Carmen I
第I篇PL 13, 375BNunc Damasi monitis aures praebete benignas,Sordibus depositis purgant penetralia cordis,Curia cum renovant Christo servire parati.Prophetam Christi sanctum cognoscere debes:Pastorem puerum multis e fratribus unum,Angelus ex ovibus rapuit, regemque dicavit,
PL 13, 375B今や、ダマススの勧めに、好意ある耳を傾けよ。汚れを捨て、〔彼らは〕心の奥の間を清める、会衆が、キリストに仕えようと備えて、新たにされるとき。キリストの聖なる預言者を、汝は知らねばならない。多くの兄弟たちのうちの一人、羊飼いの少年を、天使が羊の群れから連れ去り、王として聖別した。〔purgant と renovant は三人称複数、Curia は単数で、2–3行目の係りが定かでない。「汚れを捨てて心の奥を清め、会衆が新たにされる」と取った〕
Organa qui sciret manibus componere solus,Psallere per citharam populo coelestia regna.Ingentem, clypeoque gravi, frustraque minantem,Impium, maledicum, phaleras ac tela gerentem,Surdorum demens coleret qui templa deorum,Mactavit saxo tereti, truncumque reliquit,
PL 13, 375Bただ一人、手で楽器を組み立てることを心得、竪琴に合わせて、民に天の王国を歌うことのできた者が、巨大で、重い盾を持ち、むなしく威嚇する、不敬で、罵り、飾り金具と武器を身につけ、狂って、聾の神々の神殿を拝んでいた者を、滑らかな石で屠り、胴体だけを残した。
Judicioque Dei ingenti mox caede peracta,Monstravit populis, tulerat quae ex hoste trophaea:Nam Damasus scit, Sancte, tuos Deus, ipse triumphos.
PL 13, 375Bそして、神の裁きによって、やがて大きな殺戮がなしとげられると、敵から奪った戦勝の記念を、民に示した。実に、ダマスス自身が、聖なる者よ、神よ、汝の凱旋を知っている〔「Sancte」と「Deus」の呼びかけの対象が定かでない。「神自身が汝の凱旋を知っている」とも読める〕。
Carmen II
第II篇PL 13, 376BChriste potens rerum, redeuntis conditor aevi,Vox summi sensusque Dei, quem fundit ab altaMente Pater, tantique dedit consortia regni,Impia tu nostrae domuisti crimina vitae,Passus corporea mundum vestire figura,Affarique palam populos, hominemque fateri.
PL 13, 376B万物に力あるキリストよ、再び巡り来る時代の造り主よ、至高の神の声にして思いよ。父は高き精神から汝を注ぎ出し、かくも大いなる王国の共有を与えた。汝は、我々の生の不敬な罪を打ち従えた、世を肉体の姿で装うことを忍び〔底本は mundum。「世において」とも読める〕、人々に公然と語りかけ、人であると認めることを〔忍び〕。
Quem Verbo inclusum Mariae mox numine visoVirginei tumuere sinus, innuptaque MaterArcano obstupuit compleri viscera partu,Auctorem paritura suum, mortalia cordaArtificem texere poli mundique, sub imoPectore, quo totum late complectitur Orbem.
PL 13, 376B言葉によって〔胎に〕宿された彼を、マリアが神的な臨在を見るや、おとめ〔Virgo(マリア)を本サイトでは「おとめ」と訳す〕の胎はふくらみ、未婚の母は、秘められた出産によって胎内が満たされることに驚嘆した。自らの造り主を産もうとして。死すべき心は、天と世界の工匠を織り上げた、胸の最も深いところで、彼によって、全世界が広く包まれている〔4–6行目の語の係りが定かでない〕。
Et qui non spatiis terrae, non aequoris undis,Nec capitur coelo, parvos confluxit in artus,Quin et supplicii nomen nexusque subisti:Ut nos surriperes letho, mortemque fugaresMorte tua, mox aethereas evectus in auras,Purgata reparans laetum te luce, Parentem.
PL 13, 376B大地の広がりにも、海の波にも、また天にも収まらぬ者が、小さな肢体のうちへ流れ集まった。それどころか、汝は刑罰の名と縄目までも身に受けた。我々を死から奪い去り、死を追い払うためである、汝自身の死によって。やがて天空の風へと運び上げられ、清められた光のうちに、喜ぶ汝は、父を取り戻しつつ〔6行目の係りが定かでない〕。
皇帝を庇護せよ、彼が祝いの日々にたびたび、純粋な聖なる〔式〕の年ごとの断食を守るように〔「Sacri」の語義が定かでない〕。
Carmen III
第III篇PL 13, 377AAd sedem propriam Deus exsule morte resurgit,Ut vitam doceat credentibus esse futuram,Angelus haec verba cecinit, quod uterque reportansSic venturus erit, sic Christum credere fas est.
PL 13, 377A神は、死を追放して、自らの座へとよみがえる、信じる者たちに、来たるべき生命があると教えるために。天使はこれらの言葉を歌った。二人ともそれを伝えて〔言った〕、彼はそのように来るであろう、と。そのようにキリストを信じるのが正しい〔「uterque」は主格で「二人とも」。昇天の場に現れた二人の白衣の者を指すと取った〕。
Carmen IV
第IV篇PL 13, 377AIn rebus tantis Trina conjunctio mundiErigit humanum sensum laudare venuste:Sola salus nobis, et mundi summa potestasVenit peccati nodum dissolvere fructuSumma salus cunctis nituit per saecula terris.
