ミレウィスのオプタトゥスfl. c. 365–385

De schismate Donatistarum libri VII › 全文

De schismate Donatistarum libri VII 全文

Optatus of Milevis · PL 11, 883C–1104B

Liber I, Caput I

第I巻 第I章PL 11, 883C
1

Bonum pacis. --Cunctos nos Christianos, clarissimi ( Vide not. in pag. seq. ) fratres, omnipotenti Deo fides una commendat.

PL 11, 883C

平和の善。――我々すべてのキリスト教徒を、いとも貴き兄弟たちよ(次頁の注を見よ)、全能の神へと一つの信仰が結びつける。

2

Cujus fidei pars est, credere filium Dei, judicem saeculi, esse venturum: eum qui jampridem venerit, et secundum hominem suum, per Mariam virginem natus sit, passus, et mortuus et sepultus, resurrexerit: et antequam in coelum ascenderet (unde descenderat) Christianis omnibus victricem pacem per Apostolos dereliquit.

PL 11, 885A

この信仰の一部は、神の子が世の裁き主として来たるであろうと信じること、またすでに来た者が、人としては、おとめマリア〔Virgo(マリア)を本サイトでは「おとめ」と訳す〕から生まれ、苦しみを受け、死んで葬られ、よみがえったと信じることである。そして天に昇る前に(そこから降ったのであるが)、使徒たちを通してすべてのキリスト教徒に、勝利の平和を残した。

3

Quam ne videretur solis Apostolis dimisisse, ideo ait: Quod uni ex vobis dico, omnibus dico (Marc, XIII, 37) . Deinde ait: Pacem meam do vobis, pacem meam relinquo vobis (Joan, XIV, 27).

PL 11, 885A

彼は、これを使徒たちだけに残したと見えることのないよう、こう言った。「汝らの一人に言うことは、すべての者に言う」(マルコ13:37)。さらに言った。「わたしの平和を汝らに与える、わたしの平和を汝らに残す」(ヨハネ14:27)。

4

Igitur pax Christianis omnibus data est: quam rem Dei esse constat, dum dicit meam: cum autem dicit, do vobis, non solum suam voluit esse, sed et universorum in se credentium.

PL 11, 886A

こうして平和はすべてのキリスト教徒に与えられた。「わたしの」と言っているのだから、これが神のものであることは明らかである。しかし「汝らに与える」と言うとき、彼はこれを自分だけのものとしようとせず、自分を信じるすべての者のものとしようとしたのである。

Liber I, Caput II

第I巻 第II章PL 11, 886A
1

Pax a schismaticis turbata. --Quae pax, si, ut data erat, sic integra inviolataque mansisset, nec ab auctoribus schismatis turbaretur, inter nos et fratres nostros hodie non esset ulla dissensio, nec illi inconsolabiles Deo lacrymas facerent, quod Esaias propheta testatur (C. XXII, 4) : nec falsorum vatum nomen et actus incurrerent: nec ruinosum ac dealbatum extruerent parietem: nec minus astutas, sed tantum simplices everterent mentes: nec male imponendo omnibus capitibus manum, eversionis velamenta obtenderent: nec maledicerent Deo: nec rebaptizarent fideles: nec nos eversas aut occisas innocentium animas doleremus: quas prius doluit Deus, per Ezechielem prophetam, dicens: Vae facientibus velamen super omne caput, et super omnem aetatem ad evertendas animas.

PL 11, 886A

平和は分派の者たちによって乱された。――この平和が、与えられたとおりに損なわれず侵されずに保たれ、分派の創始者たちによって乱されなかったならば、我々と我々の兄弟たちとの間に今日いかなる不和もなく、彼らが神に慰めようのない涙を流させることもなく〔Deo は「神のために」とも「神に」とも取れる。「神に〔涙を〕流させる」と取った〕(預言者イザヤの証しするとおりである。イザヤ22:4)、偽りの預言者たちの名と所業を負うこともなく、崩れかけた白く塗った壁を築くこともなく、さほど抜け目のない心ではなく、ただ素朴なだけの心を覆すこともなく〔nec minus astutas, sed tantum simplices の係りは定かでない。minus を否定に近く取り、「抜け目のない心ではなく、ただ素朴な心を」と解した〕、すべての頭に悪しく手を置いて、覆すことの覆いを広げることもなく、神を呪うこともなく、信者を再洗礼することもなく、また我々が、覆され殺された無垢な者たちの魂を嘆くこともなかったであろう。その魂を、神は預言者エゼキエルを通して先に嘆いたのである。こう言っている。「災いあれ、すべての頭の上に、またあらゆる年齢の者の上に、魂を覆すための覆いをかける者たちよ。」

2

Animae eversae sunt populi mei, et maledicebant mihi in populo meo, ut occiderent animas, quas non oportuit mori: dum annuntiant populo meo vanas seductiones (Ezechiel. XIII, 8) . Et tamen admissa sunt haec ab iis, qui nostri sunt fratres.

PL 11, 889A

「わが民の魂は覆された。彼らはわが民のうちでわたしを呪い、死ぬべきでなかった魂を殺そうとした。わが民にむなしい惑わしを告げ知らせているのである」(エゼキエル13:8)。それでもなお、これらのことは、我々の兄弟である者たちによって行われたのである。

Liber I, Caput III

第I巻 第III章PL 11, 890A
1

Cur Schismatici fratres appellentur. --Sed ne quis dicat, me inconsiderate eos fratres appellare, qui tales sunt, ab Esaiae prophetae vocibus exorbitare non possumus.

PL 11, 890A

分派の者たちはなぜ兄弟と呼ばれるのか。――しかし、このような者たちを私が軽率に兄弟と呼んでいると誰かが言わないように言っておく。我々は預言者イザヤの言葉から外れることはできない。

2

Quamvis et illi non negent, et omnibus notum sit, quod nos odio habent, et exsecrentur, et nolint se dici fratres nostros: tamen nos recedere a timore Dei non possumus, quos hortatur Spiritus sanctus per Esaiam prophetam, dicens: Vos qui timetis nomen Domini, audite nomen Domini: hi qui vos odio habent et exsecrantur, et nolunt se dici fratres vestros , vos tamen dicite eis, Fratres nostri estis (Esa. LXVI, 5) : sunt igitur sine dubio fratres, quamvis non boni.

PL 11, 890A

彼ら自身も否定せず、また万人の知るところでもあるが、彼らは我々を憎み、呪い、自分たちが我々の兄弟と呼ばれることを望まない。それでも我々は神への畏れから退くことはできない。聖なる霊が預言者イザヤを通して我々にこう勧めているのである。「主の名を畏れる汝らよ、主の名を聞け。汝らを憎み、呪い、自分たちが汝らの兄弟と呼ばれることを望まない者たちに、汝らはそれでもこう言え、『汝らは我々の兄弟である』と」(イザヤ66:5)。それゆえ、彼らは疑いなく兄弟である、善い兄弟ではないにせよ。

3

Quare nemo miretur, eos me appellare fratres, qui non possunt non esse fratres. Est quidem nobis et illis spiritalis una nativitas, sed diversi sunt actus.

PL 11, 891A

それゆえ、兄弟でないはずのない者たちを私が兄弟と呼ぶことを、誰も不思議に思ってはならない。たしかに我々と彼らとには霊的な誕生が一つあるが、行いは異なっている。

4

Nam et Cham, qui patris sui risit impie nuditatem (Gen. IX) , frater innocentium fuit: et pro merito suo jugum servitutis incurrit, ut esset fratribus frater addictus. Ergo hoc nomen fraternitatis, nec interveniente peccato deponitur.

PL 11, 891A

実際、ハムは、父の裸を不敬にも笑ったが(創世記9章)、無垢な者たちの兄弟であった。そして、自らの所業の報いとして奴隷の軛を負い、兄弟たちに隷属させられた兄弟となった。したがって、兄弟という名は、罪が間に入っても捨てられることはない。

5

Sed de istorum fratrum delictis dicam alio loco: qui sedentes adversum nos , detrahunt, et contra nos scandala ponunt (Ps. XLIX, 20) : et cum illo fure concurrunt (Ibid. 19) , qui Deo furtum facit : et cum moechis, id est, cum haereticis, partem suam ponunt, et peccata sua laudant, et convitia contra nos Catholicos meditantur.

PL 11, 891A

だが、これらの兄弟たちの罪過については別の箇所で述べよう。彼らは我々に逆らって座し、そしり、我々に対して躓きを置いている(詩篇49:20)。また、神から盗みを働くあの盗人と共に走り(詩篇49:19)、姦淫する者たち、すなわち異端者たちと共に自分の分を置き、自分たちの罪をほめたたえ、我々公同の者たちに対する悪口を思い巡らしている。

Liber I, Caput IV

第I巻 第IV章PL 11, 892A
1

Cur Parmeniani Librum refellendum suscipiat. --Omnes quidem per singula loca maledicis vocibus perstrepunt: (quibus ad aliqua de occasione respondam; sed unum quidem vix invenimus, cum quo per litteras, vel hoc modo loquamur; Parmenianum scilicet, fratrem nostrum; si tamen se a nobis vel hoc nomine nuncupari permittit.

PL 11, 892A

パルメニアヌスの書を論駁することを、なぜ引き受けるのか。――彼らはみな、あちこちの場所で罵りの声をあげて騒ぎ立てている。(そのうちのいくつかには機会を見て答えよう。)だが、書簡によってであれ、このような仕方でであれ、語り合える相手は、我々はほとんど一人しか見いだせない。すなわち我々の兄弟パルメニアヌスである。もっとも、彼が我々からこの名で呼ばれることをなお許すならばの話だが。〔底本は丸括弧を開いたまま閉じていない。括弧に入るのは quibus … respondam の句と取り、そこで閉じた〕

2

Et quia collegium episcopale nolunt nobiscum habere commune, non sint collegae, si nolunt: tamen (ut supra diximus) fratres sunt.

PL 11, 892A

彼らは司教団を我々と共有することを望まないのだから、望まないなら同僚でなくてもよい。しかし(先に述べたとおり)彼らは兄弟である。

3

Frater meus igitur Parmenianus, ne ventose ac nude, ut caeteri, loqueretur, quidquid sentire potuit, non solum dixit, sed etiam in scriptura digessit. Cujus dictis, cum respondere, veritate cogente, compellimur: erit inter nos absentes quoquomodo collatio.

PL 11, 892A

さて我が兄弟パルメニアヌスは、ほかの者たちのように空疎に、むき出しに語ることのないよう、考えうるところをすべて、語っただけでなく、書物にまとめた。真理に迫られて、我々は彼の言い分に答えざるをえない。そうすれば、離れていてもなんらかの仕方で、我々のあいだに討論が成り立つであろう。

4

Eodem modo satisfiet et desideriis aliquorum. Nam a multis saepe desideratum est ut ad eruendam veritatem, ab aliquibus defensoribus partium conflictus haberetur: et fieri potuit.

PL 11, 892A

同じやり方で、幾人かの望みも満たされるであろう。というのは、真理を掘り起こすために、双方の党派の擁護者たちのあいだで論戦が行われることを、多くの人々がしばしば望んだからであり、それは実現しえたはずだからである。

5

Sed quoniam et accessum prohibent, et aditus intercludunt, et consessum vitant, et colloquium denegant: vel tecum mihi, frater Parmeniane, sit isto modo collatio: ut qui tractatus tuos, quos in manibus, et in ore multorum esse voluisti, non aspernatus sum, neque contempsi, sed omnia a te dicta patienter audivi, audias et tu humilitatis nostrae responsa.

PL 11, 893A

だが、彼らは近づくことを禁じ、立ち入りを阻み、同席を避け、対談を拒むのであるから、せめて汝と私とのあいだで、パルメニアヌス兄弟よ、このような仕方での討論があるようにしたい。汝が多くの人々の手に、また口に上ることを望んだ汝の論考を、私は見くびらず、軽んじもせず、汝の述べたことをすべて忍耐して聞いたのだから、汝もまた我々の卑しい身の答えを聞くがよい。

Liber I, Caput V

第I巻 第V章PL 11, 893A
1

Cujus generis sint ea quae in libro Parmeniani. -- Nam et ego intelligo, et tu non negas, et quivis sapiens pervidet, te nulla alia ratione tam prolixe tractasse, nisi ut Ecclesiam catholicam tuis tractatibus indigne pulsares.

PL 11, 893A

パルメニアヌスの書にあるものはどのような種類のものか。――実際、私も理解しているし、汝も否定しないし、およそ賢い者ならば見抜くことだが、汝がこれほど長々と論じたのは、汝の論考によって公同の教会を不当に打ちたたくため以外のいかなる理由からでもない。

2

Sed, ut intelligi datur, aliud habet animus, aliud resonat sermo. Denique non omnia te video dixisse contra catholicam: imo multa pro catholica, cum catholicus non sis, ut et nobis necesse non fuerit respondere tractatibus tuis: nisi, quod dum male instructus es, ut quod non vidisti, sed falso audieris, loquereris, cum in epistola Petri Apostoli legerimus: Nolite per opinionem judicare fratres vestros (Jacobi IV, 11) : ut inter aliqua, quae ad nos non pertinent (sicuti probaturi sumus) diceres, a nobis contra vos militem fuisse postulatum.

PL 11, 893A

しかし、理解できるところでは、心にあることと、口に響く言葉とは別である。結局のところ、汝が公同の教会に反することをすべて語ったわけではないと私は見る。むしろ、汝は公同の者ではないのに、公同の教会に味方することを多く語っている。したがって我々が汝の論考に答える必要はなかったであろう。ただし、汝は十分に教えられていないために〔この箇所は文の係りが崩れているらしく、このように解した〕、見たことのない事柄、偽って聞き及んだだけの事柄を語り、〔しかも〕我々は使徒ペトロの書簡に「臆測によって汝らの兄弟たちを裁くな」(ヤコブ4:11)〔ミーニュの引照はヤコブ書であり、ペトロの書簡とする本文とは合わない。刷られたまま写した〕と読んでいるにもかかわらず、〔我々に〕かかわりのない事柄(これから我々が証明するとおりである)の中に、我々が諸君に対して兵士を要請したという話を挙げて語った、その点は別である。

3

Caeterum a te in aliis patribus tractatus tui, aliqua pro nobis dicta sunt, et contra vos, ut diluvii et circumcisionis comparatio: quaedam et pro nobis, et pro vobis, ut ea, quae in laude dixisti baptismatis, (praeter illud quod carnem Christi male tractaveris): ideo et pro vobis, quia quamvis foris sitis, tamen ex nobis existis.

PL 11, 893B

さらに、汝の論考のほかの部分では〔底本は patribus。partibus(部分)の誤りと取った〕、我々に有利なことがいくつか語られており、諸君に不利なこともある。洪水と割礼の比較がそれである。また、我々にも諸君にも有利なことがある。洗礼を称えて汝が述べたことがそれである(キリストの肉を悪しく扱った点は除く)。それが諸君にも有利であるのは、諸君は外にいるとはいえ、我々から出た者だからである。

4

Nam et illud pro ambobus, quod demonstrasti haereticos extraneos esse catholicis sacramentis: si tamen vos ipsos non eis adjungeres, quos esse schismaticos constat.

PL 11, 894A

また、双方に有利なこともある。汝が、異端者は公同の秘跡とは無縁であると示した点である。もっとも、それは汝が、分派の者であることが明らかな諸君自身を、彼ら〔異端者〕に加えなかったならばの話である。

5

Quaedam pro nobis solis, ut unius Ecclesiae commemoratio: quaedam contra vos per ignorantiam (quia peregrinus es) ut traditorum et schismaticorum accusatio: etiam illud et contra vos, quod dixisti de aleo et sacrificio peccatoris.

PL 11, 894A

我々だけに有利なこともある。唯一の教会への言及がそれである。また、諸君に不利なこともあるが、それは無知から(汝は異郷の者だからである〔パルメニアヌスがアフリカの生まれでないことを指すかと思われるが、定かでない〕)出たものである。引き渡し者と分派の者に対する告発がそれである。さらに、罪人の油〔底本は aleo。少し後(col. 896A)でミーニュが de oleo et sacrificio peccatoris と刷っているのに従い、oleo(油)と読む〕と献げ物について汝が述べたことも、諸君に不利である。

6

Ac per hoc nihil contra nos a te dictum est, nisi quod ignoranter dixisti, a nobis militem postulatum: quod calumniose a te dictum esse, probationibus verissimis demonstrabimus. Tolle hanc calumniam, et noster es.

PL 11, 894A

したがって、汝によって我々に不利なことは何も語られていない。ただ、我々が兵士を要請したと汝が無知から語った点を除いてである。それが汝によって誹謗として語られたことは、きわめて確かな証拠によって我々が示すであろう。この誹謗を取り除け。そうすれば汝は我々のものである。

7

Quid enim magis pro nobis et nostrum est, quam quod dixisti, in comparatione baptismatis semel factum esse diluvium?

PL 11, 894B

実際、洗礼との比較において洪水は一度だけ起こったと汝が述べたこと以上に、我々に有利で、我々のものであることがあろうか。

8

Et singularem circumcisionem salubriter profecisse populo Judaeorum, magis pro nobis, quasi noster locutus es: haec enim nostra vox est, qui in Trinitate baptismatis unionem defendimus : non pro vobis qui baptisma, in cujus imagine sunt illa duo audaciter, et quod contra leges est iteratis: quamvis et vos ipsi non negetis, quia non debet iterari, quod semel jussum est fieri.

PL 11, 894B

また、唯一の割礼がユダヤの民に益をもたらしたと〔汝が述べたこと〕も〔この箇所は係りが定かでない。前節の quod dixisti を受けると取った〕、我々に有利であり、汝は我々の一人のように語ったのである。これは三位一体における洗礼の一致を擁護する我々の声だからである。諸君、すなわち、あの二つの事柄〔洪水と割礼〕がその像である洗礼を、大胆にも、また法に反することに繰り返している〔底本の quod contra leges est は係りが定かでない。挿入句と取った〕諸君に有利なのではない。もっとも諸君自身も、一度だけ行うよう命じられたことは繰り返されてはならないということを否定しないのだが。

9

Sed dum tu subtiliter laudasti, quod omni laudis praeconio dignum est, callide vestram supposuisti personam, ut quasi, quia semel licet, vobis liceat, aliis denegetur. Si traditoribus non licet, vobis licere non debuit, quorum principes probamus fuisse traditores.

PL 11, 895A

だが汝は、あらゆる称賛の宣告に値することを巧みに称えながら、狡猾にも諸君自身の立場をそこに忍び込ませ、一度だけ許されるのだから諸君には許されるが、他の者には拒まれる、という形にした。引き渡し者に許されないのであれば、諸君にも許されるべきではなかった。我々は諸君の首領たちが引き渡し者であったことを証明するからである。

10

Si schismaticis non licet, adaeque vobis licere non debuit, apud quos origo schismatis invenitur. Si peccatoribus non licet, etiam peccatores vos esse testimonio divino convincimus.

PL 11, 895A

分派の者に許されないのであれば、分派の起こりが見いだされる諸君にも同様に許されるべきではなかった。罪人に許されないのであれば、諸君が罪人でもあることを、我々は神の証言によって論証する。

11

Et tamen quia semel licet, non per electum hominem, sed per quod semel licet: ideo post vos non emendamus, quia et apud nos et apud vos, unum est sacramentum: cujus sacramenti ratio, tota quinto libro monstrabitur.

PL 11, 895A

それでもなお、一度だけ許されているのは、選ばれた人を通してではなく、一度だけ許されているその事柄そのものによるのである。だから我々は諸君のあとに〔洗礼を〕改めて授けることはしない〔底本は post vos non emendamus。諸君から来る者に洗礼をやり直さない、の意に取った。ミーニュの注 (61) も Non rebaptizamus と注する〕。我々のもとにも諸君のもとにも、一つの秘跡があるからである。その秘跡の理は、第五巻のすべてにわたって示されるであろう。

Liber I, Caput VI

第I巻 第VI章PL 11, 895B
1

Argumenta librorum Parmeniani. --A te quidem, frater Parmeniane, multa tractata sunt. Sed video mihi non eo esse respondendum ordine, quo a te dicta sunt singula.

PL 11, 895B

パルメニアヌスの書の論旨。――パルメニアヌス兄弟よ、汝によって多くのことが論じられた。だが、私には、汝が個々に述べた順序のとおりに答えるべきではないと思われる。

2

Tu enim primo loco dixisti comparationes laudesque baptismatis, et praeter carnem Christi a te male tractatam, caetera bene dixisti: hoc enim magis pro nobis te dixisse, suo loco monstrabitur.

PL 11, 896A

汝はまず第一に、洗礼の比較と称賛を述べた。そしてキリストの肉について汝がまずく論じた点を除けば、ほかは正しく述べた。汝がそれをむしろ我々のために述べたということは、然るべき箇所で示されよう。

3

Secundo autem loco, exclusis haereticis, unam dixisti esse Ecclesiam: sed eam, ubi sit, agnoscere noluisti. Tertio loco, traditores nullis certis personis aut nominibus accusasti. Quarto a te unitatis lacerati sunt operarii. Quinto, ut minima praetermittam, dixisti de oleo et sacrificio peccatoris.

PL 11, 896A

第二に、汝は異端者を除外して、教会は一つであると述べた。しかしそれがどこにあるかを認めようとはしなかった。第三に、汝は引き渡し者たちを、確かな人物も名も挙げずに告発した。第四に、汝は一致の働き手たちを口をきわめて罵った。第五に、些末な点は省くとして、汝は罪人の油と献げ物について述べた。

Liber I, Caput VII

第I巻 第VII章PL 11, 896A
1

Divisio operis hujus, et singulorum librorum Argumenta. --Sed mihi videtur primo loco traditorum et schismaticorum indicandas esse civitates, personas, et nomina: ut quae a te de iis dicta sunt, veros auctores et certos reos suos agnoscant.

PL 11, 896A

この著作の区分と、各巻の論題。――ところで私には、まず引き渡し者たちと分派の者たちの都市、人物、名前を示すべきだと思われる。汝が彼らについて述べたことが、その真の行為者たちと確かな罪人たちを認めるためである。

2

Deinde mihi dicendum est, quae, vel ubi sit una Ecclesia, quae est: quia praeter unam altera non est. Tertio, a nobis militem non esse petitum, et ad nos non pertinere, quod ab operariis unitatis dicitur esse commissum.

PL 11, 896B

次に、唯一の教会とは何であり、どこにあるのかを、私は語らねばならない。唯一のもののほかに第二のものはないからである。第三に、我々が兵士を求めたのではないこと、また一致の働き手たちによって行われたと言われることは我々にかかわりがないこと。

3

Quarto loco, qui sit peccator, cujus sacrificium repudiat Deus, vel cujus oleum fugiendum sit. Quinto, de Baptismate. Sexto, de inconsideratis praesumptionibus et erroribus vestris.

PL 11, 896B

第四に、罪人とは誰であり、その献げ物を神が退け、その油を避けるべきなのは誰か。第五に、洗礼について。第六に、諸君の無思慮な思い上がりと誤りについて。

Liber I, Caput VIII

第I巻 第VIII章PL 11, 897A
1

Carnem Christi nec peccatricem, nec aquis demersam dici debuisse a Parmeniano. --Sed priusquam de rebus singulis aliquid dicam, quod carnem Christi male tractaveris, breviter ostendam.

PL 11, 897A

キリストの肉を、罪深いとも水に沈められたとも、パルメニアヌスは言うべきではなかった。――だが個々の事柄について何か述べる前に、汝がキリストの肉をいかにまずく扱ったかを、手短に示そう。

2

Dixisti enim, carnem illam peccatricem, Jordanis demersam diluvio, ab universis sordibus esse mundatam. Merito hoc diceres, si caro Christi pro omnibus baptizata sufficeret, ut nemo pro se baptizaretur.

PL 11, 897A

汝は言った、あの罪深い肉は、ヨルダンの洪水に沈められて、あらゆる汚れから清められたのだ、と。もしキリストの肉が万人のために洗礼を受けて、それで足りるのであれば、だれも自分のために洗礼を受ける必要がないことになり、汝がそう言うのももっともであろう。

3

Si ita esset, ibi esset totum genus hominum: illic omne quod corporaliter natum est. Nihil esset inter fideles et unumquemque gentilem, quia in omnibus caro est: et dum nemo non est qui non habeat carnem; si, ut dixisti, caro Christi diluvio Jordanis demersa est, omnis caro hoc beneficium consequeretur.

PL 11, 897A

もしそうであるなら、そこに人類の全体があることになり、肉において生まれたもののすべてがそこにあることになる。信徒と異教徒の一人一人とのあいだに何の違いもないことになろう。あらゆる人に肉があるからである。肉を持たない者は一人もいないのだから、汝が言ったとおりキリストの肉がヨルダンの洪水に沈められたのなら、すべての肉がこの恩恵を得ることになろう。

4

Aliud est enim caro Christi in Christo; aliud uniuscujusque in se. Quid tibi visum est, carnem Christi dicere peccatricem?

PL 11, 897B

キリストにおけるキリストの肉と、各人における各人の肉とは、別のものだからである。キリストの肉を罪深いと言うとは、汝は何を思ったのか。

5

Utinam diceres, caro hominum in carne Christi: nec sic probabiliter dixeras, quia unusquisque credens, in nomine Christi baptizatur, non in carne Christi, quae specialiter illius erat.

PL 11, 897B

せめて「人間の肉がキリストの肉のうちにある」と言ったのであれば。しかしそれでも汝の言い方は、もっともらしいものではなかった。信じる者は一人一人、キリストの名によって洗礼を受けるのであり、特別にキリストのものであったキリストの肉によって受けるのではないからである。

6

Addo, quod ejus caro de Spiritu sancto concepta, inter alios non potuit in remissam peccatorum tingi, quae nullum videbatur admisisse peccatum.

PL 11, 897B

さらに言えば、聖なる霊によって宿ったキリストの肉は、他の人々と同じように罪の赦し〔底本は in remissam peccatorum。remissionem と読む〕のために浸されることはありえなかった。その肉は、いかなる罪も犯したとは見えなかったからである。

7

Addidisti, et Jordanis diluvio demersam: satis inconsiderate hoc usus es verbo: quod verbum soli Pharaoni, et ejus populo debebatur, qui pondere delictorum, tamquam plumbum, ita mersus sit, ut ibi remanserit.

PL 11, 898A

汝はさらに「ヨルダンの洪水に沈められた」と付け加えた。この語の使い方は、まことに軽率であった。この語はファラオとその民にだけふさわしいものであった。彼らは罪の重みのために、鉛のように沈み、そこにとどまったのである。

8

Christi autem caro, dum in Jordane descendit et ascendit, mersa a te dici non debuit: cujus caro ipso Jordane sanctior invenitur, ut magis aquam ipsa descensu suo mundaverit, quam ipsa mundata sit.

PL 11, 898A

しかしキリストの肉は、ヨルダンに下り、そこから上がったのであるから、汝によって「沈められた」と言われるべきではなかった。その肉は、ヨルダンそのものより聖なるものと認められるのであり、むしろ自らが下ることによって水を清めたのであって、自らが清められたのではない。

Liber I, Caput IX

第I巻 第IX章PL 11, 898A
1

Haereticorum mentionem supervacanee factam a Parmeniano. --Etiam illud praeterire non possum quod te subtiliter egisse considero: ut ad inducendos vel decipiendos animos auditorum, post circumcisionis et diluvii descriptionem, et post laudem baptismatis, haereticos cum erroribus suis mortuos, et oblivione jam sepultos quodammodo resuscitare voluisti: quorum per provincias Africanas, non solum vitia, sed etiam nomina videbantur ignota.

PL 11, 898A

パルメニアヌスが異端者に言及したのは余計であった。――さらに、次のことも見過ごすことはできない。汝が巧みに事を運んだと私が見る点である。すなわち汝は、聴衆の心を導き入れ、あるいは欺くために、割礼と洪水の叙述の後、また洗礼の称賛の後に、死んで忘却にすでに葬られた異端者たちを、その誤りもろとも、いわば甦らせようとした。アフリカの諸属州では、彼らの悪行ばかりか名さえも知られていないと思われていたのである。

2

Marcion, Praxeas, Sabellius, Valentinus, et caeteri, usque ad Cataphrygas, temporibus suis a Victorino Petavionensi, et Zephirino Urbico, et a Tertulliano Carthaginensi, et ab aliis adsertoribus Ecclesiae catholicae superati sunt.

PL 11, 898B

マルキオン、プラクセアス、サベリウス、ウァレンティヌス、その他カタフリュギア派に至るまでの者たちは、それぞれの時代に、ペタウィオのウィクトリヌス、ローマのゼフィリヌス〔底本は Zephirino Urbico。Urbico は「都の」の意に取った。ミーニュの注 (76)(77) も「ローマ市の司教」と解する〕、カルタゴのテルトゥリアヌス、そのほか公同の教会の擁護者たちによって打ち破られた。

3

Ut quid bellum cum mortuis geris, quod ad negotium temporis nostri non pertinet? Sed quia schismaticus hodie aliquid peccati, quod probare possis in catholicos, non habes, ideo ad prolixitatem scripturae tuae augendam, tot haereticos cum erroribus suis commemorare voluisti.

PL 11, 899A

何のために汝は死者を相手に戦っているのか。それは我々の時代の問題にはかかわりがない。しかし、分派の者である汝は、今日、公同の人々に対して証明できるような罪を何一つ持たないので、自分の書の冗長さを増すために、これほど多くの異端者をその誤りもろとも思い起こそうとしたのである。

Liber I, Caput X

第I巻 第X章PL 11, 899A
1

Haereticorum et schismaticorum discrimen. -- Nunc alia quaestio est, ut quid a te memorati sunt illi, apud quos non sunt sacramenta, quae nobis et vobis videntur esse communia?

PL 11, 899A

異端者と分派の者の区別。――さて、別の問題がある。我々と諸君とに共通と思われる秘跡が存しないところの、あの者たちは、なぜ汝によって言及されたのか。

2

Sanitas non flagitat medicinam: de se secura virtus, forinsecus non quaerit auxilia, veritas non desiderat argumenta: aegroti est, remedia quaerere, inertis et imbecillis est, auxilia comparare: mendacis est, argumenta conquirere.

PL 11, 899A

健全な者は医薬を求めない。自らについて安んじている徳は、外に助けを求めない。真理は論拠を欲しない。病める者こそ治療を求め、無力で弱い者こそ助けを調え、偽る者こそ論拠をかき集めるのである。

3

Interea dixisti, apud haereticos dotes Ecclesiae esse non posse: et recte dixisti, scimus enim haereticorum Ecclesias singulorum, prostitutas, nullis legalibus sacramentis, et in se jure honesti matrimonii esse: quas non necessarias recusat Christus, qui est sponsus unius Ecclesiae: sicut in Canticis Canticorum ipse restatur (Cant. VI) : qui cum unam laudat, caeteras damnat, quia praeter unam, quae est vera Catholica, caeterae apud haereticos putantur esse, sed non sunt: secundum quod indicat (ut supra diximus) in Canticis Canticorum, unam esse columbam suam, eamdem sponsam electam eamdem hortum conclusum, et fontem signatum (Cant. IV) : ut haeretici omnes neque claves habeant, quas solus Petrus accepit: nec annulum, quo legitur fons esse signatus: nec aliquem illorum esse, ad quem hortus ille pertineat, in quo Deus arbusculas plantat.

PL 11, 900A

ところで汝は、異端者のもとには教会の賜物はあり得ない、と述べた。そして正しく述べた。我々は、異端者たちのそれぞれの教会が娼婦のごときものであって、いかなる律法にかなった秘跡も持たず、正しい婚姻の法も持たないことを知っているからである〔底本は in se jure(それ自体のうちに…法によって)。nullis が二つの句に掛かると取り、「正しい婚姻の法も持たない」と訳した。ミーニュの注 (84)(85) も、異端者は正しい婚姻の法を持たない、の意に解する〕。唯一の教会の花婿であるキリストは、これらを不要なものとして退ける。雅歌において彼自身が述べているとおりである(雅歌6章)〔底本は restatur で、語形が不審である。testatur の崩れと見て「述べている」と解した〕。彼は一つを称えるとき、他を断罪する。まことの公同の教会であるただ一つのほかは、異端者のもとでは存在すると思われているが、存在しないからである。それは、(先に述べたとおり)雅歌において彼が示していることによる。すなわち、彼の鳩は一つであり、その同じ者が選ばれた花嫁、同じ者が閉ざされた園、封じられた泉である(雅歌4章)。こうして、異端者はみな、ペトロただ一人が受けた鍵を持たず、それによって泉が封じられていると読まれるあの指輪も持たず、神が若木を植えるあの園が属する者は、彼らの誰一人としていない。

4

De quibus haereticis, quamvis ad praesentem non pertineat causam, quod diu locutus es, et suffecerat et abundabat.

PL 11, 903A

これらの異端者については、現在の事案に関わりはないが、汝が長く語ったことは、十分であり、あり余っていた。

5

Sed miror, quid tibi visum est, etiam vos ipsos eis adjungere, quos esse schismaticos constat, dum Ecclesiae dotes et haereticis, ipsis, et vobis schismaticis denegasti.

PL 11, 903A

だが私は驚く、汝は何を思って、分派の者であることが確かな諸君自身をも、異端者に結びつけたのか。汝は、教会の賜物を、異端者たち自身にも、分派の者である諸君にも、否定したのだから。

6

Dixisti enim inter caetera, schismaticos a vite, velut sarmenta esse concisos: destinatos poenis, tanquam ligna arida, gehennae ignibus reservari. Sed video te adhuc ignorare schisma apud Carthaginem a vestris principibus factum.

PL 11, 903A

汝はほかのことと並んで、分派の者は葡萄の木から切り取られた枝のようなものであり、罰に定められて、枯れ木のようにゲヘナの火に取っておかれる、と述べた。だが私には、汝がなお、諸君の指導者たちによってカルタゴで起こされた分派を知らずにいるのが見える。

7

Quaere harum originem rerum, et invenies te hanc in vos dixisse sententiam, cum schismaticis haereticos sociasti.

PL 11, 903A

これらの事の起源を尋ねよ。そうすれば、汝が分派の者に異端者を結びつけたとき、この判決を諸君に対して述べたのだということが分かるであろう。

8

Non enim Caecilianus exivit a Majorino avo tuo: sed Majorinus a Caeciliano: nec Caecilianus recessit a Cathedra Petri vel Cypriani: sed Majorinus, cujus tu Cathedram sedes, quae ante ipsum Majorinum originem non habebat .

PL 11, 904A

カエキリアヌスが汝の祖父マヨリヌス〔avus。座の継承の上での「祖父」で、パルメニアヌスの前任者ドナトゥスのさらに前任者であることをいう〕から出て行ったのではなく、マヨリヌスがカエキリアヌスから出て行ったのである。カエキリアヌスがペトロやキュプリアヌスの座から退いたのではなく、マヨリヌスが退いたのであり、汝はそのマヨリヌスの座に就いているが、それはマヨリヌス自身より前には起源を持たなかった。

9

Et cum haec ita gesta esse manifestissime constet, et vos haeredes esse traditorum et schismaticorum evidenter appareat: satis te miror, frater Parmeniane, cum schismaticus sis, schismaticos haereticis jungere voluisse.

PL 11, 904A

これらの事がこのように行われたことが最も明白であり、諸君が引き渡し者たちと分派の者たちの相続人であることが明らかである以上、パルメニアヌス兄弟よ、汝自身が分派の者でありながら、分派の者を異端者に結びつけようとしたことに、私は大いに驚く。

10

Aut si sic tibi videtur, et ita placet: cumula illa quae a te paulo ante sunt dicta. Dixisti enim fieri non posse, ut falso baptismate inquinatus abluat, immundus emundet, supplantator erigat, perditus liberet, reus veniam tribuat, damnatus absolvat.

PL 11, 904A

あるいは、もし汝にそう思われ、そう気に入るなら、少し前に汝によって述べられたことも積み上げよ〔cumula。分派の者にも当てはめて、先の言葉を重ねてみよ、の皮肉と取った〕。汝は、偽りの洗礼によって汚された者が洗うことはできず、汚れた者が清めることはできず、足をすくう者が立ち上がらせることはできず、滅びた者が解き放つことはできず、咎ある者が赦しを与えることはできず、断罪された者が赦免することはできない、と述べたのだから。

11

Bene haec omnia potuerunt ad solos haereticos pertinere, qui falsaverunt symbolum: dum alter dixerit duos Deos, cum Deus unus sit; alter Patrem vult in persona Filii cognosci; alter carnem subducens Filio Dei, per quam Deo reconciliatus est mundus; et caeteri hujusmodi, qui a sacramentis catholicis alieni esse noscuntur.

PL 11, 905A

これらすべては、信条を偽造した異端者たちだけに当てはめてよかったのである。ある者は、神は一つであるのに神は二つあると言い、ある者は、父が子の位格において知られることを望み、ある者は、それによって世が神と和解させられた肉を、神の子から取り去る。そのほかにも同様の者たちがいて、公同の秘跡とは無縁であることが知られている。

12

Quare poeniteat te talibus hominibus etiam schismaticos adjunxisse: in te enim convertisti sententiae gladium, dum aestimas, quia alteros appetebas: et non attendisti inter schismaticos et haereticos, quam sit magna distantia. Inde est, quod ignoras, et quae sit sancta Ecclesia: et sic omnia miscuisti.

PL 11, 905A

それゆえ、そのような人々に分派の者までも結びつけたことを、汝は悔いるがよい。汝は、他の者たちを狙っていると考えながら、判決の剣を自分自身に向けたのである。そして、分派の者と異端者との間にどれほど大きな隔たりがあるかに注意を払わなかった。ここから、汝は聖なる教会が何であるかをも知らず、こうしてすべてを混ぜ合わせてしまったのである。

Liber I, Caput XI

第I巻 第XI章PL 11, 906A
1

Notae Ecclesiae catholicae et schismatis. -- Catholicam facit simplex et verus intellectus in lege, singulare ac verissimum sacramentum, et unitas animorum.

PL 11, 906A

公同の教会と分派のしるし。――公同の教会を成すのは、律法についての単純で真実な理解、唯一にして最も真実な秘跡、そして心の一致である。

2

Schisma vero, sparso coagulo pacis, dissipatis sensibus generatur, livore nutritur, aemulatione et litibus roboratur, ut deserta matre catholica, impii filii dum foras exeunt, et se separant (ut vos fecistis) a radice matris Ecclesiae, invidiae falcibus amputati, errando rebelles abscedunt: nec possunt novum aliquid, aut aliud agere, nisi quod jamdudum apud suam didicerunt matrem.

PL 11, 906A

分派は、平和の凝固剤〔coagulum は乳を固める凝乳酵素。人々を固く結ぶものの比喩〕が撒き散らされ、思いが散り散りになることで生じ、妬みによって養われ、張り合いと争いによって強まる。その結果、公同の母を捨てた不敬の子らは、外へ出て、(諸君がしたように)母なる教会の根から自らを切り離し、妬みの鎌で刈り取られて、迷いつつ反逆者として去って行く。しかも彼らは、とうの昔に自分の母のもとで学んだこと以外には、何一つ新しいことも別のことも行うことができない。

Liber I, Caput XII

第I巻 第XII章PL 11, 906A
1

Iterum de haereticorum et schismaticorum discrimine. --Haeretici vero, veritatis exules, sani et verissimi symboli desertores, de sinu sanctae Ecclesiae impiis sensibus depravati, contempto quod bene fuerant geniti, ut ignorantes et rudes deciperent, de se nasci voluerunt.

PL 11, 906A

異端者と分派の者の違いについて、再び。――異端者は、真理から追放された者、健全で最も真実な信条の脱走者であり、聖なる教会の懐から不敬な考えによって堕落し、せっかく善く生まれたことを軽んじて、無知な者や未熟な者を欺くために、自分たちから生まれることを望んだ。

2

Et qui jamdudum vitalibus pasti fuerant cibis, corruptela malae digestionis, in perniciem miserorum, disputationibus impiis venena mortifera vomuerunt.

PL 11, 906B

かつては命の糧で養われていたのに、悪しき消化の腐敗によって、哀れな者たちを滅ぼすために、不敬な論議の中に死をもたらす毒を吐き出した。

3

Vides ergo, frater Parmeniane, haereticos a domo veritatis satis extorres, solos habere varia et falsa baptismata: quibus inquinatus non possit abluere, immundus emundare, supplantator erigere, perditus liberare, reus veniam tribuere, damnatus absolvere.

PL 11, 907A

パルメニアヌス兄弟よ、汝は見ているであろう。真理の家からすっかり追い出された異端者だけが、種々の偽りの洗礼を持っている。汚された者は洗うことができず、汚れた者は清めることができず、足をすくう者は立たせることができず、滅びた者は解放することができず、罪ある者は赦しを与えることができず、罪に定められた者は罪を解くことができない。

4

Bene clausisti hortum haereticis: bene revocasti claves ad Petrum: bene abstulisti colendi potestatem, ne arbusculas colerent ii, quos ab hortulo et a paradiso Dei constat alienos: bene subduxisti annulum iis, quibus aperire non licet ad fontem.

PL 11, 907A

汝が異端者に対して園を閉ざしたのは正しい。鍵をペトロに戻したのは正しい。小さな園と神の楽園から遠ざけられていることの明らかな者たちが、若木の世話をしないように、世話をする権能を取り上げたのは正しい。泉へ開くことを許されない者たちから、指輪を取り上げたのは正しい。

5

Vobis vero schismaticis, quamvis in catholica non sitis, haec negari non possunt, quia nobiscum vera et communia sacramenta traxistis.

PL 11, 907A

しかし分派の者である諸君からは、たとえ諸君が公同の教会のうちにいないとしても、これらのものを否むことはできない。諸君は、我々とともに、真実で共通の秘跡を携えて出ていったからである。

6

Quare cum haec omnia haereticis bene negentur, quid tibi visum est, haec et vobis negare voluisse, quos schismaticos esse manifestum est? vos enim foras existis.

PL 11, 907B

これらすべてが異端者に対して正しく否まれるのに、分派の者であることが明らかな諸君に対してもこれらを否もうとするとは、汝は何を思ったのか。諸君は外へ出ていったのだから。

7

Quantum in nobis est, volebamus, ut soli damnarentur haeretici: quantum in te est, etiam vos ipsos, cum eis una sententia ferire voluisti.

PL 11, 908A

我々としては、異端者だけが罪に定められることを望んでいた。汝としては、諸君自身をも、彼らと同じ一つの判決で打とうとしたのである。

Liber I, Caput XIII

第I巻 第XIII章PL 11, 908A
1

Auctores Donatistarum traditores fuisse. --Sed jam, ut ad propositum singularum rerum ordinem redeamus, primo loco audi, qui fuerint traditores, et plenius auctores schismatis disce.

PL 11, 908A

ドナトゥス派の創始者たちは引き渡し者であったこと。――さて、それぞれの事柄について立てた順序という本題に戻るために、まず、誰が引き渡し者であったかを聞け。そして分派の創始者たちについて、より詳しく学べ。

2

In Africa duo mala et pessima admissa esse constat, unum in traditione, alterum in schismate: sed utraque mala, et uno tempore, et iisdem auctoribus videntur esse commissa. Debes ergo, frater Parmeniane, discere, quod intelligeris ignorare.

PL 11, 908A

アフリカでは、二つの悪、それも最悪のものが犯されたことが知られている。一つは引き渡しにおいて、もう一つは分派においてである。しかし、その二つの悪はどちらも、同じ時に、同じ創始者たちによって犯されたと見える。それゆえ、パルメニアヌス兄弟よ、汝は、自分が知らないと見られていることを学ばねばならない。

3

Nam ferme ante annos sexaginta, et quod excurrit, per totam Africam persecutionis est divagata tempestas: quae alios fecerit martyres, alios confessores, nonnullos funestam prostravit in mortem , latentes dimisit illaesos.

PL 11, 908A

およそ六十年余り前に、迫害の嵐がアフリカ全土に吹き荒れた。それはある者を殉教者とし、ある者を告白者とし、少なからぬ者を痛ましい死へと打ち倒し、身を隠した者を無傷のまま去らせた。

4

Quid commemorem laicos, qui tunc in Ecclesia nulla fuerant dignitate suffulti? quid ministros plurimos? quid diaconos in tertio? quid presbyteros in secundo sacerdotio constitutos?

PL 11, 909A

平信徒について何を語ろうか。彼らは当時、教会でいかなる地位にも支えられていなかった。多くの奉仕者たちについては何を語ろうか。第三の〔祭司職〕にある助祭たちについては。第二の祭司職に置かれた司祭たちについては。

5

Ipsi apices et principes omnium, aliqui episcopi illis temporibus, ut damno aeternae vitae, istius incertae lucis moras brevissimas compararent, instrumenta divinae legis impie tradiderunt.

PL 11, 911A

あらゆる者の頂点であり長である者たち、すなわち当時の何人かの司教たちが、永遠の生命を損なうことと引き換えに、この不確かな光〔この世の命〕のごく短い猶予を購うために、神の法の文書を不敬にも引き渡した。

6

Ex quibus erant Donatus Masculitanus, Victor Rusiccadensis, Marinus ab aquis Tibilitanis, Donatus Calamensis, et homicida Purpurius Limatensis : qui interrogatus de filiis sororis suae, quod eos in carcere Milei necasse diceretur, confessus est dicens: Et occidi, et occido non eos solos, sed et quicumque contra me fecerit.

PL 11, 911A

その中には、マスクラのドナトゥス、ルシカデのウィクトル、アクアエ・ティビリタナエ〔ab aquis Tibilitanis。「ティビリスの温泉」の意の町の名と取った〕のマリヌス、カラマのドナトゥス、そしてリマタの殺人者プルプリウスがいた。プルプリウスは、姉妹の子らをミレウィス〔底本の綴りは Milei〕の牢獄で殺したと言われて問いただされ、こう言って白状した。「私は殺した、そして今も殺す。彼らだけでなく、私に逆らう者はだれでも殺す」。

7

Et Menalius, qui ne thurificasse a suis civibus probaretur, oculorum dolorem fingens, ad consessum suorum procedere trepidavit.

PL 11, 912A

またメナリウスは、市民たちに〔偶像に〕香を焚いたと証明されないように、目の痛みを装って、仲間たちの会議の席に出ることをためらった。

Liber I, Caput XIV

第I巻 第XIV章PL 11, 912A
1

Concilii Cirtensis acta. --Hi, et caeteri, quos principes tuos fuisse paulo post docebimus, post persecutionem apud Cirtam civitatem, (quia Basilicae necdum fuerant restitutae) in domum Urbani Carisi consederunt die III Iduum Maiarum, sicut scripta Nundinarii tunc diaconi testantur, et vetustas membranarum testimonium perhibet, quas dubitantibus proferre poterimus.

PL 11, 912A

キルタ会議の記録。――これらの者たちと、ほかの者たち、すなわち彼らが汝の指導者たちであったことを我々が少し後で示す者たちは、迫害ののち、キルタの町で、(聖堂がまだ再建されていなかったので)ウルバヌス・カリシウスの家に、五月のイドゥスの三日前の日に集まった。当時助祭であったヌンディナリウスの記録がそれを証しており、古い羊皮紙の古さもまた証言を与える。疑う者たちには、我々はそれを示すことができる。

2

Harum namque plenitudinem rerum, in novissima parte istorum libellorum, ad implendam fidem adjunximus. Hi episcopi, interrogante Secundo Tigisitano, tradidisse confessi sunt.

PL 11, 913A

実際、これらの事の全容は、信用を全うするために、これらの小冊子の最後の部分に付け加えた。これらの司教たちは、ティギシスのセクンドゥスの尋問に対し、〔聖書を〕引き渡したと告白した。

3

Et cum ipse Secundus a Purpurio increparetur, quod et ipse diu apud stationarios fuerit, et non fugerit, sed dimissus sit; non sine causa dimissum fuisse, nisi quia tradiderat: jam omnes erecti coeperant murmurare.

PL 11, 913A

そしてセクンドゥス自身が、プルプリウスから、自分も長く衛兵のもとにいて、逃げず、釈放されたのだと咎められ、釈放されたのは理由のないことではなく、引き渡したからにほかならない、と言われたとき、もはや全員が立ち上がってざわめき始めていた。

4

Quorum spiritum Secundus metuens, consilium accepit a filio fratris sui Secundo minore, ut talem causam Deo servaret. Consulti sunt qui remanserant, id est, Victor Garbensis, Felix a Rotario, et Nabor a Centurionis.

PL 11, 914A

彼らの気勢を恐れたセクンドゥスは、兄弟の子である年少のセクンドゥスから、そのような案件は神に任せておくようにとの助言を受けた。残っていた者たちに意見が求められた。すなわち、ガルバのウィクトル、ロタリアのフェリクス、ケントゥリオネスのナボルである〔底本は a Rotario / a Centurionis。ミーニュの異読注は、前者をアウグスティヌスに見える Rotaria とし、後者をカルタゴ協議録に「ケントゥリオネスの司教」(episcopus Centurionensis)と見える地とする〕。

5

Ii dixerunt talem causam Domino debere reservari: et dixit Secundus, sedete omnes: tunc dictum est ab omnibus, Deo gratias, et sederunt. Habes ergo, frater Parmeniane, qui manifesto fuerint traditores.

PL 11, 915A

彼らは、そのような案件は主に任せておくべきだと言った。セクンドゥスは「皆、座れ」と言い、そこで皆が「神に感謝」と言って、座った。こうして汝は、パルメニアヌス兄弟よ、誰が明らかに引き渡し者であったかを知っているのである。

Liber I, Caput XV

第I巻 第XV章PL 11, 915A
1

Ex ordinatione Majorini schisma ortum. -- Deinde non post longum tempus, iidem ipsi, tot et tales, ad Carthaginem profecti traditores, thurati homicidae, Majorinum (cujus tu cathedram sedes) post ordinationem Caeciliani ordinaverunt, schisma facientes.

PL 11, 915A

分派はマヨリヌスの叙階から生じた。――それから間もなくして、そのまさに同じ者たち、これほど多く、これほどの者である引き渡し者たち、乳香を捧げた殺人者たちが、カルタゴへ赴き、カエキリアヌスの叙階の後に、マヨリヌス(汝はその座に就いている)を叙階して、分派をつくった。

2

Et quoniam traditionis reos, principes vestros fuisse monstratum est, consequens erit, eosdem fuisse auctores schismatis.

PL 11, 915A

そして、諸君の指導者たちが引き渡しの罪責者であったことはすでに示されたのであるから、彼らこそ分派の首謀者であったということが帰結する。

3

Quae res, ut clara et manifesta esse omnibus possit, ostendendum est, ex qua radice sese usque in hodiernum, erroris protenderint rami, et ex quo fonte rivulus iste maligni liquoris, occulte serpens, usque in tempora nostra manaverit.

PL 11, 915A

この事がすべての人に明白で疑いようのないものとなるように、いかなる根から誤りの枝々が今日に至るまで伸びてきたのか、またいかなる泉から、悪しき液体のこの小川が、ひそかに這い進んで、我々の時代にまで流れ出たのかを、示さねばならない。

4

Dicendum est, unde et ubi et a quibus ortum constet hoc alterum malum; quae convenerint causae; quae fuerint operatae personae; qui auctores hujus mali; qui nutritores; a quibus sint inter partes ab Imperatore postulata judicia; qui sederint judices; ubi sit actum concilium; quae sint prolatae sententiae.

PL 11, 915B

この第二の悪が、どこから、どこで、だれによって生じたと認められるのかを語らねばならない。いかなる原因が重なったのか。いかなる人々が働いたのか。この悪の首謀者はだれで、これを育てた者はだれか。両派のあいだで皇帝に裁判を求めたのはだれか。裁判官として座したのはだれか。会議はどこで行われたか。いかなる判決が下されたか。

5

De divisione agitur: et in Africa, sicut et in caeteris provinciis, una erat Ecclesia, antequam divideretur ab ordinatoribus Majorini, cujus tu haereditariam cathedram sedes.

PL 11, 916A

問題となっているのは分裂である。アフリカでも他の諸属州と同じく、マヨリヌスの叙階者たちによって分けられる前は、教会は一つであった。汝は、そのマヨリヌスの世襲の座に就いている。

6

Videndum est quis in radice cum toto orbe manserit; quis foras exierit; quis cathedram sederit alteram, quae ante non fuerat; quis contra altare altare erexerit; quis ordinationem fecerit, salvo altero ordinato; quis jaceat sub sententia Joannis Apostoli, qui dixit multos Antichristos foras exituros: quia non erant, inquit, nostri, nam si nostri essent, mansissent nobiscum (I Joan. II, 19) .

PL 11, 916A

見極めねばならない。根のうちに全世界とともにとどまったのはだれか。外へ出たのはだれか。以前にはなかった別の座に座したのはだれか。祭壇に対して祭壇を立てたのはだれか。すでに叙階された他方の者が健在であるのに叙階を行ったのはだれか。使徒ヨハネの判決の下に横たわっているのはだれか。ヨハネは、多くの反キリストが外へ出ていくであろうと言った。「彼らは我々のものではなかったからである」と彼は言う、「もし我々のものであったなら、我々とともにとどまったであろう」(一ヨハネ2:19)。

7

Ergo qui in uno cum fratribus manere noluit, haereticos secutus, quasi Antichristus foras exivit.

PL 11, 916A

それゆえ、兄弟たちとともに一つのうちにとどまろうとしなかった者は、異端者に従って、あたかも反キリストのように外へ出ていったのである。

Liber I, Caput XVI

第I巻 第XVI章PL 11, 916B
1

Lucillae adversus Caecilianum rixae. --Hoc apud Carthaginem post ordinationem Caeciliani factum esse, nemo est qui nesciat: per Lucillam scilicet, nescio quam foeminam factiosam: quae ante concussam persecutionis turbinibus pacem, dum adhuc in tranquillo esset Ecclesia, cum correptionem archidiaconi Caeciliani ferre non posset: quae ante spiritalem cibum et potum, os nescio cujus martyris, si tamen martyris, libare dicebatur: et cum praeponeret calici salutari os nescio cujus hominis mortui, et si martyris, sed necdum vindicati, correpta, cum confusione, discessit irata.

PL 11, 916B

ルキラのカエキリアヌスに対する争い。――これがカルタゴで、カエキリアヌスの叙階の後に起こったことは、知らない者がない。すなわち、ルキラという、どこの誰とも知れぬ党派心の強い女によるものである。彼女は、迫害の嵐によって平和が揺るがされる以前、教会がなおも静穏にあった時に、助祭長カエキリアヌスの譴責を受け入れることができなかった。彼女は、霊の食べ物と飲み物の前に、どこの誰とも知れぬ殉教者の――ただし殉教者であるとしてだが――骨〔底本は os。口ではなく「骨」(os, ossis)と取った。ミーニュの注 (83)(84) も、聖遺物に口づけすること(libare=deosculari)と解する〕に口づけをしていたと言われる。そして、救いの杯よりも、どこの誰とも知れぬ死者の骨を、たとえ殉教者であるにせよ、まだその正しさが認められていない〔底本は necdum vindicati。殉教者としての公認がまだ無いの意に取った。ミーニュの注 (87)(88) も、教会によってまだ殉教者の数に入れられていない、の意とする〕者の骨を、先に置いたので、譴責を受け、恥じ入って、怒って去った。

2

Irascenti et docenti, ne disciplinae succumberet, occurrit subito persecutionis enata tempestas.

PL 11, 917A

彼女が怒りつつ、規律に屈するなと説いていたところへ、突如として生じた迫害の嵐が襲いかかった。

Liber I, Caput XVII

第I巻 第XVII章PL 11, 917A
1

Mensurius ad curiam citatus ornamenta Ecclesiae Botro et Celestio commendat. -- Iisdem temporibus Felix quidam diaconus, qui propter famosam nescio quam, de tyranno imperatore tunc factam epistolam, appellatus est, periculum timens, apud Mensurium episcopum delituisse dicitur.

PL 11, 917A

メンスリウスは宮廷に召喚され、教会の飾りをボトルスとケレスティウスに託す。――同じ頃、助祭のフェリクスなる者が、暴君である皇帝について当時出された、何であったか私は知らぬがある中傷の書簡のゆえに咎められ、危険を恐れて、司教メンスリウスのもとに身を隠していたと言われる。

2

Quem cum postulatum Mensurius publice denegaret, relatio missa est: rescriptum venit, ut si Mensurius Felicem diaconum non reddidisset, ad palatium dirigeretur.

PL 11, 917A

メンスリウスが、彼の引き渡しを求められながら公然とこれを拒むと、報告書が送られ、勅答が届いた。もしメンスリウスが助祭フェリクスを引き渡さないならば、宮廷へ送られるべし、というものであった。

3

Conventus non leves patiebatur angustias: erant enim Ecclesiae ex auro et argento quam plurima ornamenta, quae nec defodere terrae. nec secum portare poterat.

PL 11, 918A

召喚された彼は少なからぬ窮地に陥った。教会には金と銀の飾りがきわめて多くあったが、これを地に埋めることも、携えて行くこともできなかったからである。

4

Quae quasi fidelibus, senioribus commendavit, commemoratorio facto, quod cuidam aniculae dedisse dicitur: ita ut si ipse non rediret, reddita pace Christianis, anicula illi daret, quem in episcopali cathedra sedentem inveniret. Profectus causam dixit: jussus est reverti: ad Carthaginem pervenire non potuit.

PL 11, 918A

彼はこれを、いわば忠実な者たちとして、長老たちに託し、覚書を作成した。その覚書をある老女に渡したと言われる。もし自分が戻らなければ、キリスト教徒に平和が戻ったのち、老女は、司教座に座している者を見いだしたなら、その者に〔覚書を〕渡すように、というものであった。彼は出発して弁明したが、戻るよう命じられた。カルタゴには着くことができなかった。

Liber I, Caput XVIII

第I巻 第XVIII章PL 11, 918A
1

Ordinatio Caeciliani in episcopum Carthaginensem, necnon causa atque origo schismatis. --Tempestas persecutionis peracta, et definita est. Jubente Deo, indulgentiam mittente Maxentio, Christianis libertas est restituta.

PL 11, 918A

カエキリアヌスのカルタゴ司教への叙階、ならびに分派の原因と起こり。――迫害の嵐は過ぎ去り、終わった。神が命じ、マクセンティウスが寛容を発して、キリスト教徒に自由が返された。

2

Botrus et Celestius ut dicitur, apud Carthaginem ordinari cupientes, operam dederunt, ut absentibus Numidis, soli vicini Episcopi peterentur, qui ordinationem apud Carthaginem celebrarent.

PL 11, 919A

ボトルスとケレスティウスは、伝えられるところでは、カルタゴで叙階されることを望み、ヌミディアの司教たちが不在のまま、近隣の司教たちだけが呼ばれて、カルタゴで叙階を執り行うよう手を回した。

3

Tunc suffragio totius populi Caecilianus eligitur: et manus imponente Felice Autumnitano , episcopus ordinatur. Botrus et Celestius de spe sua dejecti sunt. Brevis auri et argenti sedenti Caeciliano, sicuti delegatum a Mensurio fuerat, traditur, adhibitis testibus.

PL 11, 919A

そのとき全民衆の賛同によってカエキリアヌスが選ばれ、アプトゥンガのフェリクス〔底本の綴りは Autumnitanus。ミーニュの注 (3) は、全写本とフェリクスの雪冤記録がこの形をとり、アウグスティヌスは Aptugnensis、オプタトゥスの刊本は Aptungitanus とすると注し、アプトゥンガと同じ町とする〕が手を置いて、司教に叙階された。ボトルスとケレスティウスは望みを砕かれた。座に着いたカエキリアヌスに、メンスリウスが託していたとおり、金銀の目録が証人立ち会いのもとで渡された。

4

Convocantur supra memorati seniores, qui faucibus avaritiae commendatam ebiberant praedam. Cum reddere cogerentur, subduxerunt communioni pedem.

PL 11, 919A

先に述べた長老たちが呼び集められた。彼らは預けられた獲物を貪欲の喉で飲み干していた。返すよう迫られると、交わりから足を引いた。

5

Non minus et ambitores, quibus et ordinari non contigit: necnon et Lucilla, quae jamdudum ferre non potuit disciplinam: cum omnibus suis potens et factiosa foemina, communioni misceri noluit. Sic tribus convenientibus causis et personis, factum est, ut malignitas haberet effectum.

PL 11, 919B

叙階にあずかれなかった野心家たちも同様であり、また、とうの昔に規律に耐えられなかったルキラも、有力で党派心の強い女として、自分の一党とともに、交わりに加わることを望まなかった。こうして、三つの原因と人物が合致して、悪意が実を結ぶことになった。

Liber I, Caput XIX

第I巻 第XIX章PL 11, 920A
1

Illicita ordinatio Majorini contra Caecilianum, ab episcopis Numidiae. --Schisma igitur illo tempore confusae mulieris iracundia peperit, ambitus nutrivit, avaritia roboravit. Ab his tribus personis contra Caecilianum causae confictae sunt, ut vitio diceretur.

PL 11, 920A

ヌミディアの司教たちによる、カエキリアヌスに対するマヨリヌスの不法な叙階。――こうして分派は、あの時、取り乱した女の怒りが産み、野心が育て、貪欲が強めた。この三者によって、カエキリアヌスに対する口実が作り上げられ、彼の叙階に瑕疵があると言われるようにされた〔vitio は叙階に瑕疵があったことを言うと取った〕。

2

Ad secundum Tigisitanum missum est, ut Carthaginem veniretur: proficiscuntur omnes supra memorati traditores, suscepti hospitio ab avaris, ab ambitoribus, ab iratis: non a catholicis, quorum petitione Caecilianus fuerat ordinatus.

PL 11, 920A

ティギシスのセクンドゥスのもとへ使いが遣わされ、カルタゴへ来るようにとされた。先に挙げた引き渡し者たちはみな出発し、貪欲な者、野心家、怒れる者たちの歓待を受けた。カエキリアヌスがその請願によって叙階された公同の教会の人々の歓待ではなかった。

3

Interea ad Basilicam, ubi cum Caeciliano tota civica frequentia fuerat, nullus de supradictis accessit.

PL 11, 920A

その間、カエキリアヌスとともに市民の全体が集まっていた聖堂へ、先に挙げた者たちは一人も近づかなかった。

4

Tunc a Caeciliano mandatum est: « Si est quod in me probetur, exeat accusator et probet. » Illo tempore a tot inimicis nihil in eum potuit confingi: sed de ordinatore suo, quob ab iis falso traditor diceretur, meruit infamari.

PL 11, 920A

そのときカエキリアヌスは伝えさせた。「私について証明できることがあるなら、告発者は出て来て証明せよ」。あれほど多くの敵から、当時、彼に対して何も作り上げることができなかった。ただ、彼の叙階者について、その者が彼らによって偽って引き渡し者と言われたために〔底本は quob。quod と読む。ミーニュの注 (15) もこの句を quod と引く〕、彼は悪評を被るに至った。

5

Iterum a Caeciliano mandatum est, ut si Felix in se, sicut illi arbitrabantur, nihil contulisset, ipsi tanquam adhuc diaconum ordinarent Caecilianum.

PL 11, 920B

再びカエキリアヌスは伝えさせた。もしフェリクスが、彼らの考えたとおり、自分に何も授けていなかったのなら、彼ら自身が、カエキリアヌスをなお助祭であるかのように、あらためて叙階せよ、と。

6

Tunc Purpurius solita malitia fretus, quasi et Caecilianus filius sororis ejus esset, sic ait: « Exeat huc quasi imponatur illi manus in episcopatu, et quassetur illi caput de poenitentia.

PL 11, 921A

そのとき、プルプリウスは、いつもの悪意を頼みとし、あたかもカエキリアヌスもまた自分の姉妹の子であるかのように〔プルプリウスはキルタの会議で姉妹の子らを殺したと責められている(第1巻第13章)。カエキリアヌスも同じように扱おうとしたことを言う〕、こう言った。「ここへ出て来い。司教職のために手を置かれるかのようにして、悔い改めのために頭を打ち砕かれるがよい」〔底本はここに引用の閉じを欠く。ここで閉じた〕。

7

His rebus compertis, tota Ecclesia Caecilianum retinuit, ne se latronibus tradidisset. Illo tempore aut reus de sede debebat expelli, aut communicari debuit innocenti.

PL 11, 922A

これらの事が明らかになると、教会全体はカエキリアヌスを留め置いた。彼が盗賊どもに自らを引き渡すことのないようにである。あのとき、被告は座から追い出されるべきであったか、さもなくば、無実の者と交わりを持つべきであった。

8

Conferta erat Ecclesia populis: plena erat cathedra episcopalis: erat altare loco suo, in quo pacifici episcopi retro temporis obtulerant, Cyprianus, Lucianus et caeteri.

PL 11, 922A

教会は民衆で満ちあふれ、司教の座は〔座る者で〕満ちていた。祭壇は自らの場所にあり、そこで以前の時代に平和を保つ司教たち、キュプリアヌス、ルキアヌス、その他の者たちが献げてきた。

9

Sic exitum est foras, et altare contra altare erectum est: et ordinatio illicite celebrata est: et Majorinus, qui lector in diaconio Caeciliani fuerat, domesticus Lucillae, ipsa suffragante, episcopus ordinatus est a traditoribus, qui in concilio Numidiae (ut superius diximus) crimina sua sibi confessi sunt, et indulgentiam sibi invicem tribuerunt.

PL 11, 923A

こうして外へ出て行き、祭壇に対して祭壇が立てられ、叙階は不法に執り行われた。カエキリアヌスの助祭職のもとで朗読者であったマヨリヌス、ルキラの家付きの者が、彼女の後押しによって、引き渡し者たちによって司教に叙階された。この者たちは、(先に述べたとおり)ヌミディアの会議で自分たちの罪を互いに告白し、互いに赦しを与え合った者である。

10

Manifestum est ergo, exiisse de Ecclesia et ordinatores qui tradiderunt, et Majorinum, qui ordinatus est.

PL 11, 923A

したがって、教会から出て行ったのは、引き渡しを行った叙階者たちと、叙階されたマヨリヌスであることは明らかである。

Liber I, Caput XX

第I巻 第XX章PL 11, 923A
1

Litterae episcoporum Numidiae adversus Felicem ordinatorem Caeciliani. --Interea de suorum criminum fonte, qui apud eos multorum flagitiorum venis exuberaverat, unum traditionis convicium in ordinatorem Caeciliani derivandum esse putaverunt: providentes quod fama duas res similes uno tempore loqui non posset; ut crimina in silentium mitterent sua, vitam infamare conati sunt alienam: et cum possent ipsi ab innocentibus argui, innocentes arguere studuerunt, mittentes ubique litteras livore dictante conscriptas, quas inter caeteros actus habemus in posterum.

PL 11, 923A

ヌミディアの司教たちがカエキリアヌスの叙階者フェリクスを攻撃する書簡。――その間に彼らは、自分たちの罪の源泉から、彼らのもとで多くの恥ずべき行いの脈となってあふれていたものから、引き渡しという非難をただ一つ、カエキリアヌスの叙階者に向けて流し込むべきだと考えた。世評は似通った二つの事を同時に語れないと見通していたのである。そこで自分たちの罪を沈黙のうちに葬るために、他人の生き方を貶めようと企てた。そして自分たちこそ無実の者たちから咎められうるのに、無実の者たちを咎めることに熱中し、妬みの命じるままに書かれた書簡をあらゆる所へ送った。それらの書簡を、我々は他の記録とともに、後で用いるために持っている。

2

Adhuc Carthagine positi praecesserunt se epistolis suis, ut rumoribus falsis cunctorum auribus insererent mendacium, sparsa fama per populos: et dum de uno celebrata sunt falsa, supra dictorum verissima crimina sub silentio latuerunt.

PL 11, 924A

なおカルタゴにいる間にも、彼らは書簡によって先回りし、偽りの噂によってすべての人の耳に虚偽を植えつけ、風聞を民のあいだにまき散らした。一人について偽りが言いふらされるあいだに、先に述べた者たちのまことに真実な罪は、沈黙のうちに隠れていた。

3

Frequenter solet erubesci de crimine: sed illo tempore non fuit cui erubesceretur: quia praeter paucos catholicos, peccaverant universi; et quasi imago fuerat innocentiae, inter multos nefas admissum.

PL 11, 924A

人は罪を恥じて赤面することがよくある。しかしそのときには、恥じ入る相手がいなかった。少数の公同の者を除いて、全員が罪を犯していたからである。多くの者のあいだで犯された不正は、無垢の似姿のようなものになっていた。

4

Parum erat traditionis facinus, quod per Donatum Masculitanum et caeteros supradictos constabat admissum: etiam ingens flagitium schismatis traditioni junxerunt.

PL 11, 924B

マスクラのドナトゥス〔Masculitanus。ミーニュの注 (48) によれば、ヌミディアの町マスクラ(Mascula)の人〕と、先に述べた他の者たちを通して犯されたことが明らかな、引き渡しという凶行だけでは足りなかった。彼らは引き渡しに、分派という巨大な恥ずべき行いまで結びつけたのである。

Liber I, Caput XXI

第I巻 第XXI章PL 11, 925A
1

Quam grave schismatis malum, cujus rei sunt Donatistae. --Vides ergo, frater Parmeniane, haec duo crimina tam mala, tam gravia, traditionis et schismatis, ad tuos principes pertinere.

PL 11, 925A

分派の悪がいかに重いか、ドナトゥス派はその咎を負う者である。――パルメニアヌス兄弟よ、汝は見ているであろう、引き渡しと分派というこれら二つの罪、かくも悪くかくも重い罪が、汝の長たちに帰することを。

2

Agnosce vel sero, incurrisse te in tuos, dum insectaris alienos; et cum priores tuos constet operatos esse hoc alterum nefas, etiam vos sceleratis vestigiis, sequi laboratis: ut quod illi priores in titulo schismatis fecerant, et vos jamdudum fecisse et nunc facere videamini.

PL 11, 925A

遅まきながらでも悟れ、汝は他人を責めているうちに、自分の者たちに襲いかかっていたのである。汝の先人たちがもう一つの不法〔分派〕を行ったことが知られている以上、諸君もまた、罪深い足跡をたどろうと励んでいる。かの先人たちが分派の名のもとにしたことを、諸君もとうにしたし、今もしていると見られるように。

3

Illi ruperunt suis temporibus pacem: vos exterminatis unitatem. De parentibus vestris et de vobis merito dici potest, caecus caecum si duxerit, utrique in foveam cadunt (Matth. XV, 14) .

PL 11, 925A

彼らは、その時代に平和を破った。諸君は一致を追い出している。諸君の親たちと諸君について、こう言うのがふさわしい。「盲人が盲人を導けば、二人とも穴に落ちる」(マタイ15:14)。

4

Oculos patrum vestrorum furiosus excaecaverat livor, aemulatio vestros orbavit. Schisma summum malum esse et vos negare minime poteritis.

PL 11, 925B

狂った妬みが諸君の父たちの目を盲いさせ、張り合いが諸君の目を奪った。分派が最大の悪であることは、諸君もまず否定できまい。

5

Et tamen Dathan et Abiron et Core, perditos magistros vestros, sine trepidatione estis imitati: nec ponere ante oculos voluistis, hoc malum et verbis Dei esse prohibitum, et admissum graviter vindicatum.

PL 11, 926A

それにもかかわらず、諸君は、滅びた師であるダタン、アビラム、コラを、恐れもなく真似た。この悪が神の言葉によって禁じられ、犯されれば厳しく罰せられたことを、目の前に置こうともしなかった。

6

Deinde esse distantiam delictorum, aut remissio testatur aut poena. Denique inter caetera praecepta etiam haec tria jussio divina prohibuit: Non occides, non ibis post deos alienos, et in capitibus mandatorum, non facies schisma.

PL 11, 926A

次に、罪のあいだに隔たりがあることは、赦しか罰かが証している。さて、ほかの掟のなかでも、神の命令はこれら三つをも禁じた。「殺してはならない」「他の神々の後に従ってはならない」、そして掟の主要な項目のなかに、「分派を作ってはならない」と。

7

Videamus de his tribus, quid oportuit puniri, et quid meruit relaxari. Parricidium principale delictum est; et tamen Cain nec reus a Deo percutitur, sed occisus insuper vindicatur (Genes. IV) .

PL 11, 926A

この三つについて、何が罰せられるべきであり、何が赦されるに値したかを見よう。親族殺しは第一の罪である。それでもカインは、罪ある身でありながら神に打たれず、そればかりか、殺されたなら〔カインのために〕報復がなされるとされた(創世記4)。

8

In Ninive civitate hominum numero centum viginti millia sacrilega, quae deos alienos sequi videbantur: post iracundiam Dei, et nuntium Jonae prophetae, jejunium parvi temporis et oratio indulgentiam meruit (Jonae III) .

PL 11, 926A

ニネベの町には、他の神々に従うと見えた冒瀆の者が、数にして十二万人いた。神の怒りと預言者ヨナの告知ののち、短い期間の断食と祈りが赦しを得た(ヨナ3)。

9

Videamus si aliquid tale consecuti sunt hi qui populos Dei primitus ausi sunt scindere. Tot millibus filiorum Israel, quorum a cervicibus divina providentia jugum servile dejecerat, Aaron sanctum unum praefecerat sacerdotem (Num. XVI) .

PL 11, 927A

では、神の民をはじめて引き裂こうと敢えてした者たちが、何かそのようなものを得たか見よう。神の摂理がその首から奴隷の軛を取り去った幾千ものイスラエルの子らの上に、アロンを唯一の聖なる祭司として立てていた(民数記16)。

10

Sed cum ministri ejus sacerdotium non sibi debitum concupiscentes, seducta parte populi illicite invaderent, ritum imitati sacrorum, ducentos, et quod excurrit, ministros secum perituros, cum thuribulis in fronte seducti populi posuerunt: Deus cui displicet schisma, hoc libenter videre non potuit.

PL 11, 927A

ところがその奉仕者たちが、自分たちにふさわしくない祭司職を欲して、民の一部を惑わして不法に奪い取り、聖なる儀式をまねて、自分とともに滅びる二百人余りの奉仕者を、香炉を持たせて、惑わされた民の先頭に立てたとき、分派を嫌う神は、これを喜んで見ていることができなかった。

11

Indixerant quodammodo Deo bellum, quasi esset alter Deus, qui alterum acciperet sacrificium. Igitur Deus pro neglectis mandatis suis iratus est ira magna, et quod in sacrilegos et parricidam non fecerat, in schismaticos fecit.

PL 11, 927A

彼らはいわば神に戦いを宣したのである。あたかも、もう一つの生贄を受ける別の神がいるかのように。それゆえ神は、蔑ろにされた自らの掟のゆえに大いに怒り、冒瀆者や親族殺しにはしなかったことを、分派の者たちにはした。

12

Stabat ministrorum acies et multitudo sacrilega, cum interdictis sacrificiis suis illico peritura; negatum et subductum est poenitentiae tempus, quia non talis erat culpa quae veniam mereretur.

PL 11, 927B

奉仕者たちの戦列と冒瀆の群衆は立っていた。禁じられたその生贄とともに、たちまち滅びる身となって。悔悛の時は拒まれ、取り去られた。赦しに値するような咎ではなかったからである。

13

Mandata est terrae fames: statim fauces suas in populi divisores aperuit, et contemptores mandatorum Dei, avido ore absorbuit. Intra momenti spatium, ad transglutiendos praedictos terra patuit, rapuit, clausa est.

PL 11, 927B

大地に飢えが命じられた〔fames の係りは定かでない。大地が飢えて貪るよう命じられた、の意と取った〕。ただちに大地は、民を分けた者たちに向かって口を開き、神の掟を侮る者たちを貪欲な口で呑み込んだ。ほんの束の間のうちに、先に述べた者たちを呑み込むために大地は開き、さらい、閉じた。

14

Et ne beneficium de mortis compendio consequi viderentur, dum non essent digni vivere, iis nec mori concessum est: tartareo carcere subito clausi, ante sunt sepulti quam mortui.

PL 11, 928A

そして、死の近道から恩恵を得たと見えないように、生きるにふさわしくない彼らには、死ぬことも許されなかった。タルタロスの牢獄に突然閉じ込められ、死ぬより先に葬られたのである。

15

Et miramini vobis aliquid tale aspere factum, qui schisma aut facitis aut colitis, cum videatis quid magistri primi schismatis pati meruerunt. An quia cessat talis modo vindicta, ideo tibi cum tuis vindicas innocentiam?

PL 11, 928A

そして諸君は、自らにそのような厳しいことが行われた〔マカリウスの時代の弾圧を指すと取った〕と驚くのか。分派を行い、あるいは育てている諸君が、分派の最初の師たちがどんな目に遭うに値したかを見ていながら。いまはそのような報復がやんでいるからといって、汝は、自分の者たちとともに無垢を主張するのか。

16

Deus in singulis rebus exemplorum posuit formam; ut sit quod imputet imitantibus: prima peccata ad exemplum praesens poena compressit, secunda judicio reservabit.

PL 11, 928A

神は個々の事柄に見本の型を置いた。それは、真似る者たちに咎として帰すべきものがあるようにするためである。最初の罪は、見せしめのために現在の罰で押さえ、二度目の罪は、裁きのために取っておく。

17

Quid ad haec dicturi estis, qui schisma, usurpato Ecclesiae nomine, et occulte nutritis, et impudenter defenditis?

PL 11, 928A

これらに対して、諸君は何を言うつもりか。教会の名を奪い取って、分派をひそかに育み、恥知らずにも弁護している諸君は。

Liber I, Caput XXII

第I巻 第XXII章PL 11, 928B
1

Litterae episcoporum partis Donati ad Constantinum imper. quibus sibi petunt dari judices. -- Sed quia audio aliquos de societate tua, litigandi studio chartas habere nescio quas; quaerendum est, quibus sit accommanda fides, quae cum ratione concordent, quae cum veritate confibulent?

PL 11, 928B

ドナトゥス派の司教たちが、裁判官を与えられるよう皇帝コンスタンティヌスに宛てた書簡。――だが、汝の仲間の幾人かが、争いを好むあまり何やら書面を持っていると聞くので、どの書面に信を置くべきか〔底本は accommanda。accommodanda と読む〕、どれが理に合い、どれが真理と結びつくのかを問わねばならない。

2

Vestrae, si sunt aliquae, mendaciis forte videantur aspersae. Nostras chartas probant et conflictus causarum, et contentiones partium, et exitus judiciorum, et epistolae Constantini.

PL 11, 929A

諸君のものは、もしあるとしても、おそらく虚偽をふりかけられたように見えよう。我々の書面を裏づけているのは、訴訟の争点の衝突、党派の争い、裁判の結末、そしてコンスタンティヌスの書簡である。

3

Nam quod de nobis dicitis, quid Christianis cum regibus? aut quid episcopis cum palatio? Si nota est nosse reges, vos tota perfundit invidia.

PL 11, 929A

「キリスト教徒と王とに何の関わりがあるか。司教と宮廷に何の関わりがあるか」と、我々について諸君は言う。だが、王たちを知ることが汚名であるのなら、諸君こそ頭から非難〔invidia は「嫉み」とも取れる〕を浴びている。

4

Nam majores vestri, Lucianus, Dignus, Nasutius, Capito, Fidentius, et caeteri imperatorem Constantinum, harum rerum adhuc ignarum, his precibus rogaverunt: quarum exemplum infra scriptum est: Rogamus te, Constantine optime imperator, quoniam de genere justo es, cujus Pater inter caeteros imperatores persecutionem non exercuit, et ab hoc facinore immunis est Gallia.

PL 11, 929A

事実、諸君の先人たち、ルキアヌス、ディグヌス、ナスティウス、カピト、フィデンティウスらは、これらのことをまだ知らなかった皇帝コンスタンティヌスに、次の願いを差し出した。その写しは以下に記されている。「最善の皇帝コンスタンティヌスよ、我々はあなたに願う。あなたは義しい血筋の出であり、その父は他の皇帝たちのうちで迫害を行わず、ガリアはこの凶行から免れているからである。」

5

Nam in Africa inter nos et caeteros episcopos contentiones sunt; petimus ut de Gallia nobis judices dari praecipiat pietas tua. Datae a Luciano, Digno, Nasutio, Capitone, Fidentio et caeteris episcopis partis Donati.

PL 11, 930A

「アフリカでは我々と他の司教たちとのあいだに争いがある。あなたの敬虔が、ガリアから我々に裁判官を与えるよう命じることを願う」。ルキアヌス、ディグヌス、ナスティウス、カピト、フィデンティウスおよびドナトゥス派の他の司教たちによって提出された。

Liber I, Caput XXIII

第I巻 第XXIII章PL 11, 930A
1

Responsio Constantini. Dati ab eo judices qui Romae conveniant. -- Quibus lectis, Constantinus pleno livore respondit. In qua responsione et eorum preces prodidit, dum ait: » Petitis a me in saeculo judicium, cum ego ipse Christi judicium expectem.

PL 11, 930A

コンスタンティヌスの答え。彼によって、ローマで集まるべき裁判官が与えられる。――これらの書簡が読まれると、コンスタンティヌスは妬みに満ちて答えた。その答えの中で彼は、彼らの願いをも暴露して、こう言っている。「諸君は私に、この世における裁きを求める。私自身はキリストの裁きを待っているというのに。」〔底本には引用の閉じがないが、引用部はイタリックで組まれ、expectem で終わる。ここで閉じた〕

2

Et tamen dati sunt judices, Maternus ex Agrippina civitate, Reticius ab Augustoduno civitate, Marinus Arelatensis. Ad urbem Romam ventum est ab his tribus Gallis, et ab aliis quindecim Italis.

PL 11, 930A

それでも裁判官は与えられた。アグリッピナ市のマテルヌス、アウグストドゥヌム市のレティキウス、アレラテのマリヌスである。この三人のガリア人と、ほかのイタリア人十五人とが、ローマ市に赴いた。

3

Convenerunt in domum Faustae in Laterano , Constantino quater et Licinio ter consulibus, sexto nonas Octobris die, sexta feria.

PL 11, 931A

彼らはラテラノにあるファウスタの家に集まった。コンスタンティヌス4回目とリキニウス3回目の執政官の年、10月のノーナエの六日前、金曜日のことである。

4

Cum consedissent Miltiades episcopus urbis Romae, et Reticius et Maternus et Marinus episcopi Gallicani: et Merocles a Mediolano, Florianus a Sinna, Zoticus a Quintiano, Stennius ab Arimino, Felix a Florentia Tuscorum, Gaudentius a Pisis, Constantius a Faventia, Proterius a Capua, Theophilus a Benevento, Sabinus a Terracina, Secundus a Praeneste, Felix a tribus Tabernis, Maximus ab Ostia, Evandrus ab Ursino, Donatianus a Foro Claudii.

PL 11, 931A

ローマ市の司教ミルティアデスと、ガリアの司教であるレティキウス、マテルヌス、マリヌス、そしてミラノのメロクレス、シンナ〔底本の綴りは Sinna。ミーニュの注 (95) は、写本では Cinna、ボードゥアンは Cesena と直したとし、あるいは Aesina(イェージ)か Pinna かとする〕のフロリアヌス、クィンティアヌムのゾティクス、アリミヌムのステンニウス、トスカナのフロレンティアのフェリクス、ピサのガウデンティウス、ファウェンティアのコンスタンティウス、カプアのプロテリウス、ベネウェントゥムのテオフィルス、テッラキナのサビヌス、プラエネステのセクンドゥス、トレス・タベルナエのフェリクス、オスティアのマクシムス、ウルシヌム〔底本の綴りは Ursino。ミーニュの注 (98) は、ウンブリアの町ウルビヌム(Urbino)かとする〕のエウァンドルス、フォルム・クラウディイのドナティアヌスが、席に着いたとき〔文は主文を欠いたまま章が終わる〕。

Liber I, Caput XXIV

第I巻 第XXIV章PL 11, 932A
1

Concilii Romani sententia in gratiam Caeciliani. --His decem et novem consedentibus episcopis, causa Donati et Caeciliani in medium missa est. A singulis in Donatum sunt hae sententiae latae.

PL 11, 932A

ローマ会議のカエキリアヌスに有利な判決。――これら十九人の司教が着座すると、ドナトゥスとカエキリアヌスの案件が中央に出された。一人一人によって、ドナトゥスに対して次の判決が下された。

2

Quod confessus sit rebaptizasse , et episcopis lapsis manum imposuisse; quod ab Ecclesia alienum est. Testes inducti a Donato, confessi sunt se non habere quod in Caecilianum dicerent.

PL 11, 932A

すなわち、彼が再洗礼を行い、堕落した司教たちに按手したと自ら認めたということであり、それは教会にとって異質なことである。ドナトゥスによって連れてこられた証人たちは、カエキリアヌスに対して言うべきことは何もないと認めた。

3

Caecilianus omnium supra memoratorum sententiis innocens est pronuntiatus: etiam Miltiadis sententia, qua judicium clausum est his verbis: « Cum constiterit Caecilianum, ab iis qui cum Donato venerunt, juxta professionem suam non accusari: nec a Donato convictum esse in aliqua parte constiterit: suae communioni ecclesiasticae integro statu retinendum merito esse censeo.

PL 11, 933A

カエキリアヌスは、前に挙げた者たち全員の判決によって無罪と宣告された。ミルティアデスの判決もそうであり、その判決によって裁きは次の言葉で締めくくられた。「ドナトゥスと共に来た者たちによって、彼ら自身の申し立てのとおり、カエキリアヌスが告発されておらず、またドナトゥスによって何らかの点で有罪と証明されたこともないと明らかになった以上、彼はその教会の交わりに完全な状態で保たれるべきであると、私は当然に判断する。」〔底本は引用の閉じを欠くが、引用部はイタリックで censeo まで組まれ、章もそこで終わる。ここで閉じた〕

Liber I, Caput XXV

第I巻 第XXV章PL 11, 934A
1

Appellatio Donati a judicio Romano, quomodo a Constantino excepta. --Sufficit ergo et Donatum tot sententiis esse percussum, et Caecilianum tanto judicio esse purgatum.

PL 11, 934A

ドナトゥスのローマの裁きからの上訴と、それをコンスタンティヌスがどう受けたか。――こうして、ドナトゥスがこれほど多くの判決によって打たれ、カエキリアヌスがこれほど大きな裁きによって潔白とされたことで十分である。

2

Et tamen Donatus appellandum esse ab episcopis credidit. « Ad quam appellationem Constantinus imperator sic respondit: O rabida furoris audacia! sicut in causis gentilium fieri solet, appellationem interposuerunt.

PL 11, 934A

それにもかかわらず、ドナトゥスは司教たちの判決に対して上訴すべきだと考えた。この上訴に対して皇帝コンスタンティヌスはこう答えた。「ああ、怒り狂う大胆さよ。異教徒たちの訴訟でなされるのが常であるように、彼らは上訴を持ち出した」〔底本は Ad quam appellationem の前に « を置き、閉じていない。ミーニュの異読注 a によれば、O rabida 以下がコンスタンティヌスの書簡の言葉なので、そこを引用とした〕

Liber I, Caput XXVI

第I巻 第XXVI章PL 11, 935A
1

Quid post synodum Romanam in Africa gestum. -- Eodem tempore idem Donatus petiit, ut ei reverti licuisset, et nec ad Carthaginem accederet. Tunc a Filumino, suffragatore ejus, imperatori suggestum est, ut bono pacis Caecilianus Brixiae retineretur: et factum est.

PL 11, 935A

ローマ会議の後にアフリカで行われたこと。――同じ時に、そのドナトゥスは、帰還することを許してほしい、ただしカルタゴには近づかない、と願い出た。そこで、彼を支持するフィルミヌス〔底本は Filumino(奪格)。ミーニュの異読注は、カルタゴ協議録では Philomenus(フィロメヌス)とする〕によって皇帝に、平和の善のためにカエキリアヌスをブリクシアに留めおくようにと進言され、そのとおりになった。

2

Tunc duo episcopi ad Africam missi sunt Eunomius et Olympius . Venerunt, et apud Carthaginem fuerunt per dies quadraginta, ut pronuntiarent ubi esset.

PL 11, 935A

そこで二人の司教、エウノミウスとオリュンピウスがアフリカに遣わされた。彼らは来て、カルタゴに四十日間とどまり、〔公同の教会が〕どこにあるかを宣告しようとした。

3

Catholica. « Hoc seditiosa pars Donati fieri passa non est: de studio partium strepitus quotidiani sunt habiti: novissima sententia eorumdem episcoporum Eunomii et Olympii talis legitur; ut dicerent illam esse Catholicam, quae esset in toto orbe terrarum diffusa, et sententiam decem et novem episcoporum jamdudum datam, dissolvi non posse.

PL 11, 935A

公同の教会〔ミーニュは Catholica. を前の文に続けて刷っており(ubi esset Catholica「公同の教会がどこにあるか」)、ここに切れ目はない。本サイトの節の切れ目は翻刻に従ったため、この語がこの節の頭に来る〕。「騒擾を好むドナトゥス派は、これが行われることを許さなかった。党派心から、毎日騒ぎが起こされた。上記の司教エウノミウスとオリュンピウスの最終の判定は、次のように読める。すなわち、全世界に広がっているものこそ公同の教会であると宣告し、十九人の司教たちが先に下した判定は覆すことができない、というものである」〔底本は « で引用を開くだけで、閉じる箇所が刷られていない。報告された判定の文はイタリックで posse まで組まれているので、この節の終わりで閉じた〕。

4

Sic communicaverunt clero Caeciliani, et reversi sunt. De iis rebus habemus volumina actorum, quod si quis voluerit, in novissimis partibus legat. Cum haec fierent, Donatus ultro prior ad Carthaginem redit. Hoc audito, Caecilianus ad suam plebem properavit.

PL 11, 936A

こうして彼らはカエキリアヌスの聖職者たちと交わりを結び、帰って行った。これらのことについて、我々は記録の巻を所持している。望む者があれば、最後の部分で読むがよい。これが行われていたとき、ドナトゥスは自ら進んで先にカルタゴに戻った。これを聞いて、カエキリアヌスは自分の民のもとへ急いだ。

5

Hoc modo iterum renovellatae sunt partes. Constat tamen et Donatum tot sententiis esse percussum, et Caecilianum innocentem totidem sententiis pronuntiatum.

PL 11, 936A

このようにして、党派は再び新たにされた。しかし、ドナトゥスがこれほど多くの判定によって打たれ、カエキリアヌスが同じ数の判定によって無罪と宣告されたことは、周知である。

Liber I, Caput XXVII

第I巻 第XXVII章PL 11, 937A
1

Purgatio Felicis ordinatoris Caeciliani. -- Sed quia in ipsa causa jamdudum in Catholica duorum videbantur laborare personae, et ordinati et ordinatoris: postquam ordinatus in urbe purgatus est, et purgandus adhuc remanserat ordinator.

PL 11, 937A

カエキリアヌスを叙階した者フェリクスの身の潔白の審理。――ところで、公同の教会では、この事件において早くから二人の人物、すなわち叙階された者と叙階した者が苦境にあると見られていた。叙階された者はローマで潔白とされたが、叙階した者はなお潔白の審理を受けるべく残っていた。

2

Tunc Constantinus ad Aelianum Proconsulem scripsit, ut remotis necessitatibus publicis, de vita Felicis Autumnitani publice quaereretur. Sedit is cui erat indictum .

PL 11, 937A

そこでコンスタンティヌスは総督アエリアヌスに書き送り、公務の差し障りを除いて、アプトゥンガのフェリクス〔底本は Autumnitani。アプトゥンガの人と読む。ミーニュの注 (41) は彼を Felix Aptungitanus と呼ぶ〕の生涯について公開で調べさせた。命を受けた者が席に着いた。

3

Inducti sunt Claudius Saturianus, curator Reipublicae, qui fuit tempore persecutionis in civitate Felicis, et curator praesentis tunc temporis quando causa flagitabatur, Callidius Gratianus, et Magistratus Alfius Caecilianus, sed et Superius stationarius perductus, et Ingentius scriba publicus, pependit sub metu imminentium tormentorum.

PL 11, 937A

引き出されたのは、迫害の時にフェリクスの都市にいた市の監督官クラウディウス・サトゥリアヌス、また事件が追及された当時の現職の監督官カッリディウス・グラティアヌス、政務官アルフィウス・カエキリアヌスであり、さらに守備兵〔stationarius は駐屯の兵ないし警吏と取った〕スペリウス〔Superius は人名と取った〕も連れて来られ、公の書記インゲンティウスは差し迫る拷問への恐れのなかで吊るされた〔pependit は拷問台に吊るされたと取った〕。

4

Responsis omnium nihil tale inventum est in vita Felicis episcopi, propter quod ordinare non potuisset.

PL 11, 938A

すべての者の答えから、司教フェリクスの生涯には、彼が叙階を行えなかったと言えるような事柄は何も見いだされなかった。

5

Habetur volumen actorum, in quo continentur praesentium nomina, qui fuerant in causa Claudii Saturiani curatoris, et Caeciliani magistratus, et Superii stationarii, et scribae Ingentii, et Solonis officialis publici ipsius temporis.

PL 11, 938A

議事録の巻が保管されており、そこには、この事件に居合わせた者たちの名、すなわち監督官クラウディウス・サトゥリアヌス、政務官カエキリアヌス、守備兵スペリウス、書記インゲンティウス、当時の公の役人ソロの名が収められている。

6

Post quorum responsa, a supra memorato proconsule haec pars sententiae dicta est: Felicem autem religiosum episcopum, liberum esse ab exustione instrumentorum manifestum est, cum nemo in eum aliquid probare potuerit, quod religiosissimas scripturas tradiderit vel exusserit.

PL 11, 938A

彼らの答えのあと、前述の総督によって判決のこの一部が述べられた。「敬虔な司教フェリクスが文書の焼却の罪を免れていることは明白である。なぜなら、彼について、いとも敬虔な聖書を引き渡した、あるいは焼いたと、誰も何事も証明しえなかったからである。」

7

Omnium enim interrogatio suprascriptorum manifesta est, nullas scripturas deificas, vel inventas, vel corruptas, vel incensas fuisse.

PL 11, 938A

「前記のすべての者への尋問から、神聖な文書は、見つかったことも、損なわれたことも、焼かれたこともなかったことが明白だからである。」

8

Hoc actis continetur, quod Felix episcopus religiosus, illis temporibus, neque praesens fuerit, neque conscientiam accommodaverit, neque aliquid tali fieri jusserit. Unde pulsa atque extersa infamia, cum ingenti laude de illo judicio recessit.

PL 11, 938B

「議事録に収められているのは次のことである。敬虔な司教フェリクスは、あの時期にその場におらず、同意を与えもせず、そのようなことをなすよう命じもしなかった。」〔判決の引用の終わりは底本に示されていない。ここまでと取った〕それゆえ悪評は払われ、拭い去られ、彼は大いなる称賛を得てその裁きの場から退いた。

9

Jamdudum opinionis incertae, et inter caligines, quas livor et invidia exhalaverat, latere veritas videbatur. Sed etiam omnis scriptura memorata, et actorum voluminibus, et epistolis commemoratis aut lectis revelata est.

PL 11, 939A

かねてより世評は定まらず、妬みと嫉みが吐き出した闇のただなかに真理は隠れているかに見えた。だが、言及された文書はすべて、議事録の巻と、言及され、あるいは読まれた書簡によって、明らかにされたのである。

Liber I, Caput XXVIII

第I巻 第XXVIII章PL 11, 939A
1

Conclusio hujus libri primi. --Vides, frater Parmeniane, in Catholicos traditorum nomine falso objecto, frustra esse inventum, mutans videlicet personas, et transferens merita: clausisti oculos, ne parentes tuos reos agnosceres: aperuisti eos, ut innocentes et indignos crimini copulares.

PL 11, 939A

この第一巻の結び。――パルメニアヌス兄弟よ、汝は見ている。公同の者たちに対して引き渡し者という名を偽って投げつけたことが、空しく案出されたものにすぎないことを〔frustra esse inventum は「空しいと判明した」とも読める〕。汝はすなわち人物を入れ替え、功罪を移し替えたのである。汝は、先祖たちが罪ある者だと認めないように目を閉じ、無実の者たち、罪にふさわしからぬ者たちを罪に結びつけるために目を開いた。

2

Omnia pro tempore, nihil pro veritate: ut et de te dixerit beatissimus Apostolus Paulus: Quidam autem conversi sunt in vaniloquium, volentes se esse legis doctores, non intelligentes quae dicunt, neque de quibus affirmant (I Tim. I, 6) .

PL 11, 940A

すべては時宜のためで、真理のためには何ひとつない。それゆえ、汝についても最も祝福された使徒パウロはこう言ったのである。「ある者たちは、空しい言葉へと転じ、律法の教師であろうと欲しながら、自分の言っていることも、断言している事柄も理解していない」(一テモテ1:6)。

3

Paulo ante docuimus vestros parentes fuisse traditores et schismaticos: et tu ipsorum haeres, nec schismaticis, nec traditoribus parcere voluisti.

PL 11, 940A

少し前に我々は、諸君の先祖が引き渡し者であり分派の者であったことを示した。しかも汝はその相続人でありながら、分派の者にも引き渡し者にも容赦しようとしなかった。

4

Jam igitur documentis supra memoratis, omnia tela, quae falso in alienos jactare voluisti, veritatis clypeo repulsa, in tuos parentes reciproco ictu vertuntur.

PL 11, 940A

さて、先に挙げた証拠書類によって、汝が他人に向けて偽って投げつけようとした矢はことごとく、真理の盾に弾き返され、はね返る一撃となって汝の先祖たちに向けられる。

5

Omnia igitur, quae a te in traditores et schismaticos dici potuerunt, vestra sunt: nam nostra non sunt, qui et in radice manemus, et in toto orbe terrarum cum omnibus sumus.

PL 11, 940A

したがって、汝が引き渡し者や分派の者に対して言い得たことはすべて、諸君のものである。我々のものではない。我々は根に留まり、全世界で万人とともにいるのだから。

Liber II, Caput I

第II巻 第I章PL 11, 940A
1

[0941] Quid sit, et ubi sit Catholica Ecclesia, et quod ubique terrarum diffusa. --Quoniam et qui fuerint traditores ostensum est, et schismatis origo ita monstrata est, ut pene oculis perspecta videatur; etiam haeresis ab schismate quid distet, ostendimus: illud demonstrare jam proximum est (quod nos promisimus secundo loco esse dicturos) quae sit una Ecclesia, quam columbam et sponsam Christus appellat.

PL 11, 940A

公同の教会とは何か、どこにあるのか、そして地のあらゆるところに広がっていること。――引き渡し者たちが誰であったかはすでに示され、分派の起こりも、ほとんど目に見えるかのように示されたので、また異端が分派とどう異なるかも我々は述べたので、次に示すべきことは(我々が二番目に述べると約束したことだが)、キリストが鳩また花嫁と呼ぶ唯一の教会とは何か、ということである。

2

Ergo Ecclesia una est, cujus sanctitas de sacramentis colligitur; non de superbia personarum ponderatur: ergo hanc unam columbam et dilectam sponsam suam Christus appellat. Haec apud omnes haereticos et schismaticos esse non potest. Restat ut uno loco sit.

PL 11, 941A

すなわち教会は一つであり、その聖性は秘跡から汲み取られるのであって、人々の高慢によって量られるのではない。それゆえ、この一つの教会をキリストは自らの鳩、愛する花嫁と呼ぶ。これは、異端者のもとにも分派の者のもとにもありえない。残るのは、それが一つの場所にあるということである。

3

Eam tu, frater Parmeniane, apud vos solos esse dixisti; nisi forte quia vobis specialem sanctitatem de superbia vindicare contenditis; ut ubi vultis, ibi sit Ecclesia; et non sit ubi non vultis.

PL 11, 941A

パルメニアヌス兄弟よ、汝はそれが諸君だけのもとにあると言った。諸君が高慢から自分たちに特別な聖性を主張しようとするのでなければ、そうは言えまい。もしそうなら、諸君の望むところに教会があり、望まないところにはない、ということになる。

4

Ergo ut in particula Africae, in angulo parvae regionis, apud vos esse possit: apud nos in alia parte Africae non erit? In Hispaniis, in Gallia, in Italia, ubi vos non estis, non erit?

PL 11, 942A

では、アフリカの小さな一片、小さな地方の片隅で、教会が諸君のもとにありうるとして、アフリカの別の地方にいる我々のもとにはないというのか。ヒスパニア、ガリア、イタリアという、諸君のいないところには、ないというのか。

5

Si apud vos tantummodo esse vultis, in tribus Pannoniis, in Dacia, Moesia, Thracia, Achaia, Macedonia, et in tota Graecia, ubi vos non estis, non erit?

PL 11, 942A

もし諸君が、ただ諸君のもとにのみ教会があるとしたいのなら、三つのパンノニア、ダキア、モエシア、トラキア、アカイア、マケドニア、またギリシア全土という、諸君のいないところには、ないというのか。

6

Ut apud vos esse possit, in Ponto, Galatia, Cappadocia, Pamphilia, Phrygia, Cilicia, et in tribus Syriis, et in duabus Armeniis, et in tota Aegypto, et in Mesopotamia, ubi vos non estis, non erit?

PL 11, 942A

教会が諸君のもとにありうるとして、ポントス、ガラテヤ、カッパドキア、パンフィリア、フリギア、キリキア、また三つのシリア、二つのアルメニア、エジプト全土、またメソポタミアという、諸君のいないところには、ないというのか。

7

Et per tot innumerabiles insulas, et caeteras provincias, quae numerari vix possunt, ubi vos non estis, non erit? Ubi ergo erit proprietas catholici nominis, cum inde dicta sit catholica, quod sit rationabilis et ubique diffusa ?

PL 11, 942A

またかくも数え切れぬ島々、ほとんど数えることのできないその他の諸属州という、諸君のいないところには、ないというのか。では「公同」という名の固有の意味はどこにあるのか。この教会が公同と呼ばれるのは、それが理にかなっており、あらゆるところに広がっているからであるのに。

8

Nam si sic pro voluntate vestra in angustum coarctatis Ecclesiam: si universas subducitis gentes, ubi erit illud, quod Filius Dei meruit? ubi erit quod libenter ei largitus est Pater, in secundo psalmo dicens: Dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae (Ps. II, 8) ?

PL 11, 942B

もし諸君が、このように自分たちの意のままに教会を狭いところへ押し込め、すべての諸国民を取り去るのなら、神の子が受けるにふさわしかったもの、父が喜んで彼に与えたものは、どこにあることになるのか。父は第二の詩篇でこう言っている。「汝に諸国民を汝の相続として与え、地の果てを汝の所有として与える」(詩篇2:8)。

9

Ut quid tale infringitis promissum, ut a vobis mittatur quasi in quemdam carcerem latitudo regnorum? quid tantae pietati obstare contenditis? quid contra Salvatoris merita militatis? permittite Filium possidere concessa: permittite Patri promissa complere.

PL 11, 943A

なぜ諸君は、これほどの約束を破り、諸王国の広がりをいわば牢獄の中へ、諸君の手で閉じ込めようとするのか。なぜこれほどの敬虔に逆らおうとするのか。なぜ救い主の功に逆らって戦うのか。子に、与えられたものを所有させよ。父に、約束したことを果たさせよ。

10

Cur ponitis metas? cur figitis limites? Cum a Deo Patre Salvatori tota terra promissa sit, non est quidquam in aliqua parte terrarum, quod a possessione ejus videatur exceptum. Tota est donata terra cum gentibus; totus orbis Christo una possessio est.

PL 11, 943A

なぜ境を置くのか。なぜ限りを定めるのか。全地は父なる神から救い主に約束されたのであるから、地のどの部分であれ、彼の所有から除かれていると見えるものは何一つない。地は諸国民とともにすべて与えられた。全世界が、キリストにとって一つの所有なのである。

11

Hoc probat Deus, qui ait: Dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae. Et in LXXI psalmo, de ipso Salvatore sic scriptum est: Dominabitur a mari usque ad mare, et a fluminibus usque ad terminos orbis terrae (Ps. LXXI, 8) .

PL 11, 943B

このことを神が保証している。神は言う。「汝に諸国民を汝の相続として与え、地の果てを汝の所有として与える」。また第七十一の詩篇には、救い主その人についてこう書かれている。「彼は海から海まで、川から地の果てまで治める」(詩篇71:8)。

12

Pater dum donat, nihil excipit: vos ut concedatis unciam, totam libram auferre conanimi. Et adhuc nitimini suadere hominibus, apud vos solos esse Ecclesiam; auferentes meritum Christo, negantes praestitutum a Deo. O vestra ingrata et stulta praesumptio!

PL 11, 944A

父は与えるとき、何も除かない。諸君は、一オンスを譲る代わりに、一リブラ全部を奪い取ろうと企てている〔底本は conanimi。conamini(企てる)と読む〕。そしてなお、教会は諸君のもとにのみあると人々に説き伏せようと努めている。キリストから功を奪い、神によって定められたことを否んでいるのである。ああ、諸君の恩知らずで愚かな思い上がりよ。

13

Christus vos cum caeteris in societatem regni coelestis invitat, et cohaeredes sitis hortatur: et vos eum in haereditate sibi a Patre concessa fraudare laboratis, dum Africae partem conceditis, et totum terrarum orbem, qui ei a Patre donatus est, denegatis.

PL 11, 944A

キリストは諸君をほかの者たちとともに天の王国の交わりへ招き、共に相続する者となるよう励ましている。それなのに諸君は、父から彼に与えられた相続において彼を欺こうと励んでいる。アフリカの一部は譲り、父から彼に贈られた全世界は拒んでいるのである。

14

Quid mendacem videri vultis Spiritum sanctum, qui in XLIX psalmo, omnipotentis Dei benevolentiam narrat, dum dicit: Deus Deorum Dominus locutus est, et vocavit terram, ab ortu solis usque ad occasum.

PL 11, 944A

なぜ諸君は、聖なる霊を偽り者に見せようとするのか。霊は第四十九の詩篇で、全能の神の好意をこう語っている。「神々の神、主は語り、地を召した、日の昇るところから沈むところまで」。

15

Vocata est ergo terra ut caro fieret, et sicut legitur, facta est, et debet laudes creatori suo.

PL 11, 944B

したがって、地は肉となるべく召された〔底本は caro(肉)。ミーニュの注 (9) によれば、地も肉もここでは比喩で、「召す」はマタイ9:13 の意、「創造」の語も霊的な再生を言う〕。そして読まれるとおり、そうなった。地は自らの造り主に賛美の義務を負っている。

16

Denique commemoratur, Spiritu sancto hortante, et dicente in CXII psalmo, dum dicit: laudandum nomen Domini ab ortu solis usque ad occasum: et iterum in XCV psalmo: cantate Domino canticum novum.

PL 11, 945A

さらに、聖なる霊が励まして、第百十二の詩篇でこう言っているとき、このことが思い起こされる。「主の名は、日の昇るところから沈むところまで賛美されるべきである」。また第九十五の詩篇でも。「主に新しい歌を歌え」。

17

Si hunc versum solum diceret, possetis dicere, quia vos solos hortatus est Spiritus sanctus.

PL 11, 945A

もしこの一句だけを言っていたのなら、聖なる霊は諸君だけを励ましたのだと、諸君は言えたであろう。

18

Sed ut ostenderet, quia non ad vos solos dictum est, sed ad Ecclesiam quae ubique est, secutus est, dicens: cantate Domino, omnis terra: pronuntiate in gentibus gloriam ipsius, in omnibus populis mirabilia ejus.

PL 11, 945A

しかし、これが諸君だけに言われたのではなく、あらゆるところにある教会に言われたことを示すために、霊は続けてこう言った。「主に歌え、全地よ。諸国民のうちに彼の栄光を告げ、すべての民のうちに彼の驚くべき業を告げよ」。

19

Pronuntiate, inquit, in gentibus: non dixit in particula Africae, ubi vos estis: pronuntiate, inquit, in omnibus populis: qui omnes populos dixit, neminem excepit: et vos solos ab omnibus populis, de quibus hoc mandatum est, separatos esse gratulamini: et vultis vos solos esse totum, qui in omni toto non estis.

PL 11, 945A

「諸国民のうちに告げよ」と言う。「諸君のいるアフリカの一片において」とは言わなかった。「すべての民のうちに告げよ」と言う。すべての民と言った者は、誰をも除かなかった。ところが諸君は、この命令が向けられたすべての民から、諸君だけが分け隔てられていることを喜んでいる。そして、全体のどこにもいない諸君だけが、全体であると言い張ろうとする。

20

Laudandum, inquit, nomen Domini, et a tota terra, et ab ortu solis usque ad occasum. Numquid Pagani extra legales possunt aut cantare Deo, aut laudare nomen Domini, et non sola Ecclesia, quae in lege est? quam si apud vos tantummodo esse dicitis, fraudatis aures Dei.

PL 11, 945B

「主の名は、全地から、日の昇るところから沈むところまで賛美されるべきである」と言う。律法に連なる者たちの外にいる異教徒が、神に歌い、主の名を賛美することができようか〔legales の取り方は定かでない。「律法に連なる者たち」と解した〕。それができるのは、律法のうちにある教会だけではないのか。その教会を諸君のもとにのみあると言うなら、諸君は神の耳を欺いているのである。

21

Si vos soli laudatis, totus tacebit orbis, qui est ab ortu solis usque ad occasum. Clausistis ora omnium Christianarum gentium: indixistis silentium populis universis, Deum per momenta laudare cupientibus.

PL 11, 946A

もし諸君だけが賛美するのなら、日の昇るところから沈むところまでの全世界は黙するであろう。諸君は、キリスト教のすべての諸国民の口を閉ざし、刻々と神を賛美したいと願う諸々の民すべてに沈黙を命じたのである。

22

Igitur si et Deus debitas sibi laudes exspectat, et ut sonent, Spiritus sanctus hortatur, et totus orbis quod debet Deo, paratus est reddere, ne fraudetur Deus: etiam vos ipsi laudate cum omnibus; aut quia noluistis esse cum omnibus, soli conticescite.

PL 11, 946A

したがって、神自身が自らに負われた賛美を待ち、聖なる霊がそれが響くようにと励まし、全世界も神に負うものを返す用意があって、神が欺かれることのないようにしているのだから、諸君自身も、すべての者とともに賛美せよ。さもなくば、すべての者とともにいることを望まなかったのだから、諸君だけが黙れ。

Liber II, Caput II

第II巻 第II章PL 11, 946A
1

Cathedram, primam Ecclesiae dotem, Catholicorum esse, non Donatistarum, probat ex Cathedra Petri. --Ergo probavimus eam esse Ecclesiam catholicam, quae est in toto terrarum orbe diffusa; ejus jam commemoranda sunt ornamenta: et videndum ubi sint quinque dotes, quas tu sex esse dixisti: inter quas cathedra est prima, ubi nisi sederit episcopus, conjungi altera dos non potest qui est angelus: videndum est quis et ubi prior cathedram sederit.

PL 11, 946A

座、すなわち教会の第一の賜物は、公同の者たちのものであってドナトゥス派のものではないことを、ペトロの座から証明する。――さて、我々は、全地に広がっているものこそ公同の教会であることを証明した。次に、その飾りを思い起こし、汝が六つと言った賜物〔オプタトゥスは五つと数える〕がどこにあるかを見なければならない。その中で第一のものは座であり、そこに司教が座さないかぎり、第二の賜物である天使を結びつけることはできない。したがって、誰が、どこで先に座に座したかを見なければならない。

2

Si ignoras, disce: si nosti, erubesce: ignorantia tibi adscribi non potest: restat ergo ut noveris. Scientem errare peccatum est; nam ignorantibus nonnumquam solet ignosci.

PL 11, 947A

知らないのなら学べ。知っているのなら恥じよ。無知は汝に帰せられえない。ゆえに、汝が知っていることが残る。知りつつ誤るのは罪である。無知な者はときに赦されるのが常だからである。

3

Igitur negare non potes scire te in urbe Roma Petro primo Cathedram episcopalem esse collatam, in qua sederit omnium Apostolorum caput Petrus; unde et Cephas appellatus est: in qua una cathedra unitas ab omnibus servaretur, ne caeteri Apostoli singulas sibi quisque defenderent, ut jam schismaticus et peccator esset, qui contra singularem cathedram alteram collocaret.

PL 11, 947A

それゆえ汝は、ローマ市において、第一にペトロに司教座が授けられたこと、その座にすべての使徒の頭であるペトロが座したことを知っているのを、否定できない。そのゆえにケファ〔Cephas をギリシア語の「頭」(kephalē)と結びつけ、前の caput を受けている〕とも呼ばれたのである。この一つの座において、すべての者によって一致が守られるために、ほかの使徒たちがそれぞれ自分のための座を主張することのないように、唯一の座に対して別の座を立てる者は、もはや分派の者であり罪人であるようにしたのである。

Liber II, Caput III

第II巻 第III章PL 11, 947A
1

Successio Romanorum episcoporum. -- Ergo cathedram unicam, quae est prima de dotibus, sedit prior Petrus: cui successit Linus, Lino successit Clemens, Clementi Anacletus, Anacleto Evaristus, Evaristo ( Alexander, Alexandro ) Sixtus, Sixto Telesphorus, Telesphoro Iginus, Igino Anicetus, Aniceto Pius, Pio Soter, Soteri ( Eleutherius, Eleutherio ) Victor, Victori Zephirinus, Zephirino Calixtus, Calixto Urbanus, Urbano Pontianus, Pontiano Anterus, Antero Fabianus, Fabiano Cornelius, Cornelio Lucius, Lucio Stephanus, Stephano Sixtus, Sixto Dionysius, Dionysio Felix, Felici ( Eutychianus, Eutychiano Caius, Caio ) Marcellinus, Marcellino ( Marcellus, Marcello ) Eusebius, Eusebio Miltiades, Miltiadi Sylvester, Sylvestro Marcus, Marco Julius, Julio Liberius, Liberio Damasus, Damaso Siricius, hodie qui noster est socius: cum quo nobiscum totus orbis commercio formatarum, in una communionis societate concordat. Vestrae cathedrae vos originem reddite, qui vobis vultis sanctam Ecclesiam vindicare.

PL 11, 947A

ローマの司教たちの継承。――さて、賜物の第一である唯一の座に、最初にペトロが就いた。その後をリヌスが継ぎ、リヌスの後をクレメンス、クレメンスの後をアナクレトゥス、アナクレトゥスの後をエウァリストゥス、エウァリストゥスの後を(アレクサンデル、アレクサンデルの後を)〔丸括弧の名は底本で括弧に入っている。ミーニュの脚注 e によれば、写本に欠ける名を、教皇の系列を正すために編者が別の字体で補ったものである。以下の括弧も同じ〕シクストゥス、シクストゥスの後をテレスポルス、テレスポルスの後をヒギヌス〔底本の綴りは Iginus〕、ヒギヌスの後をアニケトゥス、アニケトゥスの後をピウス、ピウスの後をソテル、ソテルの後を(エレウテリウス、エレウテリウスの後を)ウィクトル、ウィクトルの後をゼフィリヌス、ゼフィリヌスの後をカリストゥス、カリストゥスの後をウルバヌス、ウルバヌスの後をポンティアヌス、ポンティアヌスの後をアンテルス、アンテルスの後をファビアヌス、ファビアヌスの後をコルネリウス、コルネリウスの後をルキウス、ルキウスの後をステファヌス、ステファヌスの後をシクストゥス、シクストゥスの後をディオニュシウス、ディオニュシウスの後をフェリクス、フェリクスの後を(エウティキアヌス、エウティキアヌスの後をガイウス、ガイウスの後を)マルケリヌス、マルケリヌスの後を(マルケルス、マルケルスの後を)エウセビウス、エウセビウスの後をミルティアデス、ミルティアデスの後をシルウェステル、シルウェステルの後をマルクス、マルクスの後をユリウス、ユリウスの後をリベリウス、リベリウスの後をダマスス、ダマススの後をシリキウスが継いだ。シリキウスは今日、我々の仲間である。彼とともに、また我々とともに、全世界が、証明書簡〔formatae。交わりを証する書簡〕のやりとりによって、一つの交わりの結びつきにおいて一致している。聖なる教会を自分たちのものだと主張しようとする諸君よ、諸君の座の起源を示せ。

Liber II, Caput IV

第II巻 第IV章PL 11, 950A
1

Pseudo-episcopi et conventicula Donatistarum in urbe Roma. -- Sed et habere vos in urbe Roma partem aliquam dicitis; ramus est vestri erroris, protentus de mendacio, non de radice veritatis.

PL 11, 950A

ローマ市における偽司教たちとドナトゥス派の小集会。――しかし諸君は、ローマ市にも自分たちの一派があると言う。それは諸君の誤りの枝であり、真理の根からではなく偽りから伸ばされたものである。

2

Denique si Macrobio dicatur, ubi illic sedeat, numquid potest dicere, in cathedra Petri? quam nescio si vel oculis novit, et ad cujus memoriam non accedit quasi schismaticus, contra Apostolum faciens, qui ait: memoriis sanctorum communicantes (Rom. XII, 13) .

PL 11, 951A

さて、もしマクロビウスに、そこでどこに座しているのかと問うたなら、「ペトロの座に」と言えるだろうか。その座を目で見て知っているのかさえ、私は知らない。彼は分派の者として、その記念所に近づきもせず、「聖徒たちの記念所と交わりを持て」と言う使徒に背いている(ローマ12:13)。

3

Ecce praesentes sunt ibi duorum memoriae Apostolorum.. Dicite si ad has ingredi potuit; aut obtulit illic, ubi sanctorum memorias esse constat.

PL 11, 952A

見よ、そこには二人の使徒の記念所がある。彼がそこに入れたかどうか、言ってみよ。あるいは、聖徒たちの記念所があることが確かなその場所で、献げ物をしたかどうか。

4

Ergo restat, ut fateatur socius vester Macrobius, se ibi sedere, ubi aliquando sedit Encolpius: si et ipse Encolpius interrogari posset, diceret se ibi sedere ubi ante sedit Bonifacius Ballitanus : deinde si et ipse interrogari posset, diceret, ubi sedit Victor Garbensis, a vestris jamdudum de Africa ad paucos erraticos missus.

