Testimonium I
第I項PL 11, 769COptatus Afer episcopus Milevitanus ex parte catholica scripsit sub Valentiniano et Valente principibus adversum Donatianae partis calumniam libros sex, in quibus asserit crimen Donatianorum in nos falso retorqueri.
PL 11, 769Cアフリカ人でミレウィスの司教であるオプタトゥスは、公同の側から、皇帝ウァレンティニアヌスとウァレンスの下で、ドナトゥス派の中傷に反対して六巻を書いた。その中で彼は、ドナトゥス派の人々の罪が我々に偽って向け返されていると主張する。
Testimonium II
第II項PL 11, 770CNonne aspicimus quanto auro et argento et veste suffarcinatus exierit de Aegypto Cyprianus doctor suavissimus et martyr beatissimus; quanto Lactantius, quanto Victorinus, Optatus, Hilarius, ut de vivis taceam.
PL 11, 770C我々は見ていないだろうか。最も甘美な教師にして最も祝福された殉教者キュプリアヌスが、どれほどの金と銀と衣を満載してエジプトから出て来たかを。ラクタンティウス、ウィクトリヌス、オプタトゥス、ヒラリウスは、どれほどであったかを。存命の者たちについては黙しておく。
Testimonium III
第III項PL 11, 771ALegant qui volunt quae narrat et quibus documentis quam multa persuadeat venerabilis memoriae Milevitanus episcopus Catholicae communionis Optatus, sive de Lucilla pecuniosissima tunc et factiosissima foemina; quam pro Ecclesiae disciplina sanctus Caecilianus adhuc diaconus laeserat, vel de caeteris factionis ejus consortibus, sive furibus Ecclesiastici argenti, sive ad episcopatum se non pervenisse dolentibus et sibi praelatum Caecilianum insidiis quibus poterant insectantibus, sive de Numidis episcopis quos ista factio convocaverat ad perniciem Caeciliani, ut illo deposito alter eis ordinaretur. Haec habentur libro primo Optati.
PL 11, 771A望む者は読むがよい。尊き記憶の、公同の交わりに属するミレウィスの司教オプタトゥスが何を語り、いかなる証拠によってどれほど多くのことを説き伏せているかを。すなわち、当時きわめて裕福で党派心の強い女であったルキッラについて。教会の規律のために、聖カエキリアヌスが、なお助祭であったころ彼女の気を損ねたのである。あるいは、彼女の党派の他の仲間たちについて。すなわち教会の銀を盗んだ者たち、あるいは自分が司教職に至らなかったことを嘆き、自分たちより上にカエキリアヌスが立てられたことに、できる限りの策謀で食ってかかった者たちについて。あるいは、この党派がカエキリアヌスを破滅させるために召集したヌミディアの司教たちについて。彼を退けて、自分たちのために別の者が叙階されるようにしようとしたのである。これらはオプタトゥス第一巻に見られる。
Testimonium IV
第IV項PL 11, 771BNec nos propterea dicimus nobis credi oportere, quia ipsam quam tenemus commendavit Milevitanus Optatus vel Mediolanensis Ambrosius.
PL 11, 771Bまた我々は、我々の保つその〔教会〕〔ipsam の指すものは抜粋の外にある。前後から教会と取った〕をミレウィスのオプタトゥスやミラノのアンブロシウスが推奨したからといって、それゆえ我々を信ずべきだと言うのではない。
Testimonium V
第V項PL 11, 771BSed hinc repulsi (episcopi Donatistae) velut aliquid validissimum prolaturi petierunt Optatum legi, quod et ante petiverant, unde se probaturos dicebant Caecilianum ab imperatore damnatum . . . Optatum vero legi multo instantius flagitabant . . .
PL 11, 771Bだが、ここで退けられて、ドナトゥス派の司教たちは、まるで最も強力なものを持ち出そうとするかのように、オプタトゥスが読み上げられることを求めた。それ以前にも求めていたことである。それによって、カエキリアヌスが皇帝によって断罪されたことを証明すると彼らは言っていた……彼らはオプタトゥスが読まれることを、はるかに強く要求した……
Recitatus est Optatus recitantibus Donatistis ubi ait: Eodem tempore Donatus petiit ut ei reverti licuisset et ad Carthaginem accederet; tunc a Philumeno suggestore ejus imperatori suggestum est, ut bono pacis Caecilianus Brixiae teneretur et factum est . . .