PL 13, 377Aかくも大いなることがらにおいて、世の三重の結合は人の知性を引き立て、美しく賛美させる〔「Trina conjunctio mundi」の意味が定かでない〕。我々にとって唯一の救い、また世の最高の権力が、〔禁断の〕実による罪の結び目を解くために、やって来た〔「fructu」の係りは定かでない。楽園の木の実による罪と取った。「実りによって」とも読める〕。最高の救いは、あらゆる世々を通じて、すべての地に輝いた。
Carmen V
第V篇PL 13, 378AJure pari regnat communis conditor aeviEt cum Patre pia regnat sublimis in arceSidereo sanctis insidit numine regnis.Unde mare et terras solo videt omnia nutuSuggerit humanis, et donat munera rebus.
PL 13, 378A同じ権利をもって、時代の共通の造り主は統べ治め、また父とともに、高くあって、聖なる城塞で統べ治める。星のごとき神威をもって、聖なる王国に座している。そこから海と陸を、ただ頷きひとつで万物を見渡し、人の営みを助け、賜物を授ける。
Carmen VI
第VI篇PL 13, 378ASpes, Vita, Salus, Ratio, Sapientia, Lumen,Judex, Porta, Gigas, Rex, Gemma, Propheta, Sacerdos.Messias, Sabaoth, Rabbi, Sponsus, Mediator,Virga, Columna, Manus, Petra, Filius, Emmanuelque,Vinea, Pastor, Ovis, Pax, Radix, Vitis, Oliva,Fons, Paries, Agnus, Vitulus, Leo, Propitiator,Verbum, Homo, Rete, Lapis, Domus, Omnia, Christus, Jesus.
PL 13, 378A希望、命、救い、理性、知恵、光、裁き人、門、巨人、王、宝石、預言者、祭司、メシア、サバオト、ラビ、花婿、仲介者、若枝、柱、手、岩、子、そしてインマヌエル、ぶどう畑、牧者、羊、平和、根、ぶどうの木、オリーブ、泉、壁、小羊、子牛、獅子、宥める者、言葉、人、網、石、家、万物、キリスト、イエス。
Carmen VII
第VII篇PL 13, 379AJamdudum Saulus, procerum praecepta secutus,Cum Domino patrias vellet praeponere leges,Abnueret sanctos Christum laudare prophetas,Caedibus assiduis cuperet discerpere plebem,Cum lacerat sanctae Matris pia foedera caecusPost tenebras verum meruit cognoscere Lumen.
PL 13, 379A久しく、サウロは、有力者たちの命に従い、主よりも父祖の律法を優先させようとし、聖なる預言者たちがキリストを賛美することを拒み、絶え間ない殺戮によって民を引き裂こうと望み、盲目のまま聖なる母の敬虔な契約を引き裂いていたが、闇のあとに、真の光を知るにふさわしいとされた。
Tentatus sensit posset quid gloria Christi,Auribus ut Domini vocem, lucemque recepit,Composuit mores, Christi praecepta secutus.Mutato placuit postquam de nomine Paulus,Mira fides rerum, subito trans aethera coeliNoscere promeruit, possent quid praemia vitae
PL 13, 379A試みを受けて、キリストの栄光に何ができるかを悟った。主の声を耳に、また光を受けるや、キリストの命令に従って、振る舞いを整えた。名を改めたパウロが〔神の〕意にかなったのち、驚くべき事の確かさ。突如、天の空の彼方を知るにふさわしいとされた、命の報いに何ができるかを。
Conscendit raptus martyr penetralia Christi,Tertia lux coeli tenuit paradisus euntem,Colloquiis Domini fruitur, secreta reservat.Gentibus ac populis jussus praedicere vera,Profundum penetrare maris, noctemque diemqueVisere, cui magnum satis est vixisse latentem,
PL 13, 380A殉教者は、引き上げられて、キリストの奥の間に登った。天の第三の光、楽園が、昇りゆく彼を迎えた。主との語らいを享受し、秘められたことを胸にしまう。諸国の民と諸民族に真理を宣べ伝えるよう、海の深みに入るよう、夜と昼を見て回るよう命じられた者――隠れて生き延びたことさえ、彼には大きなことで十分であった〔5–6行目の係りが定かでない。「宣べ伝え、入り、見て回る」ことを命じられたと取った〕。
Verbera, vincla, famem, lapides, rabiemque ferarumCarceris illuviem, virgas, tormenta, catenas,Naufragium, lacrymas, serpentis dira venena,Stigmata non timuit portare in corpore Christi.Credentes docuit possent quo vincere mortem.Dignus amore Dei vivit per saecla magister.
PL 13, 380A鞭、縄目、飢え、石、獣の怒り、牢獄の汚れ、棒打ち、責め苦、鎖、難船、涙、蛇の恐ろしい毒、キリストの焼き印をその体に負うことを、彼は恐れなかった。信じる者たちに、どうすれば死に打ち勝てるかを教えた。神の愛にふさわしい教師は、世々に生きる。
Versibus his breviter fateor, sanctissime doctorPaule, tuos Damasus volui monstrare triumphos.
PL 13, 381Aこの詩句によって簡潔に――告白するが――、いとも聖なる教師よ、パウロよ、ダマススは、汝の凱旋を示そうと望んだ。
Carmen VIII
第VIII篇PL 13, 381ADecus sacrati nominis,Vitamque nomine exprimens,Hoc te decorum praedicatCrucis beatae gloria.Andrea, Christi apostole,Hoc ipso jam vocabulo
PL 13, 381A聖別された名の誉れよ、名によって命を言い表す者よ、祝福された十字架の栄光が、汝をこのように麗しいと宣べる。アンデレよ、キリストの使徒よ、まさにこの呼び名によって、すでに
Signaris isto nomineDecorus idem mystice.Quem Crux ad alta provehit,Crux quem beata diligit,Cui Crux amara praeparatLucis futurae gaudia.
PL 13, 381A汝はこの名でしるしづけられている、同じく奥義によって麗しい者として。十字架は、汝を高みへと進ませ、祝福された十字架は、汝を愛し、苦い十字架は、汝のために来たるべき光の喜びを備える。
In te crevit mysteriumCluit gemello stigmateDum probra vincis per Crucem,Crucisque pandis sanguinem.Jam nos foveto languidos,Curamque nostri suscipe,
PL 13, 382A汝のうちに、奥義は成長した。二重のしるしによって、汝は名高い〔1行目と2行目のあいだの句読が脱けており、「gemello stigmate」の意味も定かでない〕。汝が十字架によって恥辱に打ち勝ち、十字架の血を示すとき。今や、弱っている我々をいたわれ、我々への配慮を引き受けよ、
我々が十字架の勝利によって、天の祖国を目指すことができるように。
Carmen IX
第IX篇PL 13, 382AHic habitasse prius sanctos cognoscere debes,Nomina quisque Petri pariter Paulique requiris.Discipulos Oriens misit, quod sponte fatemur,Sanguinis ob meritum Christumque per astra secuti,Aetherios petiere sinus et regna piorum.Roma suos potius meruit defendere cives.Haec Damasus vestras referat nova sidera laudes.
PL 13, 382A汝は知らねばならぬ、聖なる者たちがかつてここに住んだことを、ペトロとパウロの名をともに尋ね求める者はだれであれ。弟子たちを東方が遣わしたことは、我々が進んで認めるところである。血の功のゆえに、またキリストに従って星々のあいだを通り、彼らは天空の懐と敬虔な者たちの国へと向かったのである。ローマはむしろ、自らの市民として彼らを守る栄誉を得た。新しい星々よ、ダマススがこれらのことを諸君への賛辞として語らんことを。
Carmen X
第X篇PL 13, 383ATempore, quo gladius secuit pia viscera Matris.Hic positus Rector coelestia jussa docebam;Sed veniunt subito, rapiunt qui forte docentem:Militibus missis populi tunc colla dedere.Mox ubi cognovit Senior, qui tollere velletPalmam, seque suumque caput prior obtulit ipse,
PL 13, 383A剣が母〔教会のこと〕の敬うべき腑を裂いた時に、ここに葬られた私は、指導者として天の命令を教えていた。だが、教えているまさにその私を、にわかに〔人々が〕来て捕らえる。兵士たちが送られ、民はそのとき首を差し出した。やがて、棕櫚を取ろうとする者がだれかを老人が見抜くと、彼はまず自分と自分の首を進んで差し出した、
Impatiens feritas posset ne laedere quemquam:Ostendit X P S reddit qui praemia vitae,Pastoris meritum, numerum gregis ipse tuetur.
PL 13, 384A荒れ狂う暴力が、だれをも傷つけることのないようにと。生命の報いを与えるキリスト〔底本は X P S。キリストの略記〕は示す、牧者の功を。群れの数を、みずから守るのである。
Carmen XI
第XI篇PL 13, 384AVeridicus rector, lapsos quia crimina flerePraedixit miseris, fuit omnibus hostis amarus.Hinc furor, hinc odium sequitur, discordia, lites,Seditio, caedes, solvuntur foedera pacis:Crimen ob alterius Christum qui in pace negavit,Finibus expulsus patriae est feritate tyranni.
PL 13, 384A真実を語る指導者は、倒れた者たちに罪を嘆くべきことを哀れな彼らに前もって告げたために、すべての者にとって苦々しい敵となった。ここから憤激が、ここから憎悪が、不和と争いとが続き、暴動、殺戮が起こり、平和の協定は解かれる。平和の時にキリストを否んだ他の者の罪のゆえに、彼は僭主の暴虐によって、祖国の境から追い出された。
Haec breviter Damasus voluit comperta referre,Marcelli ut populus meritum cognoscere posset.
PL 13, 385Aダマススは確かめたこれらのことを、簡潔に述べようとした、マルケルスの功を民が知ることができるように。
Carmen XII
第XII篇PL 13, 385AHeraclius vetuit lapsos peccata dolere,Eusebius miseros docuit sua crimina flere.Scinditur in partes vulgus gliscente furore.Seditio, caedes, bellum, discordia, lites:Exemplo pariter pulsi feritate tyranni,Integra cum Rector servaret foedera pacis
PL 13, 385Aヘラクリウスは、倒れた者たちが罪を悲しむことを禁じ、エウセビウスは、哀れな者たちに己の罪を嘆くよう教えた。民衆は憤激が募って、いくつかの派に引き裂かれる。暴動、殺戮、戦い、不和、争い。同じく例のとおり、僭主の暴虐によって追われた〔両者の係りは定かでない。ヘラクリウスとエウセビウスの二人が追われたと取った〕、指導者が平和の協定を損なわずに守っていたというのに、
彼は流刑をすっかり耐え抜いた、裁き主のもとで喜びつつ、トリナクリア〔シチリア〕の岸辺で、世と命とを後にした。
Carmen XIII
第XIII篇PL 13, 386AVita fuit Marci, quam novimus omnes.Ore Dei posset qui temnere mundumOravit populus quod disceret omnis,Grandis honor vitae contemptus habendi;Virtus tenuit penetralia cordisTe custos Christi perfectus amicus.
PL 13, 386Aマルクスの生涯は、我々みなが知るものであった。神の口によって世を軽んじうる者であり、民がみな学ぶようにと祈った〔主語と目的語の係りは定かでない。マルクスが祈ったと取った〕、大いなる誉れ、所有を求めることを軽んじる生涯を。徳が心の奥底を保った。キリストの守り手、完全な友よ〔底本は Te custos…。ミーニュの脚注もこの詩は崩れているらしいとする。呼びかけと解した〕。
Et Damasus tumulum cum reddit honorem,Hic Marcus, Marci vita, fide, nomine consors,Et meritis.