PL 11, 952A

ゆえに、諸君の仲間マクロビウスは、かつてエンコルピウスが座していた所に自分は座していると認めるほかない。そのエンコルピウス自身も、もし問われ得たなら、その前にウァッリタの司教ボニファティウス〔底本は Ballitanus。ミーニュの注 (55) は、これを Vallitanus と同じとし、ヌミディアの司教座で、カルタゴ協議録に episcopus plebis Vallitanae と見えるとする〕が座していた所に自分は座していると言うだろう。さらにその者も、もし問われ得たなら、ガルバのウィクトルが座していた所だと言うだろう。ウィクトルは、とうの昔に諸君の側によってアフリカから、さまよう少数の者たちのもとへ送られた者である。

5

Quid est hoc, quod pars vestra in urbe Roma episcopum civem habere non potuit? Quid est, quod toti Afri et peregrini, in illa civitate sibi successisse noscuntur? non apparet dolus? non factio, quae mater est schismatis?

PL 11, 953A

諸君の一派がローマ市に、その市民である司教を持てなかったのは、どういうことか。全員がアフリカ人で外から来た者でありながら、あの町で互いに後を継いだと知られているのは、どういうことか。そこに欺きが見えないか。分派の母である党派争いが見えないか。

6

Interea Victor Garbensis ut hinc prior mitteretur, non dico lapis in fontem, quia nec valuit puritatem catholicae multitudinis perturbare: sed quia quibusdam Afris urbica placuerat commoratio ; et hinc a vobis profecti videbantur, ipsi petierunt ut aliquis hinc, qui illos colligeret, mitteretur.

PL 11, 953A

さて、ガルバのウィクトルがこちらから最初に送られたのは、泉に投げ込まれた石のようだったからだと私は言わない。公同の群れの清らかさを乱すことはできなかったからである。そうではなく、数人のアフリカ人がローマでの滞在を好み、しかもこちらの諸君のもとから出た者と見られていたので、彼ら自身が、自分たちを集める者がこちらから送られるよう求めたのである。

7

Missus est igitur Victor: erat ibi filius sine patre, tiro sine principe, discipulus sine magistro, sequens sine antecedente, inquilinus sine domo, hospes sine hospitio, pastor sine grege, episcopus sine populo.

PL 11, 954A

こうしてウィクトルが送られた。そこにいたのは、父なき子、将なき新兵、師なき弟子、先導なき従者、家なき間借り人、宿なき客、群れなき牧者、民なき司教であった。

8

Non enim grex aut populus appellandi fuerant pauci, qui inter quadraginta, et quod excurrit, basilicas, locum, ubi colligerent, non habebant.

PL 11, 954A

四十を超える聖堂のうちに、集まるべき場所を持たなかったわずかな者たちは、群れとも民とも呼ばれるべきではなかった。

9

Sic speluncam quamdam foris a civitate, cratibus sepserunt, ubi ipso tempore conventiculum habere potuissent: unde Montenses appellati sunt.

PL 11, 954A

そこで彼らは、町の外のある洞窟を格子で囲い、その時にそこで小さな集会を持てるようにした。そこから彼らは「モンテンセス」〔山の者たち〕と呼ばれた。

10

Igitur, quia Claudianus Luciano, Lucianus Macrobio, Macrobius Encolpio, Encolpius Bonifacio, Bonifacius Victori successisse videntur: si Victori diceretur, ubi sederit? nec ante se aliquem illic fuisse monstraret, nec cathedram aliquam, nisi pestilentiae ostenderet.

PL 11, 955A

それゆえ、クラウディアヌスはルキアヌスの後を、ルキアヌスはマクロビウスの後を、マクロビウスはエンコルピウスの後を、エンコルピウスはボニファティウスの後を、ボニファティウスはウィクトルの後を継いだとされているのだから、ウィクトルに「どこに座したのか」と問えば、彼は自分の前にそこに誰かがいたとも示せず、いかなる座も示せない。ただ疫病の座〔詩篇第1篇の「疫病の座に座らない」を踏まえる〕を示すのみであろう。

11

Pestilentia enim morbis exstinctos homines ad inferos mittit, qui inferi portas suas habere noscuntur; contra quas portas, claves salutares accepisse legimus Petrum, principem scilicet nostrum; cui a Christo dictum est: tibi dabo claves regni coelorum, et portae inferorum non vincent eas. (Matt. XVI.)

PL 11, 955A

疫病は、病で滅ぼされた人々を冥界へ送る。その冥界にも門があることが知られている。その門に対抗する救いの鍵を、ペトロ、すなわち我々の頭が受けたと我々は読む。キリストは彼にこう言った。「汝に天の国の鍵を与える。冥界の門はそれに打ち勝たない」(マタイ16)。

Liber II, Caput V

第II巻 第V章PL 11, 956A
1

Donatistae scissurae auctores pacis inimici. --Unde est ergo quod claves regni coelorum vobis usurpare contenditis, qui contra cathedram Petri, vestris praesumptionibus et audaciis, sacrilegio militatis? beatitudinem repudiantes, qua laudari meruit, qui non abiit in concilio impiorum, et in via peccatorum non stetit, et in cathedra pestilentiae non sedit (Ps. I, 1) .

PL 11, 956A

ドナトゥス派は分裂の創始者であり、平和の敵である。――それならば、なぜ諸君は天の国の鍵を我がものにしようと争うのか。ペトロの座に逆らい、諸君の思い上がりと厚かましさによって、瀆聖のうちに戦っている諸君が。「神なき者たちの会議に行かず、罪人の道に立たず、疫病の座に座さなかった者」(詩篇1:1)が称えられるに値した、その幸いを、諸君は退けているのである。

2

In consilio impietatis itum est a majoribus vestris, ut divideretur Ecclesia. Inierunt etiam peccatorum viam, dum Christum partiri conati sunt, cujus Judaei nec vestimenta scindere voluerunt: cum apostolus Paulus clamet et dicat, numquid divisus est Christus (I Cor. I) ?

PL 11, 956A

諸君の先祖たちは、教会が分かたれるようにと、不敬の謀りの中へ行った〔詩篇1:1の「神なき者たちの会議に行かず」を受けた言い方である〕。彼らはまた罪人の道に踏み入った。キリストを分かとうと試みたのである——ユダヤ人でさえその衣を裂こうとはしなかったキリストを。使徒パウロが叫んで「キリストは分けられたのか」(一コリント1)と言っているにもかかわらず、である。

3

Et utinam si jam malam viam intraverant; agnito peccato, super se reverterentur, id est emendarent quod erraverant; revocarent quam fugaverant pacem. Hoc erat de via reverti: in via enim ambulatur, non statur.

PL 11, 957A

せめて、すでに悪しき道に入ったのであれば、罪を認めて、自らのもとに立ち返り、すなわち誤っていたことを改め、自分たちが追い払った平和を呼び戻したならばよかったのに。それが道から立ち返ることであった。道では歩くのであって、立ち止まるのではない。

4

Sed quia parentes vestri reverti noluerunt; ipsos constat in via peccatorum stetisse. Quorum gressus impulerat furor, retentos ligavit pigra discordia: et ne regredi ad meliora potuissent, ipsi sibi schismatis compedes posuerunt, ut in errore suo pertinaciter starent, ne ad pacem, quam deseruerant, reverti potuissent.

PL 11, 957A

だが諸君の親たちは立ち返ろうとしなかった。ゆえに彼らが罪人の道に立ったことは明らかである。その歩みを激情が駆り立てた者たちを、怠惰な不和が引き留めて縛りつけた。彼らはより良いものへ引き返すことのできないよう、自らに分派の足かせをはめ、自らの誤りの中に頑なに立ち続けて、自分たちが捨てた平和へ立ち返ることができないようにしたのである。

5

Nec audierunt Spiritum sanctum, dicentem in psalmo XXXIII (v. 15) , diverte a malo, et fac bonum: inquire pacem, et persequere eam; sed steterunt in via peccatorum suorum. Sederunt etiam in cathedra pestilentiae, quae (ut supra diximus) seductos mittit ad mortem.

PL 11, 957A

彼らは、聖なる霊が詩篇第33篇(15節)で「悪から離れて善をなせ。平和を求め、これを追え」と言うのにも耳を傾けなかった。彼らは自分たちの罪の道に立ち続けた。また疫病の座にも座した。その座は(先に述べたとおり)惑わされた者たちを死へと送る。

6

Sed et dum vos parentum errorem colentes, studiose defenditis, haeredes sceleris esse voluistis, cum filii pacis vel sero esse possetis.

PL 11, 957B

さらに諸君も、親たちの誤りを崇め、熱心にそれを擁護することによって、罪の相続人であることを望んだ。遅まきながらでも平和の子らとなりえたにもかかわらず。

7

Cum in Ezechiele propheta scriptum sit, extolle vocem tuam super filium peccatoris, ne vestigia patris sui sequatur, quoniam anima patris mea est, et anima filii mea est.

PL 11, 957B

預言者エゼキエルには、こう書かれているのである。「罪人の子に対して汝の声を上げよ、その父の足跡に従わぬように。父の魂は私のものであり、子の魂も私のものだからである」。

8

Anima quae peccat, sola punietur (Ezec. XVIII, 3, 19 et 20) : si displiceret vobis quod parentes vestri peccaverunt, de admissu suo soli redderent rationem: hoc modo vel vos beati esse possetis, et laudem de ore prophetae percipere, qui ait in psalmo I, Beatus vir qui non abiit in concilio impiorum, et in via peccatorum non stetit, et in cathedra pestilentiae non sedit; sed in lege Domini voluntas ejus.

PL 11, 957B

「罪を犯す魂のみが罰せられる」(エゼキエル18:3, 19, 20)。もし諸君の親たちが罪を犯したことが諸君の気に入らなかったのなら、彼らだけが自分の犯したことの申し開きをすることになろう。そうすれば諸君もまた幸いな者となり、預言者の口から称賛を受けることができたであろう。詩篇第1篇で彼は言う、「幸いなるかな、神なき者たちの会議に行かず、罪人の道に立たず、疫病の座に座さず、主の律法にその意志がある人は」。

9

Quid est aliud in lege habere voluntatem, nisi divina praecepta et religiose discere, et cum timore complere? in qua lege scriptum est (in Evangelio): pax hominibus in terra bonae voluntatis: (Luc. II, 14) ; et alio loco (in Esaia propheta): ponam fundamenta pacis in Sion (Es. LX, 17) : et alio loco (in psalmo LXXXIV), videamus quid loquatur Dominus, quoniam loquetur pacem in plebem suam, et alio loco (in psalmo LXXV), venit Filius Dei, et factus est in pace locus ejus: et alio loco (in psalmo LXXI), suscipiant montes pacem populo, et colles justitiam; et in Evangelio, pacem meam do vobis, pacem meam relinquo vobis (Joan. XIV, 27) : et Paulus ait, qui pacem serit, pacem et metet (II Cor., IX) : et in omnibus epistolis suis, pax in vobis abundet; et in psalmo XXXIII (v. 15) quaere pacem, et consequeris eam.

PL 11, 957C

律法に意志を持つとは、神の命令を敬虔に学び、畏れをもって成し遂げること以外の何であろうか。その律法には(福音書に)こう書かれている。「地には、善き意志の人々に平和あれ」(ルカ2:14)。また別の箇所では(預言者イザヤに)「我はシオンに平和の基を据えよう」(イザヤ60:17)。また別の箇所では(詩篇第84篇に)「主が何を語るかを見よう。主はその民に平和を語るからだ」。また別の箇所では(詩篇第75篇に)「神の子が来た。その住まいは平和の中に置かれた」。また別の箇所では(詩篇第71篇に)「山々は民に平和を、丘々は義を受けよ」。また福音書には「我が平和を汝らに与え、我が平和を汝らに残す」(ヨハネ14:27)。またパウロは言う、「平和を蒔く者は、平和をも刈り取る」(二コリント9)。またその書簡のすべてにおいて「汝らのうちに平和が満ちあふれるように」。また詩篇第33篇(15節)には「平和を求めよ、さすれば汝はこれに達する」。

10

Fugata recesserat pax a patribus vestris; vos eam, sicuti a Deo mandatum est, quaerere deberetis, quam nec ultro voluistis quaerere, nec oblatam libenter accipere.

PL 11, 958A

平和は追い払われて諸君の親たちから去っていた。諸君は、神によって命じられたとおり、それを求めるべきであった。ところが諸君は、自分から求めようともせず、差し出されても喜んで受けようともしなかった。

11

Quis enim in tot provinciis, quibus nati estis, audivit? et si aliquis audivit, quis non vestrum miretur errorem? quis non vestrum facinus damnet?

PL 11, 958A

実際、これほど多くの属州で、諸君が生まれたことを誰が聞いたであろうか〔quibus nati estis の係りは定かでない。「諸君が生まれた(と称する)属州」とも読めるが、ドナトゥス派はアフリカの外に及ばないという論旨から、諸君の存在そのものが諸属州に知られていない、の意に取った〕。もし誰かが聞いたとして、諸君の誤りを驚かない者があろうか。諸君の凶行を断罪しない者があろうか。

12

Igitur cum manifestum sit, et ipsa luce sit clarius, nos cum tot innumerabilibus populis esse, et tot provincias nobiscum: jam videtis vos in parte unius regionis positos, et ab Ecclesia vestris erroribus esse separatos, frustra vobis solis hoc nomen Ecclesiae cum suis dotibus vindicare, quae magis apud nos sunt quam apud vos: quas constat ita sibi connexas et individuas esse, ut intelligatur unam ab altera separari non posse.

PL 11, 958B

したがって、我々が数えきれないほど多くの民とともにあり、多くの属州が我々とともにあることは明白であり、光そのものよりも明らかである以上、諸君は、一つの地方の一部に置かれ、自分たちの誤りによって教会から切り離されているのだから、教会という名をその賜物ともども、自分たちだけのものと主張しても無駄だと、もう分かるであろう。その賜物は諸君のもとよりむしろ我々のもとにある。それらが互いに結びつき不可分であって、一つを他から切り離しえないと理解されるほどであることは、明らかである。

13

Etenim numerantur in nomine, sed uno intellectu suo junguntur in corpore: ut in manu digiti, quos intervallis singulos videmus esse distinctos. Unde, qui tenet unum, totos teneat necesse est, cum unusquisque a paribus separari non possit. Adde quod non unam solam, sed omnes proprie possidemus.

PL 11, 958B

実際、それらは名のうえでは数えられるが、一つの理解によって一つの体に結ばれている。手の指が、間隔をおいて一本一本区別されて見えるのと同じである。したがって一つを保つ者は必ず全部を保つ。どの一つも、同等のものから切り離されえないからである。しかも、我々はただ一つだけでなく、すべてを固有に所有している。

Liber II, Caput VI

第II巻 第VI章PL 11, 958C
1

De Angelo, secunda Ecclesiae dote; eum non esse apud Donatistas. --Igitur de dotibus supradictis cathedra est (ut diximus) prima, quam probavimus per Petrum nostram esse, quae ducit ad se angelum. Nisi forte eum vobis vindicantes, habetis in loculis clausum.

PL 11, 958C

天使について、教会の第二の賜物。それはドナトゥス派のもとにない。――さて、上に述べた賜物のうち、第一は(すでに述べたように)座であり、これがペトロを通じて我々のものであることを我々は証明した。この座は天使を自らのもとへ引き寄せる。諸君がそれを自分のものと主張して、天使を小箱に閉じ込めて持っているのでもなければ、の話であるが。

2

Mittite illum si potestis, excludat septem angelos, qui sunt apud socios nostros in Asia, ad quorum ecclesias scribit Joannes apostolus; cum quibus ecclesiis nullum communionis probamini habere consortium.

PL 11, 959A

もしできるなら、その天使を送り出してみよ。その天使に、アジアで我々の仲間のもとにいる七人の天使を締め出させてみよ。使徒ヨハネはその天使たちの諸教会に書き送っているが、諸君がこれらの教会といかなる交わりのつながりも持たないことは、すでに明らかである。

3

Unde vobis angelum, qui apud vos possit fontem movere, aut inter caeteras dotes Ecclesiae numerari.

PL 11, 959A

されば、諸君のもとに、泉を動かすことのできる天使、あるいは教会のほかの賜物と並べて数えられる天使が、どこから来ようか。

4

Extra septem ecclesias, quidquid foris est, alienum est (Apoc. I) : aut si inde habetis aliquem unum, per unum communicatis et caeteris angelis, et per angelos supra memoratis ecclesiis, et per ipsas ecclesias nobis. Si ita est, litigium perdidistis.

PL 11, 959A

七つの教会の外にあるものは、外にあるかぎりすべて異質である(黙示録1)。もし諸君がそこから一人でも天使を得ているというなら、その一人を通してほかの天使たちとも交わり、天使たちを通して前述の諸教会と、さらにそれらの教会そのものを通して我々と交わることになる。もしそうであるなら、諸君は訴訟に負けたのである。

Liber II, Caput VII

第II巻 第VII章PL 11, 959A
1

Spiritum sanctum esse in Ecclesia, non apud Donatistas. -- Ecce jam apud vos dotes esse non possunt; non enim Spiritum Dei soli vobis vindicare potestis, aut includere quod intelligitur et non videtur.

PL 11, 959A

聖なる霊は教会のうちにあり、ドナトゥス派のもとにはないこと。――見よ、すでに諸君のもとには賜物はありえない。諸君は、神の霊を自分たちだけのものと主張することも、理解されるが見えないものを閉じ込めることもできないからである。

2

Sic enim in Evangelio scriptum est: nam Spiritus Deus est, et ubi vult adspirat, et vocem ejus audis, et nescis unde veniat et quo eat (Joan. III) : Permittite Deum unde velit ire, et quo velit accedere habeat libertatem: qui audiri potest et videri non potest.

PL 11, 959B

福音書にはこう書かれている。「霊は神であり、欲するところに息吹く。汝はその声を聞くが、どこから来てどこへ行くのかを知らない」(ヨハネ3章)。諸君は、神が欲するところから行くことを許し、欲するところへ近づく自由を持たせよ。神は、聞くことはできても見ることはできないのである。

3

Et tamen studio criminandi libenter blasphemare voluisti, ut diceres: Nam in illa Ecclesia quis spiritus esse potest, nisi pariat filios gehennae?

PL 11, 960A

それにもかかわらず汝は、責めたい熱意から、喜んで冒瀆する気になって、こう言った。「あの教会に、ゲヘナの子らを産む以外の、いかなる霊がありうるのか」と。

4

Vomuisti de pectore tuo convicium, et putasti adjungendum esse de Evangelio testimonium, ubi lectum est: Vae vobis, hypocritae, qui circuitis maria et terras, ut faciatis unum proselytum, et cum inveneritis, facitis eum filium gehennae dupliciter quam vos estis (Mat. XXIII, 15) .

PL 11, 960A

汝は胸から罵りを吐き出し、福音書から証言を添えるべきだと考えた。そこにはこう読まれる。「災いあれ、偽善者たちよ、汝らは一人の改宗者を作るために海と陸を巡り、見つけたなら、その者を汝らの倍もゲヘナの子にする」(マタイ23:15)。

5

Si hoc convicium faciendum erat, quod non licet: quamvis sine causa fiat, utinam aliquis ex vestro numero hoc dixisset: et tamen te hoc dixisse satis admiror, id falso in alterum dicere, ex quo, si ordinationem tuam consideres, possis et erubescere.

PL 11, 960A

もしこの罵りをせねばならなかったとして——それは許されないが——、いわれなくなされるにせよ、諸君の仲間の誰かがこれを言ってくれればよかったのだ。それでも、汝がこれを言ったことには驚かされる。他人についてそれを偽って言うとは。そのことでは〔ex quo の係りは定かでない。改宗者を作ったという非難を受け、「そのことで」と取った〕、汝は自分の叙階を考えれば、赤面することさえありえように。

6

Commemorasti enim lectum esse in Evangelio, vae vobis, hypocritae, qui circuitis maria et terras, ut faciatis unum proselytum, hoc est, ut mutetis alicujus sectam.

PL 11, 961A

汝は、福音書に読まれることとして、「災いあれ、偽善者たちよ、汝らは一人の改宗者を作るために海と陸を巡る」と、すなわち、ある者の宗派を変えさせるために、と言ったからである。

7

Tu quidem cujus sectae fueris nescio: tamen importune a te hoc dictum est : aestimo quod te jam forte hujus dicti poeniteat.

PL 11, 961A

汝がどの宗派に属していたのか、私は知らない。それでも、これを言ったのは汝の失言である。汝はおそらく、いまではこの言葉を悔やんでいるのではないかと思う。

8

Numquid nos aliquas peragravimus terras? numquid nos aliqua circumivimus maria? numquid nos ad peregrinos accessimus portus? numquid nos aliquem adduximus Hispanum et Gallum? aut nos ordinavimus ignorantibus peregrinum?

PL 11, 961A

我々は、どこかの地を巡り歩いたか。どこかの海を巡ったか。外国の港に赴いたか。ヒスパニア人やガリア人をだれか連れて来たか。あるいは、事情を知らない者たちのために〔ignorantibus は「人々の知らぬ間に」とも読める〕外国人を叙階したか。

Liber II, Caput VIII

第II巻 第VIII章PL 11, 961A
1

De fonte, sigillo et umbilico, notis Ecclesiae. -- Nam et fontem constat unam esse de dotibus, unde haeretici non possunt vel ipsi bibere, vel alios potare; quia soli sigillum integrum (id est symbolum catholicum) non habentes, ad fontem verum aperire non possunt.

PL 11, 961A

教会のしるしである泉、封印、臍について。――泉もまた賜物の一つであることは明らかである。異端者たちは、そこから自分で飲むこともできず、他の人々に飲ませることもできない。彼らだけが封印(すなわち公同の信条)を完全な形では持たないために、真の泉を開くことができないからである。

2

Nam cum in Canticis Canticorum scriptum sit: Umbilicus tuus, ut crater tornatilis (Cant. VII, 2) : umbilicum altare affirmare conatus es. Si umbilicus membrum est in corpore, inter dotes esse non potest quod membrum est. Si ornamentum est, pars corporis non est.

PL 11, 961B

雅歌に「汝の臍は、丸く削られた杯のようである」(雅歌7:2)と書かれているので、汝は臍が祭壇であると断言しようとした。しかし、臍が体の中の肢体であるなら、肢体であるものは賜物のうちには入りえない。もし飾りであるなら、体の一部ではない。

Liber II, Caput IX

第II巻 第IX章PL 11, 962A
1

Dotes Ecclesiae esse apud Catholicos, neutiquam apud Donatistas. --Restat jam ut dotes quinque esse videantur: quae dotes, cum sint Ecclesiae catholicae (quae est in tot provinciis supra memoratis), etiam apud nos hic in Africa deesse non possunt.

PL 11, 962A

賜物は公同の教会にあり、ドナトゥス派にはまったくないこと。――残るのは、賜物が五つあると見えることである。この賜物は、公同の教会(前述のかくも多くの属州にある)のものである以上、ここアフリカの我々のもとでも欠けることはありえない。

2

Intelligite vel sero vos esse filios impios, vos esse ramos fractos ab arbore, vos esse abscisos palmites a vite, vos rivum concisum a fonte.

PL 11, 962A

遅まきながら理解せよ、諸君が不敬な子らであり、木から折られた枝であり、ぶどうの木から切り落とされた若枝であり、泉から断たれた流れであることを。

3

Non enim potest esse origo rivus, qui parvus est, et non de se nascitur: aut arbor ramus concisus, cum arbor fundata suis radicibus gaudeat, et ramus, si fuerit exsectus, arescat.

PL 11, 962A

というのは、小さくて自らの内から生まれることのない流れが源であることはありえず、また切り落とされた枝が木であることもありえないからである。木はそれ自身の根に据えられて栄え、枝は、切り離されれば枯れる。

4

Jamne vides, frater Parmeniane, jamne sentis, jamne intelligis te argumentis tuis contra te militasse? cum probatum est nosse in Ecclesia sancta catholica, apud quos et symbolum Trinitatis est, et per cathedram Petri, quae nostra est, per ipsam, et caeteras dotes apud nos esse.

PL 11, 962A

もう分かるか、パルメニアヌス兄弟よ、もう感じるか、もう理解するか、汝が自らの論拠によって自分に敵して戦ったことを。聖なる公同の教会に我々がいること〔底本は nosse。nos esse と読む〕、すなわち我々のもとに三位一体の信条があり、我々のものであるペトロの座を通して、ほかの賜物もまた我々のもとにあることが、証明されたのだから。

5

Etiam sacerdotium, quod in nobis annullare visus es: in excusatione erroris et livoris vestri, dum post nos rebaptizatis, et post socios vestros in peccato detectos, hoc non facitis. Dixisti enim quod si sacerdos in peccato sit, solae possint dotes operari.

PL 11, 962B

司教職もまたそうである。汝はそれを我々において無効にしたと見えた。だが、それは諸君の誤りと妬みの言い訳としてである。というのも、諸君は我々のあとでは再洗礼を行うのに、罪を暴かれた自分たちの仲間のあとでは、これを行わないからである。実際、汝は、司教が罪のうちにあっても、賜物だけが働きうる、と言った。

6

Igitur, quia docuimus et quid sit haeresis, et quid sit schisma, et quid sit sancta Ecclesia: et hujus sanctae Ecclesiae est constituta persona, et hanc esse catholicam, quae sit in toto orbe terrarum diffusa: cujus membra et nos inter alios sumus: cujus dotes apud illam ubique sunt.

PL 11, 963A

さて、我々は、異端とは何か、分派とは何か、聖なる教会とは何かを教えた。またこの聖なる教会の人格が定められていること、これが公同のものであって、全世界に広がっていること、我々もほかの者たちとともにその肢体であること、その賜物がどこでもその教会のもとにあることも〔教えた〕〔Igitur, quia… の文には主文が無い。quia 節を独立させ、続く不定法句も docuimus に係ると取った〕。

7

Deinde in primo libro probavimus, ad nos non pertinere traditionis invidiam, et hoc crimen etiam a nobis esse damnatum.

PL 11, 963A

次に、第一巻で我々は、引き渡しの嫌疑が我々にはかかわらないこと、またこの罪が我々によっても断罪されていることを証明した。

Liber II, Caput X

第II巻 第X章PL 11, 963A
1

Apud Catholicos esse vera Ecclesiae sacramenta. --Jam illud mihi volo respondeas, cum de solis Ecclesiae dotibus loqui voluisti, et de sanctis ejus membris ac visceribus tacuisti: quae sunt procul dubio in sacramentis et in nominibus Trinitatis.

PL 11, 963A

教会の真の秘跡は公同の人々のもとにある。――さて、次のことについて汝に答えてもらいたい。汝は教会の賜物だけを語ろうとして、その聖なる肢体と内臓については黙っていた。それらは疑いなく、秘跡のうちに、また三位一体の名のうちにある。

2

Cui concurrit fides credentium, et professio, quae apud acta conficitur angelorum, ubi miscentur coelestia et spiritalia semina, ut sancto germine nova possit renascentium indoles procreari: ut dum Trinitas cum fide concordat, qui natus fuerat saeculo, renascatur spiritaliter Deo.

PL 11, 963B

これに、信じる者たちの信仰と、天使たちの記録のもとでなされる宣言とが合致する。そこでは天上の種と霊の種とが混じり合い、聖なる芽によって、再び生まれる者たちの新しい素質が生み出されうる。かくして、三位一体が信仰と調和するとき、世に生まれていた者が、霊において神に再び生まれるのである。

3

Sic fit hominum pater Deus, sancta sic fit mater Ecclesia. Haec omnia intelligo a te ideo non esse nominata, ne in iis omnibus ratio baptismatis agnosceretur: ubi nihil sibi operarius, qui homo est, vindicet, quod vos facitis.

PL 11, 963B

こうして神は人々の父となり、聖なる教会は母となる。汝がこれらすべてを挙げなかったのは、これらすべてのうちに洗礼の道理が認められてしまうからだと私は理解する。そこでは、人である働き手が自分のために何かを主張することはできないのに、諸君はそれをしているのである。

4

Ideoque ad solas dotes te conferre voluisti, quas velut manu apprehensas, aut arca conclusas, Catholicis denegans, vobis solis eas frustra vindicare conatus es.

PL 11, 964A

それゆえ汝は賜物だけに論を向けようとし、それをあたかも手でつかんだもの、箱に閉じ込めたもののようにして、公同の人々には与えず、諸君だけのものだと主張しようとしたが、無駄であった。

5

Cum agatur de regeneratione, cum agatur de homine innovando, nulla a te credentium fides, nulla professio nominata est: dum vis de solis dotibus loqui, haec omnia, sine quibus spiritalis illa nativitas reparari non potest, in silentio remisisti: et cum dotes ad sponsam, non sponsa ad dotes pertineat, sic ordinasti dotes, quasi ipsae videantur generare, non viscera; quae intelliguntur plus posita in sacramentis quam in ornamentis.

PL 11, 964A

再生が論じられ、人が新たにされることが論じられているのに、汝は信じる者たちの信仰も宣言も一つとして挙げなかった。賜物だけを語ろうとして、それなしには霊の誕生が回復されえないこれらすべてを沈黙のうちに放置した。そして、賜物は花嫁に属するのであって、花嫁が賜物に属するのではないのに、汝は賜物をあたかもそれ自体が産むかのように配置し、内臓が産むかのようには配置しなかった。内臓は、飾りよりも秘跡にこそ置かれていると解される。

Liber II, Caput XI

第II巻 第XI章PL 11, 964A
1

Ecclesiam paradisum merito dici, sed toti terrarum orbi respondentem. --Nec illud praetereo, quod ore tuo et sensu nostro Ecclesiam paradisum esse dixisti: quae res sine dubio vera est: in quo horto Deus plantat arbusculas.

PL 11, 964A

教会は楽園と呼ばれて当然であるが、それは全世界に対応するものであること。――また、汝が自分の口で、だが我々の考えで、教会は楽園であると言ったことも見過ごさない。それは疑いなく真である。その園で神は若木を植える。

2

Et tamen Deo divitias suas denegastis, cujus hortum in angustias cogitis, dum vobis solis immerito omnia vindicatis. Utique plantationes Dei sunt diversa semina per diversa praecepta.

PL 11, 964B

それなのに諸君は、神にその富を拒み、その園を狭い所に押し込めている。諸君だけが不当にすべてを自分のものと主張して。神の植え付けとは、さまざまな掟に従う多様な種子にほかならない。

3

Justi, continentes, misericordes et virgines, spiritalia sunt semina: harum rerum arbusculas in paradiso Deus plantat. Concedite Deo ut hortus ejus sit longe lateque diffusus.

PL 11, 964B

正しい者、節制する者、憐れみ深い者、童貞たちは、霊的な種子である。これらの若木を神は楽園に植える。神の園が、遠く広く広がっていることを神に許せ。

4

Quid illi negatis Orientis et Septentrionis, etiam Occidentis provinciarum omnium, et innumerabilium insularum populos christianos: contra quos vos soli pauci, rebelles estis, et cum quibus nullum communionis consortium possidetis.

PL 11, 964B

なにゆえ諸君は神から、東と北の、さらに西のすべての属州の、また数えきれぬ島々のキリスト教徒の民を拒むのか。これらの民に対して、諸君はただ少数で反逆者となっており、これらの民と交わりの結びつきをまったくもたない。

Liber II, Caput XII

第II巻 第XII章PL 11, 965A
1

Ex oblationis oratione unam et ubique diffusam Ecclesiam colligi. --Jam et mendacium vestrum hoc loco juste damnari potest, quo quotidie a vobis sacrificia condiuntur.

PL 11, 965A

奉献の祈りから、一つの、あまねく広がった教会が導かれる。――ここでもまた、諸君の偽りは正当に断罪されうる。それによって、諸君の生贄は日々味付けされているからである〔condiuntur は「味付けされる」。奉献の祈りの言葉に偽りが混ぜ込まれていることを言うと取った〕。

2

Nam quis dubitet, vos illud legitimum in sacramentorum mysterio praeterire non posse? afferre vos Deo dicitis pro Ecclesia quae una est: hoc ipsum mendacii pars est, unam te vocare, de qua feceris duas: et offerre Deo vos dicitis pro una Ecclesia, quae sit in toto terrarum orbe diffusa.

PL 11, 965A

だれが疑うだろうか。諸君は、秘跡の神秘におけるあの定めの文言を飛ばすことはできない。諸君は、一つである教会のために神に献げると言う。この言葉そのものが偽りの一部である。汝は、二つにしておきながら、それを一つと呼んでいる。また諸君は、全地に広がる一つの教会のために神に献げると言う。

3

Quid si unicuique vestrum dicat Deus: quid offers pro tota, qui non es in tota? Si nos vobis displicemus, quid vobis fecit Antiochia civitas? quid Arabia provincia? Unde probamus venientes a vobis esse rebaptizatos.

PL 11, 965A

もし神が諸君一人ひとりにこう言ったなら、どうなるか。「汝は全体のうちにいないのに、なぜ全体のために献げるのか」。もし我々が諸君の気に入らないのなら、アンティオキアの町は諸君に何をしたのか。アラビア属州は何をしたのか。我々は、そこから来た人々が諸君によって再洗礼されたことを証明できるのだから〔venientes a vobis の係りは定かでない。a vobis を rebaptizatos に掛け、アンティオキアやアラビアから来た人々を諸君が再洗礼したことを言うと取った〕。

Liber II, Caput XIII

第II巻 第XIII章PL 11, 965B
1

Laudes Ecclesiae commemoratas a Parmeniano Catholicis convenire. --In uno tibi solo, Parmeniane frater, ingrati esse non possumus; quod Ecclesiam nostram, id est, catholicam, quae continetur toto orbe terrarum, quamvis ab ea sis alienus, laudare voluisti, in numerando dotes; in quarum numero satis errasti, et in dicendo, quia ipsa est hortus conclusus, et fons signatus, et unica sponsa.

PL 11, 965B

パルメニアヌスが挙げた教会への賛辞は、公同の者たちにこそ当てはまること。――パルメニアヌス兄弟よ、ただ一つの点で、我々は汝に恩知らずでいることはできない。汝が、我々の教会、すなわち全地に広がる公同の教会を、自分はそこから疎遠であるにもかかわらず、賛美しようとしたことである。汝は賜物を数え上げることにおいて、またそれが閉じた園、封じられた泉、唯一の花嫁であると語ることにおいて、〔賛美した〕。賜物の数については、汝は大いに誤ったのだが。

2

Hoc nos de nostro dicimus; nam tu de alieno locutus es. Quidquid de laudibus Ecclesiae dicere potuisti, nos priores eadem loquimur. Traditores vobiscum et ipsi damnamus eos videlicet, quos, si meministi, in primo libro demonstravimus.

PL 11, 965B

これを我々は自分のものについて言うが、汝は他人のものについて語った。汝が教会の賛辞として語りえたことは何であれ、我々のほうが先に語っている。引き渡し者たち、すなわち、汝が覚えているなら第一巻で我々が明らかにした者たちを、我々自身も諸君とともに断罪する。

3

Et cum sit nobis cum universo terrarum orbe communio, ex universis provinciis nobiscum: sic jamdudum duas ecclesias comparare voluisti, quasi sola habeat Africa populos Christianos, in qua vitio vestro duae videntur partes effectae: et dum immemor factus es Christi dicentis, unam esse sponsam suam; tu in Africa non dixisti duas esse partes, sed duas Ecclesias.

PL 11, 965C

我々には、全地との、またあらゆる属州から我々とともにある交わりがあるのに、汝はこのようにとうから二つの教会を並べようとした。あたかもアフリカだけがキリスト教徒の民をもつかのように。しかもそのアフリカでは、諸君の過ちによって二つの派ができたと見える。汝は、自分の花嫁は一つであると言うキリストを忘れ、アフリカでは、二つの派があるとは言わず、二つの教会があると言ったのである。

4

Certe una est, quae ex voce Christi meruit indicari, qui ait: Una est columba mea, una est sponsa mea.

PL 11, 966A

確かに〔教会は〕一つである。それはキリストの声によって、そう示されるにふさわしいとされた。彼は言う、「私の鳩は一つ、私の花嫁は一つ」と。

Liber II, Caput XIV

第II巻 第XIV章PL 11, 966A
1

Catholicos nihil crudeliter egisse. --Et tu hujus vocis oblitus, ad invidiam Catholicis faciendam, his locutus es verbis: Neque enim Ecclesia illa dici potest quae cruentis morsibus pascitur, et sanctorum sanguine et carnibus opimatur.

PL 11, 966A

公同の者たちは何ひとつ残酷なことをしなかった。――そして汝は、この言葉を忘れ、公同の者たちへの憎悪をかき立てるために、こう語った。「血まみれの噛みつきによって養われ、聖徒たちの血と肉で肥え太るような教会は、教会と呼ぶことはできない」。

2

Certa membra sua habet Ecclesia episcopos, presbyteros, diaconos, ministros, et turbam fidelium: dicite cui generi hominum in Ecclesia nostra hoc possit adscribi quod objicere voluisti? specialiter nomina aliquem ministrum; ostende aliquem diaconum nomine suo; indica hoc ab aliquo factum esse presbytero; proba hoc episcopos admisisse; doce aliquem nostrum cuiquam insidiatum esse.

PL 11, 966A

教会には定まった肢体がある。司教、司祭、助祭、奉仕者、そして信徒の群れである。諸君は言え。汝が非難しようとしたことは、我々の教会のどの種類の人間に帰せられ得るのか。奉仕者の誰かの名を特に挙げよ。助祭の誰かをその名で示せ。それがどこかの司祭によってなされたと指し示せ。司教たちがそれを犯したと証明せよ。我々の誰かが誰かを陥れたと示せ。

3

Quis nostrum quemquam persecutus est? quem a nobis persecutum esse aut dicere poteris aut probare? Quia tibi unitas displicet, hoc si crimen putas, argue nos Thessalonicensibus, Corinthiis, Galatis, septem Ecclesiis quae sunt in Asia communicasse.

PL 11, 966B

我々の誰が誰を迫害したのか。我々によって迫害されたのは誰だと、汝は言うことも証明することもできるのか。汝には一致が気に入らないのだから、これを罪と考えるなら、我々がテサロニケの人々、コリントの人々、ガラテヤの人々、アジアにある七つの教会と交わりを持ったと責めるがよい。

4

Si nefas tibi videtur, aut si reatum putas, memoriis apostolorum et sanctorum omnium communicasse: hoc nos fecisse, non solum non negamus, sed etiam gloriamur.

PL 11, 966B

もし汝に、使徒たちとすべての聖徒たちの記念所と交わりを持ったことが許されざることに見え、あるいは咎と思われるなら、我々がそうしたことを、否定しないだけでなく、むしろ誇りとする。

Liber II, Caput XV

第II巻 第XV章PL 11, 966B
1

Pax et felicitas Ecclesiae antequam turbaretur a Donatistis. --Sed ut ostendam partem vestram (ut dixi) cruentis morsibus pastam, Christianorum sanguine et carnibus opimatam, a principio suo vester jam rabidus commemorandus est furor, jam vestra retexenda impietas, jam stultitia demonstranda.

PL 11, 966B

ドナトゥス派に乱される前の教会の平和と幸福。――だが、諸君の一派が(私が言ったように)血まみれの噛みつきによって養われ、キリスト教徒の血と肉で肥え太ったことを示すために、その初めから、諸君の狂犬じみた狂乱をいま思い起こし、諸君の不敬をいま解きほぐし、愚かさをいま明らかにせねばならない。

2

In quo prius est ostendere, erubescendam laetitiam vestram, et gaudia criminosa, quod vobis pristini erroris libertatem factam esse contigerit. Recensete tempora, discutite rationes rerum, dissimilia vota et personas diversas attendite.

PL 11, 966C

その際まず示すべきは、諸君のかつての誤りに自由が与えられるに至った〔ユリアヌス帝がドナトゥス派の帰還を許したことを指す〕ことを諸君が喜んだ、その喜びが恥ずべきものであり、その歓びが罪深いものだということである。時代を見直し、事の道理を吟味し、異なる願いと異なる人物に注意せよ。

3

Redeat in memoriam Constantinus imperator Christianus: quem famulatum exhibuerit Deo, quae habuerit vota, ut remotis schismatibus inter mortua omni dissensione, sub toto coelo filios suos gaudens, in uno videret sancta mater Ecclesia.

PL 11, 967A

キリスト教徒の皇帝コンスタンティヌスを思い出せ。彼が神にどれほど仕えたか、どのような願いを抱いたかを。分派が除かれ、あらゆる不和が死に絶え〔底本は inter mortua と二語に分かつ。intermortua(死に絶えた)と一語に読んだ〕、聖なる母なる教会が、全天の下にいる自分の子らを、喜びつつ一つのうちに見るための願いであった。

4

Reddiderat unam communionem, maritis uxores, parentibus filios, fratribus fratres. Quibus rebus Deus se laetari testatur, dum dicit in psalmo CXXXII: Ecce quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum.

PL 11, 967A

彼は一つの交わりを取り戻させた。夫に妻を、親に子を、兄弟に兄弟を。これらのことで神は自ら喜ぶと証ししている。詩篇132篇でこう言っているとおりである。「見よ、兄弟たちが一つになって住むことは、いかに善く、いかに楽しいことか」。

5

Etenim cum Africanos populos et Orientales et caeteros transmarinos pax una conjungeret, et ipsa unitas repraesentatis omnibus membris corpus Ecclesiae coagularet: dolebat hoc diabolus, qui semper de fratrum pace torquetur.

PL 11, 967A

実際、アフリカの民とオリエントの民、その他の海の向こうの民を一つの平和が結び合わせ、一致そのものが、すべての肢体をそろえて教会の体を固めていたとき、悪魔はこれを嘆いた。悪魔は兄弟たちの平和のゆえにつねに苦しむ者である。

6

Illo tempore sub imperatore christiano, desertus in idolis tamquam inclusus, jacebat in templis. Hoc eodem tempore duces et principes vestros merita relegaverant sua.

PL 11, 967B

あの時、キリスト教徒の皇帝のもとで、悪魔は偶像のうちに見捨てられ、いわば閉じ込められたように、神殿に横たわっていた。まさに同じこの時、諸君の指導者たちと首領たちは、自らの行いのゆえに追放されていた。

7

In Ecclesia nulla fuerant schismata, nec Paganis licebat exercere sacrilegia: pax Deo placita apud omnes Christianos populos habitabat: diabolus moerebat in templis, vos in regionibus alienis.

PL 11, 967B

教会には分派は一つもなく、異教徒が冒瀆を行うことも許されなかった。神に喜ばれる平和が、すべてのキリスト教徒の民のもとに住んでいた。悪魔は神殿で嘆き、諸君は異国の地で嘆いていた。

Liber II, Caput XVI

第II巻 第XVI章PL 11, 968A
1

Juliani edictum in gratiam Donatistarum. --Deinde, ut nobis notum est, secutus alius imperator, vobiscum vota sinistra concipiens, ex famulo Dei factus est minister inimici, apostatam se edictis suis testatus est: quem precibus rogastis, ut reverti possetis: quas preces, si vos negatis misisse, nos legimus.

PL 11, 968A

ユリアヌスがドナトゥス派のために出した告示。――次いで、我々の知るところでは、別の皇帝が続き、諸君と共に不吉な願いを抱いて、神の僕から敵の下僕となり、自らの告示によって、自分が背教者であることを証した。諸君は彼に、帰還できるようにと請願で願い出た。その請願を、諸君が送ったことを否定するとしても、我々は読んだのである。

2

Nec difficultatem praebuit, quem rogastis: ire praecepit pro voto suo, quos intellexerat ad disturbandam pacem cum furore esse venturos. Erubescite si ullus est pudor: eadem voce vobis libertas est reddita, qua voce idolorum patefieri jussa sunt templa.

PL 11, 968A

諸君が願った相手は、難色を示さなかった。自分の願いにかなうものとして、平和を乱すために怒り狂って来るであろうと見抜いていた者たちに、行けと命じた。恥があるなら赤面せよ。偶像の神殿を開けよと命じたその同じ声によって、諸君に自由が返されたのである。

Liber II, Caput XVII

第II巻 第XVII章PL 11, 968A
1

Donatistarum furor et crudelitas. --Eisdem pene momentis vester furor in Africam revertitur, quibus Diabolus de suis carceribus relaxatur. Et non erubescitis, qui uno tempore cum inimico communia gaudia possidetis!

PL 11, 968A

ドナトゥス派の狂気と残虐。――ほぼ同じ時に、諸君の狂気はアフリカへ帰り、同じ時に悪魔はその牢獄から解き放たれる。しかも諸君は恥じない、敵と同じ時に喜びを分かち合っているのに。

2

Venistis rabidi, venistis irati, membra laniantes Ecclesiae: subtiles in seductionibus, in caedibus immanes, filios pacis ad bella provocantes.

PL 11, 968B

諸君は来た、狂犬のように、怒りに燃えて、教会の肢体を引き裂きながら。惑わしには巧み、殺戮には非道、平和の子らを戦いへと挑発しながら。

3

De sedibus suis multos fecistis extorres, cum conducta manu venientes basilicas invasistis: multi ex numero vestro per loca plurima (quae sub nominibus dicere longum est) cruentas operati sunt caedes, et tam atroces, ut de talibus factis, ab illius temporis judicibus relatio mitteretur.

PL 11, 968B

諸君は多くの者をその住まいから追放した。雇った一団を連れて来て、聖堂を襲撃したのである。諸君の仲間の多くは、きわめて多くの場所で(その名を挙げれば長くなる)血なまぐさい殺戮を行い、それがあまりに残虐であったため、そのような行為について、当時の裁判官たちから報告が送られたほどである。

4

Sed intervenit et occurrit judicium Dei, ut ille, qui vos jamdudum redire jusserat, imperator profanus et sacrilegus moreretur, qui persecutionem vobis provocantibus jam miserat aut mittere disponebat.

PL 11, 969A

しかし神の裁きが介入し、行く手に立ちはだかった。すなわち、かねて諸君に帰還を命じていたあの不敬で瀆聖の皇帝〔ユリアヌスを指す〕が死んだのである。彼は諸君の挑発によって、すでに迫害を送っていたか、送ろうと決めていた。

Liber II, Caput XVIII

第II巻 第XVIII章PL 11, 969A
1

Donatistarum caedes et facinora. --Operata est apud loca supradicta in Catholicos trucidatio, memoramini per loca singula, qui fuerint vestri discursus.

PL 11, 969A

ドナトゥス派の殺戮と蛮行。――前述の場所で、公同の人々に対する虐殺が行われた。場所ごとに思い起こせ、諸君の駆け回りがいかなるものであったかを。

2

Nonne de numero vestro fuerunt Felix Zabensis et Januarius Flumenpiscensis , et caeteri, qui tota celeritate concurrerunt ad castellum Lemellense: ubi cum contra importunitatem suam viderent basilicam clausam, praesentes jusserunt comites suos, ut ascenderent culmina, nudarent tecta, jactarent tegulas: imperia eorum sine mora completa sunt; et cum altare defenderent diaconi catholici, tegulis plurimi cruentati sunt, duo occisi sunt, Primus filius Januarii, et Donatus filius Nini, urgentibus et praesentibus coepiscopis vestris supra memoratis: ut sine dubio de vobis dictum sit: Veloces pedes eorum ad effundendum sanguinem (Ps. XIII, 3) .

PL 11, 969A

諸君の仲間に、ザバのフェリクスとフルメン・ピスキウムのヤヌアリウス〔底本は Flumenpiscensis。町の名 Flumen Piscium の形容詞と取った。ミーニュの脚注 c と注 (40)(41) は、旧刊本の Flamen Pistensis を退け、カルタゴ協議録に見えるマウレタニア・シティフェンシスの司教座とする〕、そのほか、急ぎに急いでレメッレの城塞へ駆けつけた者たちがいたではないか。そこで彼らは、自分たちの無法な押しかけに対して聖堂が閉ざされているのを見ると、その場にいたまま、供の者たちに命じて、屋根に登り、屋根をはがし、瓦を投げさせた。その命令は遅れることなく果たされた。公同の助祭たちが祭壇を守っていたところ、瓦によって多くの者が血にまみれ、二人が殺された。ヤヌアリウスの子プリムスと、ニヌスの子ドナトゥスである。前に挙げた諸君の同僚司教たちが、これを促し、その場に居合わせた。したがって、疑いなく諸君について「彼らの足は血を流すのに速い」(詩篇13:3)と言われたのである。

3

De qua re Primosus episcopus catholicus loci supra memorati, in concilio vestro apud Thenestinam civitatem questus est, et querelas ejus dissimulanter audistis.

PL 11, 970A

この件について、その場所の公同の司教プリモススは、諸君の会議で、テナエの町〔底本は Thenestinam。ミーニュの注 (44) は、ビュザケナ州の町テナエ(Thenae)とする〕において訴えたが、諸君は彼の訴えを聞き流した。

4

Ecce a vobis factum est quod dixisti: Ecclesiam non esse quae cruentis morsibus pascitur; et aliud sunt milites missi, aliud episcopi ordinati. Quod contra nos invidiose loquimini, ab aliis factum est, non a nobis: quod dicitis non debuisse fieri, vos fecistis.

PL 11, 970A

見よ、汝の言ったことが諸君によってなされたのだ。血まみれの噛みつきによって養われるものは教会ではない、と汝は言った。遣わされた兵士と叙階された司教とは別物である。諸君が我々に対して憎々しげに言うことは、他の者たちによってなされたのであって、我々によってではない。なされるべきでなかったと諸君が言うことを、諸君自身がなしたのである。

5

Commemorasti et beatissimum apostolum Paulum dixisse, sine ruga et sine sorde Ecclesiam esse debere. Episcopis vestris jubentibus et praesentibus, supra altare catholici diaconi occisi sunt; similiter et apud Carpos.

PL 11, 970A

汝は、いとも祝福された使徒パウロが、教会は皺も汚れもあってはならないと言ったことも思い起こした。諸君の司教たちが命じ、その場に居合わせるなかで、公同の助祭たちが祭壇の上で殺された。カルピでも同様であった。

6

Non tibi videntur inexpiabiles sordes? in Mauritaniae civitatibus, vobis intrantibus, quassatio populi facta est: mortui sunt in uteris matrum, qui fuerant nascituri. Non tibi videtur ruga, quae non possit ullis satisfactionibus tendi aut explanari?

PL 11, 970B

汝には、償いようのない汚れと見えないのか。マウレタニアの諸都市で、諸君が入ってくると、民への襲撃が行われた。生まれるはずであった者たちが、母の胎の中で死んだ。いかなる償いによっても伸ばし広げることのできない皺と、汝には見えないのか。

7

Quid tale a nobis admissum est? nos exspectamus vindicem Deum. Et invidiam facitis Macario, qui si aspere aliquid fecit pro unitate, leve esse videri poterit: dum vos pro dissensione tanta mala acerba, cruenta et hostilia feceritis.

PL 11, 971A

このようなことの何かを、我々が犯したか。我々は報復する神を待っている。ところが諸君はマカリウスを悪者にしている。マカリウスが一致のために何か厳しいことをしたとしても、それは軽いことと見えるであろう。諸君は分裂のために、あれほど苦い、血なまぐさい、敵意に満ちた悪事をなしたのだから。

8

Quid commemorem Tipasam Caesariensis Mauritaniae civitatem? ad quam de Numidia Urbanus Formensis, et Felix Idicrensis , duae faculae, incensae livoribus, cucurrerunt: quietorum et in pace positorum animos perturbantes: nonnullorum officialium et favore et furore juvante, et Athenio praeside praesente cum signis, catholica frequentia exturbata et cruentata, de sedibus suis expulsa est: lacerati sunt viri, tractae sunt matronae, infantes necati sunt, abacti sunt partus.

PL 11, 971A

カエサリエンシス・マウレタニアの町ティパサについて、何を述べようか。そこへヌミディアから、フォルマのウルバヌスと、イディクラのフェリクスという二本の松明が、妬みに燃えて駆けつけた。静かに平和のうちにあった人々の心を乱したのである。幾人かの役人の好意と激情が助け、総督アテニオが軍旗を伴って居合わせるなか、公同の群衆は追い立てられ、血にまみれ、自分たちの座所から追放された。男たちは引き裂かれ、婦人たちは引きずられ、乳飲み子は殺され、胎児は堕ろされた。

9

Ecce vestra Ecclesia, episcopis ducibus, cruentis morsibus pasta est. Post hoc etiam illud addidisti: Quantum vult consumat edacitas vulturum, tamen major est numerus columbarum. Ubi est quod vulgo dicitur, memoriam custodem habere oportet mendacem?

PL 11, 971B

見よ、諸君の教会は、司教たちを先導として、血まみれの噛みつきによって養われたのだ。この後で、汝はさらにこうも付け加えた。「禿鷹の貪欲は好きなだけ食らうがよい。それでも鳩の数のほうが多い」。「嘘つきは記憶を守り手に持たねばならない」と世に言われるのは、どこへ行ったのか。

10

Oblitus es, quod paulo ante dixisti, Ecclesiam unam columbam Christi in Canticis canticorum. Si una est apud vos Ecclesia, una est columba: quid est quod dicere voluisti, numerus major est columbarum?

PL 11, 971B

汝は、少し前に、教会は雅歌に言うキリストの一羽の鳩であると言ったことを忘れている。諸君のもとで教会が一つなら、鳩も一羽である。「鳩の数のほうが多い」と言おうとしたのは、どういうことか。

Liber II, Caput XIX

第II巻 第XIX章PL 11, 972A
1

Eucharistia a Donatistis canibus data, ampulla chrismatis in praeceptis projecta, aliaque eorum sacrilegia. --Et quod vobis leve videtur, facinus immane commissum est, ut omnia sacrosancta supra memorati vestri episcopi violarent.

PL 11, 972A

ドナトゥス派によって聖餐が犬に与えられ、聖香油の小瓶が〔底本は in praeceptis(戒めのうちに)。「断崖に」の意の in praecipiti の誤りかと解した。この見出しは編者のもの〕投げ捨てられたこと、およびそのほかの彼らの瀆聖。――そして、諸君には軽いことと見えようが、前に述べた諸君の司教たちは、あらゆる聖なるものを冒すという、おぞましい凶行を犯したのである。

2

Jusserunt Eucharistiam canibus fundi; non sine signo divini judicii: nam iidem canes accensi rabie, ipsos dominos suos, quasi latrones, sancti corporis reos, dente vindice, tamquam ignotos et inimicos laniaverunt.

PL 11, 972A

彼らは聖餐を犬にぶちまけるよう命じた。神の裁きのしるしがなかったわけではない。同じ犬どもが狂暴に燃え上がり、自分たちの主人たちを、まるで盗賊のように、聖なる体に対する罪人として、報復の牙で、見知らぬ者、敵であるかのように引き裂いたのである。

3

Ampullam quoque chrismatis per fenestram, ut frangerent, jactaverunt; et cum casum adjuvaret abjectio, non defuit manus angelica, quae ampullam spiritali subvectione deduceret: projecta casum sentire non potuit; Deo muniente, illaesa inter saxa consedit.

PL 11, 972A

また、聖香油の小瓶を、割るために窓から投げた。そして、投げ捨てられたことが落下を助けるはずであったのに、天使の手が欠けることはなかった。その手が、霊的な運搬によって小瓶を下へ導いたのである。投げ捨てられたものは落下を感じることができなかった。神が守り、傷つかないまま石の間に落ち着いた。

4

Et possent ista non fieri, si mandata Christi in memoria haberetis, qui ait: Ne dederitis sanctum canibus, neque miseritis margaritas vestras ante porcos, ne conculcent eas pedibus suis, et conversi elidant vos (Matth. VII, 6) .

PL 11, 972B

もし諸君がキリストの戒めを心に留めていたなら、これらは起こらずに済んだであろう。彼はこう言っている。「聖なるものを犬に与えるな。汝らの真珠を豚の前に投げるな。それらを足で踏みにじり、向き直って汝らを打ちのめすことのないように」(マタイ7:6)。

5

Quid tale ab operariis unitatis fieri potuit? unde nobis Catholicis vanam invidiam facere laboratis. Inde revertentes Urbanus Formensis et Felix Idicrensis, invenerunt matres, quas de castimonialibus fecerant mulieres.

PL 11, 972B

一致の働き手たちによって、このようなことが行われ得たであろうか。それなのに諸君は、そのことで我々公同の者たちに対して、むなしい憎しみをかき立てようと努めている。そこから帰ってきたフォルマのウルバヌスとイディクラのフェリクスは、母となった者たち、かつて貞潔の誓いを立てていたのを彼らが〔ただの〕女にしてしまった者たちを見出した。

6

Ecce quales, frater Parmeniane, episcopos celas: et cum pro tuis erubescere debueras, Catholicos innocentes accusas.

PL 11, 973A

見よ、パルメニアヌス兄弟よ、汝がどのような司教たちを隠しているかを。汝は自分の者たちのために赤面すべきであったのに、無垢な公同の者たちを訴えている。

7

Interea supra memoratus Felix inter crimina sua, et facinora nefanda, ab eo comprehensa puella cui mitram ipse imposuerat, a qua paulo ante pater vocabatur, nefarie incestare minime dubitavit. Et quasi de peccato sanctior fieret, Tysedim velociter properavit.

PL 11, 973A

その間に、前に述べたフェリクスは、自分の数々の罪、忌まわしい凶行のうちにあって、自分が捕えた乙女、自ら頭巾をかぶせ、少し前まで自分を「父」と呼んでいた者を、ためらうことなく不道徳にも汚し、近親相姦を犯した。そして、罪によってかえって聖くなるかのように、ティセディスへ急いで向かった〔Tysedis は地名。綴りのとおり音写した〕。

8

Sic Donatum annorum septuaginta episcopum, hominem innocentem spoliare ausus est episcopali nomine et officio et honore.

PL 11, 973A

こうして、七十歳の司教ドナトゥス、無垢な人から、司教の名と務めと名誉を奪うことを、あえて行ったのである〔ここのドナトゥスは、次の節の「公同の司教」、すなわちティセディスの司教と解した〕。

9

Venit schismaticus ad episcopum catholicum, ad innocentem reus, ad Dei sacerdotem sacrilegus, incestus ad castum, ad episcopum jam non episcopus; sed de placito et de conjuratione vestra securus, vestris legibus et decretis armatus: manus, quas paulo ante peccata gravaverant, capiti innocentis injecit: et de illa lingua ausus est ferre sententiam, quae jam nec ad poenitentiam agendam vel idonea videbatur.

PL 11, 973A

分派の者が公同の司教のもとに来た。無垢な者のもとに罪ある者が、神の司教のもとに瀆聖の者が、貞潔な者のもとに近親相姦の者が、司教のもとに、もはや司教でない者が来たのである。だが、諸君の協定と共謀に安心し、諸君の法と決議で武装して、少し前に罪が重くしていた手を、無垢な者の頭にかけた。そして、悔い改めを行うにさえもはやふさわしくないと見えたあの舌で、判決を下すことをあえて行った。

10

Ecce quales, frater Parmeniane, defendis: ecce pro qualibus jamdudum dotes operari dixisti.

PL 11, 974A

見よ、パルメニアヌス兄弟よ、汝がどのような者たちを弁護しているかを。見よ、先ほど汝は、どのような者たちのために賜物が働くと述べたのかを。

Liber II, Caput XX

第II巻 第XX章PL 11, 974A
1

Contra Donatistas qui se sanctos dicunt, nullum hominem esse a peccato immunem et perfectum. --Etiam vos ipsi, qui sancti et innocentes videri ab hominibus vultis, dicite, unde est ista sanctitas, quam vobis licentius usurpatis? quam Joannes apostolus profiteri non audet, qui ait: Si dixerimus, quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus, et veritas in nobis non est (I Joan. I, 8) .

PL 11, 974A

ドナトゥス派に反論して、自らを聖なる者と称する彼らに、罪を免れた完全な人間は一人もいないことを示す。――諸君自身も、人々から聖なる者、無垢の者と見られたいと望むのだから、言うがよい、諸君がほしいままに我が物とするその聖性はどこから来るのか。使徒ヨハネでさえそれを公言する勇気がなく、こう言っている。「もし我々が、自分には罪がないと言うなら、我々は自分自身を欺いており、真理は我々のうちにない」(一ヨハネ1:8)。

2

Hoc qui dixit, sapienter se ad Dei gratiam reservavit. Est enim Christiani hominis, quod bonum est, velle; et in eo, quod bene voluerit, currere: sed homini non est datum, perficere: ut post spatia, quae debet homo implere, restet aliquid Deo, ubi deficienti succurrat: quia ipse solus est perfectio, et perfectus solus Dei Filius Christus.

PL 11, 974A

これを言った者は、賢明にも自らを神の恵みに委ねた。善いことを欲し、善く欲したことにおいて走るのは、キリスト教徒たる人間の務めだからである。だが、成し遂げることは人間には与えられていない。人間が満たすべき行程のあとに、力尽きた者を助けるために神に残されるものがあるように、というのである。完全そのものは神のみであり、完全な者は神の子キリストのみだからである。

3

Caeteri omnes semi-perfecti sumus. Quia nostrum est velle, nostrum est currere; Dei, perficere. Unde beatissimus apostolus Paulus, ait: Neque volentis, neque currentis, sed ad Dei gratiam pertinentis (Rom. IX, 16) .

PL 11, 975A

その他の我々はみな、半ば完全な者にすぎない。欲することは我々のもの、走ることは我々のもの、成し遂げることは神のものである。それゆえ、いと祝福された使徒パウロは言う。「〔事は〕欲する者のものでも、走る者のものでもなく、神の恵みに属するものである」(ローマ9:16)。

4

Nam et a Christo salvatore nostro, perfecta sanctitas non est data, sed promissa. Denique sic ait: Sancti eritis, quia ergo sanctus sum (Levit. XI, 45) . Solus est ergo perfectus et sanctus. Denique non dixit, sancti estis, sed, sancti eritis, dixit.

PL 11, 975A

また、我々の救い主キリストからも、完全な聖性は与えられたのではなく、約束されたのである。こう言っているからである。「汝らは聖なる者となるであろう、我は〔底本は ergo。ego と読む〕聖なる者であるから」(レビ記11:45)。それゆえ、完全で聖なる者は彼ただ一人である。さらに、彼は「汝らは聖である」とは言わず、「汝らは聖なる者となるであろう」と言ったのである。

5

Unde est ergo, quod vobis perfectam sanctitatem de superbia vindicatis? nisi ut appareat, quia vos ipsos decipitis, et veritas in nobis non est. In Joannis schola esse noluistis.

PL 11, 975A

それなのに、諸君が高ぶりから完全な聖性を主張するのは、どこから来たのか。それは、諸君が自分自身を欺いており、真理が我々のうちにない〔底本は in nobis。ヨハネの句(一ヨハネ1:8)をそのまま引いたため、人称が前と合わない。少し後でミーニュは、言い換えた形 et veritas in vobis non est を刷っている〕ことを明らかにするためでなくて何であろう。諸君はヨハネの学び舎にいることを望まなかった。

6

Cum enim seducitis aliquos, promittitis vos indulgentiam peccatorum esse daturos: et cum vultis donare peccata, vestram profitemini innocentiam: et remissionem peccatorum sic datis, quasi nullum habeatis ipsi peccatum.

PL 11, 975A

諸君は人々を惑わすとき、罪の赦しを与えると約束する。そして罪を赦そうとするとき、自らの無垢を公言する。まるで自分自身には何の罪もないかのようにして、罪の赦免を授けているのである。

7

Non est ista praesumptio, sed deceptio: nec veritas, sed mendacium. Etenim inter vicina momenta, dum manus imponitis et delicta donatis, mox ad altare conversi, dominicam orationem praetermittere non potestis.

PL 11, 975B

それは僭越ではなく欺瞞であり、真理ではなく虚偽である。まことに、ごく近い折々のうちに、手を置いて過ちを赦しておきながら、すぐに祭壇に向き直れば、主の祈りを省くことはできない。

8

Et utique dicitis: Pater noster, qui es in coelis, dimitte nobis debita et peccata nostra. Quid vocaris, dum peccata confiteris tua? si sanctus es, dum dimittis aliena? hoc modo et vos ipsos decipitis, et veritas in vobis non est.

PL 11, 975B

そして諸君はたしかにこう唱える。「天にいる我々の父よ、我々の負い目と罪を赦せ」。自らの罪を告白しながら、汝は何と呼ばれるのか。他人の罪を赦しながら、聖なる者だというのか。このようにして諸君は自分自身をも欺いており、真理は諸君のうちにない。

9

Sed ut apparet, hoc vobis dictat nutrix vestra superbia, quam Christus in Evangelio testificatur: quia etsi nomina vestra non dixit, per similitudinem tamen vestros mores ostendit; sic enim scriptum est: Dicebat Jesus hanc similitudinem, propter eos qui se sanctos putant, et contemnunt caeteros (Luc XVIII, 9) .

PL 11, 975B

だが明らかなとおり、これを諸君に吹き込むのは諸君の乳母である高慢であり、キリストは福音書でこれを証している。名前は挙げなかったが、たとえによって諸君の振る舞いを示したのである。こう書かれている。「イエスは、自分を聖なる者と思い、他の者を見下す人々のために、このたとえを語った」(ルカ18:9)。

10

Hoc de vobis dictum esse, ipsa res evidenter ostendit; dum vos quasi sanctos extollitis, et nos manifeste aperteque contemnitis: Duo (inquit) ascenderunt in templum adorare, unus Pharisaeus, et unus Publicanus (Ibid. 10) .

PL 11, 975C

これが諸君について言われたことは、事実そのものが明白に示している。諸君は自らを聖なる者のように持ち上げ、我々をあからさまに、公然と見下しているからである。「二人の者が祈るために神殿に上った。一人はファリサイ派の者、一人は徴税人であった」と言う(ルカ18:10)。

11

Pharisaeus tumidus, superbus, inflatus, talis, quales et vos videmus: non humiliato corpore, non inclinata cervice; sed erecta facie, et tumenti pectore: Gratias tibi, Deus, quia nihil peccavi; hoc est dicere Deo, non habeo quod ignoscas.

PL 11, 975C

ファリサイ派の者は、膨れあがり、高慢で、傲り高ぶり、我々が諸君に見るのと同じ有様であった。体を低くせず、首を垂れず、顔を上げ、胸を張って言った。「神よ、汝に感謝する、私は何の罪も犯していないのだから」。これは、神に向かって、「汝が赦すべきものを私は持っていない」と言うことである。

12

Hoc insanus furor, hoc punienda et damnanda superbia. Deus paratus est ignoscere, et reus festinat indulgentiam recusare. Publicanus humilis, hominem se esse cognoscens, sic rogavit, dicens: Propitius esto, Domine, mihi peccatori (Ibid. 14) .

PL 11, 976A

これは狂った激情であり、罰せられ断罪されるべき高慢である。神は赦す用意があるのに、罪ある者は赦しを拒むことを急ぐ。徴税人はへりくだり、自分が人間にすぎないと知って、こう願った。「主よ、罪人である私に憐れみ深くあれ」(ルカ18:14)〔引用の文は13節に当たる。引照はミーニュの刷りのまま〕。

13

Sic justificari meruit humilitas: sic superbia in Pharisaeo, magistro vestro, de templo damnata descendit. Meliora inventa sunt peccata cum humilitate, quam innocentia cum superbia.

PL 11, 976A

こうして謙遜は義とされるに値し、高慢は、諸君の師であるファリサイ派の者において、断罪されて神殿から下った。謙遜を伴う罪のほうが、高慢を伴う無垢よりも優れたものと見いだされたのである。

14

Deinde cum vobis traditionis et schismatis gravia peccata non desint, insuper et superbos vos esse gratulamini.

PL 11, 976A

そのうえ、諸君には引き渡しと分派という重い罪が事欠かないのに、さらに自分たちが高慢であることを喜んでさえいる。

Liber II, Caput XXI

第II巻 第XXI章PL 11, 976A
1

Reprehenduntur Donatistae quod episcopos dignitate spoliarint et poenitentiae laboribus subjecerint. --Nunc quoniam erubescenda gaudia vestra probavimus, et furor vester tot locis ostensus est; restat de profunda impietate vestra aliquid dicere.

PL 11, 976A

ドナトゥス派は、司教たちを品位から剥ぎ、悔悛の労苦に服させたことで咎められる。――さて、諸君の恥ずべき喜びを我々が明らかにし、諸君の怒り狂いがこれほど多くの箇所で示された以上、諸君の底知れぬ不敬について、なお言うべきことが残っている。

2

Nam omnia, quae a vobis fiunt aut facta sunt, quis poterit explicare? sic cuncta malignitate quadam ordinasse vos constat, ut in una specie operis vestri, species alias impleretis: ut dum presbyter aut episcopus dejicitur, sic populus caperetur.

PL 11, 976C

諸君によってなされる、またなされた一切を、誰が説明しえようか。諸君が、ある種の悪意をもって万事をこのように整えたことは明らかである。諸君の仕業のただ一つの形のうちに、他の形も成就させるために。すなわち、司祭や司教が引きずり下ろされるとき、民がこのようにして捕えられるように。

3

Quomodo posset turba hominum stare, quae rectorem suum a vobis elisum esse conspiceret? Non aliter, quam quocumque casu, pastore occiso, lupi grassantur.

PL 11, 976C

自分たちの指導者が諸君に打ち倒されたと見る人々の群れが、どうして立っていられようか。それは、何かの災難で牧者が殺されたとき、狼が荒らし回るのと変わらない。

4

Exorcizastis fideles, et lavistis sine causa parietes: ut hoc nequitiae genere subrueretis simplicissimorum hominum mentes.

PL 11, 976C

諸君は信徒たちに悪魔祓いをし、理由もなく壁を洗った。この種の邪悪によって、きわめて素朴な人々の心を覆そうとしたのである。

5

Talibus consiliis vestris, nonnullorum animi jugulati sunt, et sub nube simplicitatis, obcaecato astutiae lumine, ut miseros sterneretis, sagittas de pharetra pectoris vestri, seductionibus praemisistis: ut de vobis Spiritus sanctus per David prophetam in psalmo praedixerit: Quoniam ecce peccatores intenderunt arcum: paraverunt sagittas in pharetra sua, ad sagittandos obscura luna rectos corde (Ps. X, 3) .

PL 11, 976C

このような諸君の企てによって、少なからぬ者の心は喉を切られ、素朴さの雲の下で、狡知のために光を奪われて、惨めな者たちを打ち倒そうと、諸君は胸の矢筒から矢を、誘惑として先に放った。そこで聖なる霊は、預言者ダビデを通して詩篇で、諸君について予告したのである。「見よ、罪人たちは弓を引き、矢筒に矢を備えた。月の暗いとき、心の正しい者たちを射るために」(詩篇10:3)。

6

Quid a vobis minus factum est vestris consiliis? sauciati sunt innocentes, exarmati fideles, honore nominis sui spoliati sunt sacerdotes.

PL 11, 976C

諸君の企てで、なされずに残ったものが何かあったか。無辜の者は傷つけられ、信徒は武装を解かれ、司教たちは自らの名の栄誉を奪われた。

7

O impietas inaudita, quem jugulaveris inter poenitentiae tormenta servare ! in comparatione operis vestri, latronum levior videtur immanitas.

PL 11, 976C

ああ、前代未聞の不敬よ。喉を切った者を、悔悛の責め苦のなかに生かしておくとは〔jugulaveris は二人称単数。前後は諸君に向けられているが、ここは一般の言い方と取った〕。諸君の所業に比べれば、盗賊の残忍さのほうが軽く見える。

8

Vos vivum facitis homicidium: latro jugulatis dat de morte compendium: paupertate sensus sui circumventi sunt, quos decipere potuistis. Perfecti enim fuerant illi, opere scilicet Dei, qui in ejus nomine fuerant ordinati.

PL 11, 976C

諸君は生きた殺人を行う。盗賊は、喉を切った者に、死という近道を与える。諸君が欺くことのできた者たちは、自分の感覚の貧しさに取り囲まれたのである。神の名において叙階された者たちは、まさに神の業によって、すでに完成されていたからである。

9

Et vos contra opus Dei hostiliter militantes, divinum opus malitiae vectibus destruentes. Apparet ergo de vobis dictum esse in X psalmo: Quoniam quae tu perfecisti, ipsi destruxerunt (Ps. X, 4) .

PL 11, 977A

そして諸君は、神の業に敵意をもって戦い、悪意のてこで神の業を壊している。それゆえ、諸君について第十詩篇に言われているのは明らかである。「汝が完成させたものを、彼らは壊した」(詩篇10:4)。

10

Fecit vos superbos impietas vestra: sed accusat vos prospiciens de coelo justitia: et iniqua vos gerentes error hominum laudat, ut de vobis in IX psalmo dixerit Spiritus sanctus, quoniam laudatur peccator in desideriis animae suae; et qui iniqua egerit, benedicetur (Ps. IX, 24) .

PL 11, 977A

諸君の不敬が、諸君を高ぶらせた。しかし、天から見渡す正義が諸君を告発する。また、不正を行う諸君を人々の迷いが称える。そこで聖なる霊は、第九詩篇で諸君について言った。「罪人はその魂の欲望のゆえに称えられ、不正を行う者は祝福される」(詩篇9:24)。

11

Quid iniquius, quam exorcizare Spiritum sanctum; altaria frangere; Eucharistiam animalibus projicere? et ut in errorem vos vester populus mittat, laudando felices appellant, et bene nominant, et per vos jurant, et personas vestras jam pro Deo habere noscuntur.

PL 11, 977A

聖なる霊に悪魔祓いをし、祭壇を砕き、聖餐を獣に投げ与えること、これより不正なことがあろうか。そして、諸君の民が諸君を迷いへ送り込むように、彼らは諸君を幸いな者と称えて呼び、よく言い、諸君にかけて誓い、諸君の人物をすでに神として扱っていることが知られている。

Liber II, Caput XXII

第II巻 第XXII章PL 11, 977B
1

Impietas Donatistarum qui per suos jurabant episcopos. --Solet Deus ad probandam fidem in juratione ab hominibus nominari; sed cum per vos juratur, jam apud vestros de Deo et Christo silentium est.

PL 11, 977B

自分たちの司教にかけて誓っていたドナトゥス派の不敬。――誓いにおいて信義を証しするために、神は人々によってその名を呼ばれるのが常である。ところが諸君にかけて誓われるとき、諸君のもとではもはや神とキリストについて沈黙がある。

2

Si ad vos divina migravit de coelo religio, quia per vos juratur, nemo vestrum aut vestrorum langueat: nolite mori: imperate nubibus, pluite si potestis; ut per vos plenius juretur, et de Deo sileatur.

PL 11, 977B

もし、諸君にかけて誓われるからといって、神的な宗教が天から諸君のもとへ移ったのなら、諸君も諸君に連なる者も、誰一人衰えてはならない。死ぬな。雲に命じよ、できるものなら雨を降らせよ。諸君にかけていっそう存分に誓われ、神については沈黙されるように。

3

Nam et prioribus saeculis, ut templa fabricarentur, et Idola fierent, quid a vestro populo diabolus potuit amplius facere? nihil aliud, nisi ut de Deo taceretur, dum per errorem homines de solo diabolo loquebantur.

PL 11, 978A

先の世々においても、神殿が建てられ偶像が造られるように、悪魔は諸君の民からこれ以上何ができただろうか。ほかでもない、人々が迷いのうちに悪魔だけについて語り、神については黙るようにすることだった。

Liber II, Caput XXIII

第II巻 第XXIII章PL 11, 978A
1

Reprehenduntur Donatistae quod unctorum Dei sacerdotum capita raserint. --O sacrilegium impietati commissum! dum homines per vos jurantes libenter auditis, et vocem Dei auribus non admittitis vestris qui in CIV psalmo (v. 15) sic ait: Ne tetigeriritis unctos meos; neque in prophetas meos manum miseritis.

PL 11, 978A

ドナトゥス派は、神に油を注がれた祭司たち〔sacerdos。ここでは公同の教会の司教・聖職者を指すが、次節以下の旧約の油注がれた祭司・王との対比のために「祭司」とした〕の頭を剃ったことで非難される。――ああ、不敬に重ねて犯された瀆聖よ。諸君は、諸君にかけて誓う人々の声は喜んで聞きながら、詩篇104篇(15節)でこう言う神の声を耳に入れない。「我が油注がれた者たちに触れるな〔底本は tetigeri-/ritis と、行の変わり目で ri を重ねて刷る。tetigeritis と読む〕、我が預言者たちに手を下すな」。

2

Unctos autem esse et reges et sacerdotes, et libri Regnorum indicant; et David in psalmo CXXXII (v. 2) sic ait: Sicut unguentum in capite quod descendit in barbam Aaron.

PL 11, 978A

王たちも祭司たちも油を注がれたことは、列王の書も示している。ダビデも詩篇132篇(2節)でこう言う。「頭に注がれた香油がアロンの髭へと流れ落ちるように」。

3

Et tamen vos contra iisdem viribus conati estis praecepta contemnere, quibus, qui Deum timent, mandata conantur implere. Docete ubi vobis mandatum est, radere capita sacerdotum, cum e contrario sint tot exempla proposita, fieri non debere.

PL 11, 978B

それにもかかわらず諸君は、神を畏れる者たちが戒めを果たそうとするその同じ力をもって、逆に命令を侮ろうと企てた。祭司たちの頭を剃れと諸君に命じられたのはどこか、示せ。反対に、それはなされてはならないという範例が、これほど多く示されているのに。

4

Saul antequam peccaret, ungi meruit: post unctionem non leviter offendit. Hoc Deus cum videret, propter oleum non tangendum, volens exempla proponere, poenitentiam professus est; sic enim legitur dixisse Dominum: Poenitet me unxisse Saul in regem (I Reg. XV, 11) ; et utique potuit Deus oleum quod dederat auferre.

PL 11, 978B

サウルは罪を犯す前に油を注がれるにふさわしいとされた。油注ぎの後、重い過ちを犯した。神はこれを見て、油に触れてはならないことの範例を示そうとして、悔いを表した。主はこう言ったと読まれるからである。「我はサウルを王として油注いだことを悔いる」(サムエル記上15:11)。神は、自ら与えた油を取り去ることももちろんできたはずである。

5

Sed cum voluit docere, non debere contingi oleum etiam in peccatore: ipse qui dederat, poenitentiam gessit.

PL 11, 979A

しかし神は、罪人においてさえ油に触れてはならないと教えようとして、与えた当人が悔いを行ったのである。

6

Igitur Deus, si, ut te doceret, quod dedit auferre non potuit, per quod noluit: tu quis es, ut auferas quod non dedisti? et qui parare debebas aures ad audiendum, parasti novaculam ad delinquendum: et cum possetis esse filii Dei, filii hominum esse voluistis: et ad infigendum morsum honoribus alienis, dentes vestros in sagittas et arma vertistis; linguas acuistis in gladios: implestis quod de vobis in psalmo LVI scriptum est: Filii hominum, dentes eorum arma et sagittae, et lingua eorum gladius acutus (Ps. LVI, 4) .

PL 11, 979A

ゆえに、神でさえ、汝に教えるために、与えたものを取り去ることができなかった〔per quod noluit の係りは定かでない。「それを望まなかったがゆえに」と取った〕のだとすれば、汝は何者か、与えもしなかったものを取り去るとは。聞くために耳を備えるべきであった汝が、罪を犯すために剃刀を備えた。諸君は神の子らでありえたのに、人の子らであることを望んだ。そして他人の栄誉に噛みつくために、諸君の歯を矢と武器に変え、舌を剣へと研いだ。諸君について詩篇56篇に書かれていることを、諸君は満たした。「人の子ら、その歯は武器と矢、その舌は鋭い剣」(詩篇56:4)。

Liber II, Caput XXIV

第II巻 第XXIV章PL 11, 979A
1

Injuria facta a Donatistis omni hominum generi et aetati per impositionem manuum in poenitentiam. --Ergo linguas vestras acuistis in gladios, quas movistis in mortes, non corporum, sed honorum: jugulastis non membra, sed nomina.

PL 11, 979A

ドナトゥス派があらゆる人々とあらゆる年齢の者に加えた不正、すなわち悔悛のための按手。――こうして諸君は自らの舌を剣のように研ぎ、それを死へと動かした。死とは体の死ではなく、名誉の死であり、諸君が喉を切ったのは肢体ではなく名であった。

2

Quid prodest, quia vivunt homines, et honore a vobis occisi sunt? valent quidem membris, sed ereptae portant funera dignitatis.

PL 11, 979B

人々が生きていても、諸君によって名誉の上で殺されたのなら、何の益があろうか。たしかに彼らは肢体は健やかであるが、奪われた品位の葬いを身に負っている。

3

Extendistis enim manum, et super omne caput mortifera velamina praetendistis: ut cum sint (sicut supra dixi) quatuor genera capitum in Ecclesia, episcoporum, presbyterorum, diaconorum, et fidelium: nec uni parcere voluistis: evertistis animas hominum.

PL 11, 979B

諸君は手を伸ばし、あらゆる頭の上に死をもたらす覆いをかけたからである。(先に述べたように)教会には四種の頭、すなわち司教、司祭、助祭、信徒があるのに、諸君はその一つをも容赦しようとせず、人々の魂を覆したのである。

4

Hos actus vestros odit Deus in Ezechiele propheta, cum dicit: vae facientibus velamen, hoc est, imponentibus manum super omnem aetatem ad evertendas animas (Ezech. XIII, 18) . Invenistis pueros; de poenitentia sauciastis, ne aliqui ordinari potuissent.

PL 11, 979B

諸君のこうした行いを、神は預言者エゼキエルにおいて憎んで、こう言っている。「覆いを作る者たちに災いあれ」、すなわち、魂を覆すためにあらゆる年齢の者の上に手を置く者たちに〔災いあれ〕(エゼキエル13:18)。諸君は少年たちを見いだし、悔悛によって傷つけた。誰一人として叙階されえなくするためである〔悔悛を課された者は聖職に叙階されえなかったことを言う〕。

5

Agnoscite vos animas evertisse. Invenistis fideles antiquos, fecistis poenitentes. Agnoscite vos animas evertisse. Invenistis diaconos, presbyteros, episcopos, fecistis laicos. Agnoscite vos animas evertisse.

PL 11, 980A

諸君は魂を覆したと認めよ。諸君は古参の信徒たちを見いだし、悔悛者にした。諸君は魂を覆したと認めよ。諸君は助祭、司祭、司教を見いだし、平信徒にした。諸君は魂を覆したと認めよ。

Liber II, Caput XXV

第II巻 第XXV章PL 11, 980A
1

Iterum in Donatistas, qui sacerdotes innocentes dignitate et honore spoliabant et poenitentiae addicebant. -- Socius et comes vester jamdudum fuerat, cui nunc manus inferre conatus es: pariter currebatis: fac illum peccasse (cum peccatum non esse constet); jacebat ut aestimas: si Apostolum legisti, tu vide cui stes, et illi cui jaceat: si servus es, dominum recognosce, et intellige, quia non tibi jacebat, qui tecum paulo ante currebat.

PL 11, 980A

再びドナトゥス派に対して。彼らは無垢な司教たちから位階と名誉を奪い、悔悛の刑に付した。――彼は、とうの昔から諸君の仲間であり同行者であった。その彼に、いま汝は手をかけようとした。諸君は共に走っていたのである。仮に彼が罪を犯したとせよ(罪などないことは明らかであるのに)。汝の考えでは彼は倒れていたことになる。使徒を読んだのなら、汝は、自分が誰のために立っているのか、そして彼が誰のために倒れているのかを見よ。汝が僕であるなら、主人を認め、悟れ。少し前に汝と共に走っていた者は、汝のために倒れていたのではないことを。

2

Quid in potestatem alienam irruis? quid temerarius Dei tribunal ascendis? et cum ipse sis reus, in alterum audes ferre sententiam? et legisti: qui stat, domino stat suo, et qui jacet, domino suo jacet (Rom. XIV, 4) .

PL 11, 980B

なぜ他人の権能に突入するのか。なぜ軽率にも神の法廷に登るのか。自らが咎ある者でありながら、他者に対して判決を下そうとするのか。汝は読んだではないか。「立つ者は自分の主人のために立ち、倒れる者は自分の主人のために倒れる」(ローマ14:4)と。

3

Potens est autem dominus ejus, suscitare eum: tu qui es, qui de servo alieno judices? Oleum sacerdoti a Deo collatum, non debuisse vos tangere, a puero Dei David discere debuistis, qui sic per Samuelem ungitur, ut Sauli quod jamdudum datum fuerat, minime tolleretur (I Reg. XVI) .

PL 11, 980B

「その主人は彼を立たせることができる。他人の僕を裁く汝は何者か」。神から司教に授けられた油に、諸君は触れるべきでなかったことを、神の僕ダビデから学ぶべきであった。ダビデはサムエルを通してこのように油を注がれたが、そのことによって、すでにサウルに与えられていたものは、少しも取り去られなかった(サムエル記上16章)。

4

Denique vel cum Deo jubente vel eventu procurante, una eos spelunca concluderet; venerat in potestatem pueri David Saul, qui peccaverat. Videtur non videns, ideo quod a majori lumine (ut fieri assolet) in caligine clausi aeris, alterum juxta se videre non potuit.

PL 11, 980B

ついに、神が命じたのか成り行きが導いたのか、一つの洞穴が彼らを閉じ込めた。罪を犯していたサウルは、僕ダビデの権能の下に入った。サウルは、見られていながら、見てはいなかった。それは、より大きな光から(常にそうであるように)閉ざされた空気の闇の中に入って、自分のそばにいるもう一人を見ることができなかったためである。

5

Innumerabiles antiquum regem sequebantur exercitus: sed ipse rex in potestatem venerat alienam.

PL 11, 981A

数えきれない軍勢が、古き王に従っていた。だが王自身が、他人の権能の下に入っていたのである。

6

Occasionem victoriae David habebat in manibus: incautum et securum adversarium, sine labore poterat jugulare: et sine sanguine et conflictu multorum, poterat bellum per compendium mutare in caedem: et pueri ejus et occasio suadebant: ad victoriam opportunitas hortabatur.

PL 11, 981A

ダビデは勝利の機会を手の内に持っていた。不用心で安心しきった敵を、苦もなく殺すことができた。多くの者の血も戦闘もなしに、戦いを近道によって殺戮に変えることができた。彼の従者たちも好機も、そう勧めた。勝利への好都合がうながしていた。

7

Stringere jam coeperat ferrum; ire jam coeperat armata manus hostiles in jugulos: sed obstabat plena divinorum memoria mandatorum; hortantibus se pueris et occasionibus contradicit, tamquam et hoc diceret: sine causa me, victoria, provocas; frustra me, occasio, in triumphos invitas.

PL 11, 981A

すでに剣を抜き始めていた。武装した手は、すでに敵の喉へと向かい始めていた。だが、神の命令についての十分な記憶が立ちはだかった。従者たちと好機とがうながす中で、彼は逆らい、あたかもこう言うかのようであった。「勝利よ、汝は理由なくわたしを誘う。好機よ、汝はむなしくわたしを凱旋へと招く」。

8

Volebat hostem vincere; sed prius est Domini divina praecepta servare. Numquid mittam manus in unctum Domini (I Reg. XXIV, 7) ? Repressit cum gladio manum; et dum timuit oleum, servavit inimicum. Et ut compleret observantiam, vindicavit occisum (II Reg. I) .

PL 11, 981B

彼は敵に勝つことを望んだ。だが、主の神聖な命令を守ることがそれに先立つ。「わたしが主に油注がれた者に手をかけようか」(サムエル記上24:7)。彼は剣とともに手を押しとどめた。そして油を恐れて、敵を守った。さらに、遵守を全うするために、殺された者の仇を討った(サムエル記下1章)。

9

Vos nec Deum timetis, nec fratres agnoscitis, in cote livoris acuistis novaculas linguae; et divina praecepta calcantes, miserorum properastis in capita, ut in captivitatem caecos et imperitos populos, jugulatis ducibus, traheretis.

PL 11, 981B

諸君は神を恐れず、兄弟を認めず、妬みの砥石で舌のかみそりを研いだ。そして神の命令を踏みにじって、哀れな者たちの頭へと急いだ。それは、目の見えない、無知な民を、指導者たちの喉を斬ったうえで、捕囚へと引いてゆくためである。

10

Esuritis honores innocentium sacerdotum: unde furori vestro tanta fames innata est, ut guttura vestra sepulcra patentia faceretis.

PL 11, 981B

諸君は無垢な司教たちの名誉に飢えている。諸君の狂暴のうちに、これほどの飢えが、諸君の喉を開かれた墓にしてしまうほどに、どこから生まれついたのか。

11

Unicuique sepulcro sufficit unum funus, et clauditur: gutturi vestro honorum funera minime suffecerunt, et adhuc patent, dum aliquos quaeritis devorare; ut merito de vobis dictum sit: sepulcrum patens est guttur eorum (Ps. V, 11) ; nam et de maledictione praesumitis, cum scriptum sit: Benedicite et nolite maledicere (Rom. XII, 14) .

PL 11, 982A

どの墓にも一つの遺体で足りて、閉じられる。だが諸君の喉には、位階の葬りでは少しも足りず、なお開いたままである。誰かを呑み込もうと探している間は。それゆえ、当然にも諸君について、こう言われているのである。「彼らの喉は開かれた墓である」(詩篇5:11)。実際、諸君は呪いについても思い上がっているが、「祝福せよ、呪うな」(ローマ12:14)と書かれているのである。

12

Quisquis contra vestram voluntatem aliquid fecerit, intentatis terrores, maledicta praetenditis; et quia aliqui homines, plus mali mereri possunt quam boni; quidquid judicium Dei aut peccati meritum fecerit, amaris vestris maledictionibus vindicatis: merito de vobis dictum est in psalmo XIII (v. 3) : Os eorum maledictione et amaritudine plenum est.

PL 11, 982A

諸君の意に反して何かをした者には誰であれ、諸君は脅しを向け、呪いを突きつける。そして、善よりも悪を受けるにふさわしい人間もいくらかいるので、神の裁きや罪の報いがもたらしたことは何であれ、諸君は自分たちの苦い呪いの手柄にする。それゆえ、当然にも諸君について、詩篇第十三篇(3節)に言われている。「彼らの口は呪いと苦みで満ちている」。

13

Gloriamini, quod vobis maledicentibus, aliqui homines mori potuerunt. Certe non licet occidere.

PL 11, 982A

諸君は、諸君が呪ったことで幾人かの人間が死に得たと、誇っている。確かに、殺すことは許されていない。

14

An ideo vos putatis innocentes, quia ferro usi non estis? innocentem se et venenarius judicet, si in solo ferro est homicidium: non sibi videatur reus, qui alterum subducto cibo necaverit: innocentem se judicet, qui spirandi prohibita facultate, suffocaverit vivere cupientem.

PL 11, 982B

それとも諸君は、剣を使わなかったから自分たちは無垢だと思っているのか。殺人が鉄にだけあるのなら、毒殺者も自分を無垢だと判断するがよい。食物を取り上げて他人を死なせた者も、自分を咎ある者と思わないがよい。息をする力を禁じて、生きようと望む者を窒息させた者も、自分を無垢だと判断するがよい。

15

Necis multa sunt genera, sed unum nomen est mortis. Maledictionibus tuis cum fiducia hominem mortuum protestaris, quid interest, an gladio ferias, an lingua percutias? indubitanter homicida es, si per te mortuus fuerit qui vivebat.

PL 11, 982B

殺しにはさまざまな種類があるが、死の名は一つである。汝が自分の呪いによって、人が死んだと確信をもって宣言するとき、剣で打つのか舌で打つのかに何の違いがあるか。汝のゆえに、生きていた者が死んだのなら、疑いなく汝は殺人者である。

16

Quisquis talis ex vobis est, frustra se Christianum aut sacerdotem Dei profitetur, qui lenitatem Dei non curat imitari; cum scriptum sit in Salomone: Deus mortem non fecit, nec laetatur in perditione vivorum (Sap. I, 13) .

PL 11, 982B

諸君のうちそのような者は誰であれ、むなしくキリスト教徒あるいは神の司教を名のっている。神の柔和を真似ようと気にかけないからである。ソロモンの書に、こう書かれているのに。「神は死を造らず、生ける者の滅びを喜ばない」(知恵の書1:13)。

17

Credo vos oblivisci non posse, quid per loca aliqua feceritis, cum eos, qui legem Dei praedicabant, id est, prophetas velletis occidere contra jussionem Dei dicentis: Et in prophetas meos manum ne miseritis (Ps. CIV, 15) .

PL 11, 983A

諸君は、いくつかの場所で自分たちが何をしたかを、忘れられるはずがないと私は信じる。神の律法を宣べ伝える者たち、すなわち預言者たちを、諸君が殺そうとしたとき、それは、「わが預言者たちに手を下すな」と言う神の命令に背くことであった(詩篇104:15)。

18

Deuterium, Partenium, Donatum, et Getulicum, Dei episcopos, linguae gladio jugulastis, fundentes sanguinem non corporis, sed honoris. Vixerunt postea homines, sed a vobis occisi sunt in honoribus, Dei sacerdotes.

PL 11, 983A

諸君は、デウテリウス、パルテニウス、ドナトゥス、そしてゲトゥリクスという神の司教たちを、舌の剣で殺した。流したのは体の血ではなく、名誉の血である。その後も彼らは生きた。だが神の司教たちとしては、諸君によって、名誉において殺されたのである。

19

Multis notum est et probatum, persecutionis tempore episcopos aliquos, inertia a confessione nominis Dei delapsos thurificasse, et tamen nullus eorum qui evaserunt, aut manum lapsis imposuit, aut ut genua figerent ; imperavit.

PL 11, 983A

迫害の時に、怠慢のために神の名の告白から落ちて香を献げた司教が幾人かいたことは、多くの者に知られ、証明されている。だが、逃れた者のうち誰も、堕落した者たちに按手することも、跪くよう命じることもしなかった〔manum imponere は、悔悛に付する者に手を置く儀礼を言う。章の見出しの poenitentiae addicebant を受ける〕。

20

Et facitis vos hodie post unitatem, quod a nullo factum est post thurificationem: quia scriptum est: Ne tetigeritis unctos meos, neque in prophetas meos manum miseritis (Ps. CIV, 15) .

PL 11, 983B

ところが諸君は、一致のあとの今日、香の献げのあとに誰もしなかったことを行っている。「わが油注がれた者に触れるな、わが預言者たちに手を下すな」と書かれているのに(詩篇104:15)。

21

Oleum suum defendit Deus: quia si peccatum est hominis; unctio est tamen divinitatis. Ne tetigeritis (inquit) unctos meos: ideo, ne dum peccatum hominis percutitur, et oleum, quod Dei est, feriatur.

PL 11, 984A

神は自らの油を守る。罪は人間のものであっても、塗油は神性のものだからである。神は言う、「わが油注がれた者に触れるな」と。それは、人間の罪が打たれるとき、神のものである油までもが打たれることのないようにである。

22

Judicio suo Deus servavit rem suam, et tamen vos passim irruistis in alienam, corrumpentes omnium felicitatem. Nam quae major infelicitas, quam Dei sacerdotes vivere, nec esse quod fuerant?

PL 11, 984A

神は自らの裁きによって自分のものを守った。それでも諸君は、あちこちで他人のものに押し入り、皆の幸いを損なっている。実際、神の司教たちが生きていながら、かつてあったものでなくなっていることより大きな不幸があろうか。

Liber II, Caput XXVI

第II巻 第XXVI章PL 11, 984A
1

Matronae, pueri, virgines, immerito a Donatistis poenitentiae addictae. --Matronae, pueri simul et virgines a vobis coactae, nullo interveniente peccato, salva innocentia et pudicitia, vobis docentibus poenitentiam gerere didicerunt.

PL 11, 984A

婦人、少年、処女は、謂れなくドナトゥス派によって悔悛に付された。――既婚の婦人、少年、また処女は、何の罪も介在しないのに、無垢と貞潔を損なわれていないまま、諸君に強いられ、諸君の教えによって悔悛を行うことを学んだ。

2

Numquid minor est infelicitas? contrivistis sexus, vexastis aetates. Vere de vobis dictum est in psalmo XIII: Contritio et infelicitas in viis eorum, et viam pacis non cognoverunt: non est timor Dei ante oculos eorum.

PL 11, 984B

不幸は小さいだろうか。諸君は両性を打ちひしぎ、あらゆる年齢を苦しめた。諸君について、詩篇13篇で真に言われているとおりである。「破滅と不幸が彼らの道にあり、平和の道を彼らは知らなかった。彼らの目の前に神への畏れはない」。

3

Indixistis poenitentiam plebibus; nec enim acta est ab aliquo, sed a vobis exacta; nec aequalibus temporum spatiis, sed egistis omnia pro personis, alter anno toto, alter mense, alter vix tota die, imperantibus vobis poenitentiam gessit.

PL 11, 985A

諸君は信徒団に悔悛を課した。それは誰かによって自ら行われたのではなく、諸君によって取り立てられたものであり、等しい期間でもなかった。諸君はすべてを人の身分に応じて行い、ある者は一年まるまる、ある者は一月、ある者はほとんど一日も満たずに、諸君の命令によって悔悛を行った。

4

Si unitati consentire (ut vultis) peccatum est, si est similis culpa; quare non est aequalis pro eodem reatu poenitentia?

PL 11, 985A

もし一致に同意することが(諸君の望むとおり)罪であり、咎が等しいのであれば、同じ責めに対して、なぜ悔悛は等しくないのか。

5

Dubium non est, populum credentium Israel esse vocatum; plebes singulas filias Israel, id est, qui mente Deum viderint, et Deo crediderint: et tamen has plebes coegistis flectere et inclinare cervices, et serie capitum juncta, massam poenitentium facere.

PL 11, 985A

信じる民がイスラエルと呼ばれたこと、個々の信徒団がイスラエルの娘たち、すなわち心で神を見、神を信じた者たちと呼ばれたことは疑いない。それなのに諸君は、これらの信徒団に首を曲げ垂れることを強い、頭を一列につらねて悔悛者の塊を作らせた。

6

Has plebes dolet Deus per Ezechielem Prophetam dicens: Vae filiabus, quae sarciunt cervicalia (Ezech. 13) , id est membra cervicis ut supponant sub cubito et sub manu.

PL 11, 986A

これらの信徒団のことを、神は預言者エゼキエルを通して嘆き、こう言う。「枕を縫い合わせる娘たちに災いあれ」(エゼキエル13)。すなわち、肘の下、手の下にあてがうための首の部分のことである〔cervicalia(枕)を cervix(首)に掛けて、悔悛を課す者の手の下に垂れさせられた悔悛者の首と解している。次節を見よ〕。

7

Utique sub cubitibus et sub manibus vestris, et cum super eorum vel earum capita velamina poenitentiae tenditis. Quae impietas vestra et furor ostensus est, et superbia demonstrata: etiam stultitia fuerat revelanda; sed hanc in sexto libro demonstrabo.

PL 11, 986A

まさに諸君の肘の下、諸君の手の下であり、彼らの、あるいは彼女らの頭の上に、悔悛の覆いを広げるときがそれである。これによって諸君の不敬と激情が示され、高慢が明らかにされた。愚かさもまた明るみに出さねばならなかったが、これは第六巻で示すことにする。

Liber III, Caput I

第III巻 第I章PL 11, 986A
1

[0987] Asperius in Donatistas gesta ipsis provocantibus facta esse, nec Catholicis imputari debere. -- Satis, ut arbitror, in secundo libello de Ecclesia quae sponsa est Christi, et de ejus dotibus, et de haereditate diximus Salvatoris; consequens est, primo schismaticorum errores ostendere; deinde, quae fuerit causa, ut unitas fieret; tertio, quis fecerit, ut miles mitteretur armatus.

PL 11, 986A

ドナトゥス派に対して手荒く行われたことは、彼ら自身の挑発によるものであって、公同の教会の者たちに帰せられるべきではない。――我々は、第二の小書で、キリストの花嫁である教会について、その賜物について、また救い主の相続について、十分に語ったと考える。次に続くのは、第一に分派の者たちの誤りを示すこと、次に、一致が行われた原因は何であったかを示すこと、第三に、武装した兵が送られたのは誰のせいかを示すことである。

2

Ab operariis unitatis multa quidem aspere gesta sunt, sed ea ad quid imputatis Leontio, Macario vel Taurino? imputate majoribus vestris, qui (sicut in propheta scriptum est) ut vobis stupescerent dentes, ipsi uvas acidas comederunt (Jer. XXXI, 29) .

PL 11, 987A

一致の働き手たちによって多くのことが荒々しく行われたのは確かである。だが、なぜそれをレオンティウス、マカリウス、あるいはタウリヌスに帰するのか。諸君の祖先たちに帰せよ。預言者に書かれているとおり、彼らは、諸君の歯がしびれるようにと、自ら酸い葡萄を食べたのである(エレミヤ31:29)。

3

Illis primo qui Dei populum diviserunt, et basilicas fecerunt non necessarias. Deinde Donato Carthaginis, qui provocavit, ut unitas proximo tempore fieri tentaretur.

PL 11, 988A

まず、神の民を分け、不要な聖堂を造った者たちに〔帰せよ〕。次に、カルタゴのドナトゥスに。彼は、近い時期に一致が試みられるきっかけを作った。

4

Tertio Donato Bagaiensi, qui insanam collegerat multitudinem, a qua ne Macarius violentiam pateretur, ad se, et ad ea, quae ferebat tutanda, armati militis postulavit auxilium.

PL 11, 988A

第三に、バガイのドナトゥスに。彼は狂った群衆を集めたので、マカリウスは、その群衆から暴力を被らぬよう、自分自身と自分が携えていたものを守るために、武装した兵の助けを求めたのである〔postulavit の主語はマカリウスと取った〕。

5

Venerunt tunc cum pharetris armigeri, repleta est unaquaeque civitas vociferantium (clamoribus); nuntiata unitate, fugistis omnes.

PL 11, 989A

そのとき、矢筒を負った武装兵たちが来た。どの町も、わめき立てる者たち(の叫び声)で満ちた。一致が告げられると、諸君は皆逃げた。

6

Nulli dictum est, nega Deum; nulli dictum est, incende testamentum; nulli dictum est, aut thus pone, aut basilicas dirue; istae enim res solent martyria generare.

PL 11, 989A

誰にも、「神を否め」とは言われなかった。誰にも、「契約の書〔聖書〕を焼け」とは言われなかった。誰にも、「香を供えよ」とも「聖堂を壊せ」とも言われなかった。こうしたことこそ、殉教を生むのが常だからである。

7

Renuntiata est unitas; sola fuerant hortamenta, ut Deus et Christus ejus, a populo in unum conveniente, pariter rogaretur. Nullus erat primitus terror; nemo viderat virgam; nemo custodiam; sola (ut supra diximus) fuerant hortamenta.

PL 11, 989A

一致が改めて告げられた。あったのは勧めだけであり、神とそのキリストが、一つに集う民によって等しく求められるようにとの勧めであった。初めには恐れさせるものは何もなかった。誰も杖を見ておらず、誰も監視を見ていなかった。すでに述べたとおり、あったのはただ勧めだけであった。

8

Timuistis omnes, fugistis, trepidastis; ut pro certo de vobis dictum sit, quod in psalmo LII scriptum est: Trepidaverunt ubi non erat timor (Ps. LII, 6) .

PL 11, 989A

諸君は皆、恐れ、逃げ、おののいた。それゆえ、詩篇52篇に書かれていることが、諸君について確かに言われたのである。「恐れのないところで彼らはおののいた」(詩篇52:6)。

9

Fugerunt igitur omnes episcopi cum clericis suis, aliqui sunt mortui; qui fortiores fuerunt, capti et longe relegati sunt.

PL 11, 990A

こうして司教たちは皆、自分の聖職者たちとともに逃げた。幾人かは死に、より強かった者たちは捕らえられ、遠くへ追放された。

Liber III, Caput II

第III巻 第II章PL 11, 990A
1

In vindictam Dei et Ecclesiae haec in Donatistas facta fuisse. --Et tamen horum omnium nihil actum est cum voto nostro, nihil cum consilio, nihil cum conscientia, nihil cum opere; sed gesta sunt omnia in dolore Dei, amare plorantis, et in ultionem aquae, quam contra interdictum iterum movistis: traducentes ad vos aquam antiquae piscinae: sed nescio an cum illo pisce, qui Christus intelligitur, qui in lectione Patriarchae Tobiae legitur in Tigride flumine prehensus, cujus fel et jecur tulit Tobias, ad tutelam foeminae Sarae, et ad illuminationem Tobiae non videntis: ejusdem piscis visceribus Asmodaeus daemon a Sara puella fugatus est (quae intelligitur Ecclesia) et caecitas a Tobia exclusa est (Tob. VI) .

PL 11, 990A

これらがドナトゥス派に対してなされたのは、神と教会の報復のためであったこと。――しかし、これらすべてのうち、我々の願いによって行われたものは何一つなく、我々の謀によるものも、我々の関知によるものも、我々の手によるものもない。すべては、苦く泣く神の悲しみのうちに、また、禁じられたにもかかわらず諸君が再び動かした水への報いとして、なされたのである。諸君は古い池の水を自分たちのほうへ移し替えた。だが、それは、あの魚、すなわちキリストと解される魚とともにであったかどうか、私は知らない。その魚は、族長トビト〔Tobias。ウルガタでは父子とも同名で、これは父〕の書の朗読の中で、ティグリス川で捕えられたと読まれ、トビア〔子〕はその胆汁と肝臓を取って、女サラを守るために、また見えないトビト〔父〕の開眼のために用いた。同じ魚の内臓によって、悪霊アスモデウスが娘サラ(これは教会と解される)から追い払われ、盲目がトビトから除かれた(トビト記6)。

2

Hic est piscis, qui in baptismate per invocationem fontalibus undis inseritur, ut quae aqua fuerat, a pisce etiam piscina vocitetur.

PL 11, 991A

これが、洗礼において、呼び求めによって泉の水に入れられる魚である。そのため、水であったものが、魚にちなんで池〔piscina〕とも呼ばれるのである。

3

Cujus piscis nomen secundum appellationem Graecam, in uno nomine per singulas litteras turbam sanctorum nominum continet, ἸΧΘΥΣ quod est Latinum, JESUS CHRISTUS, DEI FILIUS, SALVATOR.

PL 11, 991A

その魚の名は、ギリシア語の呼び名では、一つの名のなかに、一字ごとに聖なる名の群れを含んでいる。すなわち ἸΧΘΥΣ であり、これはラテン語では、イエス・キリスト、神の子、救い主である。

4

Hanc vos piscinam, quae in omni Catholica per totum orbem terrarum, ad vitam generis humani, salutaribus undis exuberat; transduxistis ad voluntatem vestram, et solvistis singulare baptisma, ex quo baptismate hominibus muri facti sunt ad tutelam: et fecistis quasi alteros muros, nullum bonum aedificium facientes: non potuistis construere, nisi dirueretis.

PL 11, 991A

この池は、全世界のあらゆる公同の教会において、人類の命のために救いの水をあふれさせているが、諸君はこれを自分たちの意のままに移し替え、単一の洗礼を破った。その洗礼から、人々のために守りとして壁が造られた。そして諸君は、いわば別の壁を造ったが、よい建物は何も造らなかった。壊さなければ築くことができなかったのである。

5

Et quale potest esse aedificium, quod de ruina construitur? Hanc rem per Esaiam prophetam Deus dolet et flet, cum dicit, filiam sui generis esse contritam (Is. 22) : genus Dei est non habere genus, qui ex se est, et manet in aeternum.

PL 11, 992A

廃墟から築かれる建物が、どうして成り立ちえようか。この事を、神は預言者イザヤを通して嘆き、泣く。自分の族の娘が砕かれたと言うのである(イザヤ22)。神の族とは、族をもたないことである。神は自らによってあり、永遠にとどまる。

6

Similis est et aqua, quam non legimus factam . In cujus aquae injuria, indicat Deus lacrymas suas quas vos fecistis; quas testatur nulla posse consolatione siccari, cum ad vos per Esaiam prophetam loquitur, dicens: Missum me facite, amare plorabo: nemo poterit consolari me in contritione filiae generis mei (Is. XXII, 4) .

PL 11, 992A

水もまた同様である〔「同様」の比較の相手は定かでない。神の族のことと取った〕。その水が造られたとは、我々は読まない。その水への侮辱において、神は、諸君が引き起こした自らの涙を示し、その涙はいかなる慰めによっても乾かしえないと証言する。預言者イザヤを通して諸君に語って、こう言うのである。「私を放っておけ、私は苦く泣こう。わが族の娘が砕かれたことについて、誰も私を慰めることはできない」(イザヤ22:4)。

7

Hoc loco defenditur innocentia nostra, dum Deus cum dolore iracundiam vobis indicat suam; dum et causam prodit, et rationem ostendit.

PL 11, 994A

この箇所で、我々の無垢は弁護される。神が痛みとともに、自らの憤りを諸君に告げ、原因を明かし、理由を示すからである。

8

Denique non in tota Sion, sed in una ejus valle sunt celebrata: non in illo monte Sion, quem in Syria Palaestina a muris Hierusalem parvus disterminat rivus; in cujus vertice est non magna planities; in quo fuerant synagogae, ubi Judaeorum populus conveniens, legem per Moysem datam, discere potuisset: sed ubi nulla lis audita est, nec ab aliquo celebratum judicium, nec aliqua est illic ab ullo judice lata sententia; quia locus erat doctrinae, non controversiae post doctrinam.

PL 11, 994A

さらに、〔それらのことは〕シオンの全体においてではなく、その一つの谷において行われたのである。それは、シリアのパレスチナにあって、エルサレムの城壁から小さな流れが隔てているあのシオンの山においてではない。その頂には広くない平地があり、そこにはシナゴーグがあって、ユダヤの民が集まり、モーセを通して与えられた律法を学ぶことができた。しかし、そこでは争いは聞かれず、誰かによって裁判が行われることも、そこでいかなる裁判官によっても判決が下されたこともない。そこは教えの場であって、教えのあとの論争の場ではなかったからである。

9

Si quid agendum erat, intra muros Hierusalem agebatur. Inde scriptum est in Esaia Propheta: Ex Sion prodiet lex, et verbum Domini de Hierusalem (Is. II, 3) .

PL 11, 995A

何か行うべきことがあれば、エルサレムの城壁の内で行われた。それゆえ、イザヤ預言者に書かれている。「シオンから律法が出て、主の言葉がエルサレムから出る」(イザヤ2:3)。

10

Non ergo in illo monte Sion Esaias aspicit vallem; sed in monte sancto, qui est Ecclesia, qui per omnem orbem Romanum, caput tulit sub toto coelo.

PL 11, 996A

それゆえ、イザヤが谷を見るのは、あのシオンの山においてではなく、聖なる山においてであり、それは教会である。教会はローマ世界の全域にわたって、全天の下に頭をもたげた。

11

In quo monte, a Deo Patre Filius Dei regem se constitutum esse gratulatur, in psalmo I, dicens: Quoniam regem constituit me super Sion montem sanctum suum (Ps. II, 6) : utique super Ecclesiam, cujus rex et sponsus et caput est.

PL 11, 996A

その山で、神の子は、父なる神によって王に立てられたことを喜んで、詩篇第一篇〔底本のとおり。ミーニュの注 (28)(29) によれば、古くは詩篇1篇と2篇を一つに数えることが多く(使徒言行録13:33 の「第一篇」の読み、ヒエロニムス、ヒラリウス)、オプタトゥスもそれに従う。今日の詩篇2:6 である〕でこう言う。「神は私を、その聖なる山シオンの上に王として立てたからだ」(詩篇2:6)。それはまさに教会の上にである。彼はその王であり、花婿であり、頭である。

12

Non in illo monte, ubi nullae sunt portae quas diligat Deus; sed in monte Ecclesiae, qui spiritaliter appellatur.

PL 11, 996A

神が愛する門が一つもないあの山においてではなく、霊的にそう呼ばれる、教会の山においてである。

13

Cujus Ecclesiae portas introeunt innocentes, justi, misericordes, continentes, et virgines: quas portas commemorat Spiritus sanctus per David in psalmo LXXXVI, dum dicit: Fundamenta ejus in montibus sanctis, diligit Dominus portas Sion.

PL 11, 997A

その教会の門を入るのは、無垢な者、正しい者、憐れみ深い者、節制する者、童貞である。この門のことを、聖なる霊はダビデを通して、詩篇第86篇でこう言って記している。「その土台は聖なる山々にあり、主はシオンの門を愛する」。

14

Non illius corporalis montis, ubi jam nullae sunt portae; et post victorias Vespasiani imperatoris vix antiquarum exstant vestigia ruinarum.

PL 11, 997A

それは、もはや門が一つもない、あの物体としての山のことではない。皇帝ウェスパシアヌスの勝利ののち、古い廃墟の跡もほとんど残っていない。

15

Est ergo spiritalis Sion Ecclesia, in qua a Deo Patre rex constitutus est Christus; quae est in toto orbe terrarum, in quo est una Ecelesia catholica.

PL 11, 997A

それゆえ、霊的なシオンとは教会であり、そこで父なる神によってキリストが王に立てられた。それは全地にあり、そこに唯一の公同の教会がある〔翻刻は Ecelesia。ミーニュの刷りはかすれていて読み切れないが、Ecclesia と取った〕。

16

Nam Sion Ecclesiam esse et alio loco sanctissimus David Propheta testatur, dicens: Lauda Deum tuum, Sion, qui confortavit seras portarum tuarum, benedixit filiis tuis in te (Ps. CXLVII, 1 et 2) .

PL 11, 997A

シオンが教会であることは、別の箇所でも、最も聖なる預言者ダビデが証している。「シオンよ、汝の神をたたえよ。神は汝の門のかんぬきを強め、汝のうちで汝の子らを祝福した」(詩篇147:1, 2)。

17

Per singulas provincias totius orbis, valles singulas intelligimus montis: et dum non in toto monte videt Esaias, sed in una valle, hoc est, sola Africa: in qua sola cum sufficerent templa Dei quae fuerant, alia facere voluerunt principes vestri: in qua sola dejecti sunt muri, et ut fierent muri, aqua sanctae piscinae transversa est, et novitas contra antiquitatem a vobis instituta est, et aqua humana contra divinam ordinata est.

PL 11, 997B

全世界のそれぞれの属州を、我々は山のそれぞれの谷と解する。イザヤが見るのは、山の全体においてではなく、一つの谷、すなわちアフリカだけにおいてである。そのアフリカだけにおいて、既にあった神の神殿で足りていたのに、諸君の長たちは別のものを造ろうとした。そこだけで城壁が崩され、城壁が造られるために聖なる池の水が横へそらされ、新しいものが古いものに対して諸君によって定められ、人間の水が神の水に対して据えられた。

18

Hoc totum Deus in vallem montis Sion, et interrogat et increpat, dicens: Ut quid hoc factum est vobis? ideo, quoniam ascendistis in templa supervacanea: unaquaeque civitas repleta est vociferantium: vulnerati tui, non vulnerati gladio; et mortui in te, non mortui in bello: in errore sunt a minimo usque ad maximum: errantes in montibus omnes principes tui, in fugam conversi sunt: et qui capti sunt, graviter alligati, et fortiores tui longe fugati sunt.

PL 11, 997B

この全体を、神はシオンの山の谷に向けて、問いただし、叱責して言う。「なぜ、汝らにこのことが起きたのか。汝らが余計な神殿に上ったからである。町はみな、叫ぶ者たちで満ちた。汝の傷ついた者は、剣で傷ついたのではなく、汝のうちの死んだ者は、戦で死んだのではない。最も小さい者から最も大きい者まで迷いのうちにあり、汝の長たちはみな山々でさまよい、逃走に転じた。捕えられた者は重く縛られ、汝のより強い者たちは遠くへ追いやられた」。

19

Missum me facite, amare plorabo: nemo me poterit consolari in contritione filiae generis mei; et ascendent Elamitae cum pharetris: (Elamitae Latina lingua dicuntur chori castrorum); et secutus est dicens: Penetralia vestra deferentur ad publicum, et secreta domus Israel nudabuntur.

PL 11, 998A

「私を放っておけ、私は苦く泣こう。わが族の娘が砕かれたことについて、誰も私を慰めることはできない。エラムの人々が矢筒を携えて上って来る」(エラム人は、ラテン語で「陣営の群れ」と言われる)。そして神は続けて言う。「汝らの奥まった所は人前へ運び出され、イスラエルの家の秘密は裸にされる」。

20

Hoc in Africa factum est, et totum hoc quare factum est indicavit Deus, dum vobis imputat dicens: Quoniam convertistis aquam antiquae piscinae ad civitatem vestram, et dejecistis muros Hierusalem, ut faceretis alteram munitionem, et constituistis aquam inter duas munitiones, et ad piscinam antiquam attendere noluistis, nec ad eum, qui ab initio creavit illam (Is. XXII, 1 et seq.) .

PL 11, 998A

これがアフリカで起きたことであり、神は、そのすべてがなぜ起きたかを、諸君に責めを帰して言うことで示した。「汝らは、古い池の水を自分たちの町のほうへ向け、エルサレムの城壁を壊して、別の防壁を造り、二つの防壁のあいだに水を据えた。しかし、古い池にも、初めにそれを造った者にも、目を向けようとしなかった」(イザヤ22:1以下)。

Liber III, Caput III

第III巻 第III章PL 11, 998B
1

Donati superbia. --Jam vides, frater Parmeniane, ad vos redundare omnia, a quorum principibus harum rerum omnium seminata est causa. Deinde ad Donatum Carthaginensem, cujus veneficio videtur unitatis negotium esse commotum.

PL 11, 998B

ドナトゥスの傲慢。――パルメニアヌス兄弟よ、汝はすでに見ている。すべてが諸君のもとへ跳ね返ってくることを。これらすべての事の原因は、諸君の首領たちによってまかれたのである。次いで〔すべては〕カルタゴのドナトゥスへ〔跳ね返る〕〔動詞が省かれている。前の redundare を補って取った〕。その毒によって、一致の営みが引き起こされたように見える。

2

In quo ostendam operarios ejus non pro voluntate nostra, nec sua malitia aliquid fecisse, sed provocantibus atque impellentibus causis et personis, quas Donatus Carthaginis levitate sua constituit, dum magnum se videri contendit.

PL 11, 998B

その際、私は示そう。その働き手たち〔ejus の指すものは定かでない。「一致の」と取った〕が、我々の意志によってでも、自らの悪意によってでもなく、挑発し駆り立てる事情と人物によって何かを行ったことを。その事情と人物は、カルタゴのドナトゥスが、自分が偉大に見えようと努めて、その軽率さによって立てたものである。

3

Quem enim latet praeter te, quia peregrinus es, et potuerunt tibi falsa narrari? aut quis negare potest, rem, cui tota Carthago principaliter testis est, imperatorem Constantem, Paulum et Macarium primitus non ad faciendam unitatem misisse, sed cum eleemosynis: quibus sublevata per Ecclesias singulas posset respirare, vestiri, pasci, gaudere paupertas?

PL 11, 999A

実際、汝を除いて、誰にこれが知られずにいようか。汝は外国人だから、偽りを聞かされ得たのだ。それとも、カルタゴ全体が第一の証人であるこの事柄を、誰が否定し得ようか。皇帝コンスタンスがパウルスとマカリウスを、最初は一致をなすためにではなく、施しとともに遣わしたことを。その施しによって、一つ一つの教会ごとに貧しい者たちが助けられ、息をつき、衣を着せられ、養われ、喜ぶことができたのである。

4

Qui cum ad Donatum, patrem tuum, venirent, et quare venerant indicarent, ille solito furore succensus, in haec verba prorupit: Quid est imperatori cum Ecclesia? et de fonte levitatis suae, multa maledicta effudit: non minus quam in Gregorium aliquando, ad quem sic scribere minime dubitavit: Gregori, macula senatus, et dedecus praefectorum, et caetera talia: cui Donato praefatus patientia episcopali rescripsit.

PL 11, 999A

彼らが汝の父ドナトゥスのもとに来て、何のために来たかを告げると、彼はいつもの怒りに燃え、こういう言葉を吐いた。「皇帝と教会に何の関わりがあるか」。そして軽率の泉から多くの罵言を注ぎ出した。それはかつてグレゴリウスに対しても同様で、彼にはこう書くことをいささかもためらわなかった。「グレゴリウスよ、元老院の汚点、長官たちの恥辱」、その他同様のことを。このドナトゥスに、前述の人〔praefatus の指すのはグレゴリウスと取った〕は司教の忍耐をもって返書を書いた。

5

Harum epistolarum exemplaria multorum ore ubique cantantur. Jam tunc meditabatur, contra praecepta apostoli Pauli, potestatibus et regibus injuriam facere, pro quibus, si Apostolum audiret, quotidie rogare debuerat.

PL 11, 999B

これらの書簡の写しは、多くの者の口によって至る所で唱えられている。彼はすでにあのとき、使徒パウロの教えに背いて、権力者たちと王たちに侮辱を加えることを企んでいた。使徒に耳を傾けるなら、彼らのために日々祈るべきであったのに。

6

Sic enim docet beatus Apostolus Paulus: Rogate pro regibus et potestatibus, ut quietam et tranquillam vitam cum ipsis agamus (I Tim. II, 2) .

PL 11, 999B

祝福された使徒パウロはこう教えているからである。「王たちと権力者たちのために祈れ。我々が彼らとともに静かで穏やかな生活を送るためである」(一テモテ2:2)。

7

Non enim respublica est in Ecclesia, sed Ecclesia in republica est, id est, in imperio Romano: quod Libanum appellat Christus in Canticis Canticorum, cum dicit: Veni, sponsa mea, inventa de Libano (Cant. IV, 8) , id est, de imperio Romano: ubi et sacerdotia sancta sunt, et pudicitia, et virginitas, quae in barbaris gentibus non sunt; et si essent, tuta esse non possent.

PL 11, 999B

教会の中に国家があるのではなく、国家の中に教会があるのである。すなわちローマ帝国の中に、である。キリストは雅歌で、これをレバノンと呼んでいる。「来たれ、わが花嫁よ、レバノンから来た者よ」(雅歌4:8)と言うときがそれで、すなわちローマ帝国から、ということである。そこには聖なる祭司職と貞潔と処女性があるが、それらは蛮族の諸民族にはない。たとえあったとしても、安全ではあり得まい。

8

Merito Paulus docet, orandum esse pro regibus et potestatibus: etiam si talis imperator esset, qui gentiliter viveret: quanto quod, Christianus, quanto quod Deum timens, quanto quod religiosus, quanto quod misericors, ut ipsa res probat.

PL 11, 1000A

パウロが、王たちと権力者たちのために祈るべきだと教えるのは当然である。たとえ異教徒のように生きる皇帝であったとしても、そうなのである。ましてや、キリスト教徒であり、神を畏れ、敬虔で、憐れみ深い皇帝であるなら、どれほどであろうか〔底本は quanto quod。ミーニュの異読注 b によれば写本 S. G. は quanto magis quod と読み、それに従った〕。事実そのものがこれを証している。

9

Miserat enim ornamenta domibus Dei, miserat pauperibus eleemosynam, nihil Donato. Cur ergo insanivit? cur iratus est? cur quod missum fuerat, repudiavit?

PL 11, 1000A

彼は神の家々に飾りを送り、貧しい者たちに施しを送った。ドナトゥスには何も送らなかった。それなのに、なぜ彼は狂ったのか。なぜ怒ったのか。なぜ送られたものを拒んだのか。

10

Et cum illi qui missi fuerant, dicerent, se ire per provincias singulas, et volentibus accipere se daturos: ille dixit, ubique se litteras praemisisse, ne id quod allatum fuerat, pauperibus alicubi dispensaretur.

PL 11, 1000A

遣わされた者たちが、自分たちは一つ一つの属州を巡り、受け取ろうとする者には与えるつもりだと言うと、彼は、送られてきたものがどこでも貧しい者たちに分配されないように、あらかじめ至る所に書簡を送っておいた、と言った。

11

O consulere miseris! o providere pauperibus! o peccatoribus subvenire! clamat Deus dicens: Ego sum qui feci pauperem et divitem: non quia non potuit et pauperibus dare, sed si ambobus daret, peccator qua sibi succurreret, invenire non posset.

PL 11, 1000B

ああ、惨めな者たちを思いやることよ。ああ、貧しい者たちに配慮することよ。ああ、罪人たちを助けることよ。神は叫んで言う。「貧しい者も富める者もつくったのは私である」。神が貧しい者たちにも与えることができなかったからではない。もし両者に与えたなら、罪人は自分を助ける手立てを見いだせなくなるからである。

12

Denique sic scriptum est: Quemadmodum aqua exstinguit ignem, sic eleemosyna exstinguit peccatum (Eccl. III, 33) . Certe jam apud Deum sunt ambo, et qui dare voluit, et qui obstitit, ne daretur.

PL 11, 1000B

そこで、こう書かれている。「水が火を消すように、施しは罪を消す」(集会の書3:33)。確かに今や、与えようとした者も、与えられるのを妨げた者も、ともに神のもとにいる。

13

Quid si jam dicat Deus Donato: Episcope, quid vis fuisse Constantem? si innocentem, quare ab innocente accipere noluisti? si peccatorem, quare non permisisti dare, propter quem feci pauperem?

PL 11, 1000B

もし神が今ドナトゥスにこう言うならどうか。「司教よ、汝はコンスタンスをどのような者だったとしたいのか。無実の者だったなら、なぜ無実の者から受け取ろうとしなかったのか。罪人だったなら、その者のゆえに私が貧しい者をつくったのに、なぜ与えることを許さなかったのか」。

14

Sub hac interrogatione qualis futurus est? quid de levitate et furore laboravit tantis pauperibus impedire?

PL 11, 1001A

この問いのもとで、彼はどのような者となるだろうか。軽率と狂乱のゆえに、これほど多くの貧しい者たちの妨げとなろうと骨折ったのは、何ゆえか。

15

Carthaginis principatum se tenuisse crediderat: et cum super imperatorem non sit nisi solus Deus, qui fecit imperatorem, dum se Donatus super imperatorem extollit, jam quasi hominum excesserat metas, ut prope, se Deum, non hominem aestimaret, non reverendo eum, qui post Deum ab hominibus timebatur.

PL 11, 1001A

彼はカルタゴの首位を保持していると信じていた。皇帝の上には、皇帝をつくった唯一の神のほかにはだれもいないのに、ドナトゥスは自らを皇帝の上に高めるうち、すでに人間の限界を超えており、ほとんど自分を人ではなく神と見なすまでになっていた。神の次に人々から畏れられていた者を、敬わなかったからである。

16

Denique per Ezechielem increpat Spiritus sanctus principem Tyri, id est, principem Carthaginis, cum per prophetam his loquitur verbis: Fili hominis, dic adversus principem Tyri, haec dicit Dominus Deus, quia exaltatum est cor tuum, et dixisti: Ego sum Deus (Ezech. XXVIII, 2) .

PL 11, 1001A

さらに、聖なる霊はエゼキエルを通して、ティルスの君、すなわちカルタゴの君を叱責している。預言者を通して、次の言葉で語るのである。「人の子よ、ティルスの君に向かって言え。主なる神はこう言う。『汝の心は高ぶり、汝は言った、私は神だ』」(エゼキエル28:2)。

17

Tyrum Carthaginem esse, primo Esaias probat, in quo legitur visio super Tyrum: et sequitur, ululate naves Carthaginis (Es. XXIII, 1) .

PL 11, 1001B

ティルスがカルタゴであることは、まずイザヤが証明している。そこには「ティルスについての幻」が読まれ、続いて「カルタゴの船よ、嘆け」とある(イザヤ23:1)。

18

Deinde Tyrum Carthaginem esse, etiam mundanae litterae protestantur: et si sit alia civitas, quae hoc nomine nuncupetur, nihil in illa videtur factum, quod apud Carthaginem constat admissum.

PL 11, 1001B

次に、ティルスがカルタゴであることは、世俗の文書もまた証言している。また、この名で呼ばれる別の町があったとしても、そこでは、カルタゴで行われたと知られていることは何も行われていないように見える。

19

Loquere (inquit Deus) adversus Principem Tyri (Ezech. XXVIII, 2) : non adversus secularem aliquem regem dicit esse loquendum, nec ad multos; sed ad unum, hoc est, ad Donatum episcopum.

PL 11, 1002A

「語れ」と神は言う、「ティルスの君に向かって」(エゼキエル28:2)。語るべきなのは、世俗の王に対してでも、多くの者に対してでもなく、ただ一人、すなわち司教ドナトゥスに対してだと言っているのである。

20

Neque enim fas erat prophetam Ezechielem, quem proxime nominavi, nisi principi episcoporum comparare, qui sibi (ut diximus) principatum Carthaginis vindicabat, qui exaltavit cor suum, et hominibus sibi superior videbatur: et sub se omnes etiam socios suos habere voluisset; de quorum oblationibus numquam est dignatus accipere.

PL 11, 1002A

実際、今しがた名を挙げた預言者エゼキエルが、〔ティルスの君を〕司教たちの首位に立つ者以外になぞらえることは許されなかったのである〔構文は定かでない。prophetam Ezechielem を comparare の主語と取った〕。その者は、(先に述べたとおり)カルタゴの首位を自分のものと主張し、その心を高ぶらせ、自分には人々より上にあると見え、自らの同僚たちをもみな自分の下に置こうとした。その者たちの献げ物からは、受け取ることを決して潔しとしなかった。

21

In qua re media est fides, et Deus Christus ejus, et querelae multorum, quibus in ipsa societate hanc injuriam faciebat; ut solus secreto nescio quid ageret, et postea caeteris perfunctorie misceretur.

PL 11, 1002A

この事柄では、彼の信仰と、神なるキリスト〔底本は et Deus Christus ejus。ミーニュの注 (52)(デュパン)は「彼の良心が証人、キリストが証人、多くの者の訴えが証人」と解し、注 (49)(カソボン)は ejus を hinc あるいは inde と直す。デュパンに従い、ejus を信仰に掛けた〕と、同じ交わりの中で彼がこの不正を加えていた多くの者たちの訴えとが、証人として間に立っている〔media est を「証人として立ち会う」の意と取った〕。彼は一人で秘密裡に何事かを行い、あとから他の者たちに、おざなりに混ざったのである。

22

Modo exaltatum est cor ejus, ut sibi jam non homo, sed Deus fuisse videretur. Denique et in ore populi raro est appellatus episcopus, sed Donatus Carthaginis dicebatur.

PL 11, 1002B

その心は、自分にはもはや人ではなく神であったと見えるほどに高ぶっていた。さらに、民衆の口にのぼっても、彼が司教と呼ばれることはまれで、「カルタゴのドナトゥス」と言われていた。

23

Et merito princeps Tyri, id est, Carthaginis, appellari et increpari meruit, quia primus episcoporum, quasi plus esset ipse quam caeteri: et dum nihil humanum voluit habere, exaltavit cor suum: non sicut hominis, sed sicut cor Dei, dum a caeteris hominibus aliquid plus esse cupiebat.

PL 11, 1002B

そして彼は、ティルスの君、すなわちカルタゴの君と呼ばれ、叱責されるにふさわしかった。司教たちの中で第一の者であり、あたかも自分がほかの者たちよりも上であるかのように振る舞ったからである。人間的なものを何一つ持つまいとして、彼は自分の心を高くした。それは人間の心としてではなく、神の心のようにであった。ほかの人々よりも何かしら上でありたいと望んだからである。

24

Ad quem Deus sequitur dicens: dixisti, ego sum Deus (Ezech. XXVIII, 2) : ideo, quia quamvis non sit usus hac voce; tamen aut fecit, aut passus est, quod effectum hujus vocis impleret.

PL 11, 1003A

神は彼に続けて言う、「汝は言った、『我は神である』」(エゼキエル28:2)。神がそう言うのは、彼がこの語を口にこそしなかったが、この語の実を満たすことを、自ら行うか、あるいは容認したからである。

25

Extulit cor suum, ut nullum hominem sibi comparandum arbitraretur: et tumore mentis suae altior sibi visus est esse; quia quidquid est supra homines, jam quasi Deus est.

PL 11, 1003A

彼は心を高くし、いかなる人間も自分と比べうるものとは考えなかった。心の驕りのゆえに、自分がいっそう高い者に見えたのである。人間を超えるものは、すでにいわば神だからである。

26

Deinde cum episcopi Deo debeant famulari , tantum sibi de episcopis suis exegit, ut eum non minori metu omnes venerarentur, quam Deum: hoc est, quod sibi Deus visus est.

PL 11, 1003A

さらに、司教たちは神に仕えるべきであるのに、彼は自分の司教たちから、神に対するのに劣らぬ畏れをもってすべての者が彼を敬うほどのものを要求した。これが、彼が自分を神と見たということである。

27

Et cum per solum Deum solent homines jurare, passus est homines per se sic jurare, tamquam per Deum. In quo si unusquisque hominum erraverat, ipse prohibere debuerat: cum non prohibuit, Deus sibi visus est.

PL 11, 1003A

また、人々は神にかけてのみ誓うのが常であるのに、彼は人々が神にかけて誓うかのように自分にかけて誓うことを許した。このとき人間の一人ひとりが誤っていたのであれば、彼自身が禁じるべきであった。禁じなかったとき、彼は自分を神と見たのである。

28

Deinde cum ante ipsius superbiam, omnes qui in Christo crediderant, Christiani vocarentur, ausus est populum cum Deo dividere; ut qui illum secuti sunt, jam non Christiani vocarentur, sed Donatistae: et si quando ad eum aliqui ex aliqua Africana provincia veniebant, non quaerebat illud, quod humana semper exigit consuetudo, de pluviis, de pace, de proventu anni aliquid interrogare: sed illius ad singulos quosque venientes haec erant verba: Quid apud vos agitur de parte mea? quasi jam vere populum cum Deo diviserat, ut intrepide suam diceret partem.

PL 11, 1003B

さらに、彼の驕りの前には、キリストを信じた者はみなキリスト教徒と呼ばれていたのに、彼は民を神と分け合うことをあえてした。彼に従った者たちはもはやキリスト教徒とは呼ばれず、ドナトゥス派の人々と呼ばれるようになった。アフリカのどこかの属州から誰かが彼のもとに来たときも、人の習いがつねに求めること、すなわち雨のこと、平和のこと、一年の実りのことを何か尋ねることはせず、来る者の一人ひとりに対する彼の言葉はこうであった。「諸君のところで、我が派はどうなっているか」。まるで本当に民を神と分け合ってしまったかのように、臆することなく「自分の派」と言ったのである。

29

Nam et a temporibus ejus, et usque in hodiernum, si quando de rebus ecclesiasticis in judiciis publicis aliqua celebrata est actio: interrogati singuli, sic apud acta locuti sunt, ut dicerent se de parte esse Donati: de Christo tacuerunt.

PL 11, 1004A

実際、彼の時代から今日に至るまで、教会の事柄をめぐって公の法廷で何らかの訴訟が行われるたびに、一人ひとりが尋問され、記録の前で、自分はドナトゥスの派に属すると述べるような語り方をした。キリストについては口をつぐんだのである。

30

Et quid de clericis dicam, cum legantur preces (quarum in primo libro fecimus mentionem) jamdudum ad Constantinum missae et subscriptae, quae episcoporum nomina continebant: sic Datae a Capitone, et Nasucio, Digno, et caeteris episcopis partis Donati: et postulabant utique contra episcopos, qui dum non erant in parte Donati, in Christi catholica habitabant; et dum episcopus inter coepiscopos suos non fuit, nec homo inter homines esse voluit, constat, quod extulit cor suum et Deus sibi fuisse videbatur.

PL 11, 1004A

聖職者たちについて何を言う必要があろうか。ずっと以前にコンスタンティヌスに送られ署名された請願書(我々が第一巻で触れたもの)が読まれ、そこには司教たちの名が載っている。「カピト、ナスティウス〔底本の綴りは Nasucius。第1巻第22章の Nasutius と同じ人と取った〕、ディグヌス、およびドナトゥス派のほかの司教たちより提出」とある。彼らは、ドナトゥスの派にいなかったために、キリストの公同の教会に身を置いていた司教たちに対して訴えを起こしたのである。彼は同僚の司教たちの中で司教であろうとせず、人間たちの中で人間であろうともしなかったのだから、彼が心を高くし、自分を神と見ていたことは明らかである。

31

Nam cum et ordinatores tui, quorum nomina, frater Parmeniane, bene nosti, et ubi fuerint non ignoras, et qui vel a quo petiverint, et qualem rogaverint ut redirent, et tecum redire potuissent, et nos didicimus cum easdem preces quas dederant , apud Africanos judices allegarent, in quibus scriptum est: Datae ab episcopis partis Donati.

PL 11, 1004B

汝の叙階者たちについても——パルメニアヌス兄弟よ、汝は彼らの名をよく知っており、彼らがどこにいたかを知らぬわけでなく、誰が、誰に対して請願し、どのような者を呼び戻すよう願い出たか〔qualem の係りは定かでない。呼び戻すよう願った相手を言うと取った〕、また彼らが汝とともに戻りえたであろうことも知っている——、そして我々もまた、彼らがアフリカの裁判官たちの前で、自分たちが提出したのと同じ請願書を引き合いに出したときに知ったのだが、そこには「ドナトゥス派の司教たちより提出」と書かれている。〔底本の文は「Nam cum…」で始まり主文を欠く。ミーニュの注 (61) は、Hic jam quid responsuri までのこの一続きは破格構文で、おそらくオプタトゥス自身のものであり、語を直すべきではないとする。上のように解した〕

32

Hic jam quid responsuri sunt in illo imminenti divino judicio, qui in hoc saeculo alio modo confessi sunt, non esse de Ecclesia Christi; qui libenter professi sunt de parte fuisse se Donati, cum in Evangelio scriptum est, Christo dicente: qui me confessus fuerit coram hominibus, confitebor eum coram patre meo (Joan. XII, 8) : isti Donatum confessi sunt, non Christum.

PL 11, 1005A

切迫する神の裁きの場で、この世では別の仕方で、自分たちはキリストの教会に属さないと告白した者たち、福音書にキリストが「わたしを人々の前で告白する者を、わたしもわが父の前で告白する」(ヨハネ12:8)と言って書かれているのに、自分はドナトゥスの派に属していたと喜んで公言した者たちは、いったい何と答えるつもりなのか。彼らはドナトゥスを告白したのであって、キリストを告白したのではない。

33

Et ne parva sit ista probatio, quam ad ipsius personam pertinere manifestatum est, accedit et illud testimonium, quo supra memorata increpatio clausa est, quod dixit illum Deus non in terra moriturum; et ita factum esse omnibus notum est.

PL 11, 1005A

そして、彼その人に関わることが明らかになったこの証拠が小さなものであってはならないので、先に述べた叱責が結ばれたあの証言がそれに加わる。神は、彼が地上で死ぬことはないと言った。そのとおりになったことは、すべての者の知るところである。

34

Habitabat in domo Dei, et erat in corde maris: ubique mare saeculum legimus, cum esset ipse non tantum in amore aliquorum Christianorum, sed propter scientiam mundanarum litterarum, erat etiam in corde maris, id est, in amore saeculi: et de scientia sua sapiens sibi visus est Sed hanc sapientiam ejus evacuavit Deus, dum dicit: numquid sapientior tu quam Daniel (Ezech. XXVIII, 3) ?

PL 11, 1005B

彼は神の家に住み、海の心の中にいた。我々は至るところで海を世と読む。彼自身は、一部のキリスト教徒たちの愛にあっただけでなく、世俗の文学の学識のゆえに、海の心の中、すなわち世の愛の中にもいたのである。そして自分の学識によって自らを賢い者と見た。しかし神はこの知恵を空しくして言う、「汝はダニエルよりも賢いというのか」(エゼキエル28:3)。〔翻刻は visus est のあと句点を欠くが、ミーニュは行末にかすれた句点を刷り、Sed で文を改めている〕

35

Quam et bene ejus sapientia humiliata est, qua putavit se Daniele esse sapientiorem, in repudiandis muneribus regis, dum accipere noluit quod ab imperatore christiano missum esse videbatur!

PL 11, 1005B

王の贈り物を退けるにあたって、キリスト教徒の皇帝から送られたと見えたものを受け取ろうとしなかったとき、自分はダニエルより賢いと思い込んでいた彼の知恵は、まことによく辱められたものである。

36

Et visus est sibi aut Daniel novus, aut sapientia Danieli praelatus; quia et ipse Daniel aliquando a Baltassare rege, cum cogeretur accipere munera, id est, annulum, torquem et caetera, dixisse legitur: dona tua tecum sint, rex (Dan. V, 17) : et sapienter respondit, et convitia regi non fecit, et quod offerebatur non damnavit, sed distulit: non quo modo Donatus, qui, et convitia Constanti, quanta potuit, dixit, et quod ab eo pauperibus missum fuerat, repudiavit.

PL 11, 1005B

彼は自分を、新たなダニエルか、ダニエルに優る知恵の持ち主のように見た。ダニエル自身もかつて、ベルシャツァル王から贈り物、すなわち指輪や首飾りなどを受け取るよう迫られたとき、「王よ、汝の贈り物は汝のもとにあれ」(ダニエル5:17)と言ったと読まれるからである。しかし彼は賢く答え、王を罵らず、差し出されたものを非難せず、ただ先に延ばしたのである。罵れるだけ皇帝コンスタンスを罵り、貧しい者たちのために彼から送られたものを退けたドナトゥスとは違う。

37

Sed Daniel sanctus sapiens inventus est, ut munera oblata illa die non acciperet. Illud enim quod ab eo petebatur, adhuc in coelo erat; et insipiens esset, hujus rei quasi mercedem accipere, quam nondum habuit in potestate: idcirco munera oblata illa die ad tempus accipere noluit.

PL 11, 1005C

だが聖なるダニエルは、その日、差し出された贈り物を受け取らなかったことにおいて、賢いと認められた。彼に求められていた事柄は、まだ天にあったのである。まだ手中にしていないその事柄の報酬のようなものを受け取るのは、愚かなことであっただろう。だからその日は差し出された贈り物を、しばらくのあいだ受け取ろうとしなかったのである。

38

Denique cum ei Deus ostenderet, quod regi supradicto indicaret, Baltassari retulit; et quod jamdudum repudiasse visus est, postea libenter accepit. Merito increpat Deus principem Tyri, Donatum, cum dicit: numquid tu sapientior quam Daniel (Ezech. XXVIII, 3) ?

PL 11, 1006A

その後、神が前述の王に告げるべきことを彼に示したとき、彼はそれをベルシャツァルに伝え、先に退けたと見えたものを、のちには喜んで受けた。神がティルスの君、すなわちドナトゥスを叱責するのも当然である。「汝はダニエルよりも賢いというのか」(エゼキエル28:3)と言うときがそれである。

39

Sed o quam longe est praesumptio Donati a persona Danielis! Quod enim Baltassar dabat, non pauperibus; quod Constans christianus imperator tunc miserat, pauperibus transmiserat, non Donato.

PL 11, 1006A

だが、ドナトゥスの思い上がりは、ダニエルその人からなんと遠いことか。ベルシャツァルが与えていたのは貧しい者たちにではなかった。ところがキリスト教徒の皇帝コンスタンスがそのとき送ったものは、貧しい者たちに送ったのであって、ドナトゥスにではなかった。

40

Denique ait: sapientes te non docuerunt sapientiam suam, quia illud a Salomone discere noluisti, quod ait: Absconde panem in corde pauperis, et ipso pro te rogabit (Eccli. XXIX, 15) .

PL 11, 1006A

さらに神は言う、「知者たちは汝にその知恵を教えなかった」。ソロモンが言うこと、「貧しい者の心にパンを隠せ。そうすれば彼が汝のために祈るであろう」(集会の書29:15)を、汝は彼から学ぼうとしなかったからである。

41

Quia etiam illud ab ipso Daniele discere noluit quod dedit Nabuchodonosor consilium, quomodo satisfaceret qui offenderat Deum.

PL 11, 1006B

また、神に背いた者がどのように償うべきかについて、ダニエル自身がネブカドネツァルに与えた助言を、彼はそのダニエルから学ぼうとしなかった。

42

Et tu (inquit) audi, rex, consilium meum, et placeat tibi: peccata tua eleemosynis redime, et injustitias tuas in miserationibus pauperum (Dan. IV, 24) .

PL 11, 1006B

「そして汝、王よ、わが助言を聞け。そしてそれが汝の気に入るように。汝の罪を施しによって贖い、汝の不義を貧しい者たちへの憐れみによって贖え」とダニエルは言う(ダニエル4:24)。

43

Daniel, regi peccatori et sacrilego faciendas eleemosynas suadet: Donatus, qui increpari meruit, Constanti imperatori christiano, ne misericors esset, obstitit.

PL 11, 1006B

ダニエルは、罪人にして冒瀆者である王に施しを行うよう勧めた。ところが、叱責されるにふさわしいドナトゥスは、キリスト教徒の皇帝コンスタンスが憐れみ深くあることを妨げたのである。

44

Ideo increpatur, quod eum sapientes non docuerunt sapientiam suam: quidquid a rege missum fuerat, per se dari passus non est. Unde constat, Donatum malarum fontem fuisse causarum.

PL 11, 1006B

知者たちが彼にその知恵を教えなかったからこそ、彼は叱責される。王から送られたものは何であれ、自分を通して与えられることを彼は許さなかった。ここから、ドナトゥスが悪しき諸原因の源であったことは明らかである。

Liber III, Caput IV

第III巻 第IV章PL 11, 1006C
1

Narratio eorum quae per vim gesta sunt a Donatistis et contra Donatistas. --Quidquid itaque in unitate facienda aspere potuit geri, vides, frater Parmeniane, cui debeat imputari.

PL 11, 1006C

ドナトゥス派が暴力で行ったこと、およびドナトゥス派に対して行われたことの叙述。――こうして、一致をもたらす過程で苛烈に行われえたことが何であれ、それがだれに帰せられるべきかを、パルメニアヌス兄弟よ、汝は見ている。

2

An nobis Catholicis petitum militem esse dicitis: si ita est, in provincia proconsulari tunc nullus armatum militem vidit?

PL 11, 1006C

それとも、兵士は我々公同の者によって求められたのだと諸君は言うのか。もしそうなら、そのとき総督属州で武装した兵士を見た者は一人もいなかったというのか〔我々が求めたのなら総督属州にも兵士が現れたはずだ、という含みと取った〕。

3

Veniebant Paulus et Macarius, qui pauperes ubique dispungerent, et ad unitatem singulos hortarentur: et cum ad Bagaiensem civitatem proximarent, tunc alter Donatus (sicut prima diximus) ejusdem civitatis episcopus, impedimentum unitati et obicem venientibus supra memoratis opponere cupiens, praecones per vicina loca et per omnes nundinas misit, Circumcelliones Agonisticos nuncupans; ad praedictum locum ut concurrerent, invitavit: et eorum illo tempore concursus est flagitatus, quorum dementia paulo ante ab ipsis episcopis impie videbatur esse succensa.

PL 11, 1006C

パウルスとマカリウスが来つつあった。彼らは貧しい者たちにあまねく施しを分け与え、一人ひとりを一致へと励ますためであった。彼らがバガイの町に近づくと、そのとき、もう一人のドナトゥス——先に〔底本は prima。primo と読む〕述べたとおり、同じ町の司教——が、来る前述の者たちに一致の妨げと障害を立てようとして、近隣の土地と市のすべてに布告者を遣わし、キルクムケリオネスを闘士たちと呼んで、前述の場所に集まるよう招いた。こうして、少し前にその司教たち自身によって不敬にも燃え立たされたかに見えた狂気の者たちの集結が、そのとき求められたのである。

4

Nam cum hujusmodi hominum genus ante unitatem per loca singula vagarentur: cum Axido et Fasir, ab ipsis insanientibus sanctorum duces appellarentur: nulli licuit securum esse in possessionibus suis: debitorum chirographa amiserant vires: nullus creditor illo tempore exigendi habuit libertatem.

PL 11, 1007A

というのも、この類の人間は、一致の前には各地を放浪しており、アクシドとファシルが、狂った彼ら自身から「聖徒たちの指導者」と呼ばれていたとき、だれ一人、自分の所有地で安全でいることが許されなかった。債務者の証文は力を失い、どの債権者もそのころは取り立てる自由を持たなかった。

5

Terrebantur omnes litteris eorum, qui se sanctorum duces fuisse jactabant: et si in obtemperando eorum jussionibus tardaretur, advolabat subito multitudo insana, et praecedente terrore creditores periculis vallabantur: ut qui pro praestitis suis rogari debuerant, metu mortis humiles impellerentur in preces.

PL 11, 1007B

聖徒たちの指導者であったと自慢する者たちの手紙によって、すべての者が脅かされた。その命令に従うのが遅れれば、狂った群衆がたちまち飛んで来て、恐怖が先立ち、債権者たちは危険に囲まれた。こうして、自分の貸した物について〔債務者から〕願い出られるべきであった者が、死の恐れから、へりくだって嘆願に追いやられたのである。

6

Festinabat unusquisque debita etiam maxima perdere, et lucrum computabatur evasisse ab eorum injuriis. Etiam itinera non poterant esse tutissima, quod domini de vehiculis suis excussi ante municipia sua, dominorum locis sedentia, serviliter cucurrerunt.

PL 11, 1008A

だれもが、きわめて大きな債務さえ失うことを急いだ。彼らの暴虐を逃れたことが、利得に数えられた。道さえも、まったく安全ではありえなかった。主人たちが自分の車から放り出され、主人たちの座に座った自分の奴隷たち〔底本は municipia(自治都市)。sedentia と合わず意味も通らないので、mancipia(奴隷たち)の崩れと見て読む〕の前を、奴隷のように走ったからである。

7

Illorum judicio et imperio inter dominos et servos conditio mutabatur. Unde cum vestrae partis episcopis tunc invidia fieret: Taurino tunc comiti scripsisse dicuntur, hujusmodi homines corrigi in Ecclesia non posse: mandaverunt, ut a supra dicto comite acciperent disciplinam.

PL 11, 1008A

彼らの判定と命令によって、主人と奴隷の身分が入れ替えられた。そのため、そのとき諸君の派の司教たちに対して憎悪が向けられると、彼らは当時の伯タウリヌスに、この種の人間は教会の中では矯正できないと書き送ったと言われる。そして、前述の伯から〔その者たちが〕懲戒を受けるようにと依頼した。

8

Tunc Taurinus ad eorum litteras, ire militem jussit armatum per nundinas, ubi Circumcellionum furor vagari consueverat.

PL 11, 1008A

そこでタウリヌスは、彼らの書簡を受けて、武装した兵士に、キルクムケリオネスの怒り狂いがうろつくのが常であった市場を巡れと命じた。

9

In loco Octavensi occisi sunt plurimi, detruncati sunt multi, quorum corpora usque in hodiernum, per dealbatas aras aut mensas potuerunt numerari.

PL 11, 1008B

オクタウム〔底本は loco Octavensi。ミーニュの注 (76) は、キュプリアヌスのもとのカルタゴ会議の「オクタウムのウィクトル」(Victor ab Octavo)に見えるヌミディアの町とする〕の地で、非常に多くの者が殺され、多くの者が斬り刻まれた。その遺体〔の数〕は、今日に至るまで、白く塗られた祭壇あるいは卓によって数えることができた〔殉教者として祀られた墓の上に設けられた祭壇・卓を指すと取った〕。

10

Ex quorum numero cum aliqui in Basilicis sepeliri coepissent, Clarus presbyter in loco Subbulensi, ab episcopo suo coactus est, ut insepultam faceret sepulturam.

PL 11, 1009A

その人数のうち何人かが聖堂で葬られ始めたとき、スッブラ〔底本は loco Subbulensi。地名を Subbula と取った〕の地で、司祭クラルスは、自分の司教によって、なされた埋葬を埋葬されぬものにする〔葬った遺体を掘り出す〕よう強いられた。

11

Unde proditum est, mandatum fuisse fieri, quod factum est: quando nec sepultura in domo Dei exhiberi concessa est. Eorum postea convaluit multitudo. Sic invenit Donatus Bagaiensis, unde contra Macarium furiosam conduceret turbam.

PL 11, 1009A

このことから、行われたことは命じられていたことだと知れた。神の家での埋葬さえ許されなかったのだから。その後、彼らの群れは力を盛り返した。こうしてバガイのドナトゥスは、マカリウスに対して狂乱した群衆を集める手がかりを得た。

12

Ex ipso genere fuerant qui sibi percussores sub cupiditate falsi martyrii in suam perniciem conducebant. Inde etiam illi, qui ex altorum montium cacuminibus viles animas projicientes, se praecipites dabant.

PL 11, 1010A

まさにこの種の者たちから、偽りの殉教への欲望から、自分の滅びのために自分に殺し屋を雇う者たちが出た。そこからまた、高い山の頂から卑しい命を投げ捨て、真っ逆さまに身を投じる者たちも出た。

13

Ecce ex quali numero sibi episcopus alter Donatus cohortes effecerat. Hoc metu deterriti illi, qui therausos ferebant, quos pauperibus erogarent, invenerunt in tanta necessitate consilium, ut a Sylvestro Comite armatum militem postularent: non per quem alicui vim facerent, sed ut vim a Donato supra memorato episcopo dispositam, prohiberent.

PL 11, 1010A

見よ、もう一人のドナトゥスなる司教が、どのような人数から自分のために軍勢を作り上げていたかを。この恐れに脅かされて、貧しい者たちに分け与えるための財貨〔底本は therausos。thesauros(財宝)と読む。ミーニュの異読注 c の写本 S. T. の読みも thesauros〕を携えていた者たちは、これほどの窮境の中で一つの策を見いだし、伯シルウェステルに武装した兵士を要請した。それは、だれかに暴力をふるわせるためではなく、前述の司教ドナトゥスが企てた暴力を阻むためであった。

14

Hac ratione factum est, ut miles videretur armatus. Jam quidquid subsecutum est, videte, cui debeat aut possit adscribi.

PL 11, 1011A

こうした事情から、武装した兵士が見られることになった。さて、その後に続いたことは何であれ、だれに帰せられるべきか、また帰せられうるか、諸君は見よ。

15

Habebant illic vocatorum infinitam turbam, et annonam competentem constat fuisse praeparatam: de Basilica quasi publica horrea; exspectantes ut venirent, in quos furorem suam exercere potuissent; et facerent quidquid illis dementia sua dictasset, nisi praesentia armati militis obstitisset.

PL 11, 1011A

そこには、呼び集められた無数の群衆がいた。また、それに見合った糧食が整えられていたことも知られている。聖堂を、いわば公の穀倉としてである。彼らは、自分たちの怒り狂い〔底本は furorem suam。furorem suum と読む〕をふるえる相手が来るのを待ち構えていた。武装した兵士の臨席が妨げなかったなら、自分たちの狂気が命じるままのことを何でも行ったであろう。

16

Nam cum, ante venturos milites, metatores (ut fieri solet) mitterentur; contra Apostoli praecepta competenter suscepti non sunt, qui ait: cui honorem, honorem: cui vectigal, vectigal: cui tributum, tributum: nemini quidquam debueritis (Rom. XII, 7) .

PL 11, 1011A

というのも、兵士たちが来る前に、宿営係が(慣例どおり)先に遣わされたが、彼らはしかるべく受け入れられず、それは使徒の教えに反していた。使徒は言う、「敬うべき人には敬意を、貢納を課すべき人には貢納を、税を課すべき人には税を。だれにも何も負うな」(ローマ12:7)〔刷られたままの引照〕。

17

Contusi sunt qui missi fuerant cum equis suis, ab iis, quorum nomina flabello invidiae ventilasti . Ipsi magistri fuerunt injuriae suae; et quid pati possent, ipsi praerogatis injuriis docuerunt.

PL 11, 1011B

遣わされていた者たちは、馬もろとも打ちのめされた。その名を汝が憎悪の扇であおぎ立てた者たちによってである。彼ら自身が自分たちへの害の師となった。自分たちが何を受けうるかを、先立って加えた害によって、彼ら自身が教えたのである。

18

Reverterunt vexati milites ad numeros suos, et quod duo vel tres passi fuerant, universi doluerunt. Commoti sunt omnes: iratos milites retinere nec eorum praepositi valuerunt.

PL 11, 1011B

傷つけられた兵士たちは自分の部隊に戻り、二人か三人が被ったことを、全員が痛んだ。全員が憤激した。怒った兵士たちを、その指揮官たちさえ押しとどめることができなかった。

19

Sic admissum est, per quod invidiam unitati factam esse memorasti: haec et caetera vestra et suas causas habent, et quas ostendi personas obnoxias. Hoc nos nec vidimus quidem, sed vobiscum audivimus.

PL 11, 1012A

こうして、汝が一致に向けられた憎悪の原因だと述べたことが起こされた。これらのことと諸君のほかの行いには、それぞれ固有の原因があり、私が示した責めを負うべき者たちがいる。このことを、我々は見たわけではなく、諸君とともに聞いたのである。

20

Si auditus facit reos, tenemus vos socios, quia similiter audistis. Si a facto auditus immunis est; quod ab aliis, vobis provocantibus, factum est, nobis non debet imputari.

PL 11, 1012A

もし聞くことが人を罪ある者とするなら、我々は諸君を共犯者と見なす。諸君も同じく聞いたからである。もし聞くことが行為から免れているのなら、ほかの者たちが、諸君に挑発されて行ったことは、我々に帰せられるべきではない。

21

Querelam per ordinem deponitis, sub Leontio, sub Ursacio, injuriatos esse quam plurimos: sub Paulo et Macario aliquos necatos: a sequentibus eorum nescio quos ad tempus esse scripturos. Quid hoc ad nos? quid ad Ecclesiam catholicam pertinet?

PL 11, 1012A

諸君は順を追って訴えを述べる。レオンティウスの下で、ウルサキウスの下で、非常に多くの者が害された、パウルスとマカリウスの下で何人かが殺された、彼らの後に続く者たちのうちの誰とも知れぬ者たちが、いずれ〔そのことを〕書くであろう、と〔a sequentibus eorum nescio quos ad tempus esse scripturos の係りは定かでない。scripturos を能動の「書くであろう」と取った〕。これが我々に何の関わりがあるか。公同の教会に何が関わりがあるか。

22

Quidquid objecistis, vos fecistis. Qui pacem a Deo commendatam noluistis libenter excipere, cariorem aestimantes haereditatem schismatis, quam praecepta proposita Salvatoris. Arguistis operarios unitatis: ipsam unitatem improbate, si potestis.

PL 11, 1012A

諸君が責めたことは、諸君自身が行ったことである。諸君は、神によって託された平和を進んで受け入れようとせず、救い主の示した教えよりも分派の遺産を貴いと見なした。諸君は一致の働き手たちを非難した。できるものなら、一致そのものを非難してみよ。

23

Nam aestimo vos non negare, unitatem summum bonum esse. Quid nostra, quales fuerint operarii, dummodo quod operatum est, bonum esse constet? nam et vinum a peccatoribus operariis et calcatur et premitur; et sic inde Deo sacrificium offertur: oleum quoque a sordidis et nonnullis male viventibus et immunda loquentibus conficitur; et tamen in sapore, in lumine, etiam in sancto chrismate simpliciter erogatur.

PL 11, 1012B

というのも、諸君は、一致が最高の善であることを否定しないと私は思うからである。働き手たちがどのような者であったかは、我々に何の関わりがあろう。なされた事柄が善であることが明らかでありさえすれば。実際、ぶどう酒も罪人の働き手たちによって踏まれ、搾られるが、それでもそこから神への生贄が捧げられる。油もまた、汚れた者や、品行の悪い者、不潔なことを語る者たちによって作られるが、それでも味において、灯火において、さらには聖なるクリスマ〔聖香油〕においても、ひとしく用いられる。

Liber III, Caput V

第III巻 第V章PL 11, 1013A
1

Excusantur operarii unitatis, quod asperius egerint. --Operarios unitatis malos fuisse dicitis: forte cum voluntate Dei, cui nonnumquam placet etiam quod ab ipso potuit prohiberi. Nam quaedam mala male fiunt: quaedam mala bene fiunt.

PL 11, 1013A

一致の働き手たちがいささか手荒に事を行ったことの弁明。――諸君は、一致の働き手たちが悪い者であったと言う。おそらくそれは神の意志とともにあったのだろう。神は、自らが妨げ得たことさえ、時に良しとする。実際、ある悪は悪しく行われ、ある悪は善く行われる。

2

Malum male latro facit: malum bene judex facit, dum vindicat quod latro peccavit. Nam haec Dei vox est: non occides (Exod. XX, 13) : et ipsius vox est: si inventus fuerit homo, dormiens cum muliere habente maritum, occidetis utrosque (Deut. XXII, 22) .

PL 11, 1013A

悪を悪しく行うのは盗賊であり、悪を善く行うのは裁判官である。盗賊が罪を犯したことを、裁判官は罰するからである。「殺してはならない」とは神の声である(出エジプト記20:13)。そして同じ神の声がこうも言う。「もし夫のある女と寝ている男が見つかったなら、双方を殺せ」(申命記22:22)。

3

Unus Deus, et duae diversae voces. Denique cum Phinees, filius sacerdotis, adulterum cum adultera inveniret, levavit cum gladio manum, et inter duas voces Dei dubius stetit: hinc ad illum sonabat, non occides: inde sonabat, occidetis utrosque.

PL 11, 1013B

神は一つ、しかし声は二つあって異なる。そこで、祭司の子ピネハスは、姦通した男と姦通した女を見つけ、剣を持つ手を上げて、神の二つの声のあいだでためらって立った。一方からは彼に向かって「殺してはならない」と響き、他方からは「双方を殺せ」と響いたのである。

4

Si feriret, peccaret: si non feriret, delinqueret. Elegit melius peccatum, ut percuteret; et forte non defuerant, qui hujus rei vindicem quasi homicidam notare voluissent.

PL 11, 1013B

打てば罪を犯し、打たなければ咎を犯すことになる。彼はより善い罪を選んで打った。おそらく、この事の報復者を、殺人者であるかのように非難しようとした者たちがいなかったわけではない。

5

Sed ut ostenderet Deus, aliqua mala bene fieri, locutus est dicens: Phinees mitigavit iram meam (Num. XXV, 11) : et placuit Deo homicidium, quia vindicatum est adulterium.

PL 11, 1014A

だが神は、ある悪が善く行われることを示そうとして、こう語った。「ピネハスは私の怒りを和らげた」(民数記25:11)。殺人は神に喜ばれた。姦淫が罰されたからである。

6

Quid si et modo Deo placuit, quod passos vos esse dicitis, qui unitatem cum toto orbe terrarum et cum memoriis apostolorum, quae Deo placita est, habere noluistis.

PL 11, 1014A

では、もし今もまた、諸君が被ったと言うことが神に喜ばれたのだとすればどうか。神に喜ばれる、全世界との、また使徒たちの記念の場との一致を、諸君は保とうとしなかったのだから。

Liber III, Caput VI

第III巻 第VI章PL 11, 1014A
1

Adversus Donatistarum Pseudomartyres. --Invitus cogor hoc loco etiam illorum, quorum nolo, hominum facere mentionem, quos vos inter martyres ponitis: per quos tamquam per unicam religionem, vestrae communionis homines jurant.

PL 11, 1014A

ドナトゥス派の偽殉教者たちに反対して。――私は気が進まぬまま、この箇所で、できれば言及したくない人々のことも語らざるをえない。諸君が殉教者のうちに数え、諸君の交わりの者たちが、あたかも唯一の聖なるものによるかのように、その名によって誓う者たちである。

2

Quos quidem vellem silentio praeterire, sed ratio veritatis se sileri non patitur: et ex ipsis nominibus contra unitatem inconsiderate rabida latrat invidia, et aspernantes aliqui accusandam aut fugiendam aestimant unitatem, quod Marculus et Donatus dicantur occisi et mortui.

PL 11, 1014A

私はこの者たちを沈黙のうちに見過ごしたいが、真理の道理は黙されることを許さない。まさにその名から、一致に対して、無分別に狂って嫉みが吠えたて、一部の者は蔑んで、マルクルスとドナトゥスが殺されて死んだと言われることを理由に、一致を告発すべきもの、あるいは避けるべきものと見なしている。

3

Quasi omnino in vindictam Dei nullus mereatur occidi. Nemo erat laedendus ab operariis unitatis, sed nec ab episcopis mandata divina contemni debuerant: quibus praeceptum est: Quaere pacem, et consequeris eam (Ps. XXXIII, 15) : et iterum: quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum (Ps. CXXXII, 1) ; et iterum, felices pacifici, quia ipsi filii Dei vocabuntur (Matth. V, 9) .

PL 11, 1014B

まるで神の復讐のために殺されるに値する者などひとりもいないかのようである。一致の働き手たちによって傷つけられるべき者は誰もいなかったが、司教たちも神の命令を蔑んではならなかったはずである。彼らには、「平和を求めよ、そうすれば汝はそれを得る」(詩篇33:15)と命じられており、また、「兄弟たちが一つになって住むことは、なんと善く、なんと麗しいことか」(詩篇132:1)、また、「幸いなるかな、平和をつくる者たち。彼らは神の子らと呼ばれるであろう」(マタイ5:9)とあるのだから。

4

Hoc qui nec libenter volebant audire, nec devote facere voluerunt; quidquid potuerunt pati: si occidi malum est, mali sui ipsi sunt causa.

PL 11, 1015A

このことを聞くことも喜んで望まず、敬ってなすことも望まなかった者たちは、何を被ったとしても、殺されることが悪であるなら、その悪の原因は彼ら自身にある。

Liber III, Caput VII

第III巻 第VII章PL 11, 1015A
1

Macarius a Donatistarum calumniis defenditur. --Sed arguendus (ut dicitis) vobis videtur esse Macarius, cum voluntate Dei aestimatis eum hoc facere non potuisse.

PL 11, 1015A

マカリウスはドナトゥス派の中傷から弁護される。――だが諸君には、(諸君の言うように)マカリウスが責められるべきだと見える。神の意志によってはそれを行いえなかったはずだと諸君は考えるからである。

2

Habetis hujusmodi reos antiquos: accusate primo Moysem, ipsum legislatorem; qui cum de Sina monte descenderet, prope necdum propositis tabulis legis, in quibus scriptum erat, non occides: tria millia hominum uno momento jussit occidi.

PL 11, 1015A

諸君にはこの種の古い被告たちがいる。まず立法者その人モーセを告発するがよい。彼がシナイ山から下ったとき、「殺してはならない」と書かれた律法の板をほとんどまだ示しもしないうちに、三千人の者を一瞬のうちに殺すよう命じたのである。

3

Macarium differte paulisper, Phineem filium sacerdotis, quem paulo ante memoravi, primo in judicium provocate (Num. XXV) : si tamen inveneritis praeter Deum aliquem judicem. Nam quod accusatis in persona ipsius, a Deo laudatum est quod in zelo Dei factum est.

PL 11, 1015B

マカリウスはしばらく措くがよい。祭司の子ピネハス、先ほど私が言及した者を、まず裁きの場に呼び出すがよい(民数記25)。もっとも、神のほかに裁き主を見いだせるならばの話だが。というのは、諸君が彼の人格において非難していることは、神の熱情によってなされたのであるから、神によって称賛されたからである。

4

Supprimite interim voces quas in Macarium dictat invidia. Recurrite primo ad Eliam prophetam, qui in rivo Cison, cum pareret voluntati Dei, quinquaginta et quadringentos occidit. Sed forte dicatis, illos merito occisos, istos indigne.

PL 11, 1015B

その間、嫉みがマカリウスに向けて口述する言葉は抑えよ。まず預言者エリヤのもとへ立ち返れ。彼はキション川で、神の意志に従って、四百五十人を殺した。だが諸君はおそらくこう言うであろう、あの者たちが殺されたのは当然だが、この者たちは不当にだ、と。

5

Numquam sequitur vindicta, nisi ejus antecesserit causa. Vindicavit (ut diximus) Moyses, vindicavit Elias, vindicavit Phinees; et non vultis ut vindicaverit Macarius. Nihil offenderant qui occisi esse dicuntur.

PL 11, 1015B

復讐は、その原因が先立たぬかぎり、決して続かない。(先に述べたとおり)モーセが復讐し、エリヤが復讐し、ピネハスが復讐した。それなのに諸君は、マカリウスが復讐したとは認めようとしない。殺されたと言われる者たちは何の罪も犯していなかった、というのか。

6

Sit Macarius reus, in eo quod solus nobis nescientibus, sed vobis provocantibus fecit. Quare nobis fit invidia, cum aliena sunt facta? et in vobis est causa; quia propter vos, qui foris fuistis, quamquam et nunc foris esse videamini, evenisse dicitur; non propter nos, qui intus habitamus, et numquam de radice recessimus.

PL 11, 1016A

マカリウスは、我々の知らぬうちに、だが諸君の挑発によって、ただ一人で行ったという点では、咎められるがよい。しかるに、他人のなしたことで、なぜ我々に非難が向けられるのか。原因は諸君にある。というのは、〔このことは〕外にいた諸君のために起こったと言われるのであり、諸君は今もなお外にいると見える。内に住み、根から決して離れたことのない我々のためではない。

7

Sed quia supra memoratorum personas per ordinem diximus, videamus quare Moyses tria millia hominum jussit occidi (Exod. XXXII) ; quare Phinees duo (Num. XXV) ; et quare Elias quadringentos et quinquaginta (III Reg. XVIII) ; quare Macarius duos, quorum nomina quotidie (ut supra dixi) flabello invidiae ventilatis.

PL 11, 1016A

さて、前述の者たちの人物を順に述べたので、見よう。なぜモーセは三千人を殺すよう命じたのか(出エジプト記32)、なぜピネハスは二人を〔殺したのか〕(民数記25)、なぜエリヤは四百五十人を〔殺したのか〕(列王記三18)、なぜマカリウスは二人を〔殺したのか〕。この二人の名を、諸君は(先に述べたとおり)毎日、嫉みの扇であおいでいる。

8

Constat in eos vindicasse, a quibus jussio divina contempta est. Nam, Non tibi facies sculptile (Exod. XX) , Dei vox est: et, non facies adulterium, ejusdem Dei vox est: non sacrificabis idolis (Ps. XXXIII, 15) , idem Deus locutus est: et non facies schisma; et quaere pacem et consequeris eam, ejusdem praeceptum est.

PL 11, 1016A

彼らが復讐したのは、神の命令を蔑ろにした者たちに対してであったことは明らかである。なぜなら、「汝は自分のために彫像を作ってはならない」(出エジプト記20)は神の声であり、「姦淫してはならない」も同じ神の声であり、「偶像に生贄を捧げてはならない」(詩篇33:15)〔この引照は底本の印刷どおり。詩篇33:15 は後の「平和を求めよ」の句に当たり、この句とは合わない〕と語ったのも同じ神であり、「分派を作ってはならない」、また「平和を求めよ、そうすれば汝はそれを得る」も、同じ神の命令だからである。

9

Temporibus Moysi populus Israel caput vituli coluit, quod illis sacrilega flamma conflavit; ideo tria millia hominum occidi meruerunt, quia Dei vox videbatur esse contempta.

PL 11, 1016B

モーセの時代に、イスラエルの民は子牛の頭を拝んだ。それは彼らのために瀆聖的な炎が溶かして作ったものである。三千人が殺されるに値したのは、神の声が蔑ろにされたと見られたからである。

10

Phinees adulteros uno ictu percussit: laudari a Deo meruit: quoniam divinorum praeceptorum contemptores occidit.

PL 11, 1016B

ピネハスは姦淫者たちを一撃で打った。そして神に称賛されるに値した。神の命令を蔑む者たちを殺したからである。

11

Et quadringenti et quinquaginta quos Elias occidisse legitur, ideo occisi sunt, quia contra jussionem Dei, per quod falsi vates erant, Dei praecepta contempserant.

PL 11, 1016B

またエリヤが殺したと読まれる四百五十人も、神の命令に背いて神の戒めを蔑んだゆえに殺されたのであり、そのことによって彼らは偽預言者であった〔per quod falsi vates erant の係りは定かでない。神の命令に背いたことによって偽預言者であった、と取った〕。

12

Et illi, quorum nominibus Macarium criminatis, nec a falsis vatibus longe sunt; quia vos Deus dixit futuros esse falsos vates, quod proximo loco probaturi sumus: et dum pacem noluerunt respicere, ne in uno cum fratribus habitarent, contra praecepta et contra voluntatem Dei pertinaciter obstiterunt.

PL 11, 1016B

そして、その名によって諸君がマカリウスを咎めているあの者たちも、偽預言者から遠くない。神が、諸君は偽預言者になるだろうと言ったからであり、そのことは次の箇所で我々が証明する。また彼らは、平和を顧みることを望まず、兄弟たちと一つになって住むまいとして、神の命令と意志に頑なに逆らったのである。

13

Ergo videtis a Moyse, et Phinee, et Elia, et Macario, similia esse facta, quia ab omnibus unius Dei praecepta sunt vindicata.

PL 11, 1017A

ゆえに諸君は、モーセ、ピネハス、エリヤ、マカリウスによって、似たことがなされたのを見る。唯一の神の命令が、彼らすべてによって復讐されたからである。

14

Sed video vos hoc loco tempora separantes, ut alia fuerint tempora ante Evangelium, alia post Evangelium: in quo potestis dicere, quia scriptum est, ut a Petro jam gladius conderetur, quo auriculam servi sacerdotis abstulerat (Matth. XXVI) , quem servum potuerat quasi devotus Petrus occidere: sed Christus pati venerat, non defendi.

PL 11, 1017A

だが私は見る、諸君がこの箇所で時代を分け、福音の前の時代と福音のあとの時代は別だとしているのを。それについて諸君はこう言いうる。書かれているとおり、ペトロによってすでに剣は納められた。それで彼は祭司の僕の耳を切り落としていた(マタイ26)。敬虔なペトロはこの僕を殺すこともできたであろうが、キリストは苦しむために来たのであって、守られるためではなかった、と。

15

Et si cogitatum suum Petrus impleret, in passione Christi videretur servus vindicari, non populus liberari.

PL 11, 1017A

もしペトロが自分の考えを果たしていたなら、キリストの受難において、僕が復讐されたとは見えても、民が解放されたとは見えなかったであろう。

Liber III, Caput VIII

第III巻 第VIII章PL 11, 1017A
1

Macarium non posse dici persecutorem, nec eos qui ab illo plexi sunt martyres appellari, utpote pacis inimicos. --Nam et Macarius gladium a Petro vagina conditum non eduxit.

PL 11, 1017A

マカリウスは迫害者と呼ばれえず、彼に打たれた者たちも、平和の敵であるから、殉教者と呼ばれえない。――実際、マカリウスもまた、ペトロが鞘に納めた剣を抜かなかった。

2

Hoc probat Deus, dum ad vallem Sion loquitur dicens: vulnerati in te, non vulnerati gladio (Esai. XXII, 2) : aut probate aliquem illo tempore gladio esse percussum: deinde ait: mortui in te, non mortui in bello.

PL 11, 1017A

このことを神は、シオンの谷に語りかけて、こう言うことで証している。「汝のうちで傷ついた者は、剣で傷ついたのではない」(イザヤ22:2)。さもなくば、そのとき剣で打たれた者があったことを示してみよ。さらに神は言う、「汝のうちで死んだ者は、戦いで死んだのではない」。

3

Quare debetis attendere, ne temerarium sit, eos martyres appellare, qui Christianorum nullum senserint bellum.

PL 11, 1017B

それゆえ、諸君は、キリスト者のいかなる戦いも経験しなかった者たちを殉教者と呼ぶことが無謀でないか、よく考えねばならない。

4

Non enim tale aliquid factum aut auditum est, quod in bello Christianorum dici aut fieri solitum est: quod bellum persecutio dicitur, quae operata est sub duabus bestiis ex illis quatuor, quas Daniel de mari ascendentes aspexit (Daniel. VII) .

PL 11, 1017B

というのも、キリスト者の戦いにおいて言われ行われるのが常であったような事は、何一つ行われも聞かれもしなかったからである。その戦いとは迫害と呼ばれ、ダニエルが海から上って来るのを見た四つの獣のうちの二つの下で働いたものである(ダニエル7)。

5

Prima fuit ut leo: haec erat persecutio sub Decio et Valeriano. Secunda, ut ursus: alia persecutio, quae fuit sub Diocletiano et Maximiano: quo tempore fuerunt et impii judices, bellum Christiano nomini inferentes: ex quibus in provincia proconsulari (ante annos sexaginta et quod excurrit) fuerat Anulinus, in Numidia Florus.

PL 11, 1017B

第一は獅子のようであった。これがデキウスとウァレリアヌスの下での迫害である。第二は熊のようで、ディオクレティアヌスとマクシミアヌスの下にあった別の迫害である。そのときには不敬な裁判官たちもいて、キリスト者の名に戦いを仕掛けた。そのうち、総督属州には(六十年と少し前に)アヌリヌスが、ヌミディアにはフロルスがいた。

6

Omnibus notum est, quid eorum operata sit artificiosa crudelitas: saeviebat bellum Christianis indictum; in templis daemoniorum diabolus triumphabat; immundis fumabant arae nidoribus; et quia ad sacrilegia venire non poterant, ubicumque thus ponere cogebantur.

PL 11, 1018A

彼らの巧みな残酷さが何を働いたかは、すべての人に知られている。キリスト者に宣せられた戦いが荒れ狂った。悪霊どもの神殿では悪魔が凱旋した。祭壇は汚れた臭気を立ちのぼらせた。冒瀆の場に来ることのできない者たちも、どこであれ香を供えるよう強いられた。

7

Omnis locus templum erat ad scelus. Inquinabantur prope morientes senes: ignorans polluebatur infantia; a matribus parvuli portabantur ad nefas; parentes incruenta parricidia facere cogebantur: alii cogebantur templa Dei vivi subvertere; alii Christum negare; alii leges divinas incendere; alii thura ponere.

PL 11, 1018A

あらゆる場所が、悪行のための神殿であった。死に瀕した老人たちまでが汚された。何も知らぬ幼な子が穢された。母親たちによって、乳飲み子が不敬の場へ運ばれた。親たちは、血を流さぬ近親殺しを行うよう強いられた。ある者は生ける神の神殿を覆すよう、ある者はキリストを否むよう、ある者は神の法〔の書〕を焼くよう、ある者は香を供えるよう強いられた。

8

Horum aliquid a Macario factum esse, nec vos ipsi confingere poteritis. Sub persecutore Floro Christiani idolorum cogebantur ad templa: sub Macario pigri compellebantur ad Basilicam; sub Floro dicebatur, ut negaretur Christus et idola rogarentur.

PL 11, 1018A

これらのうち何かをマカリウスが行ったと、諸君自身でさえ、でっち上げることはできまい。迫害者フロルスの下では、キリスト者は偶像の神殿へと強いられた。マカリウスの下では、怠る者が聖堂へと追い立てられた。フロルスの下では、キリストを否み、偶像に祈れと言われた。

9

Contra sub Macario commonebantur omnes, ut Deus unus pariter in Ecclesia ab omnibus rogaretur.

PL 11, 1018B

これに対し、マカリウスの下では、唯一の神がひとしくすべての者によって教会で祈られるようにと、全員が勧められた。

10

Ergo cum videatis Christianorum nullum fuisse bellum, et sine bello aliquos mortuos esse commemorat Deus, cum dicit, et mortui in te non mortui in bello: et dubios martyres posse eos esse, qui non sint vel ad sacra sacrilega provocati, vel ad immunda incensa, vel ad negationem nominis Dei: et cum ad martyrium non sit transitus, nisi per confessionem, quomodo dicitis martyres qui non fuerunt confessores, aut quis eorum negare coactus est, et confessus est Christum?

PL 11, 1018B

それゆえ、諸君は、キリスト者のいかなる戦いもなかったことを見ており、また神が「汝のうちで死んだ者は、戦いで死んだのではない」と言って、戦いなしに死んだ者たちがあったと記しているのであるから、また、瀆聖の祭儀にも、汚れた香にも、神の名を否むことにも駆り立てられなかった者たちは、疑わしい殉教者でしかありえないのであるから、さらに、殉教へは告白を通らなければ至れないのであるから、告白者でなかった者たちを、諸君はどうして殉教者と言うのか。あるいは、彼らのうちだれが、否むことを強いられながらキリストを告白したというのか。

11

Si igitur nec martyrium, sine Christi nominis confessione esse potest, et nemo confessus est, et in vindicta praeceptorum Dei factum est, quod factum esse dicitis, et a nobis factum esse aliquid non probatis, cum id quod factum est, et Deus dixerit sic futurum esse, et ejus sunt vindicata praecepta: videte ne non solum vanum, sed etiam superstitiosum sit sine bello mortuos ibi ponere ubi sunt, qui in Christum confessi pro Dei nomine mori potuerunt: aut si eos martyres esse vultis, probate illos amasse pacem, in qua prima sunt fundamenta martyrii; aut dilexisse Deo placitam unitatem; aut habuisse cum fratribus charitatem.

PL 11, 1019A

それゆえ、もしキリストの名の告白なしには殉教もありえず、だれも告白せず、また、諸君が起こったと言うことは神の戒めを擁護するために行われたのであり、また、我々によって何かが行われたとは諸君は証明しておらず、起こったことは神がそうなるであろうと言ったことであって、神の戒めが擁護されたのであるなら——見よ、戦いなしに死んだ者たちを、キリストを告白して神の名のために死ぬことができた者たちのいる所に置くことは、空しいばかりでなく迷信でさえないか。あるいは、諸君が彼らを殉教者であってほしいと望むなら、彼らが平和——そこに殉教の第一の土台がある——を愛したこと、あるいは神に喜ばれる一致を愛したこと、あるいは兄弟たちとともに愛を持ったことを、証明せよ。

12

Nam omnes Christianos fratres esse et in primo libello probavimus et in quarto procul dubio probaturi sumus. Quos dicitis appellari martyres, noluerunt fratres agnoscere, nullam habuerunt charitatem.

PL 11, 1019A

というのも、すべてのキリスト者が兄弟であることは、第一巻で証明したし、第四巻で疑いなく証明するであろう。諸君が殉教者と呼ばれていると言う者たちは、兄弟たちを兄弟と認めようとせず、愛をまったく持たなかった。

13

Nec dicatur ad excusationem, quia traditoribus communicare noluerunt; cum manifestissime probatum sit, eosdem ipsos filios fuisse traditorum.

PL 11, 1019B

また、引き渡し者たちと交わることを望まなかったからだ、と弁明のために言うことは許されない。まさにその者たち自身が引き渡し者たちの子であったことが、きわめて明白に証明されているのだから。

14

Nulla igitur est excusatio, quia charitatem illos non habuisse manifestissime constat, sine qua nullum nec nominari potest vel esse martyrium; sine qua maxima et imperiosa virtus caret effectu; sine qua nihil valet omnium scientia linguarum; sine qua nihil potest etiam societas angelorum, apostolo Paulo dicente: Si habeam in me potestatem imperandi montibus, ut transferant se de locis in loca, et loquar omnium gentium linguis, etiam angelorum, et corpus meum flammis tradam, et charitatem in me non habeam, nihil sum: sed ero aeramentum tinniens in deserto, ut pereat vocis opus, ubi nullus occurrit auditus (I Cor. XIII, 1) .

PL 11, 1019B

それゆえ弁明の余地はない。彼らが愛を持たなかったことは、きわめて明白だからである。愛なくしては、殉教は名づけられることも、あることもできない。愛なくしては、最大にして支配的な力も効を欠く。愛なくしては、あらゆる言語の知識も何の益もない。愛なくしては、天使たちとの交わりさえ何もなしえない。使徒パウロは言う、「もし私が、山々に命じて、場所から場所へ移らせる力を自分のうちに持ち、あらゆる民の言語、天使たちの言語さえ語り、自分の体を炎に引き渡し、しかも愛を自分のうちに持たないなら、私は無である。むしろ、聞く者の現れぬ荒野で鳴り響く青銅となり、声の働きは滅びるであろう」(一コリント13:1)。

15

Si tanta res, si beatus Paulus, si vas electionis, quamvis in imperiosa virtute et angelorum societate, pronuntiat se nihil esse, nisi charitatem habuerit: videte, an non dicantur martyres, sed aliquid aliud appellari mereantur, qui charitatis desertores pro eadem desertione pati aliquid potuerunt.

PL 11, 1019C

これほどの人物が、福者パウロが、あの選びの器が、支配的な力と天使たちとの交わりにあってさえ、愛を持たなければ自分は無であると宣言するのなら、見よ、愛の脱走者でありながら、その脱走のために何かを被りえた者たちは、殉教者と言われず、何か別の名で呼ばれるに値するのではないか。

Liber III, Caput IX

第III巻 第IX章PL 11, 1019C
1

Procuranda erat unitas in Africa. --Gaudet totus orbis de unitate Catholica, praeter partem Africae, in qua incendium de scintilla conflatum est. Ab operariis unitatis querimini nescio quae esse commissa.

PL 11, 1019C

アフリカでは一致が図られねばならなかった。――全世界が公同の一致を喜んでいる。ただアフリカの一部だけは別で、そこでは火花から火事が燃え上がった。諸君は、一致の働き手たちによって何やらが行われたと嘆いている。

2

Hoc non queritur Italia, non Gallia, non Hispania, non Pannonia, non Galatia, non Graecia, non cum tot provinciis suis Asia; quia nihil illic fuerat emendandum, nullus illuc missus est (ut ita dixerim) sartor; et hic in Africa jamdudum populo in unitate manente, vestis fuerat sana; aemula manu inimici discissa est.

PL 11, 1020A

このことをイタリアは嘆かず、ガリアも、ヒスパニアも、パンノニアも、ガラテヤも、ギリシアも、あまたの属州を擁するアジアも嘆かない。そこには正すべきものが何もなく、(言ってみれば)繕い屋がそこへ送られることもなかったからである。ここアフリカでも、民がとうの昔から一致のうちにとどまっていたときには、衣は無傷であった。それが敵のねたみ深い手によって引き裂かれたのである。

3

Pendebant quodammodo panni de una vestis origine; et de una radice venientes, ab invicem divisi sunt rami.

PL 11, 1020A

布切れはいわば一枚の衣という同じ源からぶら下がっていた。また、一本の根から出た枝々が、互いに引き離されたのである。

4

Ut quid se pars parti anteponit? ut quid se super alterum pannum alter pannus extollit, cum meliorem se probare non poterit? quid enim si dicat contemptus pannus, Quid te tantum extollis?

PL 11, 1020A

なぜ一方の部分は他方の部分に自分を優先させるのか。なぜ一方の布切れは他方の布切れの上に自分を高めるのか。自分のほうが優れていることを証明できはしないのに。蔑まれた布切れがこう言ったらどうなのか、「お前はなぜそれほど自分を高めるのか。」

5

Nonne pares crevimus? in manibus conficientium simul fuimus? apud lotorem, pariter mundati sumus? inimicus nos voluit ab invicem excidere; adversarius pulcritudinem nostram voluit deformare. In parte vestis adhuc unum sumus, sed in diversa pendemus.

PL 11, 1020B

「我々は同じように育ったのではないか。仕上げる者たちの手の中に、我々は一緒にいたのではないか。洗い張りの者のもとで、我々は等しく清められたのではないか。敵が我々を互いに切り離そうとし、仇敵が我々の美を損なおうとしたのだ。衣の一部分において、我々はなお一つであるが、別々の方向にぶら下がっている。」

6

Quod enim scissum est, ex parte divisum est, non ex toto; cum constet merito, quia nobis et vobis ecclesiastica una est conversatio; et si hominum litigant mentes, non litigant sacramenta.

PL 11, 1020B

というのは、裂けたものは部分的に分かれたのであって、全体が分かれたのではない。我々と諸君にとって教会の生活が一つであることは、まことに明らかだからである。人間の心が争っているとしても、秘跡は争っていない。

7

Denique possumus et nos dicere: Pares, credidimus, et uno sigillo signati sumus, nec aliter baptizati quam vos: Testamentum divinum legimus pariter; unum Deum rogamus; Oratio Dominica apud nos et apud vos una est; sed scissa (ut supra diximus) parte, partibus hinc atque inde pendentibus, sartura fuerat necessaria.

PL 11, 1020B

そうである以上、我々もこう言うことができる。「我々は等しく信じ、一つの封印で印をつけられ、洗礼を受けた仕方も諸君と別ではない。神の契約〔の書〕を我々は等しく読み、唯一の神に祈る。主の祈りは我々のもとでも諸君のもとでも一つである」と。しかし、先に述べたように、部分が裂かれ、その部分があちらとこちらにぶら下がっているので、繕いが必要であったのだ。

8

Et tamen hujus rei artifex aut operarius, dum vult vestem in antiquam faciem revocare, vicina fila compungit. Displicet tibi sartor, qui scissuram, dum sanat, vulnerat; ille tibi magis displiceat, qui fecit, ut sartor peccare potuisset.

PL 11, 1020C

それでもなお、この仕事の職人あるいは働き手は、衣を元の姿に戻そうとするうちに、近くの糸を突き刺してしまう。汝は、裂け目を治しながら傷つける繕い屋が気に入らないのだ。ならば、繕い屋が過つことを可能にした者のほうが、汝にはいっそう気に入らぬはずである。

9

Quae in vos ab operariis unitatis dicitis esse commissa; aut ad parentes vestros pertinent, quorum causa facta sunt; aut ex voluntate Dei descendunt. Nos autem inde alieni sumus.

PL 11, 1020C

諸君が一致の働き手たちによって自分たちに加えられたと言うことは、その原因を作った諸君の親たちに帰せられるか、あるいは神の意志から出たものである。我々はそれとは無縁である。

Liber III, Caput X

第III巻 第X章PL 11, 1021A
1

Quae aspere in Donatistas facta sunt, facta esse ex Dei voluntate, qui ea per Ezechielem falsis prophetis interminatus est. --Quid si quamvis aspera, tamen (ut diximus) cum voluntate Dei videntur esse commissa.

PL 11, 1021A

ドナトゥス派に対して厳しく行われたことは、神の意志によって行われたのであり、神はエゼキエルを通じて、偽預言者たちにそれを警告したのである。――厳しかったとはいえ、先に述べたとおり、神の意志に沿って行われたものと見えるとしたらどうか。

2

Legimus enim in Ezechiele propheta, parietem dealbatum, cui Deus comminatus est tempestatem, pluviam et lapides petrobolos et accusationes: Erunt (inquit) falsi vates qui aedificent ruinosum parietem, dicentes, pax, pax; et ubi pax (Ezech. XIII, 10) ?

PL 11, 1021A

我々は預言者エゼキエルのうちに、白く塗られた壁について読む。神はその壁に、嵐と雨と投げつけられる石と告発を警告した。「偽預言者たちが現れて、崩れかけた壁を築き、『平和、平和』と言う。だが平和はどこにあるのか」(と言う)(エゼキエル13:10)。

3

Recordamini, quomodo a vobis jamdudum matris Ecclesiae membra ab invicem distracta sunt. Non enim unamquamque domum semel seducere potuistis.

PL 11, 1021A

思い起こせ。母なる教会の肢体が、とうの昔に諸君によって互いに引き裂かれたことを。諸君は、どの家をも一挙に惑わすことはできなかったのだから。

4

Aut abiit uxor, et resedit maritus, aut parentes seducti sunt, et filii sequi noluerunt; aut stetit frater, sorore migrante; persuasionibus vestris divisa sunt et corpora et nomina pietatis, et non potuistis praetermittere quod legitimum est.

PL 11, 1021A

あるいは妻が去り、夫が留まり、あるいは親が惑わされ、子らが従おうとせず、あるいは兄弟が留まり、姉妹が去った。諸君の説得によって、身体も敬虔の名も分かたれ、諸君は法に適うもの〔quod legitimum est は、夫婦・親子のような法に適った結びつきを指すと取った。それにさえ手を付けずにはおかなかった、の意〕さえも見逃すことができなかった。

5

Utique dixistis, pax vobiscum, cum Deus contra, pax, et ubi pax? hoc est dicere, quid salutas, de quo non habes? quid nominas, quod exterminasti? salutas de pace, qui non amas pacem. Hi (inquit) aedificant ruinosum parietem, domus Dei una est.

PL 11, 1021B

諸君はたしかに「平和があなたがたに」と言った。だが神は逆に「平和、だが平和はどこにあるのか」と言う。これはつまり、汝は持たないものについて何を挨拶するのか、汝が追い払ったものの名を何のために呼ぶのか、ということである。平和を愛さない汝が、平和について挨拶する。「彼らは」(と言う)「崩れかけた壁を築く」。神の家は一つである。

6

Qui foras exeuntes partem facere voluerunt, parietem fecerunt, non domum; quia non est alter Deus, qui alteram domum inhabitet. Ideo parietem fecisse dicuntur falsi vates, in quo si janua fuerit collocata, quicumque intraverit, foris est.

PL 11, 1021B

外へ出て一派をなそうと望んだ者たちは、家ではなく壁をなした。別の家に住まう別の神はいないからである。それゆえ偽預言者たちは壁をなしたと言われる。その壁に門を据えたとしても、入る者は誰であれ外にいる。

7

Nec lapidem habere angularem unus paries potest, qui lapis est Christus, duos in se suscipiens populos; unum de gentibus, alterum de Judaeis; qui nodo pacis jungit utrumque parietem.

PL 11, 1022A

一つの壁だけでは隅の石を持つこともできない。その石とはキリストであり、二つの民、すなわち異邦人からの民とユダヤ人からの民を自らのうちに受け入れ、平和の結び目で両方の壁を結ぶのである。

8

Nam quot commoda habet domus, tot incommoda paries; domus inclusa custodit, tempestatem retundit, pluviam diffundit, latronem aut feram bestiam non admittit; sic et Ecclesia Catholica omnes filios pacis gremio et sinu suo complectitur; contra paries, qui est aedificatus ruinosus, nec lapidem angularem sustinet, et januam sine causa habet, nec inclusa custodit; pluvia udatur, tempestatibus caeditur; nec potest arcere latronem, nec venientem prohibet feritatem.

PL 11, 1022A

家が持つ利点の数だけ、壁には不利がある。家は中のものを守り、嵐をはね返し、雨を散らし、盗人も野の獣も入れない。公同の教会も同様に、すべての平和の子らを懐と胸に抱く。これに対して、崩れかけて築かれた壁は、隅の石を支えられず、理由もなく門を持ち、中のものを守らず、雨に濡らされ、嵐に打たれ、盗人を防ぐことも、迫る獣の凶暴さを阻むこともできない。

9

Paries de domo est, sed domus non est, et pars vestra quasi Ecclesia est, sed Catholica non est, et dealbant (inquit) eum, hoc est quod vos solos sanctos aestimatis. Querimini vos sine nobis aliqua esse passos; ergo constat vos solos aliqua passos.

PL 11, 1022B

壁は家に由来するが、家ではない。諸君の一派も教会のようではあるが、公同ではない。「彼らはそれを白く塗る」(と言う)とは、諸君だけを聖なる者と見なしているということである。諸君は、我々抜きで何かを被ったと嘆く。ならば、諸君だけが何かを被ったことは明らかである。

10

Quia aliud est tempus pacis, aliud tempus persecutionis; si persecutionem putatis, dicite, quid vobiscum passae sint universae provinciae, in quibus Ecclesia Catholica est constituta? sed quia vindicta fuit, non persecutio, solus paries passus est, cui Deus interminatus est tempestatem, pluviam, et petrobolos, et accusationes.

PL 11, 1022B

平和の時は別であり、迫害の時も別である。諸君がもし迫害と考えるなら、言うがよい。公同の教会が立てられているすべての属州は、諸君と共に何を被ったのか。そうではなく、それは処罰であって迫害ではなかったので、神が嵐と雨と投げつけられる石と告発を警告した壁だけが被ったのである。

11

Sic enim locutus est; quid aedificastis ruinam? quid dealbastis? quid linistis? hoc contra voluntatem meam est, dicit Dominus.

PL 11, 1023A

神はこう語ったからである。「なぜ崩れかけたものを築いたのか。なぜ白く塗ったのか。なぜ漆喰を塗ったのか。これは我が意志に反する」と主は言う。

12

Displicent vobis tempora nescio cujus Leontii, Ursacii, Macarii et caeterorum; emendate voluntatem Dei, si potestis, qui dixit: Contra parietem exsurgam cum ira mea, et immittam tempestatem nimiam et pluviam, diluvia, et lapides petrobolos, et percutiam parietem ruinosum, et dissolventur compagines ejus (Ezech. XIII, 13) .

PL 11, 1023A

諸君は、どこの誰とも知れぬレオンティウス、ウルサキウス、マカリウスその他の時代を不快に思う。ならば神の意志を改めてみよ、できるものなら。神はこう言った。「我は怒りをもって壁に立ち向かい、激しい嵐と雨と洪水と投げつけられる石を送り込み、崩れかけた壁を打ち、その継ぎ目は解かれる」(エゼキエル13:13)。

13

Sed ne quis vestrum dicat, si unitas bonum est, quare toties facta durare non potuit? Ideo, quia sic res ipsa a Deo est ordinata, qui comminatus est tempestatem, pluviam, lapides et accusationes; et istae quatuor res non poterant uno tempore fieri.

PL 11, 1023A

諸君の誰かが言うことのないように。一致が善であるなら、なぜ、たびたび成し遂げられたのに続かなかったのか、と。それは、この事柄自体が神によってそう定められたからである。神は嵐と雨と石と告発を警告したが、この四つは同時には起こり得なかった。

14

Fuit primo tempestas sub Ursacio; agitatus est paries, sed non occidit, ut haberet pluvia, ubi operaretur. Secuta est pluvia sub Gregorio; udatus est paries, sed non maduit, ut haberent lapides, ubi operarentur.

PL 11, 1023B

まず、ウルサキウスのもとで嵐があった。壁は揺さぶられたが、倒れなかった。雨が働く余地を持つためである。続いてグレゴリウスのもとで雨が来た。壁は濡らされたが、濡れそぼつには至らなかった。石が働く余地を持つためである。

15

Post pluviam secuti sunt lapides sub operariis unitatis; dispersus est paries, sed de fundamentis suis se iterum reparavit. Jam tria peracta sunt; debentur vobis accusationes, sed quomodo et quando, novit ille, cui placuit de vobis ista nuntiare.

PL 11, 1023B

雨の後、一致の働き手たちのもとで石が続いた。壁は散らされたが、その土台からふたたび立て直した。すでに三つは過ぎた。諸君には告発が残されている。だがそれがどのように、いつ来るかは、諸君についてこれらを告げることをよしとした当の神が知っている。

Liber III, Caput XI

第III巻 第XI章PL 11, 1023B
1

Donatistas seductores esse ostenditur. --Et ne aliquis de hoc intellectu dubitaret, Deus addidit, dicens: Non sunt quae dico de luto, aut de latere, aut de pariete, sed de falsis prophetis, qui seducunt populum meum. Hoc verbum, seducunt, videte cui parti competat.

PL 11, 1023B

ドナトゥス派が惑わす者であることが示される。――そして、誰かがこの理解を疑うことのないよう、神はこう言い添えた。「わたしが言っているのは、泥や煉瓦や壁のことではなく、わが民を惑わす偽預言者たちのことである」。この「惑わす」という語がどちらの側にふさわしいか、見よ。

2

Nobiscum erant omnes, nobis absentibus irruistis: sed ut haberetis quos habere desiderastis, non potuistis nisi seducere: et quae sint verba seductionis vestrae, omnibus notum est.

PL 11, 1023C

すべての者が我々と共にいたのに、諸君は我々のいない間に押し入った。しかし、諸君が欲した者たちを手に入れるには、惑わすほかなかった。諸君の惑わしの言葉がどのようなものかは、すべての者に知られている。

3

Vestrum est dicere, Attendite post vos: vestrum est dicere, Redimite animas vestras: vestrum est dicere hominibus fidelibus et clericis, Estote Christiani.

PL 11, 1024A

「自分の後ろを見よ」と言うのは諸君である。「自分の魂を贖え」と言うのは諸君である。信徒や聖職者に向かって「キリスト教徒になれ」と言うのは諸君である。

4

Sed cum dicitis, attendite post vos, contra Evangelium facitis, ubi dictum est: Nemo tenens manicam aratri, post se attendens, intrabit regna coelorum (Luc. IX, 62) .

PL 11, 1024A

だが「自分の後ろを見よ」と言うとき、諸君は福音書に背いている。そこにはこう言われている。「犂の柄を握りながら後ろを見る者は、誰も天の国に入らない」(ルカ9:62)。

5

Et vultis scire quid meruit, qui post se attendit, et qui ante se? recordamini Sodomorum fugitivos, Loth et uxorem ejus: quae post se attendens, in statuam salis mutata est (Gen. XIX) : qui ante se prospexit, evasit.

PL 11, 1024A

後ろを見た者と前を見た者が何を受けたか、知りたいか。ソドムから逃れた者たち、ロトとその妻を思い出せ。妻は後ろを見て塩の柱に変えられ(創世記19)、前を見たロトは逃れおおせた。

6

Quid est ergo quod dicitis, Attendite post vos? nam et cum dicitis, Redimite animas vestras: unde illas emistis, ut vendatis?

PL 11, 1024A

では「自分の後ろを見よ」と諸君が言うのは何か。また「自分の魂を贖え」と言うが、諸君はそれらをどこから買い取ったのか、売るためにか。

7

Quis est ille nescio quis angelus, qui nundinas facit animarum, quas ante ejus adventum diabolus possidebat? has sanguine suo Christus Salvator noster redemit, Apostolo dicente: Empti enim estis pretio magno. Constat enim sanguine Christi omnes redemptos.

PL 11, 1024A

魂の市を開くという、その何者とも知れぬ天使〔ドナトゥス派の司教を皮肉って「天使」と呼んだものと取った。第2巻でパルメニアヌスが教会の賜物に数えた angelus を踏まえるか〕は誰か。その到来の前には悪魔が所有していたこれらの魂を、我々の救い主キリストが自らの血で贖ったのである。使徒はこう言っている。「汝らは高い代価で買われたのである」。すべての者がキリストの血によって贖われたことは確かである。

8

Christus non vendidit quos redemit. Animae emptae a Christo non potuerunt vendi, ut possint, sicut vultis, a vobis iterum redimi.

PL 11, 1024B

キリストは、贖った者たちを売りはしなかった。キリストに買われた魂は、売られることはありえず、したがって、諸君の望むように、諸君によってもう一度贖い戻されることもありえない。

9

Aut quomodo potest una anima duos dominos habere? aut numquid est alter redemptor? qui Prophetae nuntiaverunt alterum esse venturum? quis Gabriel iterum ad alteram Mariam locutus est? quae virgo iterum peperit? quis virtutes novas aut alteras fecit?

PL 11, 1024B

また、一つの魂がどうして二人の主を持てようか。別の贖い主がいるというのか。預言者たちのうち誰が、別の者が来たると告げたのか。どのガブリエルが、もう一人のマリアに再び語りかけたのか。どのおとめが再び産んだのか。誰が新たな、あるいは別の力ある業を行ったのか。

10

Si nullus est praeter unum, qui redemit animas omnium credentium, quid est quod dicitis, redimite animas vestras?

PL 11, 1024B

信じるすべての者の魂を贖ったのが、ただ一人のほかに誰もいないのなら、「自分の魂を贖え」と諸君が言うのは何ごとか。

11

Jam illud quale est, quod hominibus christianis etiam clericis dicitis, estote Christiani? et cum miraculo quodam unicuique audetis dicere, Caï Seï Caïa Seïa , adhuc paganus es, aut pagana.

PL 11, 1024B

さらに、キリスト教徒である人々に、聖職者にさえ「キリスト教徒になれ」と言うのは、何ごとか。また何か驚くべき口ぶりで、誰かれに向かって「ガイウス・セイウス、ガイア・セイア〔名を特定せず人を呼ぶときの型どおりの名〕、お前はまだ異教徒だ」と、男にも女にも言い放つ。

12

Eum qui ad Deum se conversum esse professus est, paganum vocas: eum qui vel a nobis vel a vobis, non in nomine nostro nec vestro, sed in nomine Christi tinctus est, paganum vocas: (sunt enim qui et a vobis baptizati sunt, et ad nostram communionem postea transierunt).

PL 11, 1024C

神に立ち返ったと告白した者を、汝は異教徒と呼ぶ。我々から、あるいは諸君から、我々の名でも諸君の名でもなくキリストの名において洗礼を受けた者を、汝は異教徒と呼ぶ。(諸君から洗礼を受け、のちに我々の交わりへ移った者たちがいるのである。)

13

Paganum vocas eum qui Deum patrem per Filium ejus ante aram rogaverit. Quicumque enim crediderit, in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti credidit: et tu eum paganum vocas post professionem fidei.

PL 11, 1025A

祭壇の前で、父なる神にその子を通して祈った者を、汝は異教徒と呼ぶ。そもそも信じた者は誰であれ、父と子と聖なる霊の名において信じたのであり、その者を、汝は信仰の告白の後に異教徒と呼ぶのである。

14

Si aliquis christianus (quod absit) deliquerit, peccator dici potest; paganus iterum esse non potest. Sed haec omnia vultis nullius esse momenti.

PL 11, 1025A

もしあるキリスト教徒が(そんなことがあってはならぬが)罪を犯したのなら、罪人と呼ばれうる。しかし、もう一度異教徒になることはありえない。しかるに諸君は、これらすべてを何の重みもないものとしたがる。

15

Ac si tibi ipsi consenserit, quem seducis, unus consensus et manus tuae porrectio, et pauca verba, jam tibi Christianum faciunt de Christiano; et ille vobis videtur Christianus, qui quod vultis fecerit, non quem fides adduxerit.

PL 11, 1025A

そして、汝が惑わす者が汝自身に同意するなら、一つの同意と汝の手を差し伸べることと、わずかな言葉で、汝にとって、キリスト教徒だった者がもうキリスト教徒になる。諸君にとっては、信仰が導いた者ではなく、諸君の望むことを行った者がキリスト教徒と見えるのである。

Liber III, Caput XII

第III巻 第XII章PL 11, 1025B
1

Calumnia in Macarium conficta. --Et si seductionni vestrae paulo tardius fuerit accommodatus assensus, etiam illa vobis argumenta non desunt: quibus quasi facile etiam nolentibus, quod vultis, suadere possitis: dum dicitis, dictum esse ex ore eorum, qui jamdudum in vestro collegio fuerant: quod qui gustaret aut acciperet de sacrificio adventantis unitatis, de sacro gustare videretur.

PL 11, 1025B

マカリウスに対して作り上げられた中傷。――そして、諸君の惑わし〔底本は seductionni。seductioni と読む〕に対する同意が少しばかり遅れたとしても、諸君にはなお次のような論拠が欠けていない。望まぬ者にさえ、望むことを易々と説き伏せられるかのように、諸君は、かつて諸君の団体にいた者たちの口から次のように言われたと主張する。近づきつつある一致の生贄からあずかる、あるいは受ける者は、聖なるもの〔sacro は異教の祭儀の供え物の意と取った〕からあずかることになる、と。

2

Non negamus ab aliquibus esse haec dicta, quos constat postea tota securitate fecisse, unde paulo ante populos deterrebant: sed alia ratio exegit has voces, alia invitavit in factum.

PL 11, 1026A

これらの言葉がある者たちによって言われたことを、我々は否定しない。彼らは後に、少し前まで民を脅して遠ざけていたことを、まったく平然と行ったことが明らかである。だが、これらの言葉を迫った理由と、行為へ誘った理由とは別であった。

3

Nam ut haec dicerent qui feruntur ista dixisse, opinio falsa, eorum aures et omnium populorum compleverat.

PL 11, 1026A

これらのことを言ったと伝えられる者たちがそう言ったのは、偽りの風説が、彼らの耳とすべての民の耳を満たしていたからである。

4

Dicebatur enim illo tempore venturos Paulum et Macarium, qui interessent sacrificio, ut cum altaria solemniter aptarentur, proferrent illi imaginem, quam primo in altare ponerent, et sic sacrificium offerretur.

PL 11, 1026A

当時、パウルスとマカリウスが来て、生贄の場に臨み、祭壇が荘厳に整えられるときに、ある像を持ち出して、まずそれを祭壇に置き、そのようにして生贄が捧げられるのだ、と言われていたからである。

5

Hoc cum acciperent aures, percussi sunt et animi, et uniuscujusque lingua in haec verba commota est, ut omnis qui haec audierat, diceret: Qui inde gustat, de sacro gustat: et recte dictum erat, si talem famam similis veritas sequeretur.

PL 11, 1026A

これが耳に入ると、心も打たれ、一人一人の舌がこの言葉へと動かされて、これを聞いた者はみな「そこからあずかる者は、聖なるものからあずかる」と言うほどになった。そのような風評に同じような真実が続くのであれば、その言葉は正しかったであろう。

6

At ubi ventum est a supradictis, nihil tale visum est, ex eo quod fuerat paulo ante fama mentita; nihil viderunt oculi Christiani quod horrerent: nihil probavit aspectus ex iis, quibus perturbatus erat auditus.

PL 11, 1026B

しかし先に述べた者たちが来てみると、少し前に風評が偽って告げていたようなことは何も見られなかった。キリスト者の目は、恐れおののくようなものを何も見なかった。耳が動揺させられていた事柄のうち、何一つとして、見ることによって確かめられたものはなかった。

7

Visa est puritas, et ritu solito solemnis consuetudo perspecta est: cum viderent divinis sacrificiis, nec mutatum quidquam, nec additum, nec ablatum.

PL 11, 1027A

清らかさが見られ、いつもの儀式による荘厳な慣行が見て取られた。神聖な生贄において、変えられたものも、加えられたものも、取り去られたものも何一つないのを、人々は見たからである。

8

Pax a Deo commendata, volentibus placuit: quare nullus eorum debet argui, qui de collegio vestro ad pacem transitum fecit: qui fuerant sinistra opinione turbati, simplici ac pura veritate firmati sunt. Nec dicatur de amaro fecisse dulce, aut de dulci amarum.

PL 11, 1027A

神から勧められた平和は、それを望む者たちの気に入った。それゆえ、諸君の団体から平和へと移った者は、だれも咎められるべきではない。不吉な思い込みに動揺していた者たちは、単純で純粋な真理によって固められたのである。苦いものから甘いものを作ったとも、甘いものから苦いものを作ったとも言われてはならない。

9

Amaritudo, quae de falsitate videbatur fuisse nuntiata, in sinu opinionis resedit ac remansit ; veritas perspecta oculis, dulcedinem suam in se habens, a falsae opinionis limitibus separata est.

PL 11, 1027A

偽りから告げられたと見えた苦さは、思い込みの懐に留まり、とどまり続けた。目で見て確かめられた真理は、自らのうちに甘さを持ち、偽りの思い込みの境界から切り離された。

10

Ergo nec de amaro factum est dulce, nec de dulci amarum; quia et aliud et extra est quod est visum, et longe fuerat quod videbatur auditum. Quare vides te sine causa fecisse convitium, fingens pro arbitrio quod voluisti, ut Macarium et Taurinum lacerares.

PL 11, 1028A

したがって、苦いものから甘いものができたのでも、甘いものから苦いものができたのでもない。見られたものは別のものであって、聞かれたものの外にあり、聞かれたと思われたものは、それとは遠く隔たっていたからである。だから汝は、マカリウスとタウリヌスを引き裂こうとして、望むままに作り上げ、理由もなく悪罵したのだと悟るがよい。

11

Perdidisti quod sapiens videris, dum sensus tuos invidia depravavit, et intelligendi tibi aditus clausit.

PL 11, 1028A

汝は、賢く見えていたものを失った。妬みが汝の感覚を歪め、理解への入口を汝に閉ざしたからである。

Liber IV, Caput I

第IV巻 第I章PL 11, 1028A
1

[1029] Argumentum hujus libri. --A te nobis, frater Parmeniane, de petito milite frustra calumniam factam esse, aperte dilucideque monstratum est.

PL 11, 1028A

この巻の要旨。――パルメニアヌス兄弟よ、汝が我々に対して、求められた兵士をめぐって〔公同の教会の側が皇帝に兵士(武力)を求めたという非難を指す。第3巻で論じた〕、いわれのない中傷を行ったことは、明らかにはっきりと示された。

2

Etiam illud disce, quod dixisti de oleo et sacrificio peccatoris, ad vos potius pertinere: non enim ille debet esse peccator, quem vos volueritis. Nam et nos vestram praesumptionem possumus imitari, et dicere, vos esse peccatores.

PL 11, 1029A

さらにこのことも学べ。汝が罪人の油と献げ物について述べたことは、むしろ諸君に当てはまる。諸君が望む者が罪人でなければならない、ということはないのだから。我々もまた諸君の僭越を真似て、諸君こそ罪人だと言うこともできる。

3

Sed facessat ex utraque parte praesumptio: nullus nostrum humano judicio alterum damnet. Dei est nosse reum, illius ferre sententiam.

PL 11, 1029A

だが僭越は双方から去れ。我々の誰も、人間の判断で相手を断罪するな。咎ある者を知り、その判決を下すのは神のものである。

4

Taceamus omnes homines: solus Deus indicet peccatorem, cujus sacrificium sit canina victima, et cujus oleum ungi desideranti ingerat metum.

PL 11, 1029A

人はみな黙そう。神のみが罪人を示すがよい。その献げ物が犬の犠牲獣であり〔パルメニアヌスが罪人の献げ物を言うのに用いたイザヤ66:3「犬の首を折る者」の句を踏まえる〕、その油が、油を注がれることを望む者に恐れを抱かせるような、その罪人を。

Liber IV, Caput II

第IV巻 第II章PL 11, 1029A
1

Donatistas esse fratres Catholicorum. --Hujus rei apertissimam veritatem, Parmeniane frater, agnosce.

PL 11, 1029A

ドナトゥス派は公同の者たちの兄弟であること。――この事柄のきわめて明白な真理を、パルメニアヌス兄弟よ、認めよ。

2

Si tamen hoc nomen fraternitatis frequenter a me dictum, libenter audire dignaris: fac, ut tibi sit fastidiosum; tamen nobis est necessarium, ne forte juxta probationem hujus nominis, tacendo rei esse videamur.

PL 11, 1029B

もっとも、私がしばしば口にしてきたこの兄弟という名を、汝が喜んで聞こうとするならば、の話だが。たとえそれが汝にとって煩わしいとしても、我々にとってはこれは必要である。この名の立証に照らして〔底本の juxta probationem hujus nominis は係りが定かでない。このように取った。ミーニュの異読注 e によれば、写本 S. G. は tot probationes と読む〕、黙っていることで咎ある者と見られることのないようにするためである。

3

Si enim tu non vis esse frater, ego esse incipio impius, si de nomine isto tacuero. Estis enim fratres nostri, et nos vestri, propheta dicente: Nonne vos unus Deus creavit, unus pater genuit, (Malach. II, 10) ?

PL 11, 1029B

というのも、汝が兄弟であることを望まないとしても、この名について私が黙っているなら、私は不敬な者になり始めるからである。諸君は我々の兄弟であり、我々は諸君の兄弟である。預言者がこう言っている。「一つの神が汝らを創造したのではないか。一人の父が汝らを生んだのではないか」(マラキ2:10)。

4

Non enim potestis non esse fratres, cum omnibus dictum sit: Dii estis, et filii altissimi omnes (Ps. LXXXI, 6) .

PL 11, 1029B

諸君が兄弟でないということはありえない。すべての人に「汝らは神々であり、みな至高者の子らである」(詩篇81:6)と言われているのだから。

5

Et nos et vos qui praeceptum unum accepimus, in quo dictum est: Ne vocetis vobis quemquam patrem in terris, quia unus est Pater vester in coelis (Matth. XXIII, 9) .

PL 11, 1029B

我々も諸君も、一つの命令を受けた。そこでは「地上の誰をも、汝らの父と呼ぶな。汝らの父は天にいる唯一の父だからである」(マタイ23:9)と言われている。

6

Salvator noster Christus solus natus est Filius Dei: sed et nos et vos filii Dei uno modo facti sumus, sicut in Evangelio scriptum est: Venit Filius Dei, quotquot eum receperunt, dedit eis potestatem, ut filii Dei fierent qui credunt in nomine ejus (Joan. I, 2) .

PL 11, 1029B

我々の救い主キリストだけが神の子として生まれた。しかし我々も諸君も、同じ一つの仕方で神の子とされた。福音書にこう書かれているとおりである。「神の子が来た。彼を受け入れた者はすべて、その名を信じる者たちが神の子となる力を、彼から与えられた」(ヨハネ1:2〔ミーニュの引照のまま。句の所在は1章12節に当たる〕)。

7

Nos et facti sumus et dicimur: vos et facti estis et non dicimini, quia pacifici esse non vultis, nec audire ipsum Filium Dei dicentem: Felices pacifici, quia ipsi filii Dei vocabuntur (Matth. V, 9) .

PL 11, 1030A

我々は神の子とされており、またそう呼ばれている。諸君は神の子とされているが、そう呼ばれない。諸君は平和をつくる者であろうとせず、また神の子自身が「幸いなるかな、平和をつくる者たち。彼らは神の子と呼ばれるからである」(マタイ5:9)と言うのに耳を傾けようともしないからである。

8

Christus veniens, Deum et hominem revocavit in pacem: Et fecit ambos unum, tollens medium sepem parietis (Ephes. II, 13) . Vos nobiscum, id est, cum fratribus, pacem habere non vultis.

PL 11, 1030A

キリストは来て、神と人とを平和へ呼び戻した。「そして双方を一つとし、隔ての中の壁を取り除いた」(エフェソ2:13)。諸君は我々と、すなわち兄弟たちと、平和を持とうとしない。

9

Non enim potestis non esse fratres, quos iisdem sacramentorum visceribus una mater Ecclesia genuit, quos eodem modo adoptivos filios Deus pater excepit.

PL 11, 1030A

諸君は兄弟でないということはありえない。一つの母なる教会が、同じ秘跡の胎によって生んだ者たち、父なる神が同じ仕方で養子の子として受け入れた者たちなのだから。

10

Unde hujus temporis praescius Christus, quia futurum erat ut a nobis hodie discordaretis, talia dedit orandi mandata, ut vel in oratione unitas remaneret, ut preces jungerent, quos discrepaturae fuerant partes.

PL 11, 1030A

それゆえキリストは、今の時を先に知っていた。すなわち、今日我々と諸君が不和になるであろうことを。そこで彼は、せめて祈りにおいて一致が残るように、いずれ分かれることになる側の者たちを、祈りによって結びつけるような祈りの命令を与えた。

11

Oramus pro vobis, quia volumus; et vos pro nobis, et cum non vultis: aut dicat unusquisque vestrum: Pater meus qui in coelis es, et panem meum quotidianum da mihi hodie, et dimitte mihi peccata, quomodo et ego debitori meo.

PL 11, 1030B

我々は諸君のために祈る。そうしたいからである。諸君も我々のために祈る、たとえそうしたくなくとも。さもなくば、諸君の一人ひとりがこう言ってみるがよい〔我々のために祈りたくないなら、主の祈りの「我々」を「私」に変えて祈ってみよ、という皮肉と取った〕。「天にいる我が父よ、我が日ごとの糧を今日私に与えよ。私の罪を赦せ、私もまた私に負い目のある者を〔赦す〕ように」。

12

Igitur si quae mandata sunt, mutari non possunt; videtis nos non in totum ab invicem esse separatos, dum et nos pro vobis oramus, volentes; et vos pro nobis oratis, et si nolentes.

PL 11, 1030B

したがって、命じられたことが変えられえないのであれば、諸君は、我々が互いに完全に切り離されているのではないことを見ている。我々は諸君のために望んで祈り、諸君は我々のために、望まなくとも祈っているのだから。

13

Vides, frater Parmeniane, sanctae germanitatis vincula inter nos et vos, in totum rumpi non posse.

PL 11, 1030B

パルメニアヌス兄弟よ、汝は見ている。我々と諸君のあいだの聖なる兄弟関係の絆は、完全には断ち切られえないことを。

Liber IV, Caput III

第IV巻 第III章PL 11, 1030B
1

Donatistas peccatores esse. --Jam peccator quaerendus est, cujus potuit vel oleum timeri, vel sacrificium repudiari. Cesset humana suspicio, utriusque partis praesumptio sileat; quis sit peccator solus indicet Deus.

PL 11, 1030B

ドナトゥス派は罪人であること。――では、罪人を探さなければならない。その油が恐れられることも、その献げ物が退けられることもあり得た、その罪人をである。人間の疑いはやみ、双方の側の思い込みは黙せ。誰が罪人であるかは、神のみが示すがよい。

2

Legimus in XLIX psalmo sub secundo diapsalmate, Spiritum Sanctum dixisse: Peccatori autem dixit Deus (Ps. XLIX, 16) . Hoc loco advertenda est tota mentis intentio, et videndum, quis sit peccator.

PL 11, 1030C

我々は詩篇第四十九篇の第二のディアプサルマ〔diapsalma は詩篇の段の区切りに付された語(ヘブライ語のセラ)。その二つ目の後の段を言う〕の下に、聖なる霊がこう述べたと読む。「しかし罪人に神は言った」(詩篇49:16)。この箇所では心の全き注意を向けねばならず、誰が罪人であるかを見極めねばならない。

3

Si enim post quod lectum est, peccatori autem dixit Deus: verba hujusmodi sequerentur, et diceret: tulisti arma, processisti castris, stetisti contra hostes in acie: timendum erat militi, quia potuit ipse videri peccator.

PL 11, 1031A

すなわち、「しかし罪人に神は言った」と読まれたあとに、次のような言葉が続き、神がこう言ったとしよう。「汝は武器を取り、陣営から進み出て、戦列において敵に立ち向かった」。そうであれば、兵士は恐れねばならなかったであろう、自分が罪人と見えうるのだから。

4

Aut si diceret: comparasti merces, peregrinatus es, egisti nundinas, lucri causa quod emeras vendidisti: timendum erat negociatori, quia potuit ipse videri peccator.

PL 11, 1031A

あるいは神がこう言ったとしよう。「汝は商品を買い調え、旅をし、市を営み、利益のために、買ったものを売った」。そうであれば、商人は恐れねばならなかったであろう、自分が罪人と見えうるのだから。

5

Aut si diceret: fabricasti navem, struxisti funibus, ornasti velis, opportunos ut navigares captasti ventos: timendum erat nautae, quia potuit ipse videri peccator.

PL 11, 1031A

あるいは神がこう言ったとしよう。「汝は船を造り、綱で組み上げ、帆で飾り、航海するために好都合な風をつかまえた」。そうであれば、船乗りは恐れねばならなかったであろう、自分が罪人と見えうるのだから。

6

Aut post quod lectum est: Peccatori autem dixit Deus: si sequerentur haec verba: dissensio et schisma tibi displicuit, concordasti cum fratre tuo, et cum una Ecclesia quae est in toto orbe terrarum, communicasti septem Ecclesiis et memoriis apostolorum, amplexus es unitatem: si haec subsequens lectio contineret, nobis timendum erat, nos esse potuimus peccatores.

PL 11, 1031A

あるいは、「しかし罪人に神は言った」と読まれたあとに、次の言葉が続いたとしよう。「汝は不和と分派を嫌い、汝の兄弟と和し、全地にあるただ一つの教会と交わり、七つの教会と使徒たちの記念の場と交わり、一致を抱いた」。もしこのあとに続く朗読がこれを含んでいたなら、我々こそ恐れねばならなかった、我々が罪人でありえたのだから。

7

Cum autem dicit Deus: Ad quid exponis justitias meas, et assumis testamentum meum per os tuum? tu autem contempsisti disciplinam, et abjecisti sermones meos retro: sedens adversum fratrem tuum, detrahebas, et adversus filium matris tuae ponebas scandalum.

PL 11, 1031B

しかるに神はこう言っているのである。「汝は、なぜわが義を説き、わが契約を汝の口に取るのか。汝は訓戒を軽んじ、わが言葉を後ろへ投げ捨てた。汝は汝の兄弟に逆らって座し、そしり、汝の母の子に対して躓きを置いた。」

8

Videbas furem, et currebas cum eo, et cum adulteris portionem tuam ponebas (Ps. XLIX, 16) . Haec ad vos dicta sunt omnia. Excusate vos ab his omnibus, si potestis.

PL 11, 1031B

「汝は盗人を見て、彼と共に走り、姦淫する者たちと汝の分を置いた」(詩篇49:16)。これらはすべて諸君に向けて語られた。諸君がこれらすべてから己を弁明できるなら、弁明せよ。

Liber IV, Caput IV

第IV巻 第IV章PL 11, 1031C
1

Donatistae disciplinae contemptores. --A vobis enim contempta est disciplina: ut quid recitas Testamentum, qui Testamento non servis, in quo descripta est disciplina, quam servare non vultis? Non enim potestis dicere, vos eam servare, contra quam militatis.

PL 11, 1031C

ドナトゥス派の人々は規律を軽んじる者である。――というのは、規律は諸君に軽んじられているからだ。規律が記されている契約の書に従わぬ汝が、なぜその契約の書を朗読するのか。諸君は、自分たちが規律を守っているとは言えないのだ。それに対して諸君は戦っているのだから。

2

Deus dicit: Quaere pacem, et consequeris eam (Ps. XXXIII, 15) : tu repudiasti pacem: non est contemnere disciplinam?

PL 11, 1032A

神は言う、「平和を求めよ。そうすれば汝はそれを得る」(詩篇33:15)。汝は平和を退けた。これは規律を軽んじることではないか。

3

In Evangelio legitur: pax hominibus in terra bonae voluntatis (Luc. II, 14) : tu nec voluntatem bonam vis habere nec pacem: non est contemnere disciplinam?

PL 11, 1032A

福音書には「地には、善意の人々に平和あれ」(ルカ2:14)と読まれる。汝は善意も平和も持とうとしない。これは規律を軽んじることではないか。

4

Item in psalmo CXXXII legitur: Ecce quam bonum est, et jucundum, habitare in unum: in unum habitare cum fratribus non vis: non est contemnere disciplinam?

PL 11, 1032A

同じく詩篇132篇には「見よ、一つになって住むことは、なんと善く、なんと快いことか」と読まれる。汝は兄弟たちと一つになって住むことを望まない。これは規律を軽んじることではないか。

5

Christus dicit in Evangelio: qui semel lotus est, non habet necessitatem iterum lavandi (Joan. XIII, 10): tu rebaptizando iterum lavas: non est contemnere disciplinam?

PL 11, 1032A

キリストは福音書で言う、「ひとたび洗われた者は、ふたたび洗われる必要がない」(ヨハネ13:10)。汝は再洗礼によってふたたび洗っている。これは規律を軽んじることではないか。

6

Deus dicit: ne tetigeritis Christos meos, neque in prophetas meos manum miseritis (Ps. CIV, 15) : vos tot sacerdotes Dei honoribus exspoliastis: non est contemnere disciplinam?

PL 11, 1032B

神は言う、「わが油注がれた者たち〔原語は Christos〕に触れるな、わが預言者たちに手を下すな」(詩篇104:15)。諸君は、神のこれほど多くの司教たちから位を剥ぎ取った。これは規律を軽んじることではないか。

7

Christus dicit: inde scio quia discipuli mei estis, si vos invicem diligatis (Joan. XIII, 34) : odio nos habetis, fratres utique vestros: nec apostolos imitari voluistis, a quibus etiam negator dilectus est Petrus: non est contemnere disciplinam?

PL 11, 1032B

キリストは言う、「汝らが互いに愛し合うなら、そのことから、汝らがわたしの弟子であるとわたしは知る」(ヨハネ13:34)。諸君は我々を、ほかならぬ諸君の兄弟たちを憎んでいる。しかも、ペトロが否認者であったときでさえ愛した使徒たちを、諸君は倣おうとしなかった。これは規律を軽んじることではないか。

8

Exponis justificationes Dei, et assumis Testamentum ejus per os tuum: Testamentum recitas, et Testamento non servis, in quo descripta est disciplina: quomodo dicis: quaere pacem, cum non habeas pacem?

PL 11, 1032B

汝は神の義の定めを説き、その契約を口にとる。汝は契約の書を朗読しながら、規律が記されたその契約の書に従わない。平和をもたぬのに、どうして「平和を求めよ」と言うのか。

Liber IV, Caput V

第IV巻 第V章PL 11, 1032B
1

Donatistae calumniatores, detractores, scandalorum Auctores. -- Electi estis, qui sedentes populum doceatis, et detrahitis nobis, utique fratribus vestris.

PL 11, 1032B

ドナトゥス派は、中傷する者、そしる者、躓きの創始者である。――諸君は、座して民を教える者として選ばれた者でありながら、我々を、すなわち諸君の兄弟たちを、そしっている。

2

Quoniam (sicut supra dixi) una nos mater Ecclesia genuit, unus nos Deus pater excepit; et tamen scandala contra nos ponitis, mandando singulis, ne nos salutent: ne a nobis dignationem accipiant.

PL 11, 1033A

(先に述べたとおり)一つの母なる教会が我々を産み、一つの父なる神が我々を迎え入れたのに、諸君は我々に対して躓きを置いている。一人一人に、我々に挨拶をするな、我々から好意を受けぬようにと命じることによってである。

3

Considerate verba superbiae vestrae: considerate tractatus: considerate mandata: actus quoque vestros revolvite. Nullus vestrum est, qui non convicia nostra suis tractatibus misceat: qui non aliud initiet, aliud explicet.

PL 11, 1033A

諸君の傲慢の言葉をよく考えよ。説教をよく考えよ。命令をよく考えよ。諸君の行いも思い返せ。諸君のうち、自分の説教に我々への罵りを混ぜない者は一人もいない。何かを説き始めておきながら、別のことを説き明かさない者もいない。

4

Lectiones dominicas incipitis, et tractatus vestros ad nostras injurias explicatis: profertis Evangelium, et facitis absenti fratri convicium: auditorum animis infunditis odia, inimicitias: docendo suadetis; haec omnia dicendo, contra nos scandala ponitis.

PL 11, 1034A

諸君は主の聖句の朗読を始めながら、説教を我々への侮辱のために展開する。福音書を持ち出しながら、不在の兄弟への罵りを行う。聴く者たちの心に、憎しみと敵意を注ぎ込む。教えることによって、そうするよう説き伏せ、これらすべてを語ることによって、我々に対して躓きを置く。

5

Ergo unicuique vestrum dictum est: sedens adversus fratrem tuum detrahebas, et adversus filium matris tuae ponebas scandalum.

PL 11, 1034A

それゆえ、諸君の一人一人に言われたのである。「汝は汝の兄弟に逆らって座し、そしり、汝の母の子に対して躓きを置いた」と。

6

Dum peccatorem arguit, et sedentem increpat Deus, specialiter ad vos dictum esse constat, non ad populum, qui in Ecclesia non habet sedendi licentiam.

PL 11, 1034A

神が罪人を責め、座している者を叱責するとき、それが特に諸君に向けて語られたことは明らかである。教会で座る許しを持たない民に向けてではない。

7

Vides ergo procul dubio vobis imputari debere cum dicit Deus: sedens adversus filium matris tuae, ponebas scandala.

PL 11, 1035A

それゆえ汝は、疑いなく見て取る。神が「汝の母の子に逆らって座し、躓きを置いた」と言うとき、それは諸君に帰されるべきだということを。

8

Unam matrem nos habere jam toties comprobavi: nec vos negare potestis, qui contra nos scandala ponitis, dum aliqui vestrum et non intellectas proferunt lectiones: ut auferant etiam illud, quod inter omnes solet esse commune, salutationis videlicet officium.

PL 11, 1035A

我々に母が一つあることは、すでにたびたび証明した。諸君にもそれを否定することはできない。諸君は我々に対して躓きを置いている。諸君の幾人かは、理解されていない朗読を持ち出して、万人の間で共通であるのが常であるものまで、すなわち挨拶の務めまで、取り去ろうとするのである。

9

Nam et vos ipsi aliqui in perfunctoria salutatione oscula denegatis solita: et docentur multi, ne ave dicant cuiquam nostrum: et videntur sibi hoc de lectione, sed non intellecta, mandari, ignorantes de quibus apostolus hoc dixerit: cum his nec cibum capere: ave illi ne dixeritis: serpit enim eorum sermo velut cancer (I Cor. V, 11; II Joan. 10; II Tim. II, 17) .

PL 11, 1035A

実際、諸君自身の幾人かは、形ばかりの挨拶においてさえ、いつもの接吻を拒む。そして多くの者が、我々の誰にも「アウェ」〔挨拶の言葉〕と言わないよう教えられている。彼らは、これが朗読から命じられたと思っているが、理解していない。使徒がこれを誰について言ったのかを知らないのである。「そのような者たちと食事を共にするな。彼に『アウェ』と言うな。彼らの言葉は癌のようにはびこるからである」(一コリント5:11;二ヨハネ10;二テモテ2:17)。

10

Dixit hoc de haereticis, quorum coeperat illis temporibus vitiosa esse doctrina: qui subtili seductione verborum, morbis obscure serpentibus corrumperent fidei sanitatem; ut Marcion, qui ex episcopo apostata factus, inducebat duos Deos et duos Christos; ut Praxeas, qui argumentabatur Patrem passum esse, non Filium; ut Valentinus, qui conabatur carnem Christo subducere.

PL 11, 1035B

使徒がこれを言ったのは、当時その教えが悪しきものになり始めていた異端者たちについてである。彼らは言葉の巧妙な惑わしによって、ひそかにはびこる病で、信仰の健全を損なおうとした。たとえばマルキオンは、司教から背教者になって、二つの神と二つのキリストを持ち込んだ。プラクセアスは、苦しんだのは父であって子ではないと論じた。ウァレンティヌスは、キリストから肉を取り去ろうとした。

11

Horum est sermo, qui habuit cancer ad fidei membra vexanda. Talis sermo est et Scorpiani haeretici, qui negabat debere esse martyria: scilicet venena sua sibi servent, nec eorum relatio auditorum intellectus simplices vel leviter vexet.

PL 11, 1036A

信仰の肢体を苦しめる癌となったのは、これらの者たちの言葉である。異端者スコルピアヌス〔この名の異端者は他に知られない。殉教を否定する者たちを駁したテルトゥリアヌスの『さそり除け』(Scorpiace)の題が人名と取られたものかとも思われる〕の言葉もそうであり、彼は殉教があるべきではないと否定した。むろん、彼らは自分の毒を自分のうちにとどめておくがよい。彼らの話が、聞く者たちの素朴な理解を、少しでも悩ませることのないように。

12

Hujus igitur sermo est, qui vitandus est, ne serpat sicut cancer. Dictum est hoc et de Ario, qui conabatur docere Filium Dei ex nullis substantiis factum esse, non ex Deo natum: cujus doctrina, nisi in Nicaeno concilio a trecentis decem et octo episcopis dissiparetur, pectora multorum sicuti cancer intraverat.

PL 11, 1036A

それゆえ、避けるべきなのは、このような者の言葉であり、癌のようにはびこらないようにせよ。これはアリウスについても言われた。彼は、神の子はいかなる実体からでもなく造られたもので、神から生まれたものではないと教えようとした。その教えは、ニカイア会議で三百十八人の司教によって散らされなければ、多くの者の胸に癌のように入り込んでいたであろう。

13

Dictum est hoc de Photino praesentis temporis haeretico, qui Filium Dei ausus est dicere, tantummodo hominem fuisse, non Deum. Potuit hoc et de vobis dici, quia vester sermo animis et auribus aliquorum non leve intulit cancer.

PL 11, 1036A

これは、今の時代の異端者フォティヌスについても言われた。彼は、神の子はただの人間であって神ではなかったと、あえて言った。これは諸君についても言い得た。諸君の言葉が、幾人かの心と耳に、軽からぬ癌をもたらしたからである。

14

Vester enim sermo est, quem ad pacis filios habetis; dum dicitis: periistis, attendite post vos; peribit anima vestra; quamdiu vos tenetis? Sic fecistis de fidelibus poenitentes, sic mortificastis in sacerdotibus honores.

PL 11, 1036B

実際、諸君が平和の子らに向ける言葉とは、こうである。「諸君は滅びた。自分の後ろを見よ。諸君の魂は滅びる。いつまで諸君は持ちこたえるのか」。こうして諸君は信者たちを悔悛者にし、こうして司教たちの名誉を死なせたのである。

15

Ecce et vester sermo est, qui serpit velut cancer hodie, ut salutatio et convictus prohibeatur. Noster sermo quid tale facere potuit? qui simplici doctrina filios pacis retinemus: non alienos seducimus, nec quemquam exterminamus.

PL 11, 1037A

見よ、今日、挨拶と共に生きる交わりを禁じて、癌のようにはびこっているのも、諸君の言葉である。我々の言葉に、このようなことができたであろうか。我々は素朴な教えによって、平和の子らを保っている。他人を惑わさず、誰をも追放しない。

16

Manifestum est igitur, vos contra nos quotidie scandala ponere: et longum est percurrere omnes modos, quibus nobis detrahitis, et omnia quibus scandala ponitis.

PL 11, 1037A

それゆえ、諸君が毎日我々に対して躓きを置いていることは明らかである。我々をそしるあらゆる仕方と、躓きを置くあらゆる手立てを、ことごとく述べるのは長くなる。

Liber IV, Caput VI

第IV巻 第VI章PL 11, 1037A
1

Donatistae fures et qua ratione. --Nam et cum dicit: videbas furem et concurrebas cum eo: de qua re hoc putatis dictum esse? numquid de subducto vestimento aut de involato gremio, aut de aliquibus rebus quae ablatae vel lucra vel damna inter homines faciunt? equidem sunt et ista prohibita: sed in hac lectione illa furta increpat Deus, quae sibi sunt facta.

PL 11, 1037A

ドナトゥス派は盗人であり、それはどのような意味においてかについて。――というのは、「汝は盗人を見て、彼と共に走った」と言われるとき、諸君はこれが何について言われたと思うのか。持ち去られた衣服についてか、ふところから抜き取られたことについてか、あるいは、奪い去られて人々のあいだで利益や損害を生む何らかの物についてか。確かにそれらも禁じられている。しかしこの箇所で神が責めているのは、自分に対してなされた盗みである。

2

Quaeritis quae furta sunt Deo facta? apud vos inveniuntur. Possessio Dei, est turba fidelium, ex qua quotidie fur diabolus cupit aliquid involare: Christiani aut Christianae vult vel mores ex aliqua parte corrumpere, et si non totum hominem, sed quodcumque de homine rapere.

PL 11, 1037B

神に対してなされた盗みとは何か、と諸君は問うのか。それは諸君のもとに見いだされる。神の所有は信徒の群れであり、盗人である悪魔は毎日そこから何かを奪い取ろうと望む。キリスト教徒の男や女の習いを、ある面で損なおうとし、人の全体ではなくとも、人の何かを奪おうとするのである。

3

Talem furem cum videatis contra nos vim facere, vestris operibus adjuvistis; nam neminem fugit, quod omnis homo qui nascitur, quamvis de parentibus Christianis nascatur, sine spiritu immundo esse non possit, quem necesse sit ante salutare lavacrum, ab homine excludi et separari.

PL 11, 1037B

そのような盗人が我々に対して暴力をふるうのを見て、諸君は自分たちの行いによってそれを助けた。実際、生まれてくるすべての人は、たとえキリスト教徒の親から生まれても、汚れた霊なしにはありえず、その霊が救いの洗いの前に人から追い出され、引き離されねばならないことを、だれも知らぬ者はない。

4

Hoc exorcismus operatur, per quem spiritus immundus depellitur, et in loca deserta fugatur. Fit domus vacua in pectore credentis, fit domus munda: intrat Deus et habitat. Apostolo dicente: vos estis templum Dei, et in vobis Deus habitat (I Cor. III, 16) .

PL 11, 1037B

これを成すのが悪魔祓いであり、それによって汚れた霊は追い払われ、荒れた地へ逃げ去らされる。信じる者の胸のうちに空の家が生じ、清い家が生じる。そこに神が入って住む。使徒は言う、「汝らは神の神殿であり、汝らのうちに神は住む」(一コリント3:16)。

5

Et cum Deo unusquisque plenus sit, de quo fur diabolus aliquid involare contendit: vos rebaptizando exorcizatis hominem fidelem, et dicitis Deo habitanti: Maledicte, exi foras: ut compleatur quod a Deo dictum est per prophetam Ezechielem: et maledicebant mihi in populo meo, propter plenam manum hordei et buccellam, ut occiderent animas quas non oportuit mori, dum annuntiant populo meo vanas seductiones (Ezech. XI, 19) .

PL 11, 1037C

そして、盗人である悪魔が何かを奪おうと努めるその一人ひとりは、神で満たされている。ところが諸君は再洗礼することで、信仰の人に悪魔祓いを行い、内に住む神に「呪われた者よ、外へ出よ」と言う。こうして、預言者エゼキエルを通して神が言ったことが成就する。「彼らは、わたしの民のうちでわたしを呪った。ひとつかみの大麦と一切れのパンのために、死んではならぬ魂を殺そうとして、わたしの民に空しい惑わしを告げながら」(エゼキエル11:19)。

6

Audit ergo Deus injurias non sibi debitas, et hujusmodi habitaculum deserit: et homo qui Deo plenus in Ecclesiam intraverat, egreditur vas inane.

PL 11, 1038A

こうして神は、自分に負わされるべきでない侮辱を聞き、そのような住処を去る。そして、神で満たされて教会に入った人は、空の器となって出て行く。

7

Diabolus qui volebat quasi fur aliquid involare, adjutus operibus vestris, videt totum suum factum esse, unde volebat paululum aliquid tollere: ergo de vobis dixit Deus: videbas furem, et concurrebas cum eo (Ps. XLIX, 18) : denique in Evangelio sic scriptum est: cum autem Deus deseruerit hominem, remanet vas inane; spiritus autem immundus errans per loca deserta, jejunus dicit, domus mea vacua est (Matth. XII, 43) : hoc est dicere, Qui me excluserat, exclusus est: revertar illuc et habitabo: et adducit secum alios septem saeviores, et habitabit illic; et erunt hominis illius pejora novissima, quam quod fuerunt prima: hoc est: videbas furem, et concurrebas cum eo, et cum maechis particulam tuam ponebas.

PL 11, 1038A

盗人のように何かを奪おうとしていた悪魔は、諸君の行いに助けられて、わずかなものを取ろうとしていたその人のすべてが自分のものになったのを見る。それゆえ神は諸君について言った、「汝は盗人を見て、彼と共に走った」(詩篇49:18)。さらに福音書には、こう書かれている。「しかし神が人を去ると、空の器が残る。汚れた霊は荒れた地をさまよい、飢えて言う、わが家は空である」(マタイ12:43)。これは、わたしを締め出した者が締め出された、わたしはそこへ戻って住もう、と言うことである。「そして、自分よりも凶暴なほかの七つの霊を連れて来て、そこに住む。その人の最後は、最初よりも悪くなる」。すなわち、「汝は盗人を見て、彼と共に走り、姦淫者たちと共に自分の分け前を置いた」ということである。

8

Haereticos dicit moechos, et moechas Ecclesias illorum; quas aspernatur et repudiat Christus in Canticis Canticorum: quasi dicat, Quid mihi colligitis non necessarias? una est dilecta mea, una est sponsa mea, una est columba mea (Cant. VI, 8) , id est, Catholica: in qua et vos cum esse possetis, rebaptizando inter moechos particulam habere voluistis.

PL 11, 1038A

彼は異端者たちを姦淫者と言い、彼らの教会を姦淫の女たちと言う。キリストは雅歌において、それらを退け、拒む。あたかもこう言うかのようである。「必要でもないものを、なぜわたしのために集めるのか。わたしの愛する者はただ一人、わたしの花嫁はただ一人、わたしの鳩はただ一人である」(雅歌6:8)。すなわち公同の教会である。諸君はそこにいることができたのに、再洗礼によって、姦淫者たちのあいだに分け前を持とうと望んだ。

9

Et quoniam vos esse peccatores, divino testimonio manifestissime comprobatum est: etiam illud ostensum est, tua auxilia contra te militasse: in auxilium enim adduxeras Prophetam, in quo lectum est: sacrificium peccatoris, quasi qui victimet canem (Esai. LXVI, 3) . Jam peccatores vos esse, si pudor est ullus, cum dolore recognosce.

PL 11, 1038A

諸君が罪人であることは、神の証言によってきわめて明白に確証された。さらに、汝の助けが汝に敵して戦ったことも示された。というのも、汝は助けとして預言者を連れて来たが、その預言者にはこう読まれるからである。「罪人の生贄は、犬を犠牲獣として屠る者のようである」(イザヤ66:3)。さあ、諸君が罪人であることを、恥があるなら、痛みをもって認めよ。

Liber IV, Caput VII

第IV巻 第VII章PL 11, 1038C
1

Quo sensu dictum illud: oleum peccatoris non ungat caput meum.--Etiam illud disce, cujus vox sit: oleum peccatoris non impinguet caput meum (Ps. CXL, 5) : tu enim non intellexisti, cujus haec vox sit, utique Christi, qui necdum unctus fuerat, cum rogaret, ut oleum peccatoris non impinguaret caput ejus.

PL 11, 1038C

あの言葉、「罪人の油がわたしの頭に塗られぬように」は、どのような意味で言われたか。――次のこともまた学べ。「罪人の油がわたしの頭を潤さぬように」(詩篇140:5)とは、だれの声であるか。汝は、これがだれの声であるかを理解しなかった。それはまさしくキリストの声であり、キリストはまだ塗油を受けておらず、罪人の油が自分の頭を潤さぬようにと願ったのである。

2

Haec tu non intelligens, dixisti: Quia David Propheta timuit oleum peccatoris. A Samuele jamdudum perunctus fuerat qui cantabat; non fuit ratio ut iterum ungeretur: ergo vox est Christi dicentis: oleum peccatoris non ungat caput meum.

PL 11, 1039A

汝はこれを理解せず、こう言った。預言者ダビデは罪人の油を恐れた、と。歌っていた者は、とうにサムエルによって塗油されていた。再び塗油される理由はなかった。それゆえこれは、「罪人の油がわたしの頭に塗られぬように」と言うキリストの声である。

3

Preces sunt, non jussiones; desideria sunt, non praecepta: nam si jussio esset, diceret: oleum peccatoris non unget caput meum.

PL 11, 1039A

これは願いであって、命令ではない。望みであって、戒めではない。命令であったなら、「罪人の油はわたしの頭に塗られぬであろう」と言うはずである。

4

Vox igitur est Filii Dei jam tunc metuentis oleum peccatoris incurrere, id est, cujusque hominis; quia nemo est sine peccato, nisi solus Deus. Ideo Filius ejus timuit oleum hominis, quia foedum fuerat, ut Deus ab homine ungeretur.

PL 11, 1039A

それゆえこれは、すでにそのとき、罪人の油、すなわちあらゆる人間の油に出会うことを恐れていた神の子の声である。神ひとりのほかには、罪なき者はいないからである。それゆえ神の子は人間の油を恐れた。神が人によって塗油されるのは、醜いことだったからである。

5

Ideo deprecatur Patrem, ut non ungatur ab homine, sed ab ipso Domino Patre. Petit ergo Filius: videamus an consenserit Pater.

PL 11, 1039B

それゆえ、人によってではなく、主なる父自身によって塗油されるようにと、父に嘆願する。こうして子は願う。父が同意したかどうか、見てみよう。

6

Hoc Spiritus sanctus indicat et manifestat in psalmo XLIV, ubi ait ad ipsum Filium: unget te Dominus Deus tuus oleo exsultationis aliter a consortibus tuis (Ps. XLIV, 8) . Consortes fuerant Judaeorum sacerdotes et reges, quos singulos unctos ab hominibus constat.

PL 11, 1039B

このことを聖なる霊は、詩篇第44篇で指し示し、明らかにしている。そこで霊は子自身にこう言う。「主なる汝の神は、汝の仲間たちとは異なるしかたで、歓喜の油で汝に塗油するであろう」(詩篇44:8)。仲間とは、ユダヤ人の祭司や王たちであり、そのひとりひとりが人間によって塗油されたことは明らかである。

7

Sed quia Filius a Patre, Deus a Deo, erat ungendus, secundum quod Filius petiit, Spiritus promissa nuntiavit, et complevit Pater in Jordane: quo cum veniret Filius Dei, Salvator noster, ad Joannem ostensus est his verbis: ecce agnus Dei: hic est qui tollit peccata mundi (Joan. I, 30) .

PL 11, 1039B

しかし、子は父によって、神は神によって、塗油されるはずであったので、子が願ったとおりに霊は約束を告げ、父はヨルダンでそれを成就した。我々の救い主である神の子がそこへ来てヨハネのもとに至ったとき、彼はこの言葉で示された。「見よ、神の小羊、世の罪を取り除く者である」(ヨハネ1:30)〔引照は底本のまま。この句はヨハネ1:29 にあたる〕。

8

Descendit in aquam, non quia erat quod in Deo mundaretur, sed superventurum oleum aqua debuit antecedere, ad mysteria initianda et ordinanda, et implenda baptismatis: lotus, cum in Joannis manibus haberetur, secutus est ordo mysterii, et complevit Pater quod rogaverat Filius et quod nuntiaverat Spiritus sanctus.

PL 11, 1040A

彼は水に下った。それは、神において清められるべきものがあったからではなく、これから来る油に水が先立たねばならなかったからである。それは、洗礼の秘義を始め、整え、満たすためであった。洗われて、ヨハネの手のうちにあったとき、秘義の次第が続き、子が願い、聖なる霊が告げたことを、父が成就した。

9

Apertum est coelum Deo patre ungente, spiritale oleum statim in imagine columbae descendit, et insedit capiti ejus, et perfudit oleo, unde coepit dici Christus, quando unctus est a Deo Patre; cui ne manus impositio defuisse videretur, vox audita est Dei de nube dicentis: hic est Filius meus, de quo bene sensi, hunc audite (Matth. III, 17) .

PL 11, 1040A

天が開かれ、父なる神が塗油すると、霊の油がたちまち鳩の姿で降って、彼の頭にとどまり、油を注ぎかけた。そこから、父なる神によって塗油されたとき、彼はキリストと呼ばれ始めた。そこに按手が欠けていたと見えることのないように、雲の中から神の声が聞こえて言った。「これはわたしの子、わたしが善しとした者である。これに聞け」(マタイ3:17)。

10

Hoc est igitur quod lectum est: oleum peccatoris non ungat caput meum. Rationem veritatis, frater Parmeniane, vel sero addisce, quoniam nunc tempus invenisti discendi.

PL 11, 1040B

それゆえ、「罪人の油がわたしの頭に塗られぬように」と読まれるのは、このことである。パルメニアヌス兄弟よ、真理の道理を、遅まきながらでも学べ。いまや学ぶ機会を得たのだから。

Liber IV, Caput VIII

第IV巻 第VIII章PL 11, 1040B
1

Haeretici proprie filii adulterorum. --Et illud quod in Salomone propheta lectum esse dixisti: filios adulterorum inconsummatos, et spuria vitulamina altas radices dare non posse (Sap. III, 16; IV, 3) : hoc et simpliciter dictum esse intelligi potest.

PL 11, 1040B

異端者こそ固有の意味で姦淫者の子らである。――また、預言者ソロモンに読まれると汝が言った、「姦淫者の子らは完成に至らず、庶出の若枝は深く根を張りえない」(知恵の書3:16; 4:3)という句であるが、これは文字どおりに言われたものとも理解できる。

2

Unde si figuram facias, veros adulteros excusasti. Sed fac, ut figuraliter dictum sit: hoc de haereticis dictum est, apud quos sunt sacramentorum falsa connubia; et in quorum choris iniquitas invenitur; ubi in exterminium fidei corrupta sunt semina.

PL 11, 1040B

だから、汝がこれを比喩として解するなら、本当の姦淫者たちを弁護したことになる。だが、比喩として言われたのだとしよう。それは異端者について言われたのである。彼らのもとには秘跡の偽りの婚姻があり、その輪舞の中に不義が見いだされ、信仰を滅ぼすために種が損なわれている。

3

Dum Valentinus Filium Dei in phantasmatis, non in carne fuisse contendit, fidem suam suorumque corrupit. Nativitatis eorum semen exterminatum est, qui non crediderunt Filium Dei in carne natum de virgine Maria, et passum in carne.

PL 11, 1041A

ウァレンティヌスは、神の子は肉においてではなく幻影においてあったと主張して、自分と自分の仲間たちの信仰を損なった。彼らの誕生の種は滅ぼされた。神の子がおとめマリアから肉において生まれ、肉において苦しんだと信じなかったからである。

Liber IV, Caput IX

第IV巻 第IX章PL 11, 1041A
1

Prophetiam Jeremiae de populo derelinquente fontem vivum et sibi fodiente lacus detritos, de Judaeis idola sequentibus, non de aqua baptismatis intelligendam. --Nam et illud quod in Jeremia propheta te legisse commemoras, exhorruisse coelum quod duo maligna fecerit populus Dei, ut derelinquerent fontem aquae vivae, et foderent sibi lacus detritos, qui non possent aquam continere (Jer. II, 13) , legisti quidem, sed, ut se res habent, intelligere noluisti, studio criminandi ad convicium Catholicorum cuncta componens, multum ad arbitrium tuum declinare conatus es.

PL 11, 1041A

預言者エレミヤの預言、すなわち生ける泉を捨てて自分たちのために砕けた水溜めを掘る民についての預言は、偶像に従うユダヤ人についてのものであって、洗礼の水のことと解してはならない。――実際、汝が預言者エレミヤのうちに読んだと言い立てることがある。神の民が二つの悪を行ったので天が震え上がった、すなわち「生ける水の泉を捨て、水を溜めておけない砕けた水溜めを自分たちのために掘った」というのである(エレミヤ2:13)。汝は確かにそれを読んだ。だが、事の実情に即して理解しようとはせず、非難したい熱心さから、公同の者たちを罵るためにすべてを組み立て、大いに自分の好みのほうへ曲げようとしたのである。

2

Si enim putas per prophetas sic dicta esse omnia, ut ad tempora nostra pertineant: excusasti Judaeos, de quibus haec dicta esse constat, qui dimiserunt Deum vivum, Deum verum, Deum qui illis beneficia praestitit: et fecerunt sibi idola, hoc est, lacus detritos, qui non possunt aquam continere.

PL 11, 1041B

もし汝が、預言者たちを通してすべてがこのように、我々の時代に関わるように語られたと考えるのなら、汝はユダヤ人を弁護したことになる。これらのことが語られたのはユダヤ人についてであると知られている。彼らは生ける神、真の神、彼らに恩恵を施した神を見捨て、自分たちのために偶像、すなわち水を溜めておけない砕けた水溜めをつくったのである。

3

In Deo perennis majestas exundat, sicut in fonte, qui largiter fluentibus venis exuberat: Idola vero si non fiant, non sunt, et lacus si non fodiantur, sinus capaces habere non possunt: lacus sine arte et ferramentis cavari non potest: nec Idolum sine artifice fieri potest.

PL 11, 1042A

神においては永遠の威光があふれ出ている。豊かに流れる水脈であふれる泉のようにである。だが偶像は、つくられなければ存在せず、水溜めも、掘られなければ水を容れる窪みを持てない。水溜めは技術と道具なしには穿てず、偶像も職人なしにはつくられ得ない。

4

In Idolis virtus naturalis nulla est, sed hominum errore adjungitur et applicatur: aestimatur in Idolo virtus quae illic nata non est: lacus est iste detritus, cujus fabrica vitiata est, ut aquam nec de se habeat, et acceptam continere non possit: sic et Idolum nec de se est aliquid, et dum colitur nihil est.

PL 11, 1042A

偶像には自然の力などなく、人間の誤りによって付け加えられ、当てはめられるのである。偶像のうちには、そこで生じたものでない力があると思われている。この砕けた水溜めとは、その造りが損なわれて、水を自らは持たず、受けた水も溜めておけないものである。偶像もそれと同じで、自らは何ものでもなく、崇められているあいだも無である。

5

Hoc est quod dixit Deus, duo mala fecisse populum suum, quia dereliquerunt fontem aquae vivae, et effossos ac detritos sibi fecerunt lacus.

PL 11, 1042B

神が、自らの民は二つの悪を行ったと言ったのは、このことである。すなわち、生ける水の泉を捨て、自分たちのために、掘り抜かれた砕けた水溜めをつくったからである。

6

Etenim Judaeorum populus deseruerat veram aquam: non noverat majestatem Dei: et Idolorum inquinatam sectatus fuerat religionem. Hoc est, quod dolet Deus: hoc est quod dicit coelum exhorruisse.

PL 11, 1042B

実際、ユダヤの民は真の水を捨てていた。神の威光を知らず、偶像の汚れた宗教に従っていたのである。神が嘆くのはこの点であり、天が震え上がったと言うのもこの点である。

7

Nam et per Esaiam prophetam idem Dei dolor est, dum in hoc duo testatur elementa, dum ait: audi, coelum, et percipe auribus, terra: filios generavi et exaltavi: ipsi autem me dereliquerunt (Esai. I, 2) .

PL 11, 1043A

預言者イザヤを通しても、同じ神の嘆きが語られている。そこで神は天と地という二つの要素を証人に立てて言う。「天よ、聞け。地よ、耳を傾けよ。私は子らを生み、高めた。だが彼らは私を見捨てた」(イザヤ1:2)。

8

Quare non de hac lectione aliquid, frater Parmeniane, dixisti? an quia hic non est aqua nominata?

PL 11, 1043A

パルメニアヌス兄弟よ、なぜ汝はこの箇所について何も語らなかったのか。ここには水が名指されていないからか。

9

Intelligeris enim studio criminandi sic pulsasse legem ut ubicumque aquam scriptam legeris, praestigiis quibusdam ad invidiam colligeres, et everriculo quodam malitiae argumentorum intexto, ad te omnia quae sunt bona traxisti.

PL 11, 1043A

実際、汝は非難したい熱心さから、聖書をこのように打ち叩いたと理解される。すなわち、水と書かれているのを読むところではどこでも、ある種の手練手管によって憎しみの方へ寄せ集め、悪意の論拠を織り込んだある種のさらい網によって、善きものはすべて自分のほうへ引き寄せたのである。

10

Nam qualis est tuus intellectus in hoc capitulo Jeremiae, cum clamet Deus se desertum esse, et sic effossos lacus: pro se irascitur, non pro re sua. (Jerem. II.) Aqua enim Baptismatis res Dei est, non Deus: et si putatis desertos esse, quando apud vos fuerunt, qui apud nos baptizati sunt, merito vestri desertores ad nos venire viderentur.

PL 11, 1044A

ではエレミヤのこの章についての汝の理解はどのようなものか。神は、自分が捨てられ、また水溜めがこのように掘られたと叫んでいるが、それは自分のために怒っているのであって、自分の所有物のために怒っているのではない(エレミヤ2)。洗礼の水は神のものであって、神ではないからである。もし諸君が、我々のもとで洗礼を受けた者たちは、諸君のもとにいたとき見捨てられていたと考えるのなら〔desertos esse の主語は定かでない。男性複数なので「我々のもとで洗礼を受けた者たち」と取った〕、諸君の離反者たちが我々のもとに来ると見えるのも当然であろう。

11

Probatum est ergo, te non contra nos, sed contra vos dixisse, quod a te dictum est de oleo et sacrificio peccatoris.

PL 11, 1044A

したがって、汝が油と罪人の献げ物について述べたことは、我々に対してではなく、諸君に対して述べたものであることが証明された。

Liber V, Caput I

第V巻 第I章PL 11, 1044A
1

[1043] Ex principiis Parmeniani sequi unum esse baptisma. --Traditores legis qui fuerint et auctores schismatis, in primo libro manifestissimis documentis ostendimus, et apud nos esse unam veram Ecclesiam Catholicam secundo monstravimus: tertio vero probavimus quae aspere facta esse dicuntur, ad nos minime pertinere, et vos magis peccatores esse indicio divino docuimus.

PL 11, 1044A

パルメニアヌスの原則から、洗礼は一つであることが導かれる。――律法の引き渡し者が誰であったか、分派の創始者が誰であったかは、第一巻で最も明白な証拠によって示した。また唯一の真の公同の教会が我々のもとにあることを第二巻で示した。第三巻では、苛烈になされたと言われる事柄が我々にはまったくかかわりのないこと、またむしろ諸君のほうが罪人であることを、神の証示によって論じた。

2

Jam de Baptismate hoc loco dicendum est: in qua re, quae nunc agitur, quaestio tota consistit, quod baptisma vestra violavit audacia, dum id voluistis iterare, quod semel mandavit Christus esse faciendum.

PL 11, 1044C

さて、ここでは洗礼について述べなければならない。今論じられているこの事柄に、問題のすべてがかかっている。諸君の厚かましさが洗礼を汚したのである。キリストが一度だけなすよう命じたことを、諸君が繰り返そうとしたからである。

3

Quod nec tu negas, frater Parmeniane, qui in principio tractatus tui, multa contra vos pro nobis, quae sunt nostra, dixisti. Commemorasti enim in comparatione baptismatis, semel factum esse diluvium, et unam circumcisionem fuisse ad populum Judaeorum.

PL 11, 1044C

パルメニアヌス兄弟よ、汝自身もこれを否定しない。汝は論考の初めに、諸君に不利で我々に有利な、我々のものである事柄を多く述べた。すなわち洗礼との比較において、洪水は一度だけ起こったこと、またユダヤの民には割礼が一つだけであったことを述べたのである。

4

Et cum haec initio dictionis tuae tractaveris, in processu tractatus tui tamen horum immemor factus es, inducendo duas aquas, et de aqua vera et falsa dicturus, principium sermonis tui insipienter praestruens ordinasti: infirmando, confirmas sancti baptismatis unionem.

PL 11, 1045A

ところが汝は、これらを語りの初めに論じておきながら、論考の進むうちにそれらを忘れ、二つの水を持ち込んだ。真の水と偽りの水について語ろうとして、汝は自分の話の出だしを愚かにも前もって組み立ててしまった。弱めようとして、聖なる洗礼の一致をかえって強めているのである。

5

De circumcisione Judaica, quasi fundamentum jactare voluisti, quod baptisma Christianorum in Hebraeorum circumcisione fuerat adumbratum: defendisti Catholicam dum impugnas.

PL 11, 1045A

ユダヤの割礼については、キリスト教徒の洗礼がヘブライ人の割礼にあらかじめ影として示されていたことを、いわば土台として据えようとした。汝は攻撃しながら、公同の教会を擁護したのである。

6

Etenim in progressu tractatus tui, alterum te inanire professus es, ut alterum replere videreris.

PL 11, 1045A

実際、論考の進行のなかで、汝は一方を空にすると公言したが、それは他方を満たしているように見せるためであった。

7

Extra haereticorum baptisma , dum dicis alterum et alterum; licet diversa ostendere conatus sis, non possis negare, quia duo sunt; ex quibus dum conaris auferre alterum, laborasti ut de secundo quasi primum facere videreris.

PL 11, 1045A

異端者の洗礼のほかに、「一つと、もう一つ」と汝が言うとき〔この箇所は文の係りが崩れているらしく、このように解した〕、汝は異なるものを示そうと努めたものの、それらが二つであることを否定できない。そのうちの一方を取り去ろうと努めるうちに、汝は第二のものをいわば第一のものであるかのように見せようと骨を折ったのである。

8

Circumcisio autem ante adventum baptismatis in figura praemissa est, et a te tractatum est, apud Christianos duas esse aquas: ergo et apud Judaeos duas circumcisiones ostende; alteram meliorem, pejorem alteram.

PL 11, 1045B

割礼は、洗礼が到来する前に、予型としてあらかじめ置かれたものである。そして汝は、キリスト教徒のもとには二つの水があると論じた。ならば、ユダヤ人のもとにも二つの割礼を示せ。一方はより良く、他方はより悪いものを。

9

Hoc si quaeras, non poteris invenire: Abrahae prosapia, qua Judaei censentur, hoc sigillo se insigniri gloriantur: ergo talis debet veritas sequi, qualis ejus imago praemissa est.

PL 11, 1045B

これを求めても、見いだすことはできないであろう。ユダヤ人が数えられるアブラハムの子孫は、この印によって自らが印づけられることを誇っている。ゆえに、あとに来る真理は、その像があらかじめ置かれたとおりのものでなければならない。

10

Nam et Deus, qui voluit ostendere rem singularem post esse debere insequente veritate; non de auricula, non de digito voluit aliquid tolli; sed ea pars corporis electa est, unde peritomen semel ablatum salutare in illis faceret signum, quod non potest iterum fieri.

PL 11, 1045B

実際、神は、のちに真理が続いて来るときにも事は唯一でなければならないことを示そうとして、耳たぶからも指からも何かを取り去ろうとはせず、体のその部分を選んだ。そこから切り取られるもの〔底本は peritomen。ギリシア語 περιτομή(割礼)の音写で、ここでは切り取られる部分を指すと取った。ミーニュの異読注 (u) によれば、写本 S. T. と P. S. は deperitomen、旧刊本は deperire あるいは deperiri ut〕が一度取り去られれば彼らに救いの印となり、それは二度とはなしえないのである。

11

Semel enim factum servat salutem: si iterum fiat, potest afferre perniciem: sic et baptisma Christianorum, Trinitate confectum, confert gratiam: si repetatur, facit vitae jacturam.

PL 11, 1046A

一度なされたことは救いを保つが、再びなされれば破滅をもたらしうる。同じように、三位一体によって成就するキリスト教徒の洗礼は恩寵を授けるが、繰り返されれば生命の損失を招く。

12

Quid tibi igitur placuit, frater Parmeniane, rem singularem proponere, et contra hanc licet diversa duo baptismata comparare, unum verum, alterum falsum? sic enim postea disputasti, duas aquas esse, cum vobis unam vindicans veram, alteram nobis mendacem adscribere voluisti.

PL 11, 1046A

では、パルメニアヌス兄弟よ、汝はなぜ、唯一のものを前に置きながら、それに対して異なる二つの洗礼、すなわち一つは真の、他は偽りのものを並べようとしたのか。実際、汝はのちに、水は二つあると論じ、一つは真のものとして諸君に帰し、もう一つは偽りのものとして我々に帰そうとしたのである。

13

Post hoc etiam Cataclysmi fecisti mentionem: erat quidem imago baptismatis, ut inquinatus totus orbis, demersis peccatoribus, lavacro interveniente, in faciem pristinam mundaretur.

PL 11, 1046A

そのあと汝は大洪水にも言及した。それは確かに洗礼の像であった。汚された全世界が、罪人たちが沈められ、洗いが間に入ることによって、元の姿に清められたからである。

14

Sed qui postea dicturus eras, extra haereticorum morbidos fontes, esse etiam aliam aquam, id est, mendacem, contra veram: ut quid Cataclysmum (quod semel fuit) commemorare voluisti?

PL 11, 1046B

だが汝は、のちに、異端者の病んだ泉のほかに、もう一つの水、すなわち偽りの水が、真の水に対してあると述べようとしていたのだから、なぜ(一度きりであった)大洪水を持ち出そうとしたのか。

15

Si ita est, ostende prius duas arcas etsi non similes, et duas columbas dispares diversos ramos ore suo portantes (Genes. VIII) , si aquam veram et falsam probaturus es.

PL 11, 1046B

そうであるなら、まず二つの箱舟を示せ。たとえ似ていなくともよい。また、それぞれ異なる枝をくちばしにくわえた、似ていない二羽の鳩を示せ(創世記8)。真の水と偽りの水を証明するつもりならば。

16

Aqua igitur sola et vera illa est, quae non de loco, non de persona, sed de Trinitate condita est: et quia dixisti, et aquam esse mendacem, etiam hoc disce, ubi eam poteris invenire: apud Praxeam, Patripassianum, qui ex toto Filium negat, et Patrem passum esse contendit.

PL 11, 1046B

ゆえに、場所からでも人からでもなく、三位一体によって整えられた水こそ、ただ一つの真の水である。また汝は偽りの水もあると言ったのだから、それをどこに見いだせるかも学べ。聖父受難説のプラクセアスのもとにである。彼は子を全面的に否定し、父が苦しんだと主張している。

17

Et cum sit Filius Dei veritas, sicut ipse testatur dicens: ego sum janua, et via et veritas (Joan. XIV, 6) : ergo Filius Dei est veritas; ubi ipse non est, mendacium est: cum apud Patripassianum non est Filius, non est veritas; et ubi veritas non est, ibi est aqua mendax.

PL 11, 1046B

神の子は真理である。彼自身が「我は戸であり、道であり、真理である」(ヨハネ14:6)と言って証ししているとおりである〔ミーニュの本文は「戸」と刷る。ヨハネ14:6の句とは語が異なる〕。ゆえに神の子は真理であり、彼がいないところには偽りがある。聖父受難説の者のもとには子がいないのだから真理はなく、真理のないところに偽りの水がある。

18

Quare vel sero desine confingere crimina; et quod in Patripassianos dictum est, in Catholicos noli tranferre.

PL 11, 1047A

だから遅まきながらでも、罪を作り上げることをやめよ。聖父受難説の者たちに向けて言われたことを、公同の者たちに移してはならない。

19

Nunc quoniam manifeste monstratum est, a nobis et pro vobis dici potuisse, quod de diluvio et circumcisione locutus es: consequens est ostendere, quomodo laudem baptismatis ita dixeris, ut in ea multa pro nobis et pro vobis, aliquid tamen contra vos: pro utrisque illud est, quod et nobis et vobis commune est: ideo et vobis, quia ex nobis existis.

PL 11, 1047A

さて、洪水と割礼について汝が述べたことが、我々によって、また諸君のためにも言われえたことは明白に示された。続いて示すべきは、汝が洗礼の称賛をどのように述べて、その中に我々にも諸君にも有利な事柄が多くあり、しかも諸君に不利な事柄が少しあるかである。双方に有利なのは、我々にも諸君にも共通のそのことである。諸君にも有利であるのは、諸君が我々から出た者だからである。

20

Denique et apud vos et apud nos una est ecclesiastica conversatio, communes lectiones, eadem fides, ipsa fidei sacramenta, eadem mysteria.

PL 11, 1047A

結局のところ、諸君のもとにも我々のもとにも、同じ一つの教会の生活があり、共通の朗読があり、同じ信仰、同じ信仰の秘跡、同じ奥義がある。

21

Bene igitur laudasti baptisma: quis enim fidelium nesciat, singulare baptisma, virtutum esse vitam, criminum mortem, nativitatem immortalem, coelestis regni comparationem, innocentiae portum, peccatorum (ut et tu dixisti) naufragium.

PL 11, 1047B

それゆえ汝は洗礼をよく称えた。信じる者のうち誰が知らないであろうか。唯一の洗礼が、諸々の徳の生命であり、諸々の罪の死であり、不死の誕生であり、天の国の獲得であり、無垢の港であり、(汝も言ったとおり)諸々の罪の難破であることを。

22

Has res unicuique credenti, non ejusdem rei operarius, sed credentis fides et Trinitas praestat.

PL 11, 1047B

これらのものを、信じる一人ひとりに与えるのは、その事を行う働き手ではなく、信じる者の信仰と三位一体である。

Liber V, Caput II

第V巻 第II章PL 11, 1047B
1

In baptismate Trinitatem, non ministri personam operari. --Deinde quaeris, quid in laude baptismatis contra vos dixeris? audi; sed prius est fatearis, quod omnes negare minime poteritis.

PL 11, 1047B

洗礼において働くのは三位一体であって、執行者という人ではない。――次に、汝は洗礼の賛美において、諸君に不利に何を語ったのかと問う。聞け。ただしその前に、汝は認めねばならない。諸君のだれも否定できぬはずのことを。

2

Dicitis enim Trinitatem pro nihilo haberi, ubi non interfuerit vestra praesentia. Si nobis derogatis, vel Dominum reveremini, qui in Trinitate prior est: qui cum Filio et Spiritu sancto omnia operatur et complet, etiam et illic ubi non fuerit humana persona.

PL 11, 1047B

諸君は、諸君がその場に居合わせなかったところでは、三位一体は無きに等しいと言っているからである。諸君が我々を貶めるなら、せめて三位一体において先である主を畏れよ。主は子と聖なる霊とともにすべてを行い、満たす。人間という者がそこにいなかったところでも、である。

3

Tu vero, frater Parmeniane, in laude aquae de Genesiorum lectione dixisti, aquas primum vivas animas edidisse: numquid sua sponte eas generare potuerunt? numquid non et illic fuerat tota Trinitas? utique et illic fuerat Deus pater, qui jubere dignatus est, qui dixit: educant aquae natantia, volatilia, etc. (Genes. I, 20) .

PL 11, 1047C

だが汝は、パルメニアヌス兄弟よ、水を賛美して、創世記の朗読から、水がまず生きものを生み出したと言った。水が自らの力でそれらを生むことができたのか。そこにも三位一体の全体がいたのではなかったか。確かにそこにも父なる神がいた。神は命じることをよしとして、こう言った。「水は泳ぐもの、飛ぶものなどを生み出せ」(創世記1:20)。

4

Quod si sine operante fieret quod factum est, diceret Deus: educite, aquae (Ibid. II) : ibi erat ergo Filius Dei qui operabatur: ibi erat Spiritus sanctus, sicuti lectum est: et Spiritus Dei superferebatur super aquas.

PL 11, 1048A

もしなされたことが働く者なしに成ったのであれば、神は「水よ、生み出せ」と言ったであろう〔聖書の言葉は三人称の educant(水は生み出せ)であって、水への二人称の命令 educite ではない。水が自ら生んだのではなく働く者がいたことを、この違いから論じている〕(創世記2)〔底本の引照は「Ibid. II」。形の上では2章だが、オプタトゥスが創世記1:20 を言い換えた句なので、同じ箇所(1:20)を指すつもりの誤りらしい〕。そこには神の子が働いていた。そこには聖なる霊もいた。読まれるとおりである。「神の霊は水の上を漂っていた」。

5

Nihil illic video quartum, nihil minus a tribus; et tamen natum est quod Trinitas operata est: et non ibi fuistis: aut si sine vobis nihil debet licere Trinitati, revocate pisces in originem: jam volantes aves fluctibus mergite, si vobis absentibus nihil debet Trinitas operari.

PL 11, 1048A

そこに、第四のものは見えず、三者より少ないものも見えない。それでも、三位一体が働いたものは生まれた。そして諸君はそこにいなかった。それとも、諸君なしには三位一体に何も許されないというのなら、魚を元へ呼び戻せ。すでに飛んでいる鳥を波に沈めよ。諸君がいないところで三位一体は何も働いてはならないというのなら。

Liber V, Caput III

第V巻 第III章PL 11, 1048B
1

Baptisma non esse iterandum. --Cum ergo dixeris et unum fuisse diluvium, et circumcisionem repeti non posse; et nos docuimus coeleste munus unicuique credenti a Trinitate conferri, non ab homine: quid vobis visum est, non post nos, sed post Trinitatem, baptisma geminare? cujus de sacramento non leve certamen innatum est, et dubitatur, an post Trinitatem in eadem Trinitate hoc iterum liceat facere.

PL 11, 1048B

洗礼は繰り返されるべきではない。――汝は、洪水は一度であったこと、割礼は繰り返されえないことを語り、また我々も、天の賜物は信じる者それぞれに、人によってではなく三位一体によって授けられると教えた。それなのに、諸君は、我々の後にではなく、三位一体の後に、洗礼を二重にしようと思ったのはなぜか。その秘跡をめぐって、軽からぬ争いが生じ、三位一体の後に、同じ三位一体において、これをもう一度行ってよいのかどうかが疑われている。

2

Vos dicitis, licet: nos dicimus, non licet: inter licet vestrum, et non licet nostrum, nutant et remigant animae populorum. Nemo vobis credat, nemo nobis: omnes contentiosi homines sumus.

PL 11, 1048B

諸君は「よい」と言い、我々は「よくない」と言う。諸君の「よい」と我々の「よくない」の間で、諸民の魂は揺れ、あがいている。誰も諸君を信じるな、誰も我々を信じるな。我々はみな争いを好む人間なのである。

3

Quaerendi sunt judices: si Christiani, de utraque parte dari non possunt; quia studiis veritas impeditur.

PL 11, 1048B

判者を探さねばならない。キリスト教徒なら、どちらの側からも立てることはできない。党派心が真理を妨げるからである。

4

De foris quaerendus est judex: si paganus, non potest Christiana nosse secreta: si Judaeus, inimicus est Christiani baptismatis: ergo in terris de hac re nullum poterit reperiri judicium; de coelo quaerendus est judex.

PL 11, 1048B

外から判者を探さねばならない。異教徒なら、キリスト教徒の秘められたことを知り得ない。ユダヤ人なら、キリスト教徒の洗礼の敵である。ゆえに、この件について地上では判断を見いだせない。判者は天に求めねばならない。

5

Sed ut quid pulsamus ad coelum, cum habeamus hic in Evangelio testamentum? Quia hoc loco recte possunt terrena coelestibus comparari: tale est quod quivis hominum habens numerosos filios, quamdiu pater praesens est, ipse imperat singulis; non est adhuc necessarium testamentum: sic et Christus, quamdiu praesens in terris fuit (quamvis nec modo desit), pro tempore quidquid necessarium erat Apostolis imperavit.

PL 11, 1048C

だが、ここ福音書のうちに遺言があるのに、なぜ天を叩くのか。この点では、地上のことを天上のことになぞらえるのが正しい。たとえば、多くの子を持つ人は誰でも、父が生きて居合わせるあいだは、自ら一人一人に命じる。まだ遺言は必要でない。同じようにキリストも、地上に居合わせたあいだは(今も欠けているわけではないが)、その時々に、使徒たちに必要なことをすべて命じた。

6

Sed quomodo terrenus pater, dum se in confinio senserit mortis, timens ne post mortem suam, rupta pace, litigent fratres, adhibitis testibus, voluntatem suam de pectore morituro transfert in tabulas diu duraturas: et si fuerit inter fratres nata contentio, non itur ad tumulum, sed quaeritur testamentum: et qui in tumulo quiescit, tacitus de tabulis loquitur.

PL 11, 1049A

しかし地上の父は、死の境に近づいたと感じると、自分の死後に平和が破れて兄弟たちが争うことを恐れ、証人を立てて、死にゆく胸から自分の意志を、長く残る書板へ移す。兄弟の間に争いが生じたなら、墓には行かず、遺言を探す。墓に眠る者は、黙したまま書板を通して語る。

7

Vivus, cujus est testamentum, in coelo est: ergo voluntas ejus, velut in testamento, sic in Evangelio requiratur. Etenim de praescientia, quae modo facitis, jam futura conspexerat Christus.

PL 11, 1049B

遺言の主は、生きて、天にいる。ゆえにその意志は、遺言のうちにあるように、福音書のうちに求められるべきである。実際キリストは、予知によって、諸君が今していることをすでに見通していた。

8

Denique cum lavaret pedes discipulis suis, sic ait Petro Filius Dei: quod ego facio, tu nescis; scies autem postea (Joan. XIII, 8) . Dicendo, scies postea, haec tempora designabat: ergo inter caeteros Testamenti titulos, hunc titulum de aqua constituit.

PL 11, 1049B

さて、弟子たちの足を洗ったとき、神の子はペトロにこう言った。「我が行うことを、汝は知らない。だが後に知るであろう」(ヨハネ13:8)〔この句はヨハネ13:7 にある〕。「後に知るであろう」と言うことで、この時代を指し示していた。ゆえに、遺言のほかの条項のうちに、水についてのこの条項を定めたのである。

9

Cum lavaret pedes Discipulis suis, tacentibus caeteris, si taceret et Petrus, solam fecerat formam humilitatis, nihil pronuntiaverat de sacramento baptismatis.

PL 11, 1049B

弟子たちの足を洗ったとき、ほかの者たちが黙しているなかで、もしペトロも黙していたなら、キリストはただ謙遜の模範を示したにすぎず、洗礼の秘跡について何も告げなかったことになる。

10

Sed cum Petrus recusat, nec pedes sibi lavari permisit, negat illi Christus regnum, nisi accepisset obsequium. Sed cum coelestis regni mentio fieret, quo pars corporis petebatur ad obsequium, totum corpus obtulit ad lavacrum.

PL 11, 1049B

しかしペトロが拒み、足を洗われることを許さなかったとき、キリストは、その奉仕を受けなければ彼に国はないと言った。そこで天の国のことが語られると、体の一部が奉仕のために求められていたのに、ペトロは全身を洗いのために差し出したのである。

11

Nunc adestote, omnes turbae, et singuli Christiani populi: quid liceat, discite: dum provocat Petrus, Christus docet: qui dubitat, discat: Christi enim vox est: qui semel lotus est, non habet necessitatem iterum lavandi, quia est mundus totus (Ibid. 10) : et de eo lavacro pronuntiavit, quod de Trinitate celebrandum esse mandaverat: non de Judaeorum aut haereticorum, qui, dum lavant, sordidant; sed de aqua sancta, quae de trium nominum fontibus inundat.

PL 11, 1049C

今こそ、すべての群衆、キリスト教徒の民の一人一人よ、ここに来て、何が許されているかを学べ。ペトロが異を唱え、キリストが教える。疑う者は学べ。これはキリストの声だからである。「一度洗われた者は、再び洗われる必要がない。全身が清いからである」(ヨハネ13:10)。そして、三位一体において行うよう命じた洗いについて告げたのであり、洗いながら汚すユダヤ人や異端者の洗いについてではない。三つの名の泉からあふれ出る聖なる水についてである。

12

Sic enim ipse Dominus praecepit dicendo: ite, baptizate omnes gentes, in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti (Matth. XXVIII, 29) . De hoc lavacro dixit: qui semel lotus est, non habet necessitatem iterum lavandi (Joan. XIII, 10) .

PL 11, 1050A

主自身がこう命じたからである。「行って、すべての民に洗礼を授けよ、父と子と聖なる霊の名において」(マタイ28:29)〔底本の数字は29。28:19 の句である〕。この洗いについて、「一度洗われた者は、再び洗われる必要がない」と言ったのである(ヨハネ13:10)。

13

Qui semel dixit, prohibuit iterum fieri: et de re locutus est, non de persona; nam si esset distantia, diceret: qui semel bene lotus fuerit; sed dum non addidit verbum, bene, indicat quia quidquid in Trinitate factum fuerit, bene est.

PL 11, 1050A

「一度」と言った者は、再び行うことを禁じたのである。しかも事柄について語ったのであって、人についてではない。もし違いがあるなら、「一度よく洗われた者は」と言ったであろう。だが「よく」という語を加えなかったので、三位一体においてなされたことは何であれ「よい」と示しているのである。

14

Inde est, quod simpliciter vobis venientes excipimus. Cum dicit: non habet necessitatem iterum lavandi, haec sententia generalis est, non specialis; nam si Petro haec dicerentur, diceret Christus: quia semel lotus es, non habes necessitatem iterum lavandi (Ibid.) : ideo quoties a vobis baptizatus aliquis, ad nos transitum voluerit facere, venientem hoc magisterio et exemplo tota simplicitate suscipimus.

PL 11, 1050A

それゆえ我々は、諸君のもとから来る者を単純に受け入れる。「再び洗われる必要がない」と言うとき、この言葉は一般的であって個別的ではない。もしこれがペトロに向けて言われたなら、キリストは「汝は一度洗われたのだから、再び洗われる必要がない」と言っただろう(ヨハネ13:10)。ゆえに、諸君に洗礼を授けられた誰かが我々のもとへ移ろうとするたびに、この教えと模範に従って、来る者を全き単純さで受け入れる。

15

Absit enim, ut umquam exorcizemus sanum fidelem: absit, ut jam lotum revocemus ad fontem: absit, ut in Spiritum sanctum peccemus (Matth. XII) ; cui facinori in praesenti et futuro saeculo indulgentia denegatur: absit, ut iteremus, quod semel est, aut duplicemus quod unum est: sic enim scriptum est, Apostolo dicente: unus Deus, unus Christus, una fides, una tinctio (Ephes. IV, 5) .

PL 11, 1050B

健全な信徒に悪霊祓いを施すことなど、決してあってはならない。すでに洗われた者を泉へ呼び戻すことなど、あってはならない。聖なる霊に対して罪を犯すことなど、あってはならない(マタイ12)。この凶行には、今の世でも来たるべき世でも赦しが拒まれる。一度であるものを繰り返し、一つであるものを二重にすることなど、あってはならない。使徒がこう言っていると書かれているからである。「一つの神、一つのキリスト、一つの信仰、一つの浸し」(エフェソ4:5)。

16

Denique vos, qui baptisma quasi libenter duplicare contenditis, si datis alterum baptisma, date alteram fidem; si datis alteram fidem, date et alterum Christum; si datis alterum Christum, date alterum Deum.

PL 11, 1050C

最後に、洗礼をいかにも進んで二重にしようと努める諸君よ。もし別の洗礼を与えるなら、別の信仰を与えよ。別の信仰を与えるなら、別のキリストをも与えよ。別のキリストを与えるなら、別の神を与えよ。

17

Unum Deum esse negare non potestis, ne in Marcionis foveas incidatis: ergo Deus unus est; de uno Deo unus est Christus: qui rebaptizatur, jam Christianus fuerat: quomodo dici potest iterum Christianus?

PL 11, 1050C

諸君は、神が一つであることを否定できない。マルキオンの穴に落ちないためである。ゆえに神は一つであり、一つの神から出る一つのキリストがある。再洗礼される者は、すでにキリスト教徒であった。どうして再びキリスト教徒であると言えようか。

18

Una fides hoc loco ab haereticorum erroribus, et ab eorum varia fide fides unica separatur: etiam vobis praescribitur, qui post semel iterum facitis, totum ponendo in dotibus, nihil in sacramentis; cum hoc nomen fidei pertineat ad credentem, non ad operantem: quocumque enim interrogante qui credidit Deo, credidit: et post illius unum credo, tu exigis alterum credo.

PL 11, 1051A

「一つの信仰」という語は、この箇所で、異端者の誤りと彼らの雑多な信仰から、唯一の信仰を分ける。これは諸君に対する抗弁ともなる〔praescribitur は、相手の主張を審理に入る前に退ける「抗弁」の語である〕。諸君は、一度の後にもう一度を行い、すべてを賜物に置き、秘跡には何も置かないからである。この「信仰」という名は、信じる者に関わるのであって、行う者に関わるのではない。誰が問うたのであれ、神を信じた者は信じたのである。その者の一つの「我は信ず」の後に、汝は別の「我は信ず」を求める。

19

Deinde sequitur unum baptisma; et quia quod unum est, sanctum est, per quod unum est: non solum ab haereticorum profanis et sacrilegis baptismatibus separatur, sed ne duplicetur quod unum est, aut iteretur quod semel est.

PL 11, 1051A

次に「一つの洗礼」が続く。一つであるものは、一つであることによって聖であるから、異端者の俗悪で瀆聖的な洗礼から分けられるだけでなく、一つであるものが二重にされ、一度であるものが繰り返されることがないようにもされる。

Liber V, Caput IV

第V巻 第IV章PL 11, 1051B
1

Deum esse qui lavat in baptismate, non autem ministrum. --In hoc sacramento baptismatis celebrando, tres esse species constat, quas et vos, nec augere, nec minuere, nec praetermittere poteritis.

PL 11, 1051B

洗礼において洗うのは神であって、奉仕者ではない。――洗礼の秘跡を執り行うにあたって、三つの要素があることは確かである。諸君もそれを増やすことも、減らすことも、省くこともできないであろう。

2

Prima species est in Trinitate; secunda, in credente; tertia, in operante: sed non pari libramine ponderandae sunt singulae: duas enim video necessarias, et unam quasi necessariam: principalem locum Trinitas possidet, sine qua res ipsa non potest geri: hanc sequitur fides credentis: jam persona operantis vicina est, quae simili auctoritate esse non potest.

PL 11, 1051B

第一の要素は三位一体にあり、第二は信じる者にあり、第三は行う者にある。しかし、それぞれは同じ秤で量られるべきではない。私は二つは必要であり、一つはいわば必要なものと見るからである。第一の位は三位一体が占める。それなしにはこの事そのものが成り立たない。これに信じる者の信仰が続く。そして行う者の人格がその次に近くあるが、これは同じ権威を持つことはできない。

3

Duae priores permanent semper immutabiles et immotae: Trinitas enim semper ipsa est: fides in singulis una est: vim suam semper retinent ambae. Persona vero operantis, intelligitur duabus prioribus speciebus par esse non posse, eo quod sola esse videatur mutabilis.

PL 11, 1052A

最初の二つは常に不変・不動にとどまる。三位一体は常に同一であり、信仰は各人において一つであり、双方は常にその力を保つ。ところが行う者の人格は、最初の二つの要素と同等ではあり得ないと理解される。それだけが変わり得ると見えるからである。

4

Inter nos et vos vultis ejusdem personae esse distantiam; et sanctiores vos aestimantes, superbiam vestram non dubitatis anteponere Trinitati: cum persona operantis mutari possit, Trinitas mutari non possit: et cum ab accipientibus baptisma desiderari debeat, vos desiderandos esse proponitis: cum operantes inter alios sitis, ostendite qualem in eodem mysterio locum habeatis, et an ex eodem corpore esse possitis.

PL 11, 1052A

我々と諸君のあいだに、まさにこの人格の隔たりがあることを諸君は望む。そして自分たちをより聖いと見なして、行う者の人格は変わり得るが三位一体は変わり得ないのに、自らの傲慢を三位一体の前に置くことをためらわない。また洗礼は受ける者たちによって望まれるべきであるのに、諸君は自分たちが望まれるべきだと言い立てる。諸君は他の者たちのうちの行う者にすぎないのだから、同じ奥義においてどのような位置を占めるのか、また同じ体に属し得るのかを示せ。

5

Baptismatis unicum nomen est; cui subest proprium corpus; cui corpori certa sunt membra: quibus nec addi, nec auferri aliquid potest; inter quae membra si eligendus operarius invenitur; totum corpus ad operantem pertinet.

PL 11, 1052A

洗礼の名は唯一である。それには固有の体が備わり、その体には定まった肢体がある。それらには何も加えることも取り去ることもできない。もしそれらの肢体のうちに、選ばれるべき働き手が見いだされるのだとすれば、体全体が行う者に属することになってしまう。

6

Haec omnia hujus corporis membra, et semper et semel secum sunt, et mutari non possunt: operarii vero quotidie mutantur et locis, et temporibus, et personis. Neque enim unus homo est, qui semper aut ubique baptizat.

PL 11, 1052B

この体の肢体はすべて、常に、また一度にまとまって、自らとともにあり、変わり得ない。しかし働き手は日々、場所も時も人も変わる。常に、またどこででも洗礼を授ける人間は、一人もいないからである。

7

In hoc opere jamdudum alii fuerunt; modo alii; postea alii futuri sunt: operarii mutari possunt, sacramenta mutari non possunt.

PL 11, 1052B

この務めには、かつては別の者たちがおり、今は別の者たちがおり、のちには別の者たちがいるであろう。働き手は変わり得るが、秘跡は変わり得ない。

8

Cum ergo videatis, omnes qui baptizant, operarios esse, non dominos, et sacramenta per se esse sancta, non per homines, quid est, quod vobis tantum vindicatis? quid est, quod Deum a muneribus suis excludere contenditis? concedite Deo, praestare quae sua sunt.

PL 11, 1052B

それゆえ、洗礼を授ける者はみな、主人ではなく働き手であり、秘跡はそれ自体で聖であって、人間によって聖なのではないと諸君は見ているのだから、なぜ諸君はこれほどのものを自分たちのものだと主張するのか。なぜ神をその恵みから締め出そうとするのか。神自身のものは、神が授けるに任せよ。

9

Non enim potest id munus ab homine dari, quod divinum est. Si sic putatis, Prophetarum voces, et Dei promissa inanire contenditis, quibus probatur, quia Deus lavat, non homo.

PL 11, 1053A

神的なその恵みは、人間によって与えられ得ないからである。もし諸君がそう考えるなら、預言者たちの声と神の約束を空しくしようとしていることになる。それらによって、洗うのは神であって人間ではないと証明されるのである。

10

Adest contra vos David Propheta, qui ait in psalmo L (vers. 9) : Lavabis me et super nivem dealbabor: item in eodem psalmo: Deus, lava me ab injustitia mea, et a delicto meo munda me (Ibid., 4) : lava me, dixit; non dixit, elige per quem laver: et Esaias propheta sic; dixit: quoniam abluet Dominus sordes filiorum et filiarum Sion (Esai. IV, 4) .

PL 11, 1053A

諸君に対して、預言者ダビデが立つ。彼は詩篇50篇(9節)でこう言う。「汝は私を洗うであろう。そして私は雪にもまして白くされるであろう」。同じ詩篇にはこうもある。「神よ、私を私の不義から洗え。私の罪から私を清めよ」(詩篇50:4)。「私を洗え」と彼は言ったのであり、「私が洗われる相手を選べ」とは言わなかった。預言者イザヤもこう言った。「主がシオンの息子たちと娘たちの汚れを洗い去るからである」(イザヤ4:4)。

11

Sion Ecclesiam esse in tertio libro probavimus: ergo Deus lavat filios et filias Ecclesiae. Non dixit: lavabunt ii, qui se sanctos putant. Dignamini ut vel prophetae vos vincant, vel sic agnoscite, quia non lavat homo, sed Deus.

PL 11, 1053A

シオンが教会であることは、第三巻で我々が証明した。したがって、神が教会の息子たちと娘たちを洗うのである。「自らを聖と思う者たちが洗うであろう」とは言っていない。せめて預言者たちに諸君が打ち負かされることを良しとせよ。さもなくば、洗うのは人間ではなく神であると、そう認めよ。

12

Quamdiu dicitis: qui non habet quod det, quomodo dat? videte Dominum esse datorem: videte Deum unumquemque mundare: sordes enim et maculas mentis lavare non potest, nisi Deus qui ejusdem fabricator est mentis.

PL 11, 1053B

いつまで諸君は「与えるものを持たない者が、どうして与えるのか」と言うのか。与える者が主であることを見よ。神が一人ひとりを清めることを見よ。心の汚れと染みを洗うことは、その心の造り主である神でなければできないのである。

13

Aut si putatis, quia lavacrum vestrum est, dicite, qualis est ipsa mens; quae per corpus lavatur; aut quam habet formam; aut quo loco in homine habitet: hoc homini scire negatum est. Ergo quomodo putas, quia lavas, qui nescis quale sit quod lavas?

PL 11, 1053B

あるいは、洗礼が諸君のものだと考えるなら、言え。身体を通して洗われるその心とは、どのようなものか。どのような形を持つか。人間のどの場所に宿るのか。これを知ることは人間には許されていない。ならば、自分が洗うものがどのようなものかも知らない汝が、どうして自分が洗っていると考えるのか。

14

Dei est mundare, non hominis: ipse enim per prophetam Esaiam promisit se loturum, dum ait: et si fuerint peccata vestra velut coccum, ut nivem inalbabo (Esai. I, 18) . Inalbabo dixit, non faciam inalbari.

PL 11, 1053B

清めるのは神のことであって、人のことではない。神自身が預言者イザヤを通して、洗うことを約束したのである。「たとえ汝らの罪が緋のようであっても、私は雪のように白くする」(イザヤ1:18)。「白くする」と神は言ったのであり、「白くさせよう」とは言わなかった。

15

Si hoc Deus promisit, quare vos vultis reddere, quod vobis nec promittere licet, nec reddere, nec habere? ecce in Esaia se promisit Deus inalbare peccatis affectos, non per hominem.

PL 11, 1053C

神がこれを約束したのなら、なぜ諸君は、約束することも、授けることも、持つことも許されていないものを授けようとするのか。見よ、イザヤにおいて神は、罪に染まった者たちを白くすると約束したのであり、人間を通してではない。

16

Revertimini ad Evangelium: videte, quid in salutem generis humani sit pollicitus Christus: cui cum mulier Samaritana aquam negaret, tunc a Filio Dei dictum est, quod praescribat praesumptionibus vestris: aquam, inquit, quam ego do, qui biberit, non sitiet in aeternum (Joan. IV, 13) .

PL 11, 1053C

福音に立ち返れ。キリストが人類の救いのために何を約束したかを見よ。サマリアの女がキリストに水を与えるのを拒んだとき、神の子によって語られた言葉は、諸君の思い込みに対する抗弁となる。「私が与える水を飲む者は、永遠に渇くことがない」(ヨハネ4:13)。

17

Aquam quam ego do, inquit: non dixit, quam dederint, qui se sanctos putant, sicut vobis videmini: sed se dixit daturum. Ipse est ergo qui dat: ipsius est, quod datur; quid est, quod vobis tota importunitate vindicare contenditis?

PL 11, 1054A

「私が与える水」と彼は言った。「自らを聖と思う者たち——諸君が自分たちをそう思っているように——が与えるであろう水」とは言わなかった。そうではなく、自らが与えると言ったのである。したがって、与えるのはキリスト自身であり、与えられるものはキリスト自身のものである。それなのに、諸君はなぜ、あらゆるしつこさをもってそれを自分のものだと主張しようとするのか。

Liber V, Caput V

第V巻 第V章PL 11, 1054A
1

De Baptismo Joannis, quando et cur post ipsum Baptisma Christi collatum. --Cum hanc rem cumulet Joannes Baptista, qui praecursor venerat Salvatoris, cum multos tingeret in poenitentia et remissa peccatorum, nuntiavit Filium Dei esse venturum; cujus verba haec sunt: ecce venit qui vos baptizet (Joan. I, 33) : et tamen non legimus post Joannem Christum aliquem rebaptizasse: quod ergo dixit: qui vos baptizet, veniens Christus illo tempore post Joannem tinxit.

PL 11, 1054A

ヨハネの洗礼について、またいつ、なぜ、その後にキリストの洗礼が授けられたか。――救い主の先駆者として来た洗礼者ヨハネは、悔い改めと罪の赦し〔底本は remissa。remissione と読む。同じ欄(col. 1054C)でミーニュは in pœnitentia et remissione … peccatorum と刷っている〕のうちに多くの者を浸しつつ、この事をいっそう確かなものにして、神の子が来ようとしていると告げた。その言葉はこうである。「見よ、汝らに洗礼を授ける者が来る」(ヨハネ1:33)。それでも、ヨハネの後にキリストが誰かに再洗礼を授けたとは、我々は読まない。それゆえ、彼が「汝らに洗礼を授ける者」と言ったことについては、来たキリストが、その時、ヨハネの後に浸したのである。

2

Promissum erat temporibus nostris, ut ipse daret, quod hodie datur; secundum quod ait: aquam quam ego do qui biberit, non sitiet in aeternum (Joan. IV, 13) .

PL 11, 1054B

今日与えられているものを彼自身が与えることは、我々の時代のために約束されていた。彼がこう言うとおりである。「私が与える水を飲む者は、永遠に渇かない」(ヨハネ4:13)。

3

Nam et discipuli Joannis, cum dicerent magistro suo: ecce quem baptizasti: baptizabat quidem; sed per manus Apostolorum, quibus leges baptismatis dederat.

PL 11, 1054B

ヨハネの弟子たちが自分たちの師に「見よ、あなたが洗礼を授けた者を」と言ったときも、〔キリストは〕確かに洗礼を授けていたが、それは、洗礼の定めを授けておいた使徒たちの手を通してであった。

4

Denique lectum est alio loco: nam ipse neminem baptizavit; sed discipuli ejus. (Joan. III, 6.) In hac re omnes discipuli ejus sumus, ut nos operemur, ut ille det qui se daturum esse promisit: et tamen cum Joannes infinita millia hominum baptizaret, jam Christo praesente operabatur servus, et vacabat Dominus antequam baptizandi daret formam.

PL 11, 1054B

さらに別の箇所には、こう読まれる。「彼自身はだれにも洗礼を授けず、その弟子たちが授けたのである」(ヨハネ3:6)〔引照は底本のまま。この句はヨハネ4:2にあたる〕。この事において我々はみな彼の弟子であり、我々は働き、与えると約束した者が与えるのである。それでも、ヨハネが際限のない数千の人々に洗礼を授けていたとき、すでにキリストが居合わせているのに僕が働いており、主は、洗礼を授ける形を与える前は、何もせずにいた。

5

Peractum non modicum tempus millia hominum in poenitentia et remissione tincta sunt peccatorum. Sed nemo tinctus fuerat in Trinitate: nemo adhuc noverat Christum: nemo audierat esse Spiritum sanctum.

PL 11, 1054B

少なからぬ時が過ぎ、数千の人々が悔い改めと罪の赦しのうちに浸された。しかし三位一体において浸された者は一人もなかった。だれもまだキリストを知らず、だれも聖なる霊があることを聞いていなかった。

6

At ubi venit tempus plenitudinis, certo tempore dedit leges baptismatis Filius Dei; et dedit viam, qua iretur ad regna coelorum: etiam tunc praecepit dicens: Ite, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti (Matth. XXVIII, 19) .

PL 11, 1054C

しかし充満の時が来ると、神の子は定められた時に洗礼の定めを授けた。そして、天の国々へ行くための道を与えた。そのときにも命じて言った。「行って、すべての民に教え、彼らに父と子と聖なる霊の名によって洗礼を授けよ」(マタイ28:19)。

7

Ex ea die oportuit fieri quod mandatum est: ante tempus noluit emendare quod operatum est, ne licentiam rebaptizandi daret; quamvis alterum fuerit baptisma Joannis, et alterum sit Christi.

PL 11, 1054C

その日から、命じられたことが行われなければならなかった。それ以前の時には、再洗礼の許しを与えないために、すでに行われたことを正そうとはしなかった。ヨハネの洗礼とキリストの洗礼とは別のものであったにもかかわらず。

8

Baptisma Joannis ante legem pro pleno voluit esse, quod non erat plenum: et tamen supra memorata millia hominum, quia in Deum crediderant, quamvis ignorarent Filium Dei et Spiritum sanctum, regnum coelorum eis denegare non potuit.

PL 11, 1055A

彼は、定めの前のヨハネの洗礼が、完全ではなかったのに、完全なものとして通用することを望んだ。そして、先に記した数千の人々については、神を信じていたのだから、神の子と聖なる霊を知らなかったとしても、彼は天の国を彼らに拒むことはできなかった。

9

Inde est vox Filii Dei dicentis: a diebus Joannis usque in hodiernum, regnum Dei vim patitur; et qui vim faciunt, diripiunt illud (Matt. XI, 12) : ideo dixit, vim faciunt, quia adhuc baptizabat Joannes.

PL 11, 1055A

ここから、神の子の言葉が出る。「ヨハネの日々から今日に至るまで、神の国は暴力を受けている。暴力を振るう者がそれを奪い取る」(マタイ11:12)。「暴力を振るう」と言ったのは、ヨハネがなお洗礼を授けていたからである。

10

Denique quia alterum tempus erat ante praecepta, alterum post praecepta: qui post praecepta, in nomine Salvatoris baptizati sunt, in regnum legibus intraverunt; qui ante praecepta, sine lege vim fecerunt, sed exclusi non sunt.

PL 11, 1055A

要するに、時は、戒めの前と戒めの後との二つであった。戒めの後に救い主の名によって洗礼を受けた者は、法によって国に入った。戒めの前に、法なしに暴力を振るった者も、締め出されはしなかった。

11

Ergo ante praecepta, baptisma Joannis, cum esset imperfectum, pro perfecto judicatum est ab eo, cui nemo judicat: et quasi limes quidam fixus esset jussionis, inter tempora antecedentia et sequentia: cum apud Ephesum baptizarentur aliqui in baptismate Joannis post praecepta, hos videns beatissimus Paulus, interrogavit: an accepissent Spiritum sanctum (Act. XIX, 2) ? dixerunt se illi nescire, an esset Spiritus sanctus, et dixit illis, ut post baptisma Joannis acciperent Spiritum sanctum.

PL 11, 1055A

それゆえ戒めの前には、ヨハネの洗礼は不完全であったのに、だれからも裁かれることのない者によって、完全なものとして裁かれた。そして、命令の境界標のようなものが、先行する時代と後続する時代のあいだに据えられたかのようであった。エフェソで、戒めの後に、ヨハネの洗礼で洗礼を受ける者たちがいたとき、いとも祝福されたパウロは、彼らを見て、聖なる霊を受けたかどうかと尋ねた(使徒言行録19:2)。彼らは、聖なる霊があるかどうかも知らないと答え、パウロは彼らに、ヨハネの洗礼の後で聖なる霊を受けよと言った。

12

Sic enim baptizati erant, quemadmodum multi a Joanne fuerant baptizati. Sed qui ante legem baptizati sunt, ad indulgentiam pertinuerunt: quia praesens fuerat, qui indulgentiam daret: non erant ex toto rei, qui legibus non fuerant occupati.

PL 11, 1055B

彼らも、多くの者がヨハネによって洗礼を受けたのと同じ仕方で洗礼を受けていたからである。しかし、定めの前に洗礼を受けた者たちは、赦しにあずかった。赦しを与える者がその場にいたからである。法に捕らえられていなかった者たちは、全面的に罪ある者ではなかった。

13

Hi vero, qui apud Ephesum post legem, Joannis baptismate baptizati fuisse leguntur, post leges in sacramento erraverant: quia jam introductum fuerat baptisma Domini, et exclusum fuerat servi.

PL 11, 1055B

しかし、エフェソで、定めの後に、ヨハネの洗礼で洗礼を受けていたと読まれる者たちは、定めの後に、秘跡において誤っていた。すでに主の洗礼が導入され、僕の洗礼は締め出されていたからである。

14

Et ideo, quia post mandata divina legibus debuerant ire in regnum, non per violentiam: jam enim terminum temporis fixerat Christus dicendo: a diebus Joannis usque in hodiernum (Matth. II, 12) .

PL 11, 1055C

したがって、神の命令の後には、彼らは、暴力によってではなく、法に従って国へ行かなければならなかった。すでにキリストが、「ヨハネの日々から今日に至るまで」(マタイ2:12)と言うことによって、時の区切りを定めていたからである〔引照は底本のまま。この句は前出(5.5.9)のマタイ11:12の句である〕。

15

Post hodiernum jam non licebat quod fieri licuit: quare nolite vobis blandiri de dicto Apostoli Pauli, qui non post personam operarii interrogavit, sed post rem: cui res, non persona displicuit.

PL 11, 1056A

今日より後は、それまで許されていたことは、もはや許されなかった。だから、使徒パウロの言葉を、諸君は自分に都合よく考えてはならない。彼は、働き手という人物についてではなく、事柄について尋ねたのであり、彼の気に入らなかったのは、人物ではなく事柄であった。

16

Denique baptisma Salvatoris jussit, ut discerent, qui non noverant, quia non ipsum, sed aliud acceperant. Vos vero quid immutatis? si res potuistis mutare, recte feceritis: si tamen de lege aliquid feceritis.

PL 11, 1056A

要するに彼は、知らなかった者たちが、自分たちが受けたのは救い主の洗礼そのものではなく別のものであったと知るように、救い主の洗礼を命じたのである。では諸君は何を変えるのか。もし事柄を変えることができたのなら、諸君は正しく行ったことになろう。ただし、法について何かを成したのであればの話だが〔si tamen de lege aliquid feceritis の係りは定かでない。かりにこう取った〕。

17

Paulus dixit in quo baptismate baptizati estis (Act. XIX, 3) ? et dixerunt illi, Joannis: persuasit eis, ut baptisma Christi acciperent.

PL 11, 1056A

パウロは言った、「汝らはいかなる洗礼で洗礼を受けたのか」(使徒言行録19:3)。彼らは「ヨハネの洗礼で」と答えた。彼は彼らを説得して、キリストの洗礼を受けさせた。

18

Vos non dicitis, quid accepistis, sed a quo accepistis: et insectamini personas hominum, et vultis iterare quod semel est: qui baptizati erant apud Ephesum crediderant in poenitentiam et remissionem peccatorum: recte illis dictum est, ut baptizarentur in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti.

PL 11, 1056A

諸君は「何を受けたか」とは言わず、「誰から受けたか」と言う。そして人々の人格を攻撃し、ただ一度のはずのことを繰り返そうとする。エフェソで洗礼を受けていた者たちは、悔い改めと罪の赦しへと信じていた。彼らに、父と子と聖なる霊の名によって洗礼を受けるようにと言われたのは、正しかった。

19

Vos vero quid mutatis in hominibus, qui jam dixerunt se credidisse in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti? sive ipsum interrogetis, sive aliud: convincamini necesse est peccare vos: sive illud interrogetis quod jussum non est; sive hoc velitis facere, quod jam factum est.

PL 11, 1056B

しかし諸君は、すでに父と子と聖なる霊の名において信じたと言った人々の、何を変えるのか。同じことを問うても〔ipsum はパウロが問うたのと同じ問いの意と取った〕、ほかのことを問うても、諸君が罪を犯していることは必ず論駁される。命じられていないことを問うても、すでに行われたことをもう一度行おうとしても。

Liber V, Caput VI

第V巻 第VI章PL 11, 1056B
1

Responsio ad illud: qui non habet quod det, quomodo dat?--Redeo nunc ad illud vestrum quod dicitis: « qui non habet quod det, quomodo dat? » unde haec vox est: de qua lectione recitari potest? vox est de vico collecta, non de libro lecta: « qui non habet quod det, quomodo dat? » Haec verba in lege scripta non sunt; nam si (ut vultis) homo dat, Deus vacat; et si Deus vacat, et apud vos est omne quod dandum est, ad vos sit conversio; quos baptizatis in nomine vestro tingantur.

PL 11, 1056B

「与えるべきものを持たない者が、どうして与えるのか」という言葉への答え。――さて、諸君の言うあの言葉に戻ろう。「与えるべきものを持たない者が、どうして与えるのか」。この言葉はどこから出たのか。どの朗読から読み上げることができるのか。この言葉は、村の辻で拾い集められたものであって、書物から読まれたものではない。「与えるべきものを持たない者が、どうして与えるのか」。これらの語は律法に書かれていない。なぜなら、もし(諸君が望むように)人が与えるのなら、神は何もすることがない。そして神が何もすることがなく、与えるべきものがすべて諸君のもとにあるのなら、立ち帰りは諸君のもとへなされるべきであり、諸君が洗礼を授ける者たちは、諸君の名において浸されるがよい。

2

Erubescite, beato Paulo clamanti, et suam gratulationem profitenti: numquid in nomine meo baptizati estis (I Cor. I, 3) ?

PL 11, 1057A

恥じよ。祝福されたパウロが叫び、自らの喜びを言い表している。「汝らは、我が名によって洗礼を受けたのか」(一コリント1:3)〔引照は底本のまま。引用の文は一コリント1:13 に当たる〕。

3

Ille gaudet, quod duos solos et unam domum baptizaverit: et vos populos rebaptizare contenditis; et peccasse vos et peccare gaudetis, dicentes: « quid dat, qui non habet quod det? » cui creditur ipse dat quod creditur, non per quem creditur.

PL 11, 1057A

彼は、二人だけと一つの家にしか洗礼を授けなかったことを喜んでいる。ところが諸君は、諸民を再洗礼しようと躍起になっている。そして、罪を犯したことも、犯していることも喜び、こう言う。「与えるべきものを持たない者が、何を与えるのか」。信が向けられる者こそが、信じられているものを与えるのであって、人がその者を介して信じるに至る、その者が与えるのではない。

4

Denique sub Joanne infinita multitudo hominum baptizata est, probate Joannem aut accepisse aut habuisse quod daret. Illo autem operante dabat Deus, qui dando non deficit; et nunc operantibus cunctis humana sunt opera, sed Dei sunt munera.

PL 11, 1057A

さらに、ヨハネのもとで、数えきれない人々の群れが洗礼を受けた。ヨハネが与えるべきものを受けていたか、あるいは持っていたかを、諸君は証明せよ。ヨハネが働くことによって、与えていたのは神であり、神は与えても尽きることがない。今もまた、すべての働き手たちが働くが、そこにあるのは人の業であり、賜物は神のものである。

Liber V, Caput VII

第V巻 第VII章PL 11, 1057A
1

Baptismi gratiam, Dei donum, esse non hominis, qui operarius tantum esse probatur. --Jam illud quam ridiculum est, quod quasi ad gloriam vestram a vobis semper auditur: « hoc munus baptismatis esse dantis, non accipientis: » et utinam hoc de Deo diceretis, qui hujus rei dator est.

PL 11, 1057A

洗礼の恵みは神の賜物であって、人のものではない。人は働き手にすぎないことが証明される。――次のことはなんと滑稽なことか。諸君の栄光のためとでもいうように、諸君からはいつもこう聞かされる。「洗礼というこの賜物は、与える者のものであって、受ける者のものではない」。せめてこれを、この事の与え主である神について言うのであれば。

2

Sed quod stultum est, vos dicitis esse datores. Si ita est, et nos et vos teneamus singulos gentiles: vos qui vos sanctos dicitis, interrogate eum quem tenetis, an renuntiet diabolo et credat Domino; et ille dicat, nolo.

PL 11, 1057B

しかし愚かなことに、諸君は自分たちが与え主だと言う。もしそうなら、我々も諸君も、異教徒を一人ずつ捕まえておこう。自らを聖なる者と呼ぶ諸君は、捕まえた者に、悪魔を棄て、主を信じるかと尋ねよ。そして彼が「欲しない」と言うとしよう。

3

Contra, nos peccatores (ut vultis) interrogemus alterum gentilem, an renuntiet diabolo et credat Deo, etc., et dicat, renuntio et credo, etc., tum vos tingatis nolentem, nos volentem: dicatur, quis eorum possit ad Dei gratiam pertinere.

PL 11, 1057B

これに対して、諸君の望むとおり罪人である我々は、もう一人の異教徒に、悪魔を棄て、神を信じるかと尋ねる、など。そして彼が「棄てる、信じる」などと言うとしよう。そのとき諸君は欲しない者を浸し、我々は欲する者を浸す。その二人のうち、どちらが神の恵みにあずかりうるか、言ってみるがよい。

4

Utique sine dubio ille qui credit, non ille, pro cujus voluntate (ut dicitis) sanctitas vestra succedit.

PL 11, 1057B

疑いなく、信じる者である。諸君の言うところでは、その意志の代わりに諸君の聖性が立つというあの者ではない。

5

Operarios vos esse, vel sero cognoscite: aut si in operario est res ipsa, et non in se; hoc sibi vindicent aliqui homines in artibus suis, ut quia sic provocatis, ad res divinas, etiam artes comparemus humanas: cum pretiosus inficitur color, natura saepe convertitur, dum confectione vellus candidum purpurascit: sic alba lana regalem transit in purpuram, quomodo catechumenus in fidelem: utique dum incipit esse quod non erat, desinit esse quod fuerat.

PL 11, 1057B

諸君が働き手であることを、遅ればせながらでも知れ。あるいは、事柄そのものが、それ自体にではなく働き手にあるのなら、ある人々は自分たちの技術においてこのことを自分のものと主張してもよかろう。諸君がそのように挑むのだから、神的な事柄に人間の技術をも比べてみよう。高価な色が染みこむとき、性質はしばしば変わる。調合によって白い羊毛が紫になるときがそうである。白い毛が王者の紫に移るのは、洗礼志願者が信徒に移るのと同じである。それは、なかったものになり始めるとき、あったものであることをやめるからにほかならない。

6

Lana et colorem mutat et nomen: et homo et vocabulum mutat et mentem, consideranda sunt effecta, retractanda sunt efficientia.

PL 11, 1058A

羊毛は色も呼び名も変え、人は呼び名も心も変える。結果が考察されねばならず、それをもたらすものが再検討されねばならない。

7

Dicis a te datum esse, quod homo fidelis effectus est: si hoc totum tuum est, dicat et operarius artifex purpurae, quod pretiosum colorem in suis manibus habeat, et non procuret pretiosa pigmenta ex Oceano multis ignota, quibus tincta vellera, per colorem promoveantur in admirabilem dignitatem: non admixto sanguine piscis, purpuram solo tactu conficiat.

PL 11, 1058A

汝は、人が信徒とされたことは自分によって与えられたと言う。もしこれがすべて汝のものであるなら、紫を作る職人の働き手も、高価な色は自分の手の内にあると言うがよい。そして、多くの者に知られていない大洋からの高価な染料を調達しなくてもよい。その染料で染められた羊毛が、色によって驚くべき品位へと高められるというのに。魚の血を混ぜることなく、ただ触れるだけで紫を作るがよい。

8

Si igitur operarius iste per tactum solum dare colorem non potest, sic nec operarius baptismatis, ex se sine Trinitate dare aliquid potest. Tale est et hoc, unde modo certamen est.

PL 11, 1058A

それゆえ、この働き手が触れるだけでは色を与えることができないのなら、洗礼の働き手も、三位一体なしに自分から何かを与えることはできない。今争いになっているこの件も、これと同じである。

9

Nam in quo baptizarentur gentes, a Salvatore mandatum est: per quem baptizarentur, nulla exceptione, discretum est. Non dixit Apostolus: vos facite, alii non faciant: quisquis in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti baptizaverit, Apostolorum opus implevit.

PL 11, 1058B

異邦人が何において洗礼を受けるべきかは、救い主によって命じられた。誰によって洗礼を受けるべきかは、何の例外もなく定められている。〔救い主は〕使徒たちに〔底本は Apostolus。前文の a Salvatore mandatum est を受けて Apostolis と読む〕「汝らはせよ、他の者はするな」とは言わなかった。父と子と聖なる霊の名によって洗礼を授ける者は、だれであれ、使徒たちの働きを果たしたのである。

10

Denique lectum est in Evangelio, Joanne dicente: Magister, vidimus quemdam in nomine tuo expellentem daemonia, et prohibuimus eum, quia non sequitur nobiscum: sic Christus ait: nolite prohibere: qui enim non est contra vos, pro vobis est (Lucae IX, 37).

PL 11, 1058B

さらに福音書には、ヨハネがこう言ったと読まれる。「師よ、我々は汝の名によって悪霊を追い出している者を見た。彼が我々と共に従わないので、我々は彼を止めた」。するとキリストはこう言った。「止めてはならない。汝らに逆らわない者は、汝らの味方である」(ルカ9:37)〔底本の数字は37。9:49–50 の句である〕。

11

Nam et ipsis sic mandatum est, ut opus esset illorum, sanctificatio Trinitatis; nec in nomine suo tingerent; sed in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti: ergo nomen est quod sanctificat, non opus.

PL 11, 1058B

使徒たち自身にも、働きは彼らのもの、聖化は三位一体のもの〔後半の sanctificatio Trinitatis は動詞を欠く。前半の esset を補って読んだ〕となるように、そう命じられたのである。彼らは自分の名によってではなく、父と子と聖なる霊の名によって浸した。それゆえ、聖化するのは名であって、働きではない。

12

Intelligite vos, vel sero, operarios esse, non dominos: et si Ecclesia vinea est, vites sunt homines et ordinati cultores, quid in dominium patrisfamilias irruitis? quid vobis, quod Dei est, vindicatis? quid vultis vestrum esse totum, ubi nec partem habere potestis? nam propter tumorem vestrum, quo in nos intumescitis, increpat Corinthios beatissimus Paulus: in se et Apollo actus temporis nostri conformat: ne alter in alterum, inquit, intumescat (I Cor. IV, 6) .

PL 11, 1058B

諸君は、遅ればせながらでも悟れ。自分は働き手であって、主人ではないことを。もし教会が葡萄畑であるなら、葡萄の木は人々であり、叙階された者たちは耕作者であるのに、なぜ家長の支配に突入するのか。なぜ神のものを自分のものと主張するのか。部分すら持ちえない所で、なぜ全体を自分のものにしようとするのか。我々に対して膨れ上がる諸君の思い上がりのゆえに、いとも祝福されたパウロは、コリントの人々を叱責している。彼は我々の時代の行いを自分とアポロに当てはめて〔in se et Apollo actus temporis nostri conformat の読みは定かでない。一コリント4:6「これらのことを私自身とアポロに当てはめた」を踏まえると取った〕、「一方が他方に対して思い上がることのないように」と言う(一コリント4:6)。

13

Ut ostenderet, quia hoc totum sacramentum baptismatis Dei est, ut illic sibi nihil vindicet operarius, sic ait: ego quidem plantavi (I Cor. III, 6) : hoc est de pagano catechumenum feci: Apollo rigavit: hoc est, ille catechumenum baptizavit.

PL 11, 1059A

この洗礼の秘跡の全体が神のものであって、そこで働き手は自分に何も帰してはならないことを示すために、彼はこう言った。「私は確かに植えた」(一コリント3:6)。すなわち、異教徒から洗礼志願者を作った、ということである。「アポロは水を注いだ」。すなわち、彼は洗礼志願者に洗礼を授けた、ということである。

14

Sed ut cresceret quod plautatum et irrigatum est, Deus fecit. Nam et quivis hodie volens vineam suam pastinare, operarium placita mercede conducit; qui curvato dorso et desudatis lateribus, sinus terrae faciat, ubi deponat electa plantaria, et aquam calcatis scrobibus superducat: scrobem fodere et plantaria ponere potest; aquam inducere potest; imperare, ut teneat non potest: est enim hoc solius Dei, de medullis palmitum producere radices coalescentes in terram, et gemmantes oculos, incrementa frondium provocare.

PL 11, 1059A

しかし、植えられ、水を注がれたもの〔底本は plautatum。plantatum と読む〕を成長させたのは、神である。今日でも、自分の葡萄畑を耕し直そうとする者はだれでも、合意した賃金で働き手を雇う。その者は背を曲げ、脇腹から汗を流して、地に窪みを作り、選ばれた苗を置き、踏み固めた溝に水を注ぎ入れる。溝を掘ることも、苗を置くことも、水を引くこともできる。しかし根づくよう命じることはできない。若枝の髄から地へと根を伸ばして結び合わせ、芽を出し、葉の成長を促すのは、神だけに属することだからである。

15

Denique beatus Apostolus Paulus, ut vestram praesumptionem tumoremque compesceret, ne se aestimet operarius baptismatis, aut habere dominium, aut de tanto isto munere particulam sibi aliquam vindicare; indicans, quia totum Dei est, sic ait: neque qui plantat, neque qui rigat, est aliquid; sed solus Deus, qui ad incrementa perducit (I Cor. III, 7) .

PL 11, 1059B

さらに、祝福された使徒パウロは、諸君の僭越と思い上がりを抑えるために、すなわち洗礼の働き手が、自分に支配権があるとも、これほど大きな賜物のどんな小部分でも自分のものにできるとも思わないように、全体が神のものであることを示して、こう言う。「植える者も、水を注ぐ者も、何ものでもない。成長へと導く神だけがそうである」(一コリント3:7)。

16

Operarii inter alios estis intrante sole: hoc est, finito saeculo potestis in die retributionis nobiscum de mercede contendere: nolite vobis majestatis dominium vindicare.

PL 11, 1059B

諸君は、日が入るころに加わった者として、他の者たちと並ぶ働き手である〔intrante sole の意は定かでない。日の入りに雇われる意と取った〕。すなわち、世が終わったとき、報いの日に、諸君は我々とともに賃金について争うことができる。威厳の支配権を自分のものと主張してはならない。

17

Nam si ita est, vindicent sibi et ministri, qui mensae dominicae famulantur, ut pro humanitate exhibita ab invitatis gratulatio eis referatur.

PL 11, 1059B

もしそうであるなら、主の食卓に仕える給仕たちも、客人たちから、示された心遣いのゆえに感謝を自分に返されるよう、主張するがよい。

18

Christi vox est invitantis: Venite, benedicti patris mei (Matth. XXV, 34) : veniunt gentes ad gratiam; exhibet ille qui invitare dignatus est; ministerium exercet turba famulorum: non famulantibus, sed pascenti referendae sunt gratiae.

PL 11, 1059B

招くキリストの声である。「来なさい、私の父に祝福された者たちよ」(マタイ25:34)。異邦人たちが恵みへと来る。招くことをよしとした者が、供する。召使いの群れが奉仕の務めを行う。感謝は、仕える者たちにではなく、養う者に返されるべきである。

19

Vos cum ministri sitis, inverecunde totum vobis convivii dominium vindicatis; cum se et caeteros beatissimus Paulus famulos cum humilitate fateatur: ne quis putaret, in solis Apostolis aut Episcopis, spem suam esse ponendam, sic ait: quid est enim Paulus, vel quid Apollo? utique ministri ejus, in quem credidistis (I Cor. III, 4) : est ergo in universis servientibus non dominium, sed ministerium.

PL 11, 1059C

諸君は、給仕でありながら、恥知らずにも宴の支配のすべてを自分のものと主張している。いとも祝福されたパウロは、自分と他の人々を謙遜して僕と告白しているのに。だれも、使徒たちや司教たちだけに自分の望みを置くべきだと考えないように、彼はこう言っている。「パウロとは何者か、アポロとは何者か。汝らが信じた者の奉仕者にほかならない」(一コリント3:4)〔引照は底本のまま。この句は一コリント3:5 にあたる〕。それゆえ、仕えるすべての者のうちにあるのは、支配ではなく、奉仕である。

20

Vides ergo jam, frater Parmeniane, ex tribus speciebus supra memoratis, illam primo tripartitam esse immotam, invictam et immutabilem: operantis vero temporariam esse personam.

PL 11, 1060A

それゆえ、パルメニアヌス兄弟よ、汝はもう見て取るであろう。先に述べた三つの種のうち、第一の、三つに分かれたもの〔三位一体を指すと取った〕は、動かされず、打ち負かされず、変わることがなく、働く者の人格は一時的なものであることを。

Liber V, Caput VIII

第V巻 第VIII章PL 11, 1060A
1

De fide suscipientis baptismum. --Restat jam de credentis merito aliquid dicere: cujus est fides, quam Filius Dei et sanctitati suae anteposuit et majestati; non enim potestis sanctiores esse, quam Christus est: ad quem cum mulier illa veniret, cujus filia erat mortua, et rogaret, ut suscitaretur; nihil promisit de virtute sua; sed post fidem interrogat alienam, ut si mulier crederet, pro matris credulitate, filia surgeret; si non crederet, virtus Filii Dei feriata cessaret.

PL 11, 1060A

洗礼を受ける者の信仰について。――今や、信じる者の功徳について何かを言うことが残っている。その信仰を、神の子は自らの聖性と威厳よりも先に置いた。諸君はキリストより聖なる者になることはできないからである。あの女が、娘が死んでいたのでキリストのもとに来て、娘を甦らせてくれるよう願ったとき、彼は自らの力については何も約束せず、そのうえで他人の信仰を問うた。女が信じるなら、母の信じる心のゆえに娘は起き上がり、信じないなら、神の子の力は休んだまま働かないであろうというのである。

2

Interrogatur mulier, respondit se credere fieri posse quod rogabat. Jubetur ire, redit ad domum mulier, invenit puellam vivam, quam dimiserat mortuam.

PL 11, 1060B

女は問われ、自分の願うことが成りうると信じていると答えた。行けと命じられ、女は家に帰って、死んだまま残してきた娘が生きているのを見いだした。

3

Non ruit in oscula, non properat in amplexus; sed redit, ut Salvatori gratias ageret: et ut ostenderet Filius Dei, se vacasse, fidem tantummodo operatam esse: vade, inquit, mulier, in pace, fides tua te salvavit (Luc. VIII, 48) .

PL 11, 1060B

彼女は接吻に走らず、抱擁を急がず、救い主に感謝するために引き返した。神の子は、自分は何もせず、ただ信仰だけが働いたことを示すために言った、「行け、女よ、平安のうちに。汝の信仰が汝を救った」(ルカ8:48)。

4

Ubi est quod dicis, dantis est, non accipientis? Quid vobis videtur et Centurionis fides? cujus puer cum male haberet, Salvatorem petiit ut ab eo mortem repelleret.

PL 11, 1060B

「それは授ける者のもので、受ける者のものではない」と汝が言うことは、どこにあるのか。百人隊長の信仰を諸君はどう考えるか。彼の下僕が重い病にあったとき、彼は救い主に、その下僕から死を追い払ってくれるよう願った。

5

Jam Christus pereuntem veniebat ad puerum; sic eum Centurio tenuit, ut indignitatem tecti sui confessus, quod Filius Dei totus non deberet intrare, sed suam virtutem mittere, qua puer, fugata morte, reviviscere potuisset.

PL 11, 1060C

すでにキリストは、死にかけた下僕のもとへ向かっていた。百人隊長は、こうして彼を引きとめた。自分の屋根の不相応を告白し、神の子がそのまま入る必要はなく、ただ自らの力を送ってくれればよい、それによって下僕は死を追い払われて生き返りうる、と。

6

Non fortitudo Centurionis, non sapientia laudata est, sed fides: et curatus est puer in illa hora (Matth. VIII, 13) . Certe dantis est, non accipientis. Multa sunt hujusmodi in Evangelio de fide perfecta, sed vel tria complenda sunt fidei testimonia.

PL 11, 1060C

百人隊長の勇気が称えられたのでも、知恵が称えられたのでもなく、称えられたのは信仰であった。「下僕はその時に癒やされた」(マタイ8:13)。たしかにそれは授ける者のものであって、受ける者のものではない〔パルメニアヌスの言い分を皮肉に繰り返している〕。福音書には完全な信仰についてこのような例が多くあるが、せめて三つは信仰の証しを挙げきらねばならない。

7

Quid vobis videtur et illa mulier, quae de secreto causae foeminarum, cum per annos duodecim laboraret, et omnem substantiam suam in medicos erogasset: cum videret a Filio Dei tantas celebrari virtutes, processit in turbam, videt medicum, videt et populum: cogebat illam dolor, ut medicinam peteret: pudor impediebat, ne causam suam coram masculis indicaret.

PL 11, 1061A

あの女についてはどう考えるか。彼女は女に固有の秘めた病のために十二年間苦しみ、全財産を医者たちに費やしていた。神の子によってこれほど多くの力ある業が行われていると見て、群衆の中へ進み出た。医者〔キリストを指す〕を見、また民を見た。痛みは彼女に治療を求めるよう迫り、恥は男たちの前で自分の病を明かすことを妨げた。

8

Invenit consilium tacita fides: mittam, inquit, manum meam, et tangam fimbriam vestimenti hujus, et sana fiam (Matth. IX, 21; Luc. VIII, 43) . Nemine vidente inter turbas, manum misit, tetigit, et sanata est; nec ausa est indicare, quod ausa non fuerat petere.

PL 11, 1061A

黙した信仰が、一つの策を見いだした。「わが手を伸ばして、この衣の房に触れよう。そうすれば私は癒やされる」と彼女は言う(マタイ9:21;ルカ8:43)。群衆の中でだれにも見られず、彼女は手を伸ばして触れ、癒やされた。求めることをあえてしなかったことを、明かすこともあえてしなかった。

9

Sed ne fructus fidei apud ignorantes latere videretur; sic Salvator ait: quis me tetigit? Mirati sunt discipuli ejus, dicentes: turbae te comprimunt; tu dicis, quis me tetigit? et Christus: quis me, inquam, tetigit? sensi a me exisse virtutem (Ibid. 45) .

PL 11, 1061B

しかし、信仰の実りが、知らぬ者たちのあいだに隠れたままになると見えぬように、救い主はこう言う、「だれがわたしに触れたか」。弟子たちは驚いて言った、「群衆が汝に押し迫っているのに、汝は『だれがわたしに触れたか』と言うのか」。するとキリストは、「だれがわたしに触れたのか、とわたしは言っている。わたしから力が出ていったのを感じた」(ルカ8:45)。

10

Sic mulier confessa est, se tetigisse, et sanam esse. Jamdudum pro filia mater petiit, pro puero Centurio postulavit: hoc loco nec mulier petiit, nec Christus promisit; sed fides quantum praesumpsit, exegit: certe dantis est, non accipientis.

PL 11, 1061B

こうして女は、自分が触れたこと、そして癒やされたことを告白した。さきほどは娘のために母が願い、下僕のために百人隊長が願った。この場面では、女は願わず、キリストも約束しなかった。しかし信仰は、思い描いただけのものを求め取った。たしかにそれは授ける者のものであって、受ける者のものではない。

Liber V, Caput IX

第V巻 第IX章PL 11, 1061B
1

Comparatio Naaman Syri intempestive a Parmeniano allata. --Nam quod ad amplificandos tractatus tuos, frater Parmeniane, Naaman Syrum, quasi immaturam quamdam durissimorum nascentium vulnerum massam, diu describere voluisti, quid hoc ad praesentem pertinet causam?

PL 11, 1061B

パルメニアヌスが時機を外して持ち出したシリア人ナアマンとの比較。――というのも、パルメニアヌス兄弟よ、汝は自分の論考を膨らませるために、シリア人ナアマンを、生まれつつあるきわめて硬い傷のいわば未熟な塊として、長々と描写しようとしたが、これが目下の論題にどうかかわるのか。

2

Bene hoc diceres, et longa oratione recte uti potuisses: si invenires aliquem catechumenum scabrosissimis moribus, qui gereret durissimam mentem; qui lenissimam gratiam aquae salutaris accipere dectrectaret.

PL 11, 1061C

もし汝が、きわめて粗野な素行の洗礼志願者、きわめて硬い心を持ち、救いをもたらす水のきわめて穏やかな恩寵を受けることを拒む〔底本は dectrectaret。detrectaret と読む〕者を見いだしたのであれば、それを語るのは良く、長い弁論を適切に用いえたであろう。

3

Bene hominis innovationem verbis a te dictis ostenderes: bene veternosam naturalem duritiam, in infantilem carnem immutari ac molliri posse monstrares.

PL 11, 1062A

汝の述べた言葉によって、人の刷新をよく示せたであろうし、古びて硬くなった生来の硬さが、幼子の肉へと変えられ柔らかくされうることを、よく示せたであろう。

4

In hoc vero negotio, quod inter partes tempore praesenti tractatur, ut quid a te talis commemorata est lectio? in qua non legitur aliquis illum leprosum Syrum ante dictum vel jussione Helisaei lavisse, ut merito denuo melius lavaretur (IV Reg. V) .

PL 11, 1062A

だが、今、両派のあいだで論じられているこの件において、なぜ汝はそのような朗読箇所を持ち出したのか。そこには、誰かが先に述べたシリア人の癩病人を、エリシャの命令によってであれ洗い、そのためにあらためてより良く洗われるのがふさわしかった、とは読まれない(列王記四5)。

5

Quod et si fieret, nec sic vobis occurreret, quod recte imitari possetis. Non enim legitur ille prius lavisse in fluminibus Syriae, aut ab aliquo lotus esse, et nihil profecisse.

PL 11, 1062A

そうなったとしても、諸君が正しく模倣しうるものは、それでも出てこないであろう。彼が先にシリアの川で洗い、あるいは誰かに洗われ、しかも何の益もなかった、とは読まれないからである。

6

Nam et si hoc legeretur non ad Helisaei laudem, (qui non lavit, sed consilium dedit,) sed ad Jordanis gloriam pertineret, ille homini in eo flumine primitivam gratiam provenisse, in quo postea sub Joanne per confessionem in poenitentiam populorum peccata fuerant moritura.

PL 11, 1062B

実際、もしそのことが読まれたとしても、それはエリシャの称賛にではなく(彼は洗わず、助言を与えただけである)、ヨルダンの栄光にかかわる。すなわちその人に、その川において最初の恩寵が与えられたということである。その川でのちにヨハネのもとで、告白によって民の罪が、悔い改めへと死ぬことになった。

Liber V, Caput X

第V巻 第X章PL 11, 1062B
1

Parabola nuptiarum a Parmeniano perperam allegata. --Postremo, qualis est illa pars tractatus tui, de coelestibus nuptiis, ubi spem amputans futurorum, totum in praesenti tempore posuisti dicendo, a societate vestra projectum esse eum, qui janitores et ministros fefellerit vestros, ut a communione fidelium foras cum injuria mitteretur.

PL 11, 1062B

婚宴のたとえは、パルメニアヌスによって誤って引かれた。――最後に、天の婚礼について汝が述べた論考のあの部分は、いったいどういうものか。そこで汝は、未来への希望を断ち切り、すべてを現在の時に置いて、こう言った。諸君の門衛たちと奉仕者たちを欺いた者は、諸君の交わりから投げ出され、侮辱を受けて信徒の交わりから外へ送り出される、と。

2

Si ita est, nihil est quod speret fides; nihil quod resurrectio repraesentet; nihil quod in coelis amplius exspectetur; nihil quod Rex ille coelestis et paterfamilias Deus in suo convivio agnoscat, cum praesentia multorum gaudeat, et de aliquorum absentia contristetur.

PL 11, 1062B

もしそうであるなら、信仰が望むものは何もなく、復活が示すものは何もなく、天においてこれ以上待ち望まれるものも何もない。あの天の王であり家の主である神が、自らの宴席で見いだすものも何もない。多くの者がそこにいることを喜び、幾人かの不在を悲しむはずであるのに。

3

Et multos dicat vocatos, paucos vero electos; nihil erit, quod irascatur vestem nuptialem non habenti, cum Filius Dei ipse Christus sit sponsus (Matth. XXII) : et vestis et tunica natans in aqua, quae multos vestiat et infinitos exspectet, nec vestiendo deficiat.

PL 11, 1063A

また、神が多くの者が招かれ、選ばれる者は少ないと言うとしても、婚礼の衣を着ていない者に怒るべきことは何もないことになる。神の子キリスト自身が花婿であり(マタイ22)、また衣、すなわち水に浮かぶ長衣であって、多くの者に着せ、数知れぬ者を待ち、着せても尽きることがないのであるから。

4

Sed ne quis dicat, temere a me Filium Dei vestem esse dictum, legat Apostolum dicentem: quotquot in nomine Christi baptizati estis, Christum induistis (Galat. III, 27) .

PL 11, 1063A

しかし、私が神の子を衣と呼んだのは軽率だと言う者がないように、使徒の言葉を読むがよい。「キリストの名によって洗礼を受けた者は皆、キリストを着たのである」(ガラテヤ3:27)。

5

O tunica semper una et immutabilis! quae decenter vestiat et omnes aetates et formas, nec in infantibus rugatur, nec in juvenibus tenditur, nec in foeminis immutatur.

PL 11, 1063A

ああ、常に一つで不変の長衣よ。あらゆる年齢とあらゆる体つきにふさわしく着せ、幼子には皺が寄らず、若者には張りつめず、女には形が変わることもない。

6

Aderit profecto ille dies, ut coelestes nuptiae incipiant celebrari: illic qui baptisma singulare servaverint, securi discumbent.

PL 11, 1063A

必ずやあの日が来て、天の婚礼が祝われ始める。そこでは、ただ一度の洗礼を守った者たちが、安らかに席に着くであろう。

7

Nam quicumque a vobis se rebaptizari consenserit, hujusmodi homini non denegatur resurrectio, quia credidit in resurrectionem carnis; resurget quidem, sed nudus.

PL 11, 1063B

諸君のもとで再洗礼を受けることに同意した者はだれでも、そのような人にも復活は拒まれない。肉の復活を信じたからである。確かに甦る。だが裸で。

8

Sed quia nuptiali veste a vobis se expoliari permisit, hanc patrisfamilias auditurus est vocem: Amice, hoc est dicere, agnosco te; aliquando renuntiaveras Diabolo, et ad me conversus fueras; et dederam tibi vestem nuptialem: ut quid sic venisti non habens quod tibi dedi? hoc est dicere: quare non habes quod tibi dedi?

PL 11, 1063B

しかし、諸君によって婚礼の衣をはぎ取られることを許したのであるから、彼は家の主のこの声を聞くことになる。「友よ」。これは「お前を知っている」と言うことである。「かつてお前は悪魔を捨て、わたしに立ち帰った。わたしはお前に婚礼の衣を与えた。それなのに、なぜわたしが与えたものを持たずに、このようにして来たのか」。すなわち、なぜわたしがお前に与えたものを持っていないのか、と言うことである。

9

Nemo enim potest irasci non habenti rem, quae data non sit. Vestem nuptialem inter istos acceperas, et solus non habes? quare nudus et lugubris venisti? quis tibi detraxit spolia? quas fraudulentas adisti fauces? quos incurristi latrones? Quotquot tales venturi sunt, locum in illo convivio non habebunt.

PL 11, 1064A

与えられていない物を持たない者に対しては、だれも怒ることはできないからである。婚礼の衣を、お前はこの者たちのもとで受けていたのに、お前だけが持っていないのか。なぜ裸で、嘆きに沈んで来たのか。だれがお前から衣をはぎ取ったのか。いかなる欺きの隘路に入り込んだのか。いかなる盗賊に出くわしたのか。このような者は皆、あの宴席に席を持たないであろう。

Liber V, Caput XI

第V巻 第XI章PL 11, 1064A
1

Cum mortuos infantes rebaptizare non possint Donatistae, cur viventes rebaptizant? --Et ut vel sero compendium faciam, credo etiam hoc sufficere; etsi tot probationes minime diceremus: vobis absentibus, verbo tenus baptizati sunt mille: ex his sorte sua defuncti sunt centum.

PL 11, 1064A

ドナトゥス派の人々は死んだ幼児を再洗礼できないのに、なぜ生きている者を再洗礼するのか。――遅まきながら手短にまとめるために、これだけでも十分だと思う。たとえ我々がこれほど多くの証拠を挙げなかったとしても、である。仮に、諸君のいない所で千人が洗礼を受け、そのうち百人がそれぞれの定めによって死んだとしよう〔verbo tenus は「言葉の上で」、すなわち仮の話としての意と取った〕。

2

Abstinete paulisper ab hoc scelere manus. Sanctitas, ut dicitis, vestra, primo resuscitet sepultos; emendet, si potest, mortuos; et sic revertatur ad vivos.

PL 11, 1064B

この罪から、しばらく手を引け。諸君の言う、諸君の聖性とやらが、まず葬られた者たちを甦らせるがよい。できるなら死者を正し、そうしてから生きている者のところへ戻るがよい。

3

Si mortuos suscitare non potestis, ut quid viventibus conamini manus inferre? nisi ut compleatur quod per Ezechielem Prophetam locutus est Deus, dicens: ut occiderent animas, quas non oportuit mori (Ezech. XIII, 19) .

PL 11, 1064B

死者を甦らせることができないのなら、なぜ生きている者に手をかけようとするのか。それは、神が預言者エゼキエルを通して語ったこと、すなわち「死ぬべきでない魂を殺すため」(エゼキエル13:19)が成就するためでなければ何であろうか。

Liber VI, Caput I

第VI巻 第I章PL 11, 1068B
1

Impie ac stulte Donatistas altaria fregisse vel rasisse. --Ut mihi videtur, liquido demonstratum est, in divinis sacramentis quid nefarie feceritis. Jam illa ostendenda sunt, quae crudeliter ac stulte vos fecisse, negare minime poteritis.

PL 11, 1068B

ドナトゥス派は不敬にも愚かにも祭壇を砕き、あるいは削り取った。――私の見るところ、神の秘跡において諸君が何を不法に行ったかは、明らかに示された。今度は、諸君が残酷に、かつ愚かに行ったと、断じて否定できないことを示さねばならない。

2

Quid enim tam sacrilegum, quam altaria Dei (in quibus et vos aliquando obtulistis) frangere, radere, removere? in quibus et vota populi, et membra Christi portata sunt: quo Deus omnipotens invocatus sit: quo postulatus descenderit Spiritus sanctus: unde a multis et pignus salutis aeternae, et tutela fidei, et spes resurrectionis accepta est.

PL 11, 1068B

神の祭壇(諸君もかつてそこで献げ物をした)を砕き、削り、取り除くことほど、瀆聖的なことがあろうか。そこには民の願いとキリストの肢体が運ばれ、そこで全能の神が呼び求められ、そこで求められて聖なる霊が降り、そこから多くの者が、永遠の救いの保証と、信仰の守りと、復活の希望を受けたのである。

3

Altaria, inquam, quibus fraternitatis munera non jussit Salvator imponi, nisi quae essent de pace condita: Depone, inquit, munus tuum ante altare, et redi prius, concorda cum fratre tuo, ut possit pro te sacerdos offerre (Matth. V, 24) .

PL 11, 1068B

私が言うのは、救い主が、平和によって整えられたもの以外には兄弟たちの献げ物を置くことを命じなかった祭壇である。彼は言う。「汝の献げ物を祭壇の前に置き、まず戻って、汝の兄弟と和解せよ。祭司が汝のために献げることができるように」(マタイ5:24)。

4

Quid est enim altare, nisi sedes et corporis et sanguinis Christi? haec omnia furor vester aut rasit, aut fregit, aut removit. Hoc igitur inexpiabile nefas, si de aliqua ratione descendit, uno modo fieri debuit.

PL 11, 1068B

祭壇とは、キリストの体と血の座でなくて何であろうか。諸君の怒り狂いは、そのすべてを削り、砕き、取り除いた。この償いえない不法は、もし何らかの理由に由来するのだとしても、一つの仕方でなされるべきであった。

5

Sed, ut aestimo, alio loco copia lignorum frangi jussit, aliis vero ut altaria raderent, lignorum inopia imperavit; ut autem alii removerent, ex parte verecundia persuasit: ubique tamen nefas est, dum tantae rei manus sacrilegas et impias intulistis.

PL 11, 1068B

だが、私の考えでは、ある場所では木材の豊富さが砕くことを命じ、別の場所では木材の乏しさが祭壇を削ることを命じた。また別の者たちが取り除いたのは、一部には羞恥が説いたからである。いずれにせよ、これほどの事柄に、諸君が瀆聖と不敬の手を加えたかぎり、不法はあらゆる所にある。

6

Quid perditorum conductam referam multitudinem, et vinum in mercedem sceleris datum? quod ut immundo ore sacrilegis haustibus biberetur, calida de fragmentis altarium facta est.

PL 11, 1068B

雇われた破滅した者たちの群れや、悪事の報酬として与えられた酒を、私がどうして語ろうか。穢れた口で瀆聖の杯を飲み干すために、祭壇の破片で熱い飲み物がつくられたのである〔木の祭壇の破片を薪にして酒を温めたことを言う〕。

7

Si livoris judicio nos vobis sordidi videbamur, quid vobis fecerat Deus, qui illic invocari consueverat? quid vos offenderat Christus, cujus illic per certa momenta corpus et sanguis habitabant? quid offendistis etiam vos ipsi, ut illa altaria frangeretis, in quibus ante nos per longa temporum spatia, sancte (ut arbitramini) obtulistis?

PL 11, 1068B

妬みの判断で、我々が諸君に汚れて見えていたのだとしても、そこで呼び求められるのが常だった神が、諸君に何をしたというのか。キリストが諸君に何の害を与えたというのか。その体と血が、定められた時にそこに宿っていたのである。諸君自身もまた何の過ちを犯したというので、我々より前に長い年月のあいだ、諸君が(諸君の考えでは)聖なる仕方で献げ物をした、あの祭壇を砕いたのか。

8

Dum impie persequimini manus nostras illic ubi corpus Christi habitabat, feristis et vestras. Hoc modo Judaeos estis imitati: illi injecerunt manus Christo in cruce: a vobis percussus est in altari.

PL 11, 1068B

キリストの体が宿っていたその場所で、不敬にも我々の手を追い立てながら、諸君は自分たちの手をも打った。この点で、諸君はユダヤ人を真似た。彼らは十字架の上のキリストに手をかけ、諸君からは祭壇の上で打たれたのである。

9

Si Catholicos illic insectari voluistis, vel vestris illic antiquis oblationibus parceretis: ibi modo superbus inventus es, ubi jamdudum humilis offerebas: ibi libenter peccas, ubi pro multorum peccatis orare consueveras.

PL 11, 1068B

そこで公同の者たちを追い回そうとしたのなら、せめて諸君のそこでの古い献げ物は惜しむべきであった。汝は、昔へりくだって献げ物をしたその場所で、今は高ぶる者と見いだされた。多くの者の罪のために祈るのが常だったその場所で、進んで罪を犯す。

10

Hoc faciendo in numerum sacrilegorum sacerdotum libenter intrastis, sociati sceleribus profanorum, de quibus apud Dominum Elias Propheta querelam deponit: his enim locutus est verbis, quibus et vos inter alios ab ipso accusari meruistis: Domine (inquit), altaria tua confregerunt (III Reg. XI, 10) .

PL 11, 1068B

こうすることで諸君は、進んで瀆聖的な祭司たちの数に入り、瀆聖の者たちの悪事に連なった。預言者エリヤは、彼らについて主に訴えを述べている。その言葉で、諸君も他の者たちとともに彼から告発されるにふさわしいとされた。「主よ」と彼は言う、「彼らは汝の祭壇を砕いた」(列王記三11:10)〔ミーニュの引照は XI。エリヤのこの訴えは列王記三19:10 にある〕。

11

Dum dicit tua, indicat quia res est Dei, ubi Deo aliquid a quocumque oblatum est. Sufficeret insaniae vestrae, quod membra laniastis Ecclesiae; quod Dei populos jamdudum in unitate positos, vestris seductionibus divisistis.

PL 11, 1068B

「汝の」と言うことで、誰によってであれ神に何かが献げられた所は神のものであることを示している。諸君の狂気には、教会の肢体を引き裂いたことで、すでに十分であったはずだ。とうの昔に一致のうちに置かれていた神の民を、諸君の惑わしで分けたことで。

12

Inter haec omnia vel altaribus parceretis. Cur vota et desideria hominum cum ipsis altaribus confregistis? illinc enim ad aures Dei ascendere populi solebat oratio: cur concidistis precibus viam? et ne ad Deum supplicatio de more solito ascensum haberet, impia manu quodammodo scalam subducere laborastis? et tamen cum omnium vestrum una sit conjuratio, in hoc titulo simili errore dissimiliter deliquistis.

PL 11, 1068B

これらすべての中でも、せめて祭壇は惜しむべきであった。なぜ、人々の願いと望みを、祭壇もろとも砕いたのか。そこからこそ、民の祈りが神の耳へ昇るのが常であった。なぜ祈りの道を断ち切ったのか。嘆願が常のとおり神へ昇ることがないように、不敬の手でいわば梯子を取り去ろうと骨折ったのか。しかも諸君全員の共謀は一つであったのに、この点では、同じ誤りでありながら異なる仕方で罪を犯した。

13

Si suffecerat removere, non licuit frangere: si oportuit frangere, rasisse peccatum est: si enim non licuit, sicut inter vos placuit, recte videtur fregisse, qui fregit. Jam reus est, qui majorem partem radendo servavit.

PL 11, 1068B

取り除くだけで足りたのなら、砕くことは許されなかった。砕くべきであったのなら、削ったことは罪である。というのは、諸君の間で決まったとおり、もし〔祭壇を残すことが〕許されなかったのなら、砕いた者のほうが正しく砕いたと見えるからである〔non licuit の主語は定かでない。祭壇をそのまま残すことが許されなかったのなら、と取った〕。そうなると、削ることで大部分を残した者はもはや有罪である。

14

Quae est ista nova et stulta sapientia, novitatem quaerere in visceribus vetustatis ? et remota quasi quadam corporis cute, in latente corpore cutem quasi alteram quaerere.

PL 11, 1068B

古さの内臓に新しさを求めるとは、何という新奇で愚かな知恵か。体のいわば皮を剥いで、隠れた体の中に、いわば別の皮を探すとは。

15

Donum , quod ad se pertinet et in se totum est, quod unum est, inde cum aliquid fuerit ablatum, minui potest, non potest immutari. Rasisti equidem quod tibi visum est: sed adhuc ibi est quod odisti.

PL 11, 1068B

賜物〔底本は Donum。翻刻ではこの後の脚注・注の印が落ちて空白が残っているだけで、本文の乱れではない。ミーニュの注 (27) は、一つで分かちえない祭壇の聖別を指すとする。他の写本・刊本は donec〕は、それ自体に属し、それ自体において全体であり、一つであるが、そこから何かが取り去られたなら、減ることはあっても、変えられることはあり得ない。汝は確かに、自分に良いと見えたものを削った。だが、汝が憎んだものは、なおそこにある。

16

Quid, quod si sic conjurastis, ut quae a nobis in nomine Dei in ipso ministerio tacta sunt, immunda viderentur? quis fidelium nescit, in peragendis mysteriis ipsa ligna linteamine cooperiri?

PL 11, 1068B

我々によって神の名において、奉仕のさなかに触れられたものが汚れて見えるように、諸君がそう共謀したのだとしたら、どうか。奥義を行うとき、木そのものが亜麻布で覆われることを、信徒のうち誰が知らないだろうか。

17

Inter ipsa sacramenta velamen potuit tangi, non lignum; aut si tactu possunt penetrari velamina, ergo penetrantur et ligna; si penetrari possunt ligna, penetratur et terra; si a vobis lignum raditur, et terra quae subter est fodiatur, altam facite scrobem, dum pro vestro arbitrio quaeritis puritatem.

PL 11, 1068B

秘跡のさなかに触れられ得たのは覆いであって、木ではない。もし触れることで覆いに〔汚れが〕染み通るのなら、木にも染み通る。木に染み通るのなら、土にも染み通る。諸君によって木が削られるのなら、その下の土も掘るがよい。諸君の判断で清さを求めるのなら、深い穴を作れ。

18

Sed observate, ne veniatis ad inferos, et illic inveniatis Core, Dathan et Abiron schismaticos, magistros scilicet vestros (Num. XV) .

PL 11, 1068B

だが気をつけよ。冥界に行き着いて、そこで分派の者コラ、ダタン、アビラムに出会うことのないように。すなわち諸君の師たちである(民数記15)〔底本の章番号は15。この三人の記事は民数記16章にある〕。

19

Ergo et fregisse vos et rasisse constat altaria; quid est, quod in hac re subinde vester quasi languere visus est furor? videmus enim vos postea mutasse consilium, et altaria a vobis jam non frangi, nec radi, sed tantummodo removeri.

PL 11, 1068B

こうして、諸君が祭壇を砕き、また削ったことは明らかである。この件で、諸君の怒り狂いがしだいