Testimonium I
第I項PL 11, 223DTu autem sine alicujus fratris consilio hoc judicium tibi solum vindicandum putaris: in quo tamen ante judicium praejudicium feceris, ut puellam Zenonis sanctae memoriae judicio probatam, ejusque sanctificatam benedictione post tot annos sine auctore criminationis, sine accusatore, sine professore delationis in periculum reatus deducendam arbitrarere.
PL 11, 223Dところが汝は、いかなる兄弟の助言もなく、この裁きを汝ひとりのものとして主張すべきだと考えた。しかもそうしながら、裁きの前に先入の断定を下した。つまり、聖なる記憶のゼノの裁きによって証明され、その祝福によって聖別された乙女を、これほどの年月ののち、告発の発起人もなく、告発者もなく、告訴を公言する者もないままに、有罪の危険へ引き出されるべきだと見なしたのである。
Testimonium II
第II項PL 11, 225ANuper Joannes Tribunus revelatione sua me docuit, quod Pronulphus Comes cum illi adesset, se cum rege Authari eodem tempore in loco eodem, ubi mira res contigit, affuisse, eamque rem cognovisse testatus est.
PL 11, 225A先ごろ、護民官ヨハネスは、自らの打ち明け話によって私に教えた。伯プロヌルフスが彼のもとに居合わせたとき、プロヌルフスは、自分が王アウタリとともに、同じ時、不思議なことが起きた同じ場所に居合わせ、その事を知ったと証言した、と。
Praedictus enim Tribunus narravit dicens: Quia ante hoc ferme quenquennium, quando apud hanc Romanam urbem alveum suum Tiberis egressus est, tantum crescens, ut ejus unda super muros urbis influeret, atque inde jam maximas regiones occuparet: apud Veronensem urbem fluvius Athesis excrescens, ad beati Zenonis martyris atque pontificis ecclesiam venit; cujus ecclesiae dum essent januae apertae, aqua in eam minime intravit, quae paulisper crescens usque ad fenestras ecclesiae, quae erant tectis proximae, pervenit, sicque stans aqua ecclesiae januam clausit, ac si illud elementum liquidum in soliditatem parietis fuisset mutatum: cumque essent multi inventi interius, sed aquarum multitudine omni ecclesia circumdata, qua possent egredi, non haberent, ibique se siti, ac fame deficere formidarent, ad ecclesiae januam veniebant, ab bibendum hauriebant aquam, quae, ut praedixi, usque ad fenestras excreverat, et tamen intra ecclesiam nullo modo diffluebat.
PL 11, 225A先に述べた護民官は語って言った。「およそ五年前〔底本は quenquennium。quinquennium と読む〕、このローマの町でティベリス川が河床を越え、その波が町の城壁を越えて流れ込むほどに増水し、すでに非常に広い地域を占めたとき、ヴェローナの町では、アテシス川が増水して、祝福された殉教者にして司教であるゼノの教会に達した。その教会の扉が開いていたにもかかわらず、水はそこへまったく入らなかった。水は少しずつ増して、屋根に近い教会の窓にまで至り、こうして水は立って、教会の扉を閉ざした。あたかもその流れる元素が、壁の堅さに変えられたかのようであった。中には多くの人がいたが、教会全体が水の大きな量に囲まれて、出られる所もなく、そこで渇きと飢えで衰えることを恐れて、教会の扉のところに来て、飲むために〔底本は ab bibendum。ad bibendum と読む〕水を汲んだ。その水は、前に述べたとおり窓まで増していたが、それでも教会の中へはまったく流れ込まなかった。」
Hauriri itaque, ut aqua poterat, sed diffluere, ut aqua non poterat. Stans autem ante januam ad ostendendum cunctis meritum Martyris, et aqua erat ad adjutorium, et quasi aqua non erat, ad invadendum locum.
PL 11, 225Bこうして、水は水として汲まれることはできたが、水として流れ込むことはできなかった。扉の前に立って、すべての人に殉教者の功を示すために、水は助けとしてはあり、また、場所に侵入するためには、あたかも水がないかのようであった。
Testimonium III
第III項PL 11, 225COctavus Pastor et Confessor Zeno Martyr inclytus, Qui Veronam praedicando reduxit ad baptismium, A malo spiritu sanavit Gallieni filiam, Boves cum homine mergentes reduxit a pelago.
PL 11, 225C第八の牧者にして告白者、名高い殉教者ゼノは、宣べ伝えによってヴェローナを洗礼〔底本の綴りは baptismium。baptismum(洗礼)と取った〕へと連れ戻し、悪しき霊からガリエヌスの娘を癒やし、人とともに沈みゆく牛たちを水の深みから連れ戻した。
Et quidem multos liberavit ab hoste pestifero, Mortuum resuscitavit ereptum e fluvio, Multa Idola destruxit per crebra jejunia. Non queo multa narrare hujus Sancti opera. Quae a Syria veniendo usque in Italiam Per ipsum omnipotens Deus ostendit mirabilia.
PL 11, 225Cまた実に、多くの人々を疫病をもたらす敵から解放し、川から引き上げられた死者をよみがえらせ、頻繁な断食によって多くの偶像を破壊した。私はこの聖人の多くの業を語り尽くすことができない。シリアからイタリアに至る道すがら、全能の神が彼を通して示した驚くべき業を。
Testimonium IV
第IV項PL 11, 225CUtar ut heic auctoritate Zenonis beati, in sermone videlicet, quem de Juda patriarcha et Thamar nuru ipsius more suo luculentissime fecit dicentis: Omnium corrupte viventium Diabolus pater est.
PL 11, 225Cここでは、祝福されたゼノの権威を用いよう。すなわち、族長ユダとその嫁タマルについて、彼がいつものとおり実に見事に行った説教において、彼はこう言っている。「堕落して生きるすべての者の父は悪魔である」。
Testimonium V
第V項PL 11, 225CEt cum specialis noster doctor atque provisor, beatus utique Zeno dicat, in sermone utique, quem de Juda filio Jacob, et Thamar nuru ipsius elegantissime composuit, etc.
PL 11, 225Cそして、我々に特有の教師にして守り手である、まことに祝福されたゼノが、ヤコブの子ユダとその嫁タマルについて、きわめて優雅に作った説教の中で言うとき、等々。
Testimonium VI
第VI項PL 11, 225CFloruerunt in Ecclesia Dei illustres doctores, inter quos B. Zeno episcopus Veronensis, doctor egregius, octavus ejusdem civitatis episcopus . . . . [CXCIX] Scripsit autem hic doctor egregius Zeno de Pudicitia, Patientia, Fide, Spe, et Charitate tractatus tres: de Justitia tractatum unum: de Timore unum: de Spiritu et corpore unum: de eo quod scriptum est: Cum tradiderit regnum Deo et Patri sermonem unum: de Aedificatione domus Dei a Salomone, expositionem pulcherrimam: de Continentia tractatum unum: de Baptismo tractatus tres: de Nativitate Domini et majestate unum: super Danielem in Pascha quos: super Psalmos XL, XLI, CXXVI, CXXVII, CXXVIII, CXXIX, CXXX tractatus septem: de Livore et Invidia tractatum unum: de hoc verbo: Attende tibi, ne forte fiat in te sermo absconsus in corde tuo iniquitas, tractatum unum valde prolixum: de Jejunio quatuor temporum, super Psalmo LXXX tractatum unum: de Avaro et divite unum: de Avaritia tres: de Circumcisione unum: super Genesim tractatus novem: super Exodum novem: super Isaiam septem: super Danielem tres: super Job unum: de festo Paschae octo: de Invitatione ad fontes tractatus quinque: de Somnio Jacob sermonem unum: de XII signis coeli ad Neophytos tractatum unum: item ad Neophytos duos: de Fide duos: super Jonam unum: super Historiam Suzannae tractatum brevem: de die Dominico tractatus duos: de Abraham duos: de Nativitate Domini tractatus duos: Epistolam de passione martyris Arcadii, qui eodem tempore passus est II Idus januarii apud Mauritaniam . . . Haec ipsius scripta et tractatus ipse legi et vidi.
PL 11, 225C神の教会には著名な教師たちが栄えた。その中に、ヴェローナの司教、卓越した教師、祝福されたゼノがいる。同じ町の第八の司教である……。さて、この卓越した教師ゼノは、次のものを書いた。貞潔、忍耐、信仰、希望、愛について、論考三篇〔tractatus tres が五つの題全体にかかるのか、最後の題だけにかかるのかは定かでない。全体にかかると取った〕。正義について、論考一篇。恐れについて一篇。霊と体について一篇。「彼が国を神すなわち父に引き渡すとき」と書かれていることについて、説教一篇。ソロモンによる神の家の建築について、きわめて美しい解説。節制について、論考一篇。洗礼について、論考三篇。主の降誕と威光について一篇。過越祭におけるダニエル書について若干〔底本は quos。数詞が落ちているらしい〕。詩篇40、41、126、127、128、129、130について、論考七篇。妬みと嫉みについて、論考一篇。「汝自身に注意せよ。汝の心に隠された言葉が、汝のうちで不義とならぬように」というこの言葉について、きわめて長い論考一篇。四季の断食について、詩篇80について、論考一篇。貪欲な者と富者について一篇。貪欲について三篇。割礼について一篇。創世記について、論考九篇。出エジプト記について九篇。イザヤ書について七篇。ダニエル書について三篇。ヨブ記について一篇。過越祭について八篇。泉への招きについて、論考五篇。ヤコブの夢について、説教一篇。新受洗者たちに向けて、天の十二の徴について、論考一篇。同じく新受洗者たちに向けて二篇。信仰について二篇。ヨナ書について一篇。スサンナの物語について、短い論考。主日について、論考二篇。アブラハムについて二篇。主の降誕について、論考二篇。殉教者アルカディウスの受難についての書簡。彼は同じ時に、1月イドゥスの2日前〔1月12日〕、マウレタニアで受難した……〔底本はここで省略されている〕。彼自身のこれらの著作と論考を、私自身が読み、見た。
Testimonium VII
第VII項PL 11, 227AScripsit autem S. Zeno tractatus octoginta super Psalmos, et prophetas, et de Nativitate Domini, et diversis aliis materiis, et epistolas, ac expositiones plures, ac vitam S. Arcadii martyris, qui eodem tempore passus est, quam posui pridie Idus Januarii, quos tractatus, et epistolas, et expositiones [CC] pulchro et subtili stylo editos ego vidi in duobus voluminibus apud S. Zenonem de Verona.
PL 11, 227A聖ゼノは、詩篇と預言者たちについて、また主の降誕について、そのほか種々の主題について、八十の論考を書き、さらに書簡と多くの注解、そして同じ時に殉教した殉教者聖アルカディウスの伝記を書いた。この伝記を私は1月イドゥスの前日〔1月12日〕に置いた〔著者が自らの聖人伝集で、1月12日の項にこの伝記を収めたということ〕。これらの論考と書簡と注解が、美しく精緻な文体で作られているのを、私はヴェローナの聖ゼノのもとで二巻本として見た。
Testimonium VIII
第VIII項PL 11, 227BZeno, Veronensis episcopus, Gallieni imperatoris tempore insignis habetur, et martyrium patitur.
PL 11, 227Bヴェローナの司教ゼノは、皇帝ガリエヌスの時代に傑出した人物とされ、殉教する。
Scripsit autem hic Dei venerandus Antistes libros de Patientia, Pudicitia Fide, Spe, Charitate tres, etc. Exscribit enim laudatum Joannem Veronensem; deinde addit: Omnia haec opuscula memorabilis vir Joannes, presbyter majoris Veronensis Ecclesiae mansionarius, se vidisse et legisse testatur.
PL 11, 227Bさて、神の尊敬すべきこの司教は、『忍耐について』、『貞潔について』〔底本は Pudicitia Fide。コンマが落ちたらしく、「貞潔について」「信仰について」と読む〕、『信仰について』、『希望について』、『愛について』三巻〔tres がこの書名だけにかかるか全体にかかるかは定かでない〕、等々を書いた。実際、彼は先に挙げたヴェローナのヨアンネスを書き写しており、さらにこう加える。「これらの小著のすべてを、記憶に値する人ヨアンネス、ヴェローナの大教会の司祭にして堂守は、自分が見て読んだと証言する。」
Testimonium IX
第IX項PL 11, 227BZeno Veronensis episcopus et doctor claruit tempore Gallieni imperatoris . . . . . Scripsit autem hic venerandus Antistes libros de Patientia, et caetera totidem plane verbis ut apud Guillelmum Pastrengum.
PL 11, 227Bヴェローナの司教にして教師ゼノは、皇帝ガリエヌスの時代に名を馳せた。……この畏敬すべき司教は『忍耐について』の書を著した。その他のことも、グイレルムス・パストレングスのもとにあるのとまったく同じ言葉で〔述べられている〕〔編者が、以下の文はパストレングスの証言と同文であるとして略したことを言うらしい〕。
Testimonium X
第X項PL 11, 227CSed cum verba Dei tunc primo sancta dedisset Intrepidus populo, dignus Patronus habetur Veronae, fuerit licet ipse octavus in illa Antistes: sacras nam docuit pectora leges Nostra Pater, florebat enim sermone polito: Et patriis monitis instabat semper, ut ipsi Atque uni trinoque Deo conjungeret omnes.
PL 11, 227Cしかし、そのとき初めて神の聖なる言葉を臆することなく民に授けたとき、彼はヴェローナのふさわしい守護者と見なされる。たとえ自身がかの地の八代目の司教であったとしても。父は我々の胸に聖なる律法を教えたからである。洗練された言葉によって花開いていたのである。そして父祖伝来の訓戒によって、彼らをみな、その者自身と唯一にして三なる神に結びつけようと、常に励んだ〔ipsi の係りは定かでない。「その者自身に」と取った〕。
Innumeros Jesu vivo de fonte redemit Hic populos, et magna Dei sacravit honori Fana Pater. Et numero 17, pag. 77. O praeclara nimis quot quantaque facta relucent Pontificis, Verona, tui, cui plurima debes! Nam tibi quis fidei primus fundator habetur?
PL 11, 227Cこの父は、イエスの生ける泉から数えきれない民を贖い、神の栄誉のために大いなる聖堂を聖別した。〔小見出し〕同じく第17番、77頁。〔ミーニュはこれを中央揃えの小見出しとして刷る。同じ詩からの二つ目の引用の出典である〕ああ、あまりにも輝かしい、いかに多く、いかに大いなる業が、ヴェローナよ、汝の司教において輝くことか。汝はその者に最も多くを負っている。実に、汝にとって信仰の最初の創設者と見なされるのは誰か。
Quae tenebris lux prima tuis e cordibus arcet? In sermone pater quis natis gratior illo? Cui decus eloquii magis et facundia luxit.
PL 11, 227D汝の闇を心から追い払う最初の光は何か〔語順は韻文の倒置による〕。説教において、子らにとって彼より快い父は誰か。雄弁の栄えと弁舌の才が、これほどまでに輝いた者が他にいようか。
Testimonium XI
第XI項PL 11, 227DZeno, sicut religionem Christianam, et suam ipsius decet sanctitatem, primus erit, qui Veronae praesul celebris sanctimoniae multa scripsit exstantia, sacras utriusque Testamenti litteras declarantia, et Ambrosianam, quam imitatus est, eloquentiam redolentia.
PL 11, 227Dキリスト教の信仰にも、また彼自身の聖性にもふさわしいことに、ゼノが筆頭に来る。彼はヴェローナの司教で、名高い聖性を備え、現存する多くの著作を書いた。それらは旧新両約聖書の聖なる文書を解き明かし、彼が模範としたアンブロシウスの雄弁を薫らせている。
Testimonium XII
第XII項PL 11, 227D聖なるゼノ、祖国の父よ、汝の詩神がいかに大きなものであったかを、汝の説教の写本が教えている。
Testimonium XIII
第XIII項PL 11, 227DVir fuit et in rebus gerendis vehemens valde, et divinis Scripturis explicandis eloquens, quique quamdiu pontifex vixit, in eam assidue curam incubuit, ut civium animos ad amplectendam veram Christi pietatem, simulacrorum cultu rejecto, converteret inflammaretque . . . . . . . Sermones edidit luculentos ac magna doctrina refertos.
PL 11, 227D彼は事を行うにはきわめて激しく、神の聖書を説き明かすには雄弁な人であり、司教として生きたかぎり、市民たちの心を、偶像の礼拝を捨てさせて、キリストのまことの敬虔を抱くように向かわせ、燃え立たせることに、絶えず心を砕いた。……〔底本はここに点線を刷る。以下に引く文との間に省略がある〕。彼は、輝かしく、大いなる学識に満ちた説教を著した。
Testimonium XIV
第XIV項PL 11, 227DHic cum pietate, fide, et religione clarissimus, tum multiplici doctrina illustrissimus habitus est.
PL 11, 227Dこの者は、敬虔、信仰、宗教において最も名高く、さらに多方面の学識においても最も卓越していると見なされた。
Multa enim scripsit Christiano antistite digna, quorum haec ad nostram pervenere notitiam, de Patientia, Pudicitia, Fide, Spe, et Charitate libros III, et caetera, uti fere apud Joannem Veronensem, cujus Historia manuscripta usus est.
PL 11, 227D彼はキリスト教の司教にふさわしい多くの書を著した。そのうち次のものが我々の知るところに達している。忍耐、貞潔、信仰、希望、愛についての三巻の書、その他であり、おおむねヴェローナのヨアンネスのもとに見えるとおりである。〔著者は〕その手稿の『歴史』を用いた。
Testimonium XV
第XV項PL 11, 227Dヴェローナのゼノは、ラテン教父のうちで、私の判断では、最も洗練された者である。
Testimonium XVI
第XVI項PL 11, 227Dヴェローナのゼノは、きわめて古く、かつきわめて優雅な著作家である。
Testimonium XVII
第XVII項PL 11, 227Dゼノは、学識と敬虔において称賛に値する著作者である。
Testimonium XVIII
第XVIII項PL 11, 227DCum Zenonis Veronensium quondam antistitis sermones lego, Christianum quemdam Appuleium legere mihi videor: adeo eruditus est et densus in significandis per pauca multis is nobilissimus scriptor.
PL 11, 227Dかつてのヴェローナ人の司教ゼノの説教を読むとき、私は、あるキリスト教徒のアプレイウスを読んでいるように思う。それほどにこの最も高名な著述家は、博識であり、少ない言葉で多くのことを言い表すことに密である。
Doctissimus Praesul dicitur ab eodem Barthio lib. XLII, cap. 5; Antistes elegantissimus lib. XLII, cap. 18; Scriptor doctissimus lib. XLII, cap. 15; et lib. XLVI, cap. 7; Acutissimus ad II Theb. Papinii ver. 231.
PL 11, 227D同じバルトによって、第42巻第5章では「いとも博学な司教」、第42巻第18章では「いとも優雅な司教」、第42巻第15章および第46巻第7章では「いとも博学な著述家」、パピニウス『テーバイス』第2巻231行への注では「いとも鋭い」と呼ばれている。
Testimonium XIX
第XIX項PL 11, 227DEst quidem Zenonis dictio erudita, florida, elegans; nam et praestantissimorum auctorum lectionem redolet, ac Virgilii cum primis, et non sine cura coloribus variis picta et interstincta, praeterea propriis et valde significantibus vocabulis constat, pluraque ingeniose, atque acute dicta habet sic, ut nihil capitalius dici posse videatur.
PL 11, 227D実際、ゼノの文体は学識があり、華やかで、優雅である。というのは、最も優れた著者たち、とりわけウェルギリウスの読書の香りを漂わせ、配慮なしにではなく様々な色彩で描かれ彩られており、そのうえ、適切で意味に富む語からなり、多くのことを才気をもって鋭く言っていて、これ以上に卓越したことは言えないと思われるほどである。
Et pag. 529: Nemo operam luserit, qui ejus sermones eruditissimos pariter ac sanctissimos legere animum inducat.
PL 11, 227Dまた、529頁にいう。「彼のきわめて学識ある、同時にきわめて聖なる説教を読もうという気になる者は、だれも労を無駄にしないであろう。」
Praeter quam enim quod passim praeclaris ac praestantissimis sententiis et ad religionem instruant animos, et ad veram pietatem invitent ac ducant; plura certe ibi elegantissime et venustissime dicta observare licet, quae mirum in modum augere et cumulare eloquentiae possunt opes.
PL 11, 227Dというのは、それらの説教が各所で卓越きわまる見解によって心を宗教へと教え、真の敬虔へと誘い導くばかりでなく、そこには、きわめて優雅に、きわめて魅力的に語られた多くの事柄が確かに見出され、それらは驚くべきほどに雄弁の富を増し積み重ねうるからである。
Testimonium XX
第XX項PL 11, 229A優雅で敬虔な著者、ヴェローナのゼノ。
Testimonium XXI
第XXI項PL 11, 229A最も古く、かつ最も博識な著者、ヴェローナの司教ゼノ。
Testimonium XXII
第XXII項PL 11, 229BDi questo nostro Vescovo molti Sermoni abbiamo, per li quali tra i Santi Padri meritamente tien luogo.
PL 11, 229B我々のこの司教には、多くの説教が伝わっており、それゆえ彼は聖なる教父たちのなかに当然の位置を占めている。
Citano, ed approvano questi Sermoni non pochi dotti stranieri; Paolo Vescovo di Fossombrone, Bulengero, Salmasio, Valesio, Bucnero, Daumio, Barzio, cui pareva il nostro Autore un Apulejo Cristiano, il gran Casaubono, che lo giudicò tra i Latini elegantissimo sopra tutti, e molt' altri.
PL 11, 229B少なからぬ外国の学者たちがこれらの説教を引用し、是認している。フォッソンブローネの司教パオロ、ブレンジェーロ、サルマージオ、ヴァレージオ、ブクネーロ、ダウミオ、バルト――彼にはこの著者がキリスト教徒のアプレイウスと見えた――、偉大なカザウボーノ――彼はこの著者を、ラテン語の著者たちのなかで誰よりも優雅だと判じた――、その他多くである。
Il P. Bollando adduce il suo Sermone sopra Sant' Arcadio, come autentica vita di quel Martire: cosi fa il P. Ruinart ne gli Atti scelti.
PL 11, 229Bボランド神父は、アルカディウス聖人についての彼の説教を、この殉教者の真正の伝記として挙げている。リュイナール神父も『精選殉教録』で同じようにしている。
Ma come di questo Santo il temo, il grado, le azioni, e fin l' essere va in controversia; così piú di tutto ci vanno i Sermoni, che da lunga schiera di valenti Critici son rigettati aspramente.
PL 11, 229Bだが、この聖人の時代〔底本は「temo」。「tempo」と読む〕、位階、行い、さらには存在そのものまでが論争のなかにあるのと同様に、何にもまして説教が論争のなかにあり、それらは多くの有能な批評家たちの長い列によって手厳しく退けられている。
Sisto da Siena fu il primo, siccome quello che francamente scrisse, aver Guarino dati fuori come de Zenone Sermoni presi la più parte da varj autori: alcuni esser di Sant' Ilario, e di S. Basilio, gli altri o sian Sermoni, o frammenti, per la diversità dello stile ben palesarsi d' autori diversi.
PL 11, 229Bシエナのシストが最初であった。彼は率直に、グアリーノが、ゼノの説教として、その大部分をさまざまな著者から取ったものを世に出したと書いた。あるものは聖ヒラリウスや聖バシリウスのものであり、他のものは、説教であれ断片であれ、文体の違いからさまざまな著者のものであることがはっきりわかる、と。
Tutto questo fu puntualmente trascritto prima da Possevino, Bellarmino, Baronio, Molano, e Mireo; indi da Riveto, Coco, Vossio, Cave, Labbe, Oudino, Placcio, Dupino, che dubita se questo Zenone fosse al mondo mai, e da più altri; benchè d' ordinario come sentimenti lor proprj, e senza pur nominare Sisto Sanese.
PL 11, 229Cこれらすべてを、まずポッセヴィーノ、ベッラルミーノ、バロニオ、モラーノ、ミレオが逐一書き写し、次いでリヴェト、コーコ、フォッシオ、ケイヴ、ラベ、ウーダン、プラッチョ、デュパン――彼はこのゼノがそもそもこの世に存在したのかどうかを疑っている――、さらに多くの者が書き写した。もっとも、たいていは自分自身の意見としてであり、シエナのシストの名を挙げることすらなかったが。
Ricalcasi da gli ultimi singolarmente il punto dell' essere stati messi insieme, e finti, e publicati dal nostro Guarino questi Sermoni, e il non essersene prima avuta mai notizia, o menzione [CCIII] alcuna.
PL 11, 229C後の者たちは、とくに次の点を強調する。すなわち、これらの説教は我々のグアリーノによって寄せ集められ、でっち上げられ、公刊されたものであり、それ以前にはそれについて何の知らせも言及も聞かれたことがなかった、という点である。
La qual cosa con tutto il consenso di tanti, quanto sia erronica e falsa, con poche parole faremo conoscere.
PL 11, 229Cこの見解が、かくも多くの人々の同意があるにもかかわらず、いかに誤りであり偽りであるかを、我々は手短に示そう。
Falso è prima, che dal Guarino venisse l' edizione di questi Sermoni, non dati in luce prima del 1508, che vuol dire intorno a cinquant' anni dopo la morte di lui.
PL 11, 229D第一に、これらの説教の刊行がグアリーノによるというのは偽りである。説教は、彼の死から約五十年後にあたる1508年より前には世に出されていない。
Bensì per publicargli si dicon trascritti da volume antichissimo trovato in Verona dal Guarino nella Biblioteca del Vescovado (pag. 1) .
PL 11, 229Dただし、公刊のために、グアリーノがヴェローナの司教館の図書室で見つけた非常に古い一巻から書き写されたと言われている(1頁)。
Ma per vedere quanto sia lontano dal vero, che da niuno si mentovassero i Sermoni di Zenone avanti Guarino, basta legger l' operetta di Guglielmo Pastrengo contemporaneo del Petrarca; perch' egli non solamente l' annovera tra gli Scrittori, ma recita il catalogo de suoi Sermoni, e cita di essi testimonio più vecchio di lui, cioè Giovanni Prete Mansionario della Chiesa Cattedrale, il quale attestava ( pag. 77) d' avergli letti tutti.
PL 11, 229Dしかし、グアリーノ以前にゼノの説教が誰にも言及されなかったというのがいかに真実から遠いかを見るには、ペトラルカと同時代のグイレルムス・パストレングスの小著を読めば足りる。彼はゼノを著作家のなかに数えるだけでなく、その説教の目録を挙げ、自分より古い証人、すなわち大聖堂の司祭にして聖堂守であったヨアンネスを引いているからである。このヨアンネスは、それらをすべて読んだと証言していた(77頁)。
Coetaneo a questo fu Pier de' Natali, che perlando del nostro Zenone annoverò parimente i Sermoni: ed alquanto anteriore fu Pietro Calo, che raccolse, e compendiò in due gran volumi le vite de' Santi.
PL 11, 230Aこの者と同時代にペトルス・デ・ナタリブスがおり、彼も我々のゼノについて語りながら〔底本は「perlando」。「parlando」と読む〕、同じく説教を数え上げた。またやや前にはペトルス・カロがおり、聖人たちの伝記を二つの大冊に集めて要約した。
Dagli scritti di lui trassero i Padri Bollandisti una leggenda della traslazione e miracoli, a piè della quale così egli notò (XII Aprilis ): Scripsit autem S. Zeno tractatus ultra octoginta, etc.; e di poi: Quos tractatus et epistolas, ac expositiones pulchro et subtili stylo editas ego vidi in duobus voluminibus apud S. Zenonem de Verona.
PL 11, 230Aボランド会の神父たちは、彼の著作から、遺骸の移葬と奇蹟についての伝説を引き出したが、彼はその末尾にこう記している(4月12日)。「聖ゼノは八十を超える論考を著した、云々」。さらにその後に、「美しく精妙な文体で編まれたそれらの論考と書簡と解説を、私はヴェローナの聖ゼノのもとにある二巻の書で見た」。
Non dunque solo fu Guarino, e non primo, e non fu unico il codice trovato poi da lui nella libreria Capitolare, ma altro ve n' era in quella del Monasterio di S. Zenone. Anche Giacopo Prete, i versi del quale tratti da un ms.
PL 11, 230Aしたがって、グアリーノだけではなく、また最初でもなく、のちに彼が参事会の図書室で見つけた写本が唯一のものでもなかった。聖ゼノ修道院の図書室にも別の写本があったのである。また司祭ジャコポ――その詩句は一つの写本〔文は次節に続く〕
Zenoniano sono stati publicati da' Bollandisti, lodò in que' tempi il Santo singolarmente per l' eloquenza.
PL 11, 230Bゼノ関係のものから取られてボランド会士たちによって公刊されている――は、当時、この聖人をとくにその雄弁のゆえに称えた。
Ora una sua vita abbiam noi di nuovo data fuori a piè dell' Istoria de' Diplomi, l' autor della quale può congetturarsi vivesse nel secolo del 1100, o in quel torno.
PL 11, 230Bさて、彼の伝記を、我々は『証書史』の末尾にあらためて世に出した。その著者は、1100年代かそのころに生きたと推測してよい。
In questa s' introduce il santo Vescovo parlante al popolo, e gli si fanno dire alcuni pezzi de gli stessi Sermoni suoi. Ma questo non basta. Fiori nel secolo del 900 Raterio Vescovo nostro, e per gli scritti celebre, e per la vita.
PL 11, 230Bこの伝記では、聖なる司教が民に語りかける者として登場し、彼自身の説教のいくつかの断片を述べるように描かれている。だが、これでは足りない。900年代に、我々の司教ラテリウスが栄え、その著作と生涯で名高い。
Questi in tre delle sue operette cita un passo dal Sermone sopra Giuda Patriarca, e nell' Epistola Sinodica lo cita con premetter queste parole: Et cum specialis noster Doctor atque provisor, beatus utique Zeno dicat in Sermone, quem de Juda filio Jacob, et Thamar nuru ipsius elegantissime composuit, etc. Ci è di meglio ancora.
PL 11, 230B彼は自分の小著三つで、『族長ユダについての説教』の一節を引用し、『教会会議書簡』では次の言葉を前置きしてこれを引いている。「また、我々の特別の教師にして保護者、まことに福者ゼノが、ヤコブの子ユダとその嫁タマルについてきわめて優雅に作った説教のなかで言うように、云々」。さらによいものがある。
Hincmaro, creato Vescovo di Rems nel 845, fece dono alla libreria di S. Remigio d' un codice contenente questi Sermoni con titolo di Trattati di S. Zenone Vescovo Veronese; il qual prezioso codice conservarsi ancora oggi giorno, fanno fede i dotti Benedittini editori di S. Ilario, e altresi il P. Ruinart.
PL 11, 230Cランスの司教に845年に任じられたヒンクマロは、聖レミ〔聖レミギウス〕の図書室に、これらの説教を収め、題を『ヴェローナの司教聖ゼノの論考』とした一冊の写本を寄贈した。この貴重な写本が今日もなお保存されていることは、聖ヒラリウスの校訂者である学識あるベネディクト会士たち、またリュイナール神父も証言している。
Non solamente adunque fin nel secolo dell' ottocento i Sermoni di Zenon Veronese anche in lontani paesi eran noti, ma uon è da credere si sopettassero punto apocrifi, quá e là rapiti, e falsamente denominati, poichè un Prelato di tante lettere, qual fu Hincmaro, gli stimò meritevoli d' esser da lui donati a un' insigne Biblioteca.
PL 11, 230Cしたがって、ヴェローナのゼノの説教は、800年代にはすでに遠い地でも知られていただけでなく、それが偽作で、あちこちから奪い取られ〔底本は「uon」「sopettassero」。「non」「sospettassero」と読む〕、偽りの名を付けられたものではないかと少しでも疑われたとは考えられない。ヒンクマロほど文芸に通じた高位聖職者が、それを名高い図書室に自ら寄贈するにふさわしいと判断したのだから。
Ecco però quante testimonianze, e quanto anteriori a Guarino. Nè io dubito punto, ch' altra ancora non ne avessimo più antica, e più manifesta, se il libro trovato da lui nella biblioteca Capitolare non si fosse miseramente smarrito, poichè afferma il P. Castellani, primo editor de' Sermoni, com' era antichissimo; e fu d' una libreria, [CCIV] nella quale quasi tutti i codici erano in carattere majuscolo, ed anche molti secoli fa riputati antichi.
PL 11, 230Cこのように、グアリーノより前の証言がいかに多く、いかに古いことか。また私は、彼が参事会の図書室で見つけた書物が惜しくも失われなければ、さらに古くさらに明白な証言がなお我々にあったであろうことを少しも疑わない。説教の最初の編者カステッラーニ神父は、それがきわめて古いものだったと断言しているからである。それは、ほとんどすべての写本が大文字書体で書かれ、すでに何世紀も前から古いと見なされていた図書室のものであった。
Io credo però giustificata a bastanza l' autenticità in genere de' Sermoni del nostro Vescovo.
PL 11, 230Dだが私は、我々の司教の説教が全体として真正であることは、十分に立証されたと考える。
Che tra essi ve n' abbia, che suoi non sono, è destino alle raccolte di Sermoni commune: che alcuni sien pezzi informi, e potè venire dalla confusione, ed arbitrio de' copisti, e dall' esser talvolta raccolti dalla sua voce anche pochi periodi in qualche funzione proferiti.
PL 11, 230Dそのなかに彼のものでないものがあるのは、説教集に共通の定めである。いくつかが形の整わない断片であるのは、写字生たちの混乱と恣意から生じ得たし、また、ある儀式で語られたわずかな文が彼の声から書き取られて集められたことがあったためでもあり得る。
La diversità di stile, che si decanta, non si verifica generalmente, perchè in gran parte di questi monumenti l' istesso genio apparisce, e l' istesso modo.
PL 11, 231A喧伝される文体の違いは、一般には確かめられない。これらの遺作の大部分に、同じ天分と同じ書きぶりが現れているからである。
Le difficoltà sopra alcuni passi si risolvono con abbandonar l' errore di chi l' ha creduto del terzo secolo, e de' tempi di Gallieno, sopra di che veggasi l' Epistola da noi a' Vescovi Veronesi nella nuova edizion dell' Ughelli.
PL 11, 231Aいくつかの箇所についての困難は、彼を3世紀、ガリエヌスの時代の人と考える誤りを捨てることで解ける。これについては、ウゲッリの新版でヴェローナの司教たちに宛てた我々の書簡を見よ。
Che vivesse verso la fine del quarto secolo, si rende patente a chi ben considera in primo luogo la condizion di que' tempi in quest parti, e l' uniformità de' fatti ne' paesi adjacenti.
PL 11, 231A彼が4世紀の末ごろに生きたことは、まず、この地方の当時の状況と、隣接する地方の事実の一致をよく考える者には明らかになる。
Si rende indubitato poi dall' esser Santo Zenone succeduto a Gricino, e questi a Lucillo, che nel 347 soscrisse al Concilio Sardicese.
PL 11, 231Aさらに、聖ゼノがグリチーノの、グリチーノがルチッロの後継者であり、ルチッロが347年にサルディカ公会議に署名したことから、疑いなく確かになる。
Niente men forte è l' argomento, che si trae dall' Epistola di Sant' Ambrogio al nostro Vescovo Siagrio, perchè lo riprende in essa di non aver avuto per innocente una sacra vergine assolta già, e santificata dalla benedizione di Zenone di santa memoria: con che si fa chiarissimo, che Zenone era stato suo antecessore.
PL 11, 231B聖アンブロシウスが我々の司教シアグリオに宛てた書簡から引き出される論拠も、劣らず強い。その書簡で彼は、すでに無罪とされ、聖なる記憶のゼノの祝福によって聖別された聖なる処女を、無実と見なさなかったことをシアグリオに咎めている。これにより、ゼノが彼の前任者であったことがきわめて明らかになる。
Ma che occorrono altre pruove, quando dice egli stesso nel Sermone della Continenza, come gl' insegnamenti Apostolici correano quasi già da quattrocent' anni? Così leggono i Manuscritti, e cosi la prima sincera edizione.
PL 11, 231Bしかし、ほかの証拠が何になろう。彼自身が『節制についての説教』で、使徒たちの教えがすでにおよそ四百年にわたって行き渡っていると言っているのだから。写本もそう読み、最初の誠実な版もそう読む。
Nè bisogna però prender questo numero troppo a rigore, come lo prese il Vossio (de Hist. Lat. lib. III, cap. 2) , ben sapendosi l' uso de numeri rotondi, di che esempio si hanno infiniti.
PL 11, 232Aとはいえ、この数を、フォッシオ(『ラテン歴史家について』第3巻第2章)のように厳密に取ってはならない。丸い数の用法は知られており、その例は無数にあるからである。
Post quingentos annos disse assolutamente Felice III, in Epistola da noi ora di nuovo publicata, e inserita nel tomo quinto de' Concilj, benchè scritta come abbiam quivi dimostrato avanti l' anno 489.
PL 11, 232A教皇フェリーチェ3世は、我々があらためて公刊し公会議集第五巻に収めた書簡で、端的に「五百年ののち」と言った。もっともその書簡は、我々がそこで示したとおり、489年より前に書かれたものである。
Nè S. Zenone prende quivi il tempo dell' Epistola a Corinti, di cui fa menzione, ma de' tempi Cristiani generalmente, e dalla nascita di Cristo.
PL 11, 232Aまた聖ゼノはここで、彼が言及するコリント人への書簡の時代を取っているのではなく、一般にキリスト教の時代を、キリストの誕生から数えている。
Il ribatter l' objezione del silenzio degli Antichi, e l' entrare nel particolar esame di ciascun Sermone, e nella quistione se fosse Martire o no, ed in altre tali, non è del presente instituto, e sarà peso di chi finalmente è per intraprendere una sana edizione di questo Padre.
PL 11, 232A古人の沈黙という異議を論駁することも、一つ一つの説教を詳しく吟味することも、彼が殉教者であったかどうかの問題やそれに類することに立ち入ることも、本書の目的ではない。それは、ついにこの教父の健全な版に着手する者の仕事となろう。
Niun' altro n' ha maggior bisogno, e per riunire, e per distinguere, e per indicare i fonti, e per dichiarare, e per emendare ancora.
PL 11, 232Bこの人ほど版を必要とする者はほかにない。集めるためにも、区別するためにも、出典を示すためにも、解説するためにも、さらに校訂するためにも。
Se questo Santo fosse nativo del nostro paese o no, nè si potrebbe asserir, nè impugnare: il nome veramente l' indica più tosto Greco, e l' Anonimo, di cui parleremo fra poco, sembra accennare, che quà venisse dalle parti di Siria.
PL 11, 232Bこの聖人が我々の地の生まれかどうかは、主張もできず、反駁もできない。名はむしろギリシア人のものを思わせ、まもなく語る無名氏は、彼がシリアの方面からここに来たことをほのめかしているように見える。