PL 13, 387Aまたダマススが墓の栄誉を返すとき〔底本は tumulum。ミーニュの脚注に従い tumuli(墓の)と読む。脚注は tumulum を残して honorat と読む案も挙げる〕、ここにいるマルクスは、〔かの〕マルクスの生涯と、信仰と、名とを分かち合う者であり、功績をも〔分かち合う〕〔底本はここで文が切れている〕。
Carmen XIV
第XIV篇PL 13, 388AVerbera, carnifices, flammas, tormenta, catenasVincere Laurenti sola fides potuit.Haec Damasus cumulat supplex altaria donis,Martyris egregium suspiciens meritum.
PL 13, 388A鞭も、処刑人も、炎も、拷問も、鎖も、ラウレンティウスの信仰だけが打ち勝つことができた。ダマススは懇願しつつ、この祭壇に贈り物を積み上げる、殉教者の卓越した功を仰ぎ見て。
Carmen XV
第XV篇PL 13, 388ACorpore, mente, animo, pariter de nomine Felix,Sanctorum in numero Christi sacrate triumphis,Qui ad te sollicite venientibus omnia praestas,Nec quemquam pateris tristem repedare viantem,Te duce servatus mortis quod vincula rupi,Versibus his Damasus supplex tibi vota rependo.
PL 13, 388A体も、精神も、心も、名のうえでも〔名のとおり〕幸い〔フェリクス〕なる者よ、キリストの戦勝によって聖別され、聖なる者たちの数に入った者よ、心を込めて汝のもとに来る者たちにすべてを与え、悲しむ旅人をだれ一人として引き返させることのない者よ、汝に導かれて救われ、私は死の鎖を断ち切ったので、これらの詩句によって、ダマススは懇願しつつ、汝に誓願を果たす。
Carmen XVI
第XVI篇PL 13, 390ASanctorum, quicumque legis, venerare sepulcrum,Nomina nec numerum potuit retinere vetustas.Ornavit Damasus tumulum, cognoscite, Rector,Pro reditu cleri Christo praestante triumphans,Martyribus sanctis reddit sua vota sacerdos.
PL 13, 390A聖なる者たちの、読む者はだれであれ、その墓を敬え。その名も数も、年月の古さは留めることができなかった。指導者ダマススがこの墓を飾った——諸君、知れ——聖職者たちの帰還のゆえに、キリストの与えるところにより勝ち誇って。司教は聖なる殉教者たちに、自らの誓願を果たすのである。
Carmen XVII
第XVII篇PL 13, 391AEutychius martyr crudelia jussa tyranniCarnificumque vias pariter tunc mille nocendiVincere quod potuit, monstravit gloria Christi.Carceris illuviem sequitur nova poena, per artusTestarum fragmenta parant, ne somnus adiret,Bis seni transiere dies, alimenta negantur,
PL 13, 391A殉教者エウテュキウスは、僭主の残酷な命令と、処刑人たちの、害を加える千の手立てとに打ち勝つことができた。キリストの栄光が、それを示した。牢獄の汚物のあとに、新たな刑罰が続く。四肢の下に陶片の破片を敷いて、眠りが訪れないようにする。十二日が過ぎ、食物は拒まれ、
Mittitur in barathrum. Sanctus lavat omnia sanguisVulnera quae intulerat mortis metuenda potestas,Nocte soporifera turbant insomnia mentem.Ostendit latebra insontis quae membra teneret,Quaeritur, juventus colitur, fovet, omnia praestat.Expressit Damasus meritum venerare sepulcrum.
PL 13, 391A深い穴に投げ込まれる。聖なる血はすべてを洗う、死の恐るべき力が加えた傷を。眠りを誘う夜に、夢が〔ある者の〕心を揺さぶる。〔夢は〕どの隠れ場が罪なき者の四肢を留めているかを示した。彼は探し求められ、見いだされて〔底本は juventus(若者)。文意が通らないので inventus の誤りと解した〕敬われる。彼はいつくしみ、すべてを与える。ダマススはその功を書き表した。墓を敬え。
Carmen XVIII
第XVIII篇PL 13, 392APar meritum quicumque legis cognosce duorum,Quisquis Damasus Rector titulos post praemia reddit.Judaicus populus, Stephanum meliora monentemPerculerat saxis tulerat qui ex hoste tropaeum.Martyrium primus rapuit levita fidelis.Tarsicium sanctum Christi sacramenta gerentem,
PL 13, 392A二人の功が等しいことを、読む者はだれであれ知れ、その二人に、指導者ダマススは、報いののちに碑銘を返す〔底本は Quisquis。ミーニュの脚注に従い Queis(その者たちに)と読む〕。ユダヤの民は、より善いことを諭すステファヌスを石で打ち倒したが、彼は敵から戦勝の記念を得ていた。忠実なレビ人〔助祭のこと〕が、第一に殉教を勝ち取った。キリストの秘跡を携えていた聖なるタルシキウスを、
Cum male sana manus peteret vulgare profanis,Ipse animam potius voluit dimittere caesus,Prodere quam canibus rabidis coelestia membra.
PL 13, 392A狂った手が、瀆聖の者たちに広めようと求めたとき、彼は打たれてむしろ自らの魂を手放すことを望んだ、天の肢体を猛り狂う犬どもに引き渡すよりは。
Carmen XIX
第XIX篇PL 13, 393AMartyris hic tumulus magno sub vertice montisGorgonium retinet, servat qui altaria Christi.Hic quicumque venit, sanctorum limina quaerat,Inveniet vicina in sede habitare beatos,Ad coelum pariter pietas quos vexit euntes.
