に至るまで従順となった」。すでにこのような者となっている彼が「父は私より大きい」と言うなら、それは神性の等しさを攻撃するのではなく、「自らを空しくして僕の姿を取った」ことによって、人間性の秘義を示すのである。

23

Jam talis si dicat, Qui misit me Pater, mandatum mihi dedit, quid dicam, et quid loquar (Joan. XII, 49) ; et: Descendi de coelo, non ut faciam voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui me misit (Joan. VI, 38) ; ostendit, quod semetipsum exinanivit, formam servi accipiens, in similitudinem hominum factus, et habitu inventus ut homo: humiliavit se ipsum factus obediens usque ad mortem: et tamen quae est in his diminutio ejus divinitatis, si ad amputandam in hominibus arrogantiam ipse non sibi arrogans loqueretur?

PL 13, 69B

すでにこのような者である彼が、「私を遣わした父が、何を言い、何を語るべきか、私に命令を与えた」(ヨハネ12:49)、また「私は天から降りた。私の意志を行うためではなく、私を遣わした者の意志を行うためである」(ヨハネ6:38)と言うなら、それは、彼が自らを空しくし、僕の姿を取り、人々と同じ者となり、姿において人として見いだされ、自らを低くして死に至るまで従順となったことを示している。しかも、人々の傲慢を断ち切るために、彼自身が自分を誇ることなく語ったのだとすれば、これらにおいて彼の神性の何が減じられているというのか。

24

Mentior, si non hoc ipsum testimonium ideo posuit apostolus Paulus, ut ad humilitatem Salvatoris exemplo singulos provocaret. Hoc ita invenies, si eamdem Epistolam quam scribit ad Philippenses, intentius legeris.

PL 13, 69B

使徒パウロがこの証言を置いたのは、まさに、模範によって一人ひとりを救い主の謙遜へ促すためである。そうでなければ、私は偽りを言っていることになる。このことは、彼がフィリピ人に書き送った同じ手紙をいっそう注意深く読めば、そのとおりだと見いだされるであろう。

25

Sed et haeretici nolunt ob sacramentum exinaniti Dei per acceptionem formae servilis esse dictum, Pater major me est.

PL 13, 69B

だが異端者たちは、「父は私より大きい」が、僕の姿を取ることによって空しくなった神の秘義のゆえに語られたとは認めようとしない。

26

Dicamus et nos patrem majorem de solo sacramento generationis: et hunc enim pium sensum nonnulli catholici prosecuti sunt dicentes, patrem et filium ejusdem substantiae, et ideo secundum substantiam alterum altero non esse majorem.

PL 13, 69C

我々も、父が大きいと、ただ生まれの秘義のゆえにのみ言ってよい。実際、この敬虔な意味を、公同の信徒の幾人かも追ってきた。父と子は同じ実体であり、ゆえに実体において一方が他方より大きいことはない、と言いながら。

27

Qualis enim pater est Deus, talis et Deus filius est: nihil enim minus ex se genuit, quam ipse est: perfectus enim existens perfectum genuit.

PL 13, 69C

父がどのような神であるか、子もそのような神である。自らが在るものより少ないものを自分から生んだのではない。完全なものとして存在して、完全なものを生んだからである。

28

Etsi ergo, qua Deus, Deo aequalis est filius; tamen, qua filius, minor dicitur patre: id est, quia filius de patre sit, et plenitudo existens plenitudinem genuit: pater autem genuit filium, et ideo non dixit, « Deus major me est, » sed, Pater major me est.

PL 13, 69C

したがって、神であるかぎりでは子は神と等しいが、子であるかぎりでは、父より小さいと言われる。すなわち、子は父から出たのであり、また〔父は〕充満として存在して充満を生んだのであって、父が子を生んだのである。それゆえ彼は「神は私より大きい」とは言わず、「父は私より大きい」と言った。

Caput V

第V章PL 13, 69C
1

Quod in Actibus Apostolorum legitur: CERTISSIME ITAQUE SCIAT OMNIS DOMUS ISRAEL, QUIA DOMINUM ILLUM ET CHRISTUM DEUS FECIT HUNC JESUM, QUEM VOS CRUCIFIXISTIS.

PL 13, 69C

使徒言行録に読まれる、「それゆえ、イスラエルの全家は確かに知れ、汝らが十字架につけたこのイエスを、神はかの主とし、またキリストとした」という句について。

2

I. Inter caetera haereticorum, ut scilicet Dei filius factura credatur, etiam hoc ex persona diversae partis posuistis, quod legimus in Actibus Apostolorum beato Petro dicente: Certissime itaque sciat omnis domus Israel, quia et Dominum illum et Christum Deus fecit hunc Jesum, quem vos crucifixistis. (Act. II, 36.) Sed hujus quoque quaestionis absolutio manifesta est secundum superiorem expositionem, in qua diximus filium Dei etiam filium hominis factum.

PL 13, 69C

I. 異端者たちの主張の中でも、すなわち神の子が造られたものと信じられるための主張として、諸君は、使徒言行録で幸いなるペトロが言うのを我々が読む次の句をも、反対の側の立場から挙げた。「それゆえ、イスラエルの全家は確かに知れ、汝らが十字架につけたこのイエスを、神はかの主ともキリストともした」(使徒言行録2:36)。だが、この問いの解決も、先の説明に従えば明らかである。そこで我々は、神の子が人の子ともなったと述べた。

3

Qui etsi pati non potest, quia filius Dei est Verbum et sapientia Dei existens, quia secundum hoc semper impassibilis perseverat sicut et pater ejus; tamen per hoc quod homo factus est, natus de Maria virgine, passibilis est: quippe qui et mortem sustinuit, et mortem crucis, manens in se semper, quia Deus inviolabilis, etiam cum versatur in homine et crucifigitur.

PL 13, 70A

彼は、神の子であり、言葉であり神の知恵として存在するのであるから、苦しみを受けえない。その点では、彼の父と同じくつねに苦しみを受けない者であり続ける。だが、おとめマリアから生まれて人間となったという点では、苦しみを受けうる。実際、彼は死を、十字架の死を耐えたのである。人のうちに身を置き、十字架につけられるときですら、神として侵されえず、つねに自らにとどまっている。

4

Hunc ergo Jesum qui est secundum carnem, Dominum illum et Christum fecit Deus. Nam secundum hoc quod est unigenitus filius Dei, qui est Verbum et sapientia Dei, non est aliqua factura, neque exspectans promotiones, quippe existens in omnibus Deus perfectus, sicut et pater ejus.

PL 13, 70A

したがって、肉によるこのイエスを、神はかの主とし、キリストとした。実際、神の独り子であり、言葉であり神の知恵であるという点では、彼は造られたものではなく、昇進を待つ者でもない。あらゆる点で完全な神として存在し、父と同じだからである。

5

Hic autem Jesus, secundum carnem Christus factus est, quando primum forma illa servilis quam acceperat de Adae peccato, liberata est.

PL 13, 70B

だがこのイエスは、肉によるキリストとなった。それは、彼が受け取ったあの僕の姿が、アダムの罪から初めて解放されたときである。

6

Adam enim de dominio in servitutem recidit ex commissione peccati: Omnis enim qui facit peccatum, servus est. (Joan. VIII, 34.) Salvator autem renovavit multo firmius, immo et incorruptibilius in assumpto homine dominium, cum in eo ipsum peccatum quod per Adam fuerat causa abjectae servitutis, abstersit.

PL 13, 70B

実際、アダムは罪を犯したことにより、支配から隷従へと落ちた。「罪を行う者は皆、奴隷である」(ヨハネ8:34)。だが救い主は、受け取った人間において、支配をはるかに堅固に、いやむしろ朽ちることなく刷新した。アダムによって卑しい隷従の原因となっていた罪そのものを、彼のうちで拭い去ったからである。

7

Sed factus est iterum vere Dominus, cum in illum populi credentes se ejus dominio subdiderunt.

PL 13, 70B

だが彼は、信じる諸民が彼の支配に服したときに、改めてまことに主となった。

8

Provocatus enim per hortamenta sacrae Scripturae dicentis, Servite Domino in timore (Psal. II, 11) ; unusquisque jam cognoscens in Christo salutare dominium ait: Nonne Deo subdita est anima mea (Psal. LXI, 2) ?

PL 13, 70B

実際、「主に畏れをもって仕えよ」(詩篇2:11)と言う聖典の勧めに促され、キリストのうちに救いをもたらす支配を知った一人ひとりが、すでにこう言う。「私の魂は神に服しているではないか」(詩篇61:2)。

9

Hujus servum fieri summi decoris est, et quasi quaedam supereminens mundo nobilitas. Ideo et Apostolus gloriam suam scribit: Paulus servus Jesu Christi (Rom. I, 1) .

PL 13, 70C

この者の僕となることは、この上なく美しいことであり、世を超える一種の高貴さである。それゆえ使徒も、自らの栄誉として書く。「イエス・キリストの僕パウロ」(ローマ1:1)。

10

Vides quomodo sit factus Dominus, quando illum et is qui persecutus fuerat, suum Dominum pro summa sibi gloria confitetur. II. Factus est autem Jesus secundum carnem non solum Dominus, sed et Christus.

PL 13, 70C

あなたは見る、彼がどのようにして主となったかを。かつて彼を迫害した者までもが、彼を自分の主と、自らの最高の栄誉として告白するときである。II. また、肉によるイエスは、主となっただけでなく、キリストともなった。

11

In Christi autem nomine, regis sacerdotisque sacramenta versantur. Legimus in veteri Scriptura, sacerdotes et reges apud Israelitas olei unctione consignatos, atque ideo christi vocabantur.

PL 13, 70C

そして、キリストの名には、王と祭司の秘義がかかわっている。我々は旧い聖典に、イスラエルの祭司たちと王たちが油の塗油によって証印を押され、それゆえ「キリスト」と呼ばれたと読む。

12

Christus enim quod Graece dicitur, hoc apud Latinos unctus sive linitus est interpretatus. Sed Salvator noster vere Christus secundum carnem factus est, existens verus Rex, verus et Sacerdos: utrumque idem ipse, ne quid in Salvatore minus haberetur.

PL 13, 70C

実際、ギリシア語でキリストと言われるものを、ラテン人のもとでは「塗油された者」あるいは「油を塗られた者」と訳している。だが我々の救い主は、肉によってまことにキリストとなった。まことの王であり、まことの祭司でもあり、その両方が同一の彼自身であって、救い主において何も欠けると見られないためである。

13

Audi itaque ipsum regem factum cum dicit: Ego autem constitutus sum rex ab eo super Sion montem sanctum ejus (Psal. II, 6) . Audi quod etiam sacerdos sit de patris testimonio dicentis: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech (Psal. CIX, 4) .

PL 13, 70D

だから、彼自身が王となったと言うのを聞け。「だが私は、彼によって、彼の聖なる山シオンの上に王に立てられた」(詩篇2:6)。また、彼が祭司でもあることを、父の証言から聞け。父は言う。「汝はメルキゼデクの位に従って、永遠に祭司である」(詩篇109:4)。

14

Aaron primus in lege ex unctione chrismatis factus est sacerdos; et non dixit, secundum Aaron, ne et Salvatoris sacerdotium successione haberi posse crederetur.

PL 13, 70D

アロンは律法において、聖油の塗油によって最初に祭司となった。そして父は「アロンに従って」とは言わなかった。救い主の祭司職も継承によって持たれうると信じられないためである。

15

Illud enim sacerdotium quod fuit in Aaron, successione constabat: sacerdotium vero Salvatoris non in alterum successione transfertur, eo quod ipse sacerdos jugiter perseveret, secundum quod scriptum est: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech.

PL 13, 71A

実際、アロンにあったあの祭司職は、継承によって成り立っていた。だが救い主の祭司職は、継承によって他の者に移されない。彼自身が絶えず祭司であり続けるからである。それは、「汝はメルキゼデクの位に従って、永遠に祭司である」と書かれているとおりである。

16

Est ergo Salvator secundum carnem, et Rex et Sacerdos, sed non corporaliter unctus, sed spiritualiter.

PL 13, 71A

したがって、救い主は、肉によって王であり祭司であるが、肉体的にではなく霊的に油を塗られた。

17

Illi enim apud Israelitas reges et sacerdotes olei unctione corporaliter uncti, reges erant et sacerdotes; non utrumque unus, sed singuli quoque eorum aut rex erat aut sacerdos: soli enim Christo perfectio in omnibus et plenitudo debetur, qui et legem venerat adimplere.

PL 13, 71A

実際、イスラエルにおけるあの王たちと祭司たちは、油の塗油によって肉体的に油を塗られ、王であり祭司であった。ただし、一人が両方であったのではなく、それぞれは、王であるか祭司であるかのどちらかであった。あらゆる点での完全と充満は、ただキリストにのみ帰せられるからである。彼は律法を成就するために来たのである。

18

Sed licet non utrumque singuli eorum essent, tamen regali aut sacerdotali oleo uncti corporaliter christi vocabantur.

PL 13, 71A

だが、彼らの各々は両方であったわけではないにせよ、王の油あるいは祭司の油によって肉体的に油を塗られ、「キリスト」と呼ばれた。

19

Salvator autem qui vere Christus est, Spiritu sancto unctus est, ut adimpleretur quod de eo scriptum est: Propterea unxit te, Deus, Deus tuus oleo laetitiae prae consortibus tuis (Psal. XLIV, 8) .

PL 13, 71B

他方、まことにキリストである救い主は、聖なる霊によって油を塗られた。彼について書かれていることが成就するためである。「それゆえ、神よ、汝の神は、汝の仲間たちにまさって、歓びの油を汝に注いだ」(詩篇44:8)。

20

In hoc enim plus quam consortes istius nominis unctus est, cum est unctus oleo laetitiae, quo non aliud significatur, quam Spiritus sanctus. III. Hoc verum esse, ab ipso Salvatore cognoscimus.

PL 13, 71B

実際、この名を分かつ仲間たちにまさって彼が油を塗られたのは、歓びの油によって油を塗られたからである。この油が意味するのは、聖なる霊にほかならない。III. これが真実であることを、我々は救い主自身から知る。

21

Nam cum accepisset librum Esaiae, et legisset, Spiritus Domini super me, propter quod unxit me (Luc. IV, 18) , adimpletam tunc dixit prophetiam in auribus auditorum.

PL 13, 71B

すなわち、彼はイザヤの書を受け取って、「主の霊が私の上にある。それゆえ主は私に油を注いだ」(ルカ4:18)と読んだとき、そのとき、預言が聞く者たちの耳において成就したと言った。

22

Sed et Petrus princeps Apostolorum illud chrisma unde Salvator Christus ostenditur, docuit esse Spiritum sanctum, id ipsum et virtutem Dei, quando in Actibus Apostolorum ad fidelissimum et misericordem (Cornelium) qui erat tunc Centurio, loquebatur.

PL 13, 71B

だが使徒たちの頭ペトロも、救い主がキリストと示されるもととなるあの聖油が、聖なる霊であり、すなわち神の力でもあると教えた。使徒言行録で、当時百人隊長であった、いとも忠実で慈しみ深い者(コルネリウス)に語ったときである。

23

Nam inter caetera ait: Incipiens a Galilaea post baptismum quod praedicavit Joannes, Jesum Nazareth, quem unxit Deus Spiritu sancto et virtute, hic circuivit faciens virtutes et magnalia, atque omnes liberans obsessos a diabolo (Act. X, 37, 38) .

PL 13, 71C

実際、他の言葉の中で彼は言う。「ヨハネが宣べ伝えた洗礼の後、ガリラヤから始まって、ナザレのイエスに、神は聖なる霊と力によって油を注いだ。この者は巡り歩いて、力ある業と大きな業を行い、悪魔に取りつかれた者をことごとく解放した」(使徒言行録10:37, 38)。

24

Vides quia et Petrus dixit hunc Jesum secundum carnem unctum esse Spiritu sancto et virtute. Unde et vere ipse Jesus secundum carnem factus est Christus: qui unctione sancti Spiritus et rex factus est et sacerdos in aeternum.

PL 13, 71C

あなたは見る、ペトロもまた、この肉によるイエスが聖なる霊と力によって油を塗られたと言ったことを。それゆえ、この同じイエスは、まことに肉によってキリストとなったのである。彼は聖なる霊の塗油によって、王となり、永遠に祭司となった。

25

Haec autem ideo prosecutus sum, ut liquido appareat Jesum filium Dei non secundum quod est Verbum et sapientia Dei, crucifixum, vel factum esse Dominum et Christum; sed secundum hoc quod assumpsit de Maria: quamvis per assumpti hominis passionem, et unigenitum filium Dei passum esse dicamus; non quia vere ipse unigenitus filius, qua est Verbum et sapientia Dei, passus est, sed quia quidquid in assumptum hominem ejus injuriae vel passionis illatum est, id totum ad ipsum unigenitum impassibilem Deum quadam ratione revocatur.

PL 13, 71C

私がこれらを述べてきたのは、神の子イエスが、神の言葉また知恵である点において十字架につけられ、あるいは主またキリストとされたのではなく、マリアから受け取ったものの点においてそうされたことが、明らかになるようにするためである。もっとも、受け取られた人間の受難によって、我々は、神の独り子も苦しみを受けたと言う。それは、独り子である子自身が、神の言葉また知恵である点において、真に苦しみを受けたからではなく、受け取られた人間に加えられた彼への不正や受難のいっさいが、ある意味で、苦しみを受けない神である独り子そのものに帰されるからである。

26

Unde et apostolus Paulus scribens ad Corinthios ait: Si enim cognovissent (I Cor. II, 8) , scilicet principes hujus saeculi, numquam Dominum majestatis crucifixissent.

PL 13, 71D

それゆえ、使徒パウロもコリント人への手紙に書いて言う。「もし知っていたなら」(一コリント2:8)、すなわちこの世の支配者たちが知っていたなら、「威厳の主を決して十字架につけなかったであろう」。

27

Si ista manifesta sunt, apparet jam quomodo dictum sit, Certissime itaque sciat omnis Israel, quia et Dominum illum et Christum Deus fecit, hunc scilicet Jesum quem vos crucifixistis; quem et idem Petrus supra virum nominavit dicens: Viri Israelitae audite verba haec: Jesum Nazarenum, virum a Deo probatum in vobis virtutibus et prodigiis et signis (Act. II, 22) ; hunc scilicet Jesum Christum, quem et Paulus hominem dixit scribens ad Timotheum: Unus Deus, unus et mediator Dei et hominum, homo Jesus Christus (I Tim. II, 5) .

PL 13, 71D

これらが明らかであれば、「それゆえ、イスラエルのすべては確かに知れ、神はかの主ともキリストともした」――すなわち「汝らが十字架につけたこのイエス」を――と言われたのがどういう意味かは、すでに明らかである。同じペトロは、先にこの者を人と呼んでこう言った。「イスラエルの人々よ、これらの言葉を聞け。ナザレのイエスは、力ある業と不思議としるしによって、汝らのうちで神に証しされた人である」(使徒言行録2:22)。すなわちこのイエス・キリストを、パウロも人と言い、テモテに書き送って言った。「神は一つ、神と人との間の仲介者も一つ、人であるイエス・キリスト」(一テモテ2:5)。

28

Qui et dicebat in Evangelio: Nunc autem quaeritis me occidere, hominem qui veritatem locutus sum vobis (Joan. VIII, 40) . IV.

PL 13, 72A

彼は福音書でも言っていた。「今、汝らは、汝らに真理を語った人間である私を、殺そうとしている」(ヨハネ8:40)。IV.

29

Non pro impio Photino haec loquimur, qui nudum vult esse hominem sine Dei Verbi incarnatione, sed contra Arium antichristum recitamus, qui vult ipsum unigenitum filium, qui est Verbum et sapientia Dei, qua Deum, et non qua hominem crucifixum, et ipsum esse factum Dominum et Christum.

PL 13, 72A

我々がこれを語るのは、不敬虔なフォティノスのためではない。彼は、神の言葉の受肉なしの、ただの人間にすぎないとしようとする。そうではなく、反キリストのアレイオスに対して、これを引用するのである。彼は、言葉であり神の知恵である独り子そのものが、神として、人間としてではなく十字架につけられ、まさにその者が主とされ、キリストとされたのだとしようとする。

30

Sed etsi durissima obstinatione contendunt dicentes de ipso Deo Verbo scriptum esse, quod Deus illum fecerit et Dominum et Christum; nec sic pertimescimus fiducia veritatis, ne forte per hoc quod scriptum est, Verbum Dei factura credatur.

PL 13, 72B

だが彼らが、きわめて頑迷な固執をもって、神の言葉そのものについて、神が彼を主とし、またキリストとしたと書かれていると言い張るとしても、我々は真理への確信によって、このように書かれていることから、神の言葉が造られたものと信じられはしまいかと恐れることはない。

31

Fac enim Verbum Dei factum esse Dominum et Christum; quid hoc praejudicat ejus substantiae, qua semper est Verbum Dei? Intende enim quia non substantiam Verbi Dei dixit esse factam, sed hoc ipsum Verbum quod semper est filius Dei, factum esse Dominum et Christum.

PL 13, 72B

仮に神の言葉が主またキリストとされたとしよう。それが、神の言葉であるという点でつねにある彼の実体を、何ら損なうだろうか。注意せよ、彼は神の言葉の実体が造られたと言ったのではなく、つねに神の子であるこの言葉そのものが、主またキリストとされたと言ったのである。

32

Non enim id ipsum est, hoc quod omnino non erat, fieri, et id quod erat, aliquid fieri. Nam et Deus fit aliquoties adjutor et protector, non tamen quia factus est adjutor et protector, jam etiam hoc quod Deus est, factus esse credendus est.

PL 13, 72B

というのも、まったく存在しなかったものになることと、すでに在ったものが何かになることとは、同じではないからである。神もしばしば助け手、守り手となるが、助け手、守り手となったからといって、神であるということまでもがなったと信じられるべきではない。

33

Nam et Moyses postea quam divinum sensit auxilium et protectionem, de Deo qui (eum) contra Pharaonem adjuverat et protexerat, dixit: Adjutor, et protector factus est mihi in salutem (Exod. XVIII, 4) ; et multa simillima testimonia invenies, quae ego, ne multum adhuc prolongem, praetereo.

PL 13, 72C

実際、モーセも、神の助けと守りを感じた後、ファラオに対して〔彼を〕助け守った神について〔底本は qui (eum)。ミーニュは eum を丸括弧に入れる〕言った。「彼は私にとって、救いのための助け手、守り手となった」(出エジプト記18:4)。同様の証言はなお多く見いだされるが、さらに長引かせないよう、私は省く。

34

Si ergo cum Deus sit adjutor, et protector, non hoc quod Deus est, fieri creditur, sed hoc ipsum quod adjutor et protector esse designatur: quid est quod cum Verbum Dei factum esse Dominum et Christum dicant, putemus Dei Verbi substantiam factam?

PL 13, 72C

したがって、神が助け手、守り手であるときも、神であることそのものがなったとは信じられず、助け手、守り手であると示されるそのことがなったと信じられるのなら、神の言葉が主またキリストとされたと彼らが言うとき、神の言葉の実体が造られたと我々が考えるべき理由が、どこにあるのか。

35

Numquid quia legimus, Et Verbum caro factum est, ideo ipsum quoque Verbum factum esse credendum est?

PL 13, 72C

「そして言葉は肉となった」と読むからといって、言葉そのものが造られたと信じられるべきだろうか。

36

Sed manifestissime expressum est, non tam Verbum esse factum quod erat in principio apud Deum (Joan. I, 3) ; sed ipsum Verbum quod semper erat, postea factum esse carnem, ut factura; non hoc, quod caro factum est.

PL 13, 72D

むしろ、きわめて明白に述べられているのは、初めに神のもとにあった言葉が造られたのではなく(ヨハネ1:3)、つねにあったその言葉そのものが、後に肉となった、ということである。造られたもののようにではなく、肉となったのである〔底本は ut factura; non hoc, quod caro factum est。否定の位置が乱れているらしく、「造られたものとしてではなく、肉となった」と解した〕。

37

Ita ergo et cum dicitur Verbum Dei factum esse Dominum et Christum, non eam substantiam Verbi Dei factam esse intelligendum est; sed quia Dominus et Christus factum est hoc ipsum Verbum, quod semper Deus erat.

PL 13, 72D

したがって、神の言葉が主またキリストとなったと言われるときも、神の言葉の実体が造られたと解すべきではない。むしろ、つねに神であったこの言葉そのものが、主またキリストとなったのだと解すべきである。

38

V. Fit autem Dominus eorum, qui se eidem mancipant proposito serviendi. Et da mihi veniam, beatissime Matthaee, si dixero, quod nondum tibi Christus Deus erat Dominus, quando adhuc telonio serviebas.

PL 13, 72D

V. さて彼は、仕えようとの志をもって自らを彼に委ねる者たちの主となる。また、いとも幸いなマタイよ、私に許してほしい、汝がなお収税所に仕えていたときには、神なるキリストはまだ汝の主ではなかった、と私が言うとしても。

39

Sed et Apostolis universis tunc primum Dominus factus est, quando derelictis omnibus eidem servire maluerunt.

PL 13, 73A

だが使徒たちすべてにとっても、彼が主となったのは、すべてを捨てて彼に仕えることをむしろ選んだときが最初である。

40

Ipsarum quoque gentium tunc Dominus factus est, quando idolorum vana superstitione derelicta, ipsae gentes se ejus dominio tradiderunt: in quantum enim quis peccati servus est vel mammonae, in tantum Dei servus esse non potest.

PL 13, 73A

諸国民そのものにとっても、彼が主となったのは、偶像のむなしい迷信を捨てて、諸国民自身が彼の支配に身を委ねたときである。実際、人が罪の奴隷、あるいはマモンの奴隷であるかぎり、神の僕であることはできない。

41

Cum ergo peccato et mammonae quis abrenuntiaverit, faciens justitiam habendique cupiditatem respuens; tunc Jesus Dominus ejus efficitur.

PL 13, 73A

したがって、人が罪とマモンを捨て、義を行い、所有への欲を退けるとき、そのときイエスはその人の主となる。

42

Eadem quoque ratione eum etiam Christum fieri intelligitur: siquidem, ut supra dictum est, reges et sacerdotes Christi vocabulo taxabantur.

PL 13, 73A

同じ理由で、彼がキリストともなると解される。先に述べたとおり、王たちと祭司たちは「キリスト」の名で呼ばれていたからである。

43

Factus est ergo Salvator rex eorum, qui regno mortis ulterius non tenentur adstricti; in quorum mortali corpore cessavit regnare peccatum, postea quam per divina magisteria didicerunt docentibus Apostolis: Non ergo regnet peccatum in vestro mortali corpore (Rom., VI, 12) .

PL 13, 73B

こうして救い主は、もはや死の王国に縛られていない者たちの王となった。彼らの死すべき体においては、罪が統治することをやめた。神的な教えによって、使徒たちが教えるところ、「したがって、罪が汝らの死すべき体を統治してはならない」(ローマ6:12)を学んだ後だからである。

44

Sed et cum fungitur pro nobis sacerdotis officio, Christus verissime factus est, maxime defensor et advocatus pro nobis semper assistens, interpellans quoque patrem, qua solus purissimus sacerdos; ut expiata labe delinquentiae, divina ejus propitiatione servemur.

PL 13, 73B

だが、我々のために祭司の務めを果たすときにも、彼はまことにキリストとなった。とりわけ、我々のために絶えず傍らに立つ擁護者・弁護人として、また父に執り成しもする、ただ一人のいとも清い祭司として、咎の汚れが償われ、彼の神的な宥めによって我々が救われるためである。

45

Per haec ergo, quod Jesus factus est Christus et Dominus, non tam substantiae ejus divinae aliquid confertur, quam prospectum est, quibus regni ejus et sacerdotii ac dominii potestas velut munus salutare collatum est.

PL 13, 73B

こうして、イエスがキリストにして主となったことによって、彼の神的実体に何かが付け加えられるのではなく、むしろ、彼の王国と祭司職と支配の権力が、救いをもたらす賜物のように与えられた者たちのために、配慮がなされたのである。

46

Non videtur absurdum, si illud similiter intelligas, quod ait: Ego autem constitutus sum rex ab eo supra Sion montem sanctum ejus (Psal. II, 6) : etsi enim constitutus rex dicitur, tamen cum addidit, supra Sion montem sanctum ejus, ostenditur, quod non de illo regno ejus dicat quod habuit etiam ante quam constitueretur rex supra Sion montem sanctum ejus.

PL 13, 73C

これと同様に、次の句を理解するならば、不合理には見えない。「だが私は、彼によって、彼の聖なる山シオンの上に王に立てられた」(詩篇2:6)。たしかに王に立てられたと言われるが、「彼の聖なる山シオンの上に」と付け加えたことで、彼が語っているのは、彼の聖なる山シオンの上に王に立てられる以前にも持っていた、あの王国のことではないと示される。

47

Rex enim est ante omnia aeva aevorum, continens (potestate sua omnem quam condidit, creaturam; unde et omnipotens) approbatur, quod possit omnia continere quae facta sunt.

PL 13, 73C

実際、彼はあらゆる世々の世々に先立って王であり、(自らの権力によって、自らが造ったあらゆる被造物を)保つ者として、全能であると認められる〔底本は continens (potestate sua omnem quam condidit, creaturam; unde et omnipotens) approbatur。ミーニュは potestate … omnipotens を丸括弧に入れており、構文が整わない。「…保つ者として全能であると認められる」と解した〕。造られたすべてのものを保ちうるからである。

Caput VI

第VI章PL 13, 73C
1

De hoc quod Salomon: DOMINUS CREAVIT ME INITIUM VIARUM SUARUM IN OPERA SUA. I. Tangamus et illam in ultimo quaestionem, quam inter caeteras addidisti: Dominus, inquit, creavit me initium viarum suarum in opera sua (Prov. VIII, 22) .

PL 13, 73C

ソロモンの言葉について、「主は私を、その道の初めとして、その業のために創造した」。――I. 最後に、あなたが他の論点のあいだに添えた論点にも触れよう。「主は私を、その道の初めとして、その業のために創造した」(箴言8:22)。

2

Dicit haereticus: Vides creaturam esse sapientiam, quae utique interprete Paulo apostolo Christus est. Ergo Christus, inquit, qui est sapientia, non est verus filius, sed creatura factus adoptione exsistens filius. Hoc venenum Arianorum est.

PL 13, 73D

異端者は言う。「見よ、知恵は被造物である。その知恵こそ、使徒パウロの解釈によればキリストである。それゆえ、知恵であるキリストはまことの子ではなく、被造物であり、養子縁組によって子となったものだ」と。これがアレイオス派の毒である。

3

Sed o quam caeca impietas ad id videre, quod pium est! Jam semel quia, ut scriptum est, Oderunt sapientiam Domini et verbum non assumpserunt (Baruch. III) , nihil in illa sincerissimi decoris aspiciunt: sicut et lippientibus oculis nulla est visio veritatis, quandoquidem aliter eorum renuntiat aspectus, quam in fide rerum est; sed et cui saporem proprium redundans sui fellis amaritudo vitiavit, si dulcia mella degustet, ut amaram dulcedinem mellis infamat, non recognoscens malum propriae amaritudinis.

PL 13, 73D

だが、敬虔であるものを見るには、なんと盲目な不敬であることか。「彼らは主の知恵を憎み、言葉を受け入れなかった」(バルク3)と書かれているとおり、彼らはすでにその知恵のうちに、このうえなく清らかな美しさを何ひとつ認めない。それは、目の炎症を患う者には真理の視覚がなく、その者の見たものが事物の真実とは異なる報告をするのと同じであり、また、あふれる自分の胆汁の苦みが味覚そのものを損なった者が、甘い蜜を味わってもその甘さを苦いと謗り、自分自身の苦みという病を認めないのと同じである。

4

Sed, o miser haeretice, quid potes veri luminis videre, cum caecutias vel ambules in viis tenebrarum, omnia quae sunt impietatis excogitans?

PL 13, 74A

しかし、哀れな異端者よ、汝は目がかすみ、闇の道を歩み、不敬のかぎりを思いめぐらしているのに、まことの光の何を見ることができようか。

5

Clamet licet vir ille spiritualis suavissimo experimento divinae epulationis invitans: Gustate, et videte quam suavis est Dominus (Psal. XXXIII, 9) : sed tibi, si gustaveris, nihil suave sentitur in Domino, eo quod, sicut scriptum est, venenum aspidum sub labiis tuis est, eo quod os tuum maledictione et amaritudine plenum est (Psal. XIII, 3) .

PL 13, 74A

かの霊の人は、神の饗宴のこのうえなく甘美な経験へと招き、叫ぶがよい。「味わい、見よ、主がいかに甘美であるかを」(詩篇33:9)。しかし汝には、味わったところで、主のうちに甘美なものは何ひとつ感じられない。書かれているとおり、「蝮の毒が汝の唇の下にあり」、「汝の口は呪いと苦みに満ちている」(詩篇13:3)からである。

6

Denique cum infinita et ipse Salomon de Dei sapientia praedicaverit, et ita divine de ea fuerit prosecutus, ut non aliud in illa crederetur, quam quod in natura Dei est: in illis omnibus haereticus caecutiens hoc solum videre se credidit, per quod probaret eam esse creaturam.

PL 13, 74B

さらに、ソロモン自身が神の知恵について数限りないことを語り、それについて神にふさわしく論じ尽くしたので、その知恵のうちには神の本性にあるもの以外は何も信じられないほどであったのに、目のかすんだ異端者は、そのすべてのうちから、知恵が被造物であると証明できる箇所だけを見たと思い込んだ。

7

Sed scriptum est, inquit, Dominus creavit me initium viarum suarum in opera sua. Sed nos non ibimus longius, neque de aliis libris Salomonis, quae sunt pro sempiterna Dei sapientia, proferemus.

PL 13, 74B

彼は言う。「だが、『主は私を、その道の初めとして、その業のために創造した』と書かれている」。しかし我々は、これ以上先へは進まず、神の永遠の知恵を支持するソロモンの他の書から証言を持ち出すこともしない。

8

Sufficit nunc, si de hoc ipso loco unde testimonium protulit, pars diversa superetur. II. Ais, haeretice, scriptum: Dominus creavit me initium viarum suarum in opera sua: sed intende, quia haec ipsa sapientia nihilominus ait: Ante omnes autem colles genuit me (Psal. VIII, 25) .

PL 13, 74B

彼が証言を引いたこの箇所そのものによって、反対の側が打ち負かされるなら、いまは足りる。II. 異端者よ、汝は「主は私を、その道の初めとして、その業のために創造した」と書かれていると言う。だが、よく見よ。この同じ知恵がそれにもかかわらずこう言っている。「すべての丘に先立って、彼は私を生んだ」(詩篇8:25)〔底本は詩編。箴言8:25 に当たる〕。

9

Quomodo ergo haec ipsa sapientia in eodem loco et creatam se esse dicit, et genitam? Prius est, ut videamus, quid primum sit: utrum quod genita est, an quod creata est.

PL 13, 74C

それでは、この同じ知恵は、同じ箇所で、なぜ自分が創造されたとも、生まれたとも言うのか。まず、どちらが先であるかを見なければならない。生まれたことが先か、創造されたことが先か。

10

Sed licet primum dixerit: Dominus creavit me initium viarum suarum in opera sua; tamen, ne se creaturam putares, recurrit ad illud quod prius est, in sequenti dicens: Ante omnes autem colles genuit me.

PL 13, 74C

知恵は初めに「主は私を、その道の初めとして、その業のために創造した」と言ったが、それでも、自分を被造物だと汝が思わないように、より先にあることへと立ち返り、続けてこう言う。「すべての丘に先立って、彼は私を生んだ」。

11

Vide enim ne putes postea genitam, quia primum praemiserit se creatam. Etsi enim in ordine sermonum primum positum est quod creata est, deinde autem quod genita; tamen sensus hoc judicat, quod primum est genita, quam creata, ut sit sensus ita sapientiae dicentis: Dominus creavit me initium viarum suarum in opera sua.

PL 13, 74C

創造されたと先に述べたからといって、生まれたのはその後だと思ってはならない。たしかに、語の順序では、創造されたことが先に置かれ、生まれたことがその次に置かれている。だが、意味の上では、生まれたことが創造されたことより先であると判断される。知恵の言葉の意味はこうである。「主は私を、その道の初めとして、その業のために創造した」。

12

Sed ne quis me putet per hoc esse creaturam, aut tunc primum esse coepisse, quando me creavit initium viarum suarum in opera sua, subsequor et dico: Ante omnes autem colles genuit me; ut scias prius me genitam, quam creatam.

PL 13, 74D

「だが、これによって誰かが私を被造物だと思ったり、私がその道の初めとして、その業のために創造された時に初めて存在し始めたと思ったりしないよう、私は続けてこう言う。『すべての丘に先立って、彼は私を生んだ』。私が創造される前に生まれていたことを、汝が知るためである」。

13

Cum enim dicit: Ante omnes autem colles genuit me, fecit illud esse postea quod creata est, ut praecedat et sit anterius illud, quod genita est.

PL 13, 74D

「すべての丘に先立って、彼は私を生んだ」と言うとき、知恵は、創造されたことを後のことにし、生まれたことを先に立たせ、より前にあるものとしたのである。

14

Si ergo sic creata est, ut ante fuerit genita; sensus impietatis exclusus est, qua eam dixerat creatam; ut tunc primum substitisse sapientia crederetur, quando et retulit se creatam a Domino initium viarum suarum in opera sua.

PL 13, 74D

そこで、創造されたのが、その前に生まれていたうえでのことであるなら、知恵を創造されたと言った者の不敬な解釈は退けられる。その解釈によれば、知恵は、主によってその道の初めとして、その業のために創造されたと自ら述べた時に、初めて存立したと信じられることになるからである。

15

Ecce enim sensus manifestat, etiam ante quam crearetur, sapientiam substitisse, quippe quae prius est genita, quam creata. III.

PL 13, 75A

見よ、意味が明らかにしている。知恵は、創造される前にすでに存立していたのであり、創造されるより先に生まれていたのだから。III.

16

Sed magis commendabitur hic sensus catholicus, si et ipsa verba, prout nobis possibile est, discutiantur, quibus vel genitam se referat sapientia vel creatam. Dominus, inquit, creavit me initium viarum suarum in opera sua.

PL 13, 75A

だが、この公同の解釈は、知恵が自分を生まれたとも創造されたとも述べているその言葉そのものを、我々のできる限り吟味するならば、いっそう確かなものとなろう。知恵は言う。「主は私を、その道の初めとして、その業のために創造した」。

17

Intende, quia cum dixerit: Dominus creavit me, non tacuit, ne vere creatura putaretur, sed prosequitur explanans quid sit creata, et ob quam causam sit creata.

PL 13, 75A

注意せよ。知恵は「主は私を創造した」と言ったとき、被造物だと本当に思われないように、黙ってはいない。むしろ続けて、創造されたとはどういうことか、何のために創造されたのかを説明している。

18

Ait enim, creavit me initium viarum suarum: et cum sequitur, in opera sua, palam est, quod ostendit et causas cur creata sit initium viarum Domini.

PL 13, 75A

知恵は「私を、その道の初めとして創造した」と言い、さらに「その業のために」と続けている。これは、主の道の初めとして創造された理由をも示していることが明らかである。

19

Non ergo sapientia, quasi quae non esset, creata est ad hoc ut esset; sed cum semper substantialiter fuerit, tunc creata est secundum dispensationem initium viarum Domini, et in opera Domini creata est.

PL 13, 75A

したがって、知恵は、存在していなかったものが存在するようになるために創造されたのではない。実体としては常に存在していたのであり、そのうえで、経綸に従って、主の道の初めとして創造され、主の業のために創造されたのである。

20

Initium ergo viarum Domini creata est, et in opera Domini creata est sapientia: non tamen, quia substantialiter ante non erat, ideo creata est sapientia.

PL 13, 75B

つまり、知恵は、主の道の初めとして創造され、主の業のために創造されたのであって、それ以前に実体として存在していなかったから創造されたのではない。

21

At vero cum dicit se ante omnes colles genitam, non propter (aliquam rem dicit se esse genitam; sed exsistens semper) patris sempiterna progenies, ob quasdam causas creatam se dicit, initium viarum Domini, id est, in opera Domini.

PL 13, 75B

しかるに、知恵は、すべての丘に先立って生まれたと言うとき、何かの事のために生まれたと言うのではない〔底本は「何かの事のために…常に存在しながら」にあたる語を丸括弧に入れており、本文が崩れているらしい。括弧の中を本文として読んだ〕。むしろ、父の永遠の子孫として常に存在しながら、ある理由のために、主の道の初めとして、すなわち主の業のために、自分は創造されたと言うのである。

22

Ergo et ex hoc manifestum est non esse creaturam sapientiam, quae in aliud creata est, id est, in opera Domini; cum ipsa sit genita, non in opera, sed de patre, ut diximus, exsistens sempiterna progenies. IV.

PL 13, 75B

したがって、このことからも、知恵が被造物ではないことは明らかである。知恵は別のもののために、すなわち主の業のために創造された。知恵自身は、すでに述べたとおり、永遠の子孫として存在し、業のためにではなく、父から生まれたのである。IV.

23

Sed et hoc intendendum est, quod aliud est dicere creari sapientiam, et aliud est dicere quod sit creatura. Quamvis enim legatur creata esse sapientia, nusquam tamen legitur quod sit creatura.

PL 13, 75B

さらに次のことにも注意しなければならない。知恵が創造されると言うことと、知恵が被造物であると言うこととは別である。知恵が創造されたと読まれることはあっても、被造物であると読まれることは決してない。

24

Non enim omne quod creatum est, jam creatura dicendum est, licet omnis creatura creata sit: sicut nec omne quod factum est, jam factura asseveranda est, licet omnis factura facta sit. Si videtur obscurum, exemplo dilucidabo.

PL 13, 75C

創造されたものがすべて、ただちに被造物と呼ばれるべきなのではない。ただし、被造物はすべて創造されたものである。同様に、造られたものがすべて、ただちに造られたもの(factura)と断定されるべきなのではない。ただし、造られたもの(factura)はすべて造られたものである。これが分かりにくければ、例を挙げて明らかにしよう。

25

Legimus quemdam gratulari, ac dicere ad Deum: Ego autem cantabo virtutem tuam, exaltabo mane misericordiam tuam, quia factus es susceptor meus, et refugium meum in die tribulationis meae (Psal. LVIII, 17) .

PL 13, 75C

我々は、ある者が喜んで神にこう語りかけているのを読む。「だが私は汝の力を歌い、朝には汝の憐れみを高く讃えよう。汝は私の助け手となり、苦難の日に私の避け所となったからだ」(詩篇58:17)。

26

Ecce Deus factus est susceptor et refugium; non tamen Deus factura est: et hoc est, quod dixi: Non omne quod factum est, jam factura dicendum est.

PL 13, 75C

見よ、神は助け手となり、避け所となった。しかし神は造られたものではない。これが、私が「造られたものがすべて、ただちに造られたものと呼ばれるべきではない」と言ったことである。

27

Deus enim non exsistens factura, qui semper est, factus est susceptor et refugium in die tribulationis homini; ut quod factus est susceptor et refugium in die tribulationis homini, videatur contulisse, quod factus est; non tamen quia susceptor et refugium homini factus est, etiam Deus quoque factura esse credendus est, cujus divina substantia sempiterna est.

PL 13, 75C

神は、造られたものとして存在するのではなく、常に存在するのであるが、苦難の日に人にとっての助け手となり、避け所となった。それは、苦難の日に人にとっての助け手、避け所となったということが、神が〔人に〕与えたもの、すなわち〔人のために〕成ったことと見られるためである。しかし、人にとっての助け手、避け所となったからといって、その神的な実体が永遠である神までが、造られたものであると信じられるべきではない。

28

Similiter et sapientia si creata dicacur, non tamen creatura est, quae semper est: sed cum exsistat semper, creatur ad aliquid ut prosit, non ut creatura dicatur quasi facta, quae non fuit.

PL 13, 75D

同じように、知恵も、創造されたと言われる〔底本は dicacur。dicatur と読む〕からといって、被造物ではない。知恵は常に存在するのであり、常に存在しながら、何かのために、益をもたらすために創造されるのであって、以前には存在しなかったものが造られたかのように被造物と呼ばれるためではない。

29

Erat enim inseparabilis a Deo Dei sapientia: et haec ipsa exsistens Dei sempiterna progenies, creata est initium viarum Domini. V. Sed adhuc apertius edisseram. Certe sapientia Dei ipsa est, quae et Verbum esse scribitur, ut in superioribus ostensum est.

PL 13, 75D

神の知恵は神から切り離しえないものであった。この同じ知恵は、神の永遠の子孫として存在しながら、主の道の初めとして創造された。V. さて、さらに明らかに述べよう。確かに、神の知恵とは、先に示したとおり、言葉であるとも書かれているものそのものである。

30

Et numquid quia de Verbo Dei scriptum est: Et Verbum caro factum est, jam et Verbum facturam asseveramus, quasi tunc primum esse coeperit, cum caro factum est?

PL 13, 76A

では、神の言葉について「言葉は肉となった」と書かれているからといって、我々は言葉を造られたものだと断定するだろうか。言葉が肉となった時に初めて存在し始めたかのように。

31

Sed bene, quia apertissime demonstratum est per Verbum omnia facta, et in ultimis temporibus hoc ipsum Verbum carnem factum.

PL 13, 76A

そうではない。言葉によってすべてが造られたこと、そして終わりの時にこの同じ言葉が肉となったことは、このうえなく明白に示されているからである。

32

Non ergo factura est Verbum Dei, licet factum caro esse dicatur: ita et sapientia licet dicatur creata esse initium viarum et in opera (ejus), non tamen creatura est; quam constat ante omnem esse creaturam, quandoquidem omnia in sapientia facta sint (Psal. CIII, 24) .

PL 13, 76A

したがって、神の言葉は、肉となったと言われても、造られたものではない。それと同じく、知恵も、道の初めとして、また(その)業のために創造されたと言われても、被造物ではない。「すべてのものは知恵によって造られた」(詩篇103:24)のだから、知恵がすべての被造物に先立つことは明らかである。

33

Addo et hoc, quia non omne quod creari dicitur, quasi fiat in substantia, intelligendum est.

PL 13, 76A

さらにこれを付け加える。創造されると言われるものがすべて、いわば実体において生じる、と理解すべきではない。

34

Denique quidam vir videns cor suum quibusdam sordibus infectum, precem fundit ad Dominum dicens: Cor mundum crea in me, Deus (Psal. L, 12) : non utique cordis substantiam in se fieri precabatur, sed ut hoc ipsum cor in eo exsistens, quod ei erat sordidum, creari mundum.

PL 13, 76B

たとえば、ある人は、自分の心がある汚れに染まっているのを見て、主に祈りをささげてこう言う。「神よ、私のうちに清い心を創造せよ」(詩篇50:12)。彼が祈り求めたのは、心の実体が自分のうちに生じることではもちろんなく、自分のうちにある、汚れていたその心そのものが、清いものとして創造されることであった。

35

Non omne quod creari dicitur, jam statim et secundum substantiam fieri intelligendum est: quandoquidem cor quod erat, id ipsum, ut mundum crearetur a Domino, precabatur.

PL 13, 76B

創造されると言われるものがすべて、ただちに実体に即して生じると理解すべきではない。実際、彼が祈り求めたのは、すでに存在していた心そのものが、清いものとして主によって創造されることだったのである。

36

Ergo et sapientia cum creata dicitur, non tam substantia ejus, quasi quae non erat, facta est; sed ipsa exsistens, ut saepius dictum est, creata est initium viarum in opera ejus.

PL 13, 76B

したがって、知恵も、創造されたと言われるとき、その実体が、存在していなかったものであるかのように造られたのではない。すでに述べたとおり、知恵自身は存在していながら、道の初めとして、その業のために創造されたのである。

37

Ergo quod creata est sapientia, ad mysterium vel rerum creandarum vel humanae dispensationis intellige, quam cum Dei sapientia dignanter assumit, creata dicitur: quod vero se genitam dicit, ut nihil in illa minus divinitatis agnoscas, quam habet ille qui genuit.

PL 13, 76B

それゆえ、知恵が創造されたということは、造られるべき事物の、あるいは人間への経綸の奥義に関わることとして理解せよ。神の知恵がその経綸をへりくだって引き受けるとき、創造されたと言われるのである。しかし、知恵が自分を生まれたと言うのは、知恵のうちに、生んだ者の持つ神性より少ないものを汝が何ひとつ認めないためである。

38

Valde enim impium est credere, quod aliquando Deus sine sua fuerit sapientia. Unde et quia vere genita est a Deo sapientia, (idem) exsistens secundum substantiam quod est genitor; sapientia autem ipsa Christus est (I Cor., I, 24) : ergo Christus qui est sapientia, non est adoptione filius, sed verus filius, exsistens Dei progenies, et non factura.

PL 13, 76C

神がかつて自分の知恵なしにあった、と信じるのは、実に不敬だからである。それゆえにまた、知恵は神から本当に生まれたのであり、実体において生んだ者と(同じ)ものとして存在する。そして知恵とはキリストである(一コリント1:24)。したがって、知恵であるキリストは、養子縁組による子ではなく、まことの子であり、神の子孫として存在し、造られたものではない。

Caput VII

第VII章PL 13, 76C
1

De Spiritu sancto. I. Universas quas de Patre et Filio scripseras quaestiones, prout Dei gratia praestitit, arbitror absolutas: si tamen hoc apud te verum est, tua religiosa prudentia judicabit: quamvis fatear et coarctatione temporis, et rei festinatione, et ipso arido angusti mei sermonis eloquio, summas earum me potius tetigisse quam plenitudinem prosecutum; quia non ut librum, sicut praedixi, scribere coeperam, sed ut quasi cujusdam abbreviationis de fide quaedam taxatio signaretur; ne ad hoc me tua mira benevolentia provocatum infidelem crederes, si tacerem.

PL 13, 76C

聖なる霊について。――I. あなたが父と子について書き送った論点のすべては、神の恩寵が許したかぎりで、述べ終えたと思う。ただし、それがあなたのもとでも真実であるかどうかは、あなたの敬虔な思慮が判断するであろう。もっとも、告白しておくが、時間が限られていたこと、事を急いだこと、そして私の狭い語り口の乾いた文体のために、私はそれらを十分に論じ尽くしたというより、むしろ要点に触れたにすぎない。先に述べたとおり、私は書物を書き始めたのではなく、いわば要約として信仰についての簡単な概略を記そうとしたのだからである。あなたの驚くべき好意に促されながら私が黙っていたなら、あなたに私を不信の者と思わせかねなかったので、そうしたのである。

2

Sed nunc de sancto Spiritu, etsi breviter, confitendum est: ne si non aliquid de eo specialiter dixerimus, credamur similiter blasphemare, sicuti et illi qui dicunt illum esse creaturam.

PL 13, 76D

しかし、いまは聖なる霊について、簡潔にではあれ、告白しなければならない。聖なる霊が被造物であると言う者たちと同じく、我々もまた、聖なる霊について特に何も語らなかったために、冒瀆していると思われてはならないからである。

3

Horum tamen miramur insaniam, quod impie sentiant de eo quem sanctum Spiritum confitentur.

PL 13, 76D

もっとも、我々は彼らの狂気に驚く。彼らは聖なる霊と告白しながら、その霊について不敬な考えを抱いているのだから。

4

Si enim Spiritus sanctus est, quomodo creatura est? non enim sic sanctus est, ut caeteri, qui ad sancti vocabulum fide et Deo placita conversatione atque ipsius sancti Spiritus signatione venerunt: sed ipse naturaliter semper sanctus est ita, ut alios sanctificet, non tamen ut ipse, quasi ut qui ante non habuerit, extrinsecus acceperit sanctitatem.

PL 13, 77A

聖なる霊であるなら、どうして被造物であろうか。霊は、信仰と、神に喜ばれる生き方と、聖なる霊自身の刻印とによって「聖」という名に至った他の者たちのように聖なのではなく、霊自身が本性において常に聖であり、他の者たちを聖とする。しかし、以前に聖性を持っていなかった者が外から受け取ったように、霊自身が聖性を受け取ったのではない。

5

Hoc nomen sancti ita possidet Spiritus, ut possidet Pater et Filius: possidet autem, non ipse aut Pater exsistens aut Filius, sed Spiritus Dei.

PL 13, 77A

この聖という名を、聖なる霊は、父と子が持つのと同じように持つ。ただし、霊が持つのは、霊自身が父であったり子であったりしてではなく、神の霊としてである。

6

Si autem Spiritus Dei dicitur, non ut angelus Dei, neque ut homo Dei, quorum natura a divina substantia inaestimabiliter discreta est; sed sic est Spiritus Dei, ut sit ejusdem substantiae cum Patre et Filio: quia et una sanctitas est Patris et Filii et Spiritus sancti: quandoquidem idem Spiritus sanctus usque adeo vere et naturaliter sanctus est, ut hoc ei naturaliter et verum sit vocabulum.

PL 13, 77A

しかし、神の霊と言われるのは、神の天使や神の人のような意味ではない。彼らの本性は、神の実体から測りがたいほど隔てられている。霊は、父および子と同じ実体であるという意味で神の霊なのである。父と子と聖なる霊の聖性は一つであり、同じ聖なる霊は、まことに、また本性において聖であって、この名が霊にとって本性的な、まことの名であるほどだからである。

7

Intende enim ad verba Salvatoris dicentis: Euntes ergo nunc, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti (Matth., XXVIII, 19) .

PL 13, 77B

救い主の言葉に注意せよ。「ゆえに、いま行って、すべての民に教え、父と子と聖なる霊の名によって彼らに洗礼を授けよ」(マタイ28:19)。

8

Sicut enim verum vocabulum est Patris, et verum vocabulum Filii est; ita verum est vocabulum Spiritus sancti. Et quomodo verum vocabulum Patris dicatur, scire poterimus, si animadvertamus quomodo verus Deus dicatur. II.

PL 13, 77B

父の名がまことの名であり、子の名がまことの名であるように、聖なる霊の名もまことの名である。父の名がどのようにまことの名と言われるかは、まことの神がどのように言われるかに注意すれば、我々は知ることができる。II.

9

Multi dicuntur dii, sed non sunt vere dii; et taceo nunc de satana ac daemoniis eorumque similibus, qui usurpatione impia dii vocantur.

PL 13, 77B

多くの者が神々と呼ばれるが、まことの神々ではない。そしていまは、サタンと悪霊ども、およびその類いの者たちについては言わずにおく。彼らは不敬な僭称によって神々と呼ばれている。

10

Dicti sunt quidem et homines dii secundum hoc testimonium: Ego dixi: dii estis, et filii Excelsi omnes (Psal. LXXXI, 6) : sed quam non vere sint dii, subsequentia manifestant, quae ita se habent: Vos autem sicut homines moriemini, et sicut unus de principibus cadetis (Ibid., 7) .

PL 13, 77B

人間たちも、この証言によって神々と呼ばれた。「私は言った、汝らは神々であり、みな至高者の子らである」(詩篇81:6)。しかし、彼らがどれほどまことの神々ではないかは、続く言葉が明らかにしている。「しかし汝らは人のように死に、君侯のひとりのように倒れる」(詩篇81:7)。

11

Si ergo ubi quilibet sancti, dii vocantur; hoc illis pie et cum justitia viventibus ex Dei gratia provenit, maxime cum in eis Spiritus sanctus inhabitet; de quo quidem vocabulo excidunt, si non ambulare in viis Domini perseverent: nemo ergo de creaturis verus est Deus, quia nemo naturaliter Deus est.

PL 13, 77C

したがって、聖なる者たちの誰かが神々と呼ばれるとき、それは、敬虔に、また義をもって生きるその者たちに、神の恩寵によって生じたことである。ことに、彼らのうちに聖なる霊が宿っているときはそうである。だが、主の道を歩み続けないなら、彼らはこの名から脱落する。だから、被造物のうちの誰も、まことの神ではない。誰も本性において神ではないからである。

12

Solus autem Deus naturaliter verus Deus est, hoc ipsum exsistens sine initio et fine. Per hanc nunc veri Dei intelligentiam intelligamus et verum vocabulum patris.

PL 13, 77C

ただ神だけが、本性においてまことの神であり、始めも終わりもなくそのように存在する。いまこのまことの神についての理解を通して、父というまことの名をも理解しよう。

13

Apud homines exinde pater quis dicitur, ex quo genuit filium: sed licet ex se genuerit filium, tamen non proprie verus est pater, cui accessit hoc vocabulum, et hoc ipsum a Deo praestitum: qui quidem et tam diu pater dicitur, quam diu ejus vivit filius.

PL 13, 77C

人間のあいだでは、誰かが父と呼ばれるのは、子を生んだときからである。しかし、自分から子を生んだとしても、その者は本来の意味でまことの父ではない。この名はその者に加えられたものであり、しかもその名は神によって与えられたものである。そのうえ、その者が父と呼ばれるのは、その子が生きているあいだだけである。

14

Sicut enim nato ex se filio vocabulum patris adeptus est, ita et morte filii vocabulum patris amittit. Deus autem solus proprie verus est Pater, qui sine initio et fine Pater est.

PL 13, 77D

子が生まれて父という名を得たように、子の死によってその名を失う。しかし神だけが本来の意味でまことの父であり、始めも終わりもなく父である。

15

Non enim aliquando coepit esse quod Pater est; sed semper Pater est, semper habens Filium ex se genitum; sicut et semper verus est Deus, sine initio et fine perseverans.

PL 13, 77D

父であるということは、神がいつか始めたことではない。神は常に父であり、常に自分から生まれた子を持つ。それは、神が常にまことの神であり、始めも終わりもなく存続しているのと同じである。

16

Ergo sicut vocabulum veri Dei solus obtinet, qui sine initio et fine solus Pater vocatur; ita intelligamus et verum vocabulum Filii Dei. Apud homines enim qui filius est, coepit esse quod filius est, et morte patris amittit hoc vocabulum.

PL 13, 77D

したがって、始めも終わりもなく、ただひとり父と呼ばれる者だけが、まことの神という名を保っているように、神の子というまことの名をも、同じように理解しよう。人間のあいだでは、子である者は、子であることを始めたのであり、父の死によってこの名を失う。

17

Frequenter autem et de filii vocabulo transit in vocabulum patris, cum genuerit filium: non est ergo proprium et verum vocabulum filii in creatura, qui et esse coepit filius, et potest hoc vocabulum non habere vel patris occasu, vel cum idem ipse transfertur in vocabulum patris, etiam ante quam conditio mortis obveniat.

PL 13, 78A

しかも、子という名から父という名へ移ることがしばしばある。子を生んだときである。したがって、被造物のうちには、子というふさわしいまことの名はない。被造物の子は、子であることを始めたのであり、この名を持たなくなりうる。父が没したとき、あるいは、死の定めが訪れる前でさえ、その者自身が父という名へ移されるときである。

18

Solus autem Filius Dei verus est filius, exsistens hoc sine initio, sine fine, semper habens Patrem, et numquam ipse, ut est unigenitus, generans accipit vocabulum patris.

PL 13, 78A

しかし、神の子だけがまことの子であり、始めも終わりもなくそのように存在し、常に父を持ち、独り子であるから、自らは決して生む者となって父の名を受け取ることがない。

19

Unde et proprium et verum vocabulum filii in solo Filio Dei est, habens hoc naturaliter, sicut et naturaliter verus Deus est.

PL 13, 78A

それゆえ、子というふさわしいまことの名は、神の子ただひとりのうちにあり、子は、まことの神であるのと同じく、この名を本性的に持つ。

20

Si ergo cognovimus quomodo proprium et verum vocabulum patris est, et quomodo proprium et verum vocabulum filii est; sequitur, ut intelligamus ita, quomodo proprium et verum vocabulum est Spiritus sancti. III.

PL 13, 78B

こうして、父のふさわしいまことの名がどのようなものか、子のふさわしいまことの名がどのようなものかを知ったのだから、次に、聖なる霊のふさわしいまことの名がどのようなものかを理解することになる。III.

21

Scilicet cum hoc ipsum est naturaliter Spiritus sanctus, sine initio, sine fine; numquam enim ex aequa nominis auctoritate cum Patris et Filii veris vocabulis sancti Spiritus vocabulum jungeretur, si non et sancti Spiritus proprium verumque vocabulum probaretur.

PL 13, 78B

すなわち、聖なる霊は、始めも終わりもなく、このこと自体が本性的である。父と子のまことの名に、聖なる霊の名が、名の権威において等しく結び合わされるはずがない。もし聖なる霊のふさわしいまことの名もまた、そうだと証明されないならば。

22

Si ergo hoc ei proprium et verum et naturaliter, sine initio et fine vocabulum est; non est igitur creatura Spiritus sanctus, qui ita proprium et verum vocabulum sancti Spiritus habet, sicut nulla potest habere creatura.

PL 13, 78B

したがって、この名が霊にとってふさわしく、まことで、本性的であり、始めも終わりもないものであるなら、聖なる霊は被造物ではない。霊は、どんな被造物にも持ちえないかたちで、聖なる霊というふさわしくまことの名を持っているからである。

23

Sed et cum praecipit Dominus, ut gentes in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti baptizentur; apertissimum est Spiritum sanctum non esse creaturam, vel ex ipsa societate quae illi una cum Patre et Filio est; vel quod numquam praeciperet Dominus, ut in creaturae nomine aliquis baptizaretur: multum enim divinae potentiae derogaretur, si cum confessione divini nominis par quoque creaturae confessio poneretur.

PL 13, 78B

さらに、主が、父と子と聖なる霊の名によって諸国の民が洗礼を受けるよう命じるとき、聖なる霊が被造物でないことは、このうえなく明らかである。それは、霊が父および子とともに持つ一つの交わりのゆえである。また、主は被造物の名によって誰かが洗礼を受けるよう命じることなど決してないからでもある。神の名の告白と並んで、被造物の告白が同列に置かれたなら、神の力は大いに損なわれるであろう。

24

Et bene, quod unum nomen posuit dicens: In nomine Patris et Filii et Spiritus sancti; ut una principalis auctoritas crederetur indivisibilis et perfectae Trinitatis.

PL 13, 78C

そして、主が「父と子と聖なる霊の名によって」と言って、名を一つとしたのは見事である。これは、分かたれることのない完全な三位一体の、唯一の第一の権威が信じられるためである。

25

Quomodo enim Spiritus sanctus a principali auctoritate discretus esse credatur, quando de ipso scriptum legimus in quinquagesimo Psalmo: Et spiritu principali confirma me (Psal. L, 14) ?

PL 13, 78C

聖なる霊が、第一の権威から切り離されていると、どうして信じられようか。第五十詩編には、霊についてこう書かれているのを我々は読む。「第一の霊をもって私を堅くせよ」(詩篇50:14)。

26

Ergo et per hoc ostenditur, quod una est principalitas Patris et Filii et Spiritus sancti: siquidem et in omni conditione Patri et Filio consors invenitur.

PL 13, 78C

したがって、このことによっても、父と子と聖なる霊の第一性が一つであることが示される。霊は、あらゆる創造において、父と子の同伴者であることが見いだされるからである。

27

Accipe interim vel unum testimonium: Verbo Domini coeli firmati sunt, et spiritu oris ejus omnis virtus eorum (Psal. XXXII, 6) . Et per hoc ergo ostenditur Spiritum sanctum non esse creaturam: siquidem et ipse cum Patre et Filio conditor approbatur.

PL 13, 78D

さしあたり、証言をひとつだけでも受け取れ。「主の言葉によって天は堅く据えられ、その口の霊によって、その万軍はことごとく〔堅く据えられた〕」(詩篇32:6)。このことによっても、聖なる霊が被造物でないことが示される。霊自身もまた、父と子とともに創造者であると認められるからである。

28

Dicam plene et Deum, et Dominum Spiritum sanctum, doctus a majoribus ecclesiasticis viris, qui et ipsi testimonia Scripturarum divinarum prius a viris apostolis eruditi, suis posteris tradiderunt.

PL 13, 78D

私は、聖なる霊が神であり主であることを、十分に述べよう。私は、教会の先人たちから学んだ。彼らもまた、神の聖典の証言を、先に使徒たちから教えられて、後の世代に伝えたのである。

29

Exsequerer et ego singula illa quaeque testimonia, nisi apud animam fidelem de his quoque quae supra breviter intimata sunt, sancti Spiritus divinitas eluceret: maxime quia et nunc mihi non tam disputatio de Spiritu sancto proposita est, quam ut de divino ejus nomine pia confessio signaretur.

PL 13, 78D

私もそれらの証言を一つずつ追ってもよいのだが、信仰ある魂のもとでは、先に簡潔に述べたことからも、聖なる霊の神性が輝き出るであろうから、その必要はない。ことに、いま私に提示されているのは、聖なる霊についての論争というより、その神の名についての敬虔な告白を記すことだからである。

30

Hoc tamen ad compendium probandae divinitatis ejus subdam, quod etiam per hoc ipsum Deus probatur Spiritus sanctus, per quod ostenditur non esse creatura.

PL 13, 79A

それでも、その神性を証明する近道として、これを付け加えておく。聖なる霊が被造物でないと示されるそのことによって、聖なる霊は神であると証明されるのである。

31

Omne enim quod est, aut divinitas est aut creatura: sed Spiritus sanctus hoc ipsum exsistens, sine initio et fine, non est creatura: ergo Spiritus sanctus res est divinitatis, quia incorruptibilis et indemutabilis et sempiternus Spiritus Dei.

PL 13, 79A

存在するものはすべて、神性であるか被造物であるかのいずれかである。ところが、聖なる霊は、始めも終わりもなく存在し、被造物ではない。ゆえに、聖なる霊は神性に属する。霊は、神の朽ちることなく、変わることなく、永遠の霊だからである。

32

Una est ergo divinitas Patris et Filii et Spiritus sancti, sicut et una sanctitas ejusdem perfectae et inseparabilis Trinitatis. IV.

PL 13, 79A

したがって、父と子と聖なる霊の神性は一つであり、この完全で分かたれない三位一体の聖性が一つであるのと同じである。IV.

33

Sed hic finem faciamus: in quantum enim quis intentior ad sacras Scripturas de fide loqui voluerit, in tantum non deerit quod loquatur.

PL 13, 79A

しかし、ここで終わりにしよう。聖典にいっそう心を向けて信仰について語ろうとする者は、その分だけ語るべきことに事欠かないであろう。

34

Hoc autem non ambigo, quod si quis forte eloquens haec ipsa legerit, delinquentiam incompti sermonis inveniet; non tamen, si fidelis est, piae confessionis errorem, quam quidem in nobis ex Dei gratia praestitam cupimus usque ad mortem, auxilio ejus qui praestitit, vindicare sine labe communionis haereticorum atque praevaricatorum, quia et Deo teste metuimus eorum damnationis participes inveniri.

PL 13, 79B

ただ、疑わないことがある。もし雄弁な人がたまたまこれを読むなら、そこに飾り気のない文章の欠陥を見いだすであろう。しかし、その人が信仰ある者であれば、敬虔な告白の誤りは見いださないであろう。神の恩寵によって我々に与えられたこの告白を、我々は死に至るまで、それを与えた者の助けによって、異端者や背信者との交わりの汚れなしに守り抜きたいと願う。神を証人として、我々は彼らの断罪に与る者と見いだされることを恐れるからである。

35

Viderit si quis putat se de eorum societate reum non posse fieri, habens conscientiae propriae fiduciam, quia fidem integram vindicat ita, ut numquam ipse ejus fidei praevaricator exstiterit: tamen ego in causa Dei cautius timere compellor; siquidem et de ipsis cautum legimus: Haereticum hominem post unam correptionem devita, sciens quoniam perversus est hujusmodi, et peccat, et est a semetipso damnatus (Tim. III, 10, 11) .

PL 13, 79B

彼らの仲間に加わっても自分は罪に問われえない、と考える者があるなら、勝手にそう考えるがよい。その者は自分の良心への確信を持ち、完全な信仰を守っていて、自らがその信仰の背信者になったことは決してない、と考えている。しかし、神の事柄においては、私はいっそう慎重に恐れざるをえない。彼らについても、我々は用心すべきことを読んでいるからである。「異端の人は、一度戒めたのちは避けよ。そのような者は曲がっており、罪を犯し、自分自身で罪に定められていることを知れ」(一テモテ3:10, 11)〔底本は Tim.。テトス3:10–11 に当たる〕。

36

Sed et de poena praevaricatorum legimus, dicente Esaia: Et veniet omnis caro in conspectu meo adorare in Hierusalem, dicit Dominus Deus. Et procedent sancti, et videbunt membra hominum qui praevaricati sunt in me.

PL 13, 80A

さらに、背信者への罰についても、我々は読んでいる。イザヤは言う。「すべての肉なる者は、エルサレムにおいて私の前に来て礼拝する、と主なる神は言う。聖なる者たちは進み出て、私に背いた人々の肢体を見る」。

37

Vermis eorum non morietur, et ignis eorum non exstinguetur: et erunt in visione omni carni (Isa., LXVI, 23, 24) .

PL 13, 80A

「彼らの虫は死なず、彼らの火は消えない。彼らはすべての肉なる者の見るところとなる」(イザヤ66:23, 24)。

38

Sed et Apostolus ait: Nolite jugum ducere cum infidelibus (II Cor., VI, 14); quia et alibi idem Apostolus post descriptionem malorum: Non solum, inquit, qui faciunt ea, sed etiam qui consentiunt facientibus ea (Rom., I, 32) .

PL 13, 80A

また使徒は言う。「不信の者たちとともに軛を負うな」(二コリント6:14)。また別の箇所でも、使徒は悪事の列挙のあとで言う。「それを行う者だけでなく、行う者に同意する者もまた」(ローマ1:32)。

39

Et multa alia sunt testimonia divina, quibus supradictorum consortium prohibetur. Sed ego haec ipsa, licet breviter, intimavi, ne nos de vana superstitione credat aliquis nolle communicare cum talibus, quos perspicit per divinam sententiam reprobari.

PL 13, 80B

前述の者たちとの交わりを禁じる神の証言は、ほかにも多くある。しかし私は、これらだけを簡潔に示した。我々がそのような者たちと交わることを拒むのを、空しい迷信のためだと誰かが思わないようにするためである。神の判決によって彼らが退けられていることは、見て取れるのだから。

40

Divinitas te incolumem ac beatam in fide sui nominis etiam in regno coelorum praestet cum tuis omnibus affectibus inveniri.

PL 13, 80B

神性が、あなたを、あなたの愛する者すべてとともに、その名への信仰において無事で幸いなまま、天の王国においても見いだされるようにしてくれるように。