PL 11, 771Bオプタトゥスが、ドナトゥス派の人々によって読み上げられた。そこで彼は言う。「同じ時にドナトゥスは、自分が帰還し、カルタゴに近づくことが許されるよう求めた。そのとき、その進言役フィルメヌスによって皇帝に進言がなされ、平和のためにカエキリアヌスはブリクシアに留め置かれ、そのとおりになった……」
In quibus verbis Optati cum omnino nulla Caeciliani damnatio sicut illi demonstraturos se esse promiserant reperiri potuisset, jussit cognitor totam paginam recitari, ut de superioribus, et inferioribus verbis voluntas ejus qui scripserat, nosceretur; et ex officio recitatum est: Caecilianus omnium supramemoratorum sententiis innocens pronuntiatus; quod cum recitaretur Donatistae dixerunt hoc se non petiisse recitari stomachantes adversus eos qui risum tenere non potuerunt, cum audissent quam apertam contra semetipsos paginam protulissent.
PL 11, 771Cオプタトゥスのこれらの言葉の中に、彼らが示すと約束していたようなカエキリアヌスの断罪がまったく見いだされえなかったので、裁定者は、書いた者の意図が前後の言葉から知られるようにと、頁全体が読み上げられるよう命じた。そして官房によって、「カエキリアヌスは、上に述べた者すべての判決によって無実の者と宣告された」と読み上げられた。これが読み上げられると、ドナトゥス派の人々は、これを読み上げてくれと求めたのではないと言った。そして、自分たちが自分たち自身にとっていかに明白に不利な頁を持ち出したかを聞いて、笑いをこらえきれなかった者たちに対して、憤った。
Vide de eadem re capitula collationis Carthaginensis diei tertiae 375, 477 et sequentia usque ad 484 et postea capitulum 532, et sequentia usque ad 539, et epistolam concilii Zertensis apud S. Augustinum 141, num. 9.
PL 11, 772A同じ事柄については、カルタゴ協議会の第三日の項375、477、およびそれに続く484までの項、のちに項532、およびそれに続く539までの項、またアウグスティヌスにある書簡141第9項のゼルタ会議の書簡を見よ。
Testimonium VI
第VI項PL 11, 772ASanctus autem Milevitanus episcopus in sexto adversus Parmenianum libro consilium de virginibus Paulum supererogasse testatur his verbis: Virginitas enim voluntatis res est, non necessitatis, et caetera quae habentur infra, lib. VI, § 4, pag. 94, et cap. 15.
PL 11, 772Aミレウィスの聖なる司教は、パルメニアヌスに反対する書の第6巻で、処女についての勧めをパウロが〔求められた以上に〕余分に与えたと証言している。その言葉はこうである。「処女であることは、意志の事柄であって、必然の事柄ではない」。その他は、下の第6巻第4節、94頁および第15章にある通りである。
Neque enim a veritate receditur in hac supererogatione Apostoli, sive quod sanctus Ambrosius, sive quod sanctus Augustinus, sive quod sanctus Optatus senserunt a nobis quoque salva veritate fidei sentiatur.
PL 11, 772B使徒のこの〔求められた以上の〕余分の勧めにおいて、真理から離れることはない。聖アンブロシウスが、あるいは聖アウグスティヌスが、あるいは聖オプタトゥスが考えたことを、我々もまた信仰の真理を損なわずに考えてよいのである。
Testimonium VII
第VII項PL 11, 772BOptatus Afer Milevitanus episcopus sub Valente scripsit adversum Donatianae partis calumniam.
PL 11, 772Bアフリカ人でミレウィスの司教オプタトゥスは、ウァレンスの治下で、ドナトゥス派の中傷に対して書いた。
Testimonium VIII
第VIII項PL 11, 772Cヌミディアのミレウィスで、学識と聖性によって際立った聖なる司教オプタトゥス〔の記念。殉教録の記載の型で、属格は「…の記念」の意と取った〕。