PL 13, 393A殉教者のこの墓は、大いなる山の頂のもとでゴルゴニウスを抱えている。彼はキリストの祭壇を守る者である。ここに来る者はだれであれ、聖なる者たちの門口を求めよ。近くの座に、幸いな者たちが住んでいるのを見いだすだろう、敬虔が、天へと向かう彼らを同じく運んだのである。
Carmen XX
第XX篇PL 13, 393ATempore quo gladius secuit pia viscera MatrisSanguine mutavit patriam, vitamque, genusqueRomanum civem Sanctorum fecit origo.Mira fides rerum docuit post exitus ingens.Cum lacerat pia membra, fremit Gratianus ut hostis,Posteaquam fellis vomuit concepta venena,
PL 13, 393A剣が母〔教会のこと〕の敬うべき腑を裂いた時に、彼は血によって祖国を、命を、生まれを変えた。聖なる者たちの源が、ローマ市民を〔そのように〕した。驚くべき事の真実を、のちの大いなる最期が教えた。彼が敬うべき肢体を引き裂くとき、グラティアヌスは敵として猛り狂う、胆汁の毒を孕んだものを吐き出したのちに、
Cogere non potuit Christum te, sancte, negare,Ipse tuis precibus meruit confessus abire.Supplicis haec Damasi vox est venerare sepulcrum,Solvere vota licet, castasque effundere preces,Sancti Saturini tumulus quia martyris hic est.
PL 13, 394A聖なる者よ、汝にキリストを否ませることはできなかった。彼自身は、汝の祈りによって、告白して去る功を得た。嘆願するダマススのこの声は、墓を敬えということである。誓願を果たし、清い祈りを注ぐことが許される、ここは聖なる殉教者サトゥルニヌス〔底本は Saturini。ミーニュの脚注もこの殉教者をサトゥルニヌスと呼ぶ。Saturnini と読む〕の墓であるから。
Carmen XXI
第XXI篇PL 13, 395AMartyris hic Mauri tumulus pia membra retentat,Quem Damasus rector longo post tempore plebisOrnavit supplex, cultu meliore, decoransInsontem puerum cui poena nulla dejecti.
PL 13, 395A殉教者マウルスのこの墓は、敬うべき肢体を留めている。民の指導者ダマススは、長い時を経てこれを懇願しつつ、より善い装いで飾り、栄えあるものとした、罪なき少年を。彼には、罪科への刑罰は何もなかった〔底本は dejecti。ミーニュの脚注が挙げるグルテルスの読み delicti に従う〕。
Carmen XXII
第XXII篇PL 13, 395AJamdudum quod fama refert, te Graecia misit.Sanguine mutasti patriam, civemque fratremqueFecit amor, legis sancto pro nomine passus.Incola nunc Domini servas qui altaria Christi,Ut Damasi precibus faveas, precor, inclyte martyr.
PL 13, 395A久しく名声が伝えるとおり、ギリシアが汝を遣わした。汝は血によって祖国を変え、愛が汝を市民とし兄弟とした、律法の聖なる名のために苦しみを受けた者として〔legis は lex の属格と取った。「汝は読む」とも読めるが文意が通らない〕。今は主の住人として、キリストの祭壇を守る者よ、ダマススの祈りに好意を寄せよと、私は願う、名高い殉教者よ。
Carmen XXIII
第XXIII篇PL 13, 396AMarcelline tuos, pariter Petre, nosce triumphos.Percussor retulit Damaso mihi cum puer essem,Haec tibi carnificem rabidum mandata dedisse,Sentibus in mediis vestra ut tunc colla secaret,Nec tumulum vestrum quisquam cognoscere posset;Vos alacres vestris manibus mundasse sepulcra,
PL 13, 396Aマルケリヌスよ、汝の戦勝を知れ、ペトルスよ、汝もまた。私が少年であったとき、斬首役がダマススに、すなわち私に語った。猛り狂う処刑人が彼にこれらの命令を下していたと〔底本は tibi(汝に)。ミーニュの脚注は、文意から sibi(彼に)と読むべきだとする。これに従った〕、茨のただなかで、そのとき諸君の首を切り、諸君の墓をだれ一人知ることができないようにと。諸君が進んで、自らの手で墓を清めたと。
Candidulo occulte postquam jacuistis in antro,Postea commonitam vestra pietate Lucillam,Hic placuisse magis sanctissima condere membra.
PL 13, 398A白く輝く洞窟に、ひそかに諸君が横たわったのち、のちに、諸君の敬虔によって促されたルキラは、ここにこそ、いと聖なる肢体を葬ることを良しとしたと。
Carmen XXIV
第XXIV篇PL 13, 399AO semel atque iterum vero de nomine FelixQui intemerata fide, contempto Principe mundiConfessus Christum caelestia regna petisti.O vere pretiosa fides! cognoscite, fratres,Qui ad coelum victor pariter properavit AdauctusPresbyter his verus, Damaso rectore jubente,Composuit tumulum Sanctorum Limina adorans.
PL 13, 399Aああ、一度ならず二度までも、名のとおり幸い〔フェリクス〕なる者よ、汚れなき信仰をもって、この世の君を軽んじ、キリストを告白して、天の国を求めた者よ。ああ、まことに尊い信仰よ。兄弟たちよ、知れ、天へ勝利者として同じく急いだアダウクトゥスを。彼らのために司祭ウェルス〔verus は人名と取った。「真の」とも読める〕が、指導者ダマススの命により、墓を築いた、聖なる者たちの門口を拝しつつ。
Carmen XXV
第XXV篇PL 13, 399AMilitiae nomen dederant, almumque gerebantOfficium pariter spectantes jussa tyranni,Praeceptis pulsante metu servire parati.Mira fides rerum! subito posuere furorem,Conversi fugiunt, ducis impia castra relinquunt;Projiciunt clypeos, phaleras et tela cruenta;
PL 13, 399A彼らは軍務に名を連ね、苛酷な〔底本は almum(恵み深い)。僭主に仕える軍務には不似合いな語なので、ミーニュの脚注が挙げるマビヨンの読み saevum に従った〕務めを果たし、同じく僭主の命令をうかがっていた。命令に仕えようと、迫る恐れに駆られて備えていた。驚くべき事の真実よ。にわかに彼らは憤激を捨て、回心して逃げ、将軍の不敬な軍営を去る。盾も、馬の飾りも、血塗られた武器も投げ捨てる。
Confessi gaudent Christi portare triumphos.Credite per Damasum possit quid gloria Christi.
PL 13, 400A告白した彼らは、キリストの戦勝を担うことを喜ぶ。信じよ、ダマススを通して、キリストの栄光に何ができるかを。
Carmen XXVI
第XXVI篇PL 13, 400AExtremo tumulus latuit sub aggere Montis;Hunc Damasus monstrat, servat quod membra piorum.Te Protum retinet melior sibi Regia coeli.Sanguine purpureo sequeris, Hyacinthe, probatus.Germani fratres animis ingentibus ambo:Hic victor meruit palmam, prior ille coronam.
PL 13, 400A山の外れの土手の下に、墓は隠れていた。ダマススはこれを示す、敬虔な者たちの肢体を守っているので。汝プロトゥスを、天のより善い王宮が自らのものとして留める。汝は紅の血によって従う、ヒュアキントゥスよ、試された者として。二人は実の兄弟、ともに大いなる心を持つ。一方は勝利者として棕櫚を得、他方は先に冠を得た。
Carmen XXVII
第XXVII篇PL 13, 400BAspice descensum, cernes mirabile factum,Sanctorum monumenta vides patefacta sepulcris:Martyris hic Proti tumulus jacet atque Hyacinthi,Quem cum jamdudum tegeret mons, terra, caligo,Hoc Theodorus opus construxit presbyter instansUt domini plebem opera majora tenerent.
PL 13, 400B降り口を見よ、驚くべき業を見るだろう。聖なる者たちの記念が、墓のなかで開かれているのが見える。ここに殉教者プロトゥスとヒュアキントゥスの墓がある。久しく山と土と暗闇がそれを覆っていたので、司祭テオドルスが熱心にこの工事を築いた、より大きな建物が主の民を収めるようにと。
Carmen XXVIII
第XXVIII篇PL 13, 401AHic votis paribus tumulum duo nomina servantChrysanthi, Dariae, nunc venerandus honor.Effera quem rabies, neglecto jure sepulcriSanctorum tumulos praeda furentis erat.Pauperis ex censu melius nunc ista resurgunt,Divite sed voto plus placitura Deo.
PL 13, 401Aここに、等しい誓願をもって、二つの名が墓を守る、クリュサントゥスとダリア。今や敬うべき栄誉である。なんと荒々しい狂乱か。墓の権利は顧みられず、聖なる者たちの墓は、猛り狂う者の獲物となっていたのである〔ミーニュの脚注は、Effera quem rabies を Effera quae rabies!(なんと荒々しい狂乱か)と、tumulos を tumulus と読むべきだとする。これに従った〕。貧しい者の資産によって、これらはいま一段とよく立ち上がる、しかし豊かな誓願によって、神にいっそう喜ばれるものとして。
Plange tuum, Gens saeva, nefas; periere furores,Crevit in his templis per tua damna decus.
PL 13, 402A嘆け、残忍な民族よ、汝の不法を。狂乱は滅びた。汝の損失によって、これらの聖堂のうちに誉れは増した。
Carmen XXIX
第XXIX篇PL 13, 402AFama refert Sanctos dudum retulisse parentesAgnem cum lugubres cantus tuba concrepuisset,Nutricis gremium subito liquisse puellam;Sponte trucis calcasse minas, rabiemque tyranni:Urere cum flammis voluisset nobile corpus,Viribus immensum parvis superasse timorem,
PL 13, 402A名声は伝える、聖なる両親が久しく語ってきたと、アグネスが、悲しみの歌をラッパが鳴り響かせたとき、乳母の膝を、少女がにわかに離れたことを。自ら進んで、荒々しい脅しと僭主の怒りを踏みにじったことを。高貴な体を炎で焼こうと〔僭主が〕望んだとき、小さな力で、計り知れぬ恐れに打ち勝ったことを。
Nudaque perfusos crines, et membra dedisse,Ne Domini templum facies peritura videret.O veneranda mihi, sanctum decus alma pudoris,Ut Damasi precibus faveas precor, inclyta Virgo.
PL 13, 403A裸の肢体に髪を垂らしかけて覆ったことを〔底本は Nudaque perfusos crines, et membra dedisse。ミーニュの脚注は、衣を剥がれた処女が髪で覆われたというアンブロシウスとマクシムスの記述を引く。髪で裸身を覆った意と解した〕、主の神殿を、やがて滅びる顔が見ることのないようにと。ああ、私にとって敬うべき者よ、羞恥の聖なる誉れ、慈しみ深き者よ、ダマススの祈りに好意を寄せよと、私は願う、名高い処女よ。
Carmen XXX
第XXX篇PL 13, 403AMartyris ecce dies AgathaeVirginis emicat eximiae,Christus eam sibi qua sociat,Et diadema duplex decorat.Stirpe decens, elegans specie,Sed magis actibus, atque fide,
PL 13, 403A見よ、殉教者アガタの日が、卓越した処女の日が輝き出る。この日に、キリストは彼女を自らに結びつけ、二重の冠で飾る。家柄は気高く、姿は優美、だが行いと信仰においてはさらにまさり、
Terrea prospera nil reputans,Jussa Dei sibi corde ligans.Fortior haec trucibusque virisExposuit sua membra flagris,Pectore quam fuerit validoTorta mamilla docet patulo.
PL 13, 404A地上の栄えを何ものとも思わず、神の命令を心に結びつけていた。彼女は、猛々しい男たちよりも強く、自らの体を鞭にさらし、どれほど強い胸の持ち主であったかを、ねじ切られた乳房が広く示している。
Deliciae cui carcer eratPastor ovem Petrus hanc recreat.Laetior inde magisque flagransCuncta flagella cucurrit ovans.Ethnica turba rogum fugiens,Hujus et ipsa meretur opem;
PL 13, 404A牢獄が楽しみとなっていた彼女を、牧者ペトロが、この羊として癒やす。そこからさらに喜び、いっそう燃え立って、あらゆる鞭の道を、歓呼しつつ走り抜けた。異教の群衆は火刑の薪を逃れ、彼らもまた、彼女の助けを受けるに値する。
Quos Fidei titulus decoratHis venerem magis ipsa premat.Jam renidens quasi sponsa polo,Pro misero rogita Damaso.Sic tua festa coli faciat,Se celebrantibus ut faveat.
PL 13, 405A信仰の名に飾られた者たちには、彼女自身が、情欲〔底本は venerem。ミーニュの脚注に従い、Venus(情欲)と取った〕をいっそう抑えさせよ。いまは天に花嫁のように輝きつつ、哀れなダマススのために願え。かくして汝の祝日が祝われるようにさせんことを〔faciat は三人称で、主語は定かでない〕、彼女が自らを祝う者たちに好意を寄せるように。
Carmen XXXI
第XXXI篇PL 13, 405AHoc tumulto sacrata Deo nunc membra quiescunt.Hic soror est Damasi, nomen si quaeris, Irene;Voverat haec sese Christo, cum vita maneret,Virginis ut meritum sanctus pudor ipse probaret.Bis denas hiemes necdum compleverat aetas,Egregios mores vitae praecesserat aetas.
PL 13, 405Aこの墓〔底本は tumulto。tumulo と読む〕に、神に捧げられた肢体がいま憩う。ここにダマススの姉妹がいる、名を尋ねるなら、イレネである。彼女は、命のあるうちに自らをキリストに誓っていた、処女の功を、聖なる羞恥そのものが証しするようにと。二十の冬を、年齢はまだ満たしていなかったが、その卓越した品行が、年齢に先立っていた〔字義どおりには「年齢が品行に先立っていた」。文意から品行が年齢にまさった意と取った〕。
Propositum mentis pietas veneranda puellae,Magnificos fructus dederat melioribus annis.Te, germana soror, nostri nunc testis amoris,Cum fugeret mundum dederat mihi pignus honestum,Quam sibi cum raperet melior tunc regia coeli,Non timui mortem, coelos quod libera adiret,
PL 13, 406A敬うべき少女の敬虔が、心に定めた志を、より善い年月に、壮麗な実りとして与えていた。実の姉妹よ、汝はいま我々の愛の証人である、世を逃れるとき、私に名誉ある形見を与えていた、天のより善い王宮が、そのとき彼女を自らのものとして奪ったとき、彼女が自由な身で天に至るのだから、私は死を恐れなかった、〔以上、te と quam の係りが崩れているらしく、刷られたとおり直訳した〕
Sed dolui, fateor, consortia perdere vitae.Nunc veniente Deo nostri reminiscere, virgo,Ut tua per Dominum praestet mihi facula lumen.
PL 13, 406Aだが、告白するが、命の交わりを失うことを悲しんだ。いま神が来るとき、我々を思い出せ、処女よ、汝の小さな松明が、主を通して私に光を与えるように。
Carmen XXXII
第XXXII篇PL 13, 406AQuid loquar aut sileam, prohibet dolor ipse fateri.Hic tumulus lacrymas retinet: cognosce parentemProjectae, fuerat primo quae juncta marito,Pulchra decore suo, solo contenta pudore;Heu dilecta satis miserae genitricis amore,Accipe quid multis thalami post foedera prima
PL 13, 406A何を語り、あるいは黙するべきか。悲しみそのものが語ることを妨げる。この墓は涙を留めている。知れ、プロイェクタの親を、最初の夫に結ばれていた女を、自らの気品に美しく、ただ羞恥だけで満ち足りていた者を。ああ、哀れな母の愛にあまりに愛された者よ、聞け、なぜ彼女が、最初の結婚の契りののち、多くの者と〔この行は次の行へ続く〕
Erepta ex oculis Flori genitoris abivit,Aetheriam cupiens coeli conscendere lucem.Haec Damasus praestat cunctis solatia fletus.
PL 13, 407A父フロルスの目の前から奪われて去ったのかを、天の光に昇ることを望んで。これらの慰めを、ダマススはすべての涙する者に与える。
Carmen XXXIII
第XXXIII篇PL 13, 407AVIXIT. AN. XVI. M. X. DIES. XXV. DEP. III KAL. JAN. FL. MEROBAUDE ET. FL. SATURNIN. CONSS.Hic congesta jacet quaeris si turba Piorum,Corpora sanctorum retinent veneranda sepulcra,Sublimes animas rapuit sibi regia coeli,Hic comites Xysti portant qui ex hoste tropaea,Hic numerus procerum servat qui altaria Christi,
PL 13, 407A16年10か月25日生きた。1月の朔日の3日前に埋葬。フラウィウス・メロバウデスとフラウィウス・サトゥルニヌスが執政官の年〔この日付の行は、ミーニュ版でも第XXXIII歌の題 De sepulcro suo の下、本文の前に刷られている。しかし、ミーニュの脚注(col. 406, 注 g)は、プロイェクタの墓碑銘を大理石板から写したものとし、その年をパンウィニウスに従ってキリスト紀元383年とする。メロバウデスとサトゥルニヌスが執政官の年はこれに当たるので、この日付は前の篇(プロイェクタの墓碑銘)のものらしい〕。ここに積み重なって横たわるのは、尋ねるなら、敬虔な者たちの群れである。聖なる者たちの体を、敬うべき墓が留めている。気高い魂を、天の王宮が自らのものとして奪った。ここに、敵から戦勝の記念を携えるクシストゥスの同行者たちがいる、ここに、キリストの祭壇を守る長たちの数がある。
Hic positus longa vixit qui in pace Sacerdos;Hic confessores sancti, quos Graecia misit;Hic juvenes, puerique, senes, castique nepotes,Quis mage virgineum placuit retinere pudorem.Hic fateor Damasus volui mea condere membra,Sed cineres timui sanctos vexare piorum.
PL 13, 408Aここに葬られた者は、長い平和のうちに生きた司教である。ここに、ギリシアが遣わした聖なる告白者たちがいる。ここに青年も、少年も、老人も、貞潔な子孫たちもいる、彼らは、処女の羞恥を保つことをとりわけ喜んだ。ここに、ダマススは告白する、自らの肢体を葬ることを望んだと、だが敬虔な者たちの聖なる遺灰を乱すことを恐れた。
Carmen XXXIV
第XXXIV篇PL 13, 408AQui gradiens pelagi fluctus compressit amaros,Vivere qui praestet morientia semina terrae,Solvere qui potuit Lazaro sua vincula, mortisPost tenebras, fratrem post tertia lumina solisAd superos iterum Mariae donare sorori,Post cineres Damasum faciet quia surgere credo.
PL 13, 408A歩みつつ海の苦い波を鎮めた者が、死にゆく地の種子を生かしめる者が、死の闇のあと、ラザロにその縛めを解くことができた者が、太陽の第三の光のあと、兄弟をふたたび上なる世界で姉妹マリアに返した者が、灰のあとにダマススをよみがえらせるであろうと、私は信じる。
Carmen XXXV
第XXXV篇PL 13, 409AHac Pater, exceptor, lector, levita, sacerdosCreverat hinc meritis, quoniam melioribus actis:Hinc mihi provecto Christus cui summa potestasSedis apostolicae voluit concedere honorem.Archibis fateor volui nova condere tecta,Addere praeterea dextra laevaque columnas,Quae Damasi teneant proprium per saecula nomen.
PL 13, 409Aここで〔底本は Hac。同じ頁のミーニュの注に引かれる本文は Hinc(ここから)。「ここで」と読んだ〕父は、書記、朗読者、レビ人〔助祭のこと〕、祭司〔ここの sacerdos は教皇ではなく聖職の位の一つとして挙げられており、「祭司」とした〕となり、そこから功績によって昇った、より善い行いのゆえに。そこから、昇進した私に、最高の権力をもつキリストが、使徒の座の栄誉を授けることを望んだ。文書庫〔底本は Archibis。ミーニュの脚注の一つに従い archivis と読む。別の脚注は、archium を神殿・聖所の意に取りうるとし、Arcubus(アーチで)とも読めるとする〕に新しい屋根を築くことを望んだと、私は告白する、さらに右と左に柱を加え、ダマススの固有の名を世々にわたって保たせるように。
Carmen XXXVI
第XXXVI篇PL 13, 411ACingebant latices montem, teneroque meatucorpora multorum cineres atque ossa rigabant.Non tulit hoc Damasus communi lege sepultosPost requiem tristes iterum persolvere poenas.Protinus aggressus magnum superare laboremAggeris immensi dejecit culmina montis.
PL 13, 411A水が山を取り巻き、細い流れとなって多くの者の体、遺灰と骨を濡らしていた。ダマススは、共通の掟によって葬られた者たちが安息のあと、ふたたび悲しい刑罰を償うことに耐えなかった。ただちに大いなる労苦を乗り越えようと取りかかり、巨大な土手の山の頂を取り崩した。
Intima sollicite scrutatus viscera terraeSiccavit totum quidquid madefecerat humor,Invenit fontem, praebet qui dona salutis.Haec curavit Mercurius levita fidelis.
PL 13, 413A地の奥底の内部を念入りに探り、湿り気が濡らしていたものすべてを乾かし、救いの賜物を与える泉を見いだした。これを、忠実なレビ人〔助祭のこと〕メルクリウスが手がけた。
Carmen XXXVII
第XXXVII篇PL 13, 414ANon haec humanis opibus, non arte magistra,Sed praestante Petro, cui tradita janua coeli est,Antistes Christi composuit Damasus.Una Petri sedes, unum verumque lavacrum,Vincula nulla tenent, Acbathius votum solvit.
PL 13, 414Aこれらは人間の富によるのでも、師となる技によるのでもなく、天の門を授けられたペトロが力を貸すことによって、キリストの司教ダマススが築いた。ペトロの座は一つ、洗礼の水もただ一つにして真実である。縛めは何も留めない。アクバティウス〔底本は Acbathius。綴りが崩れた名らしい〕が誓願を果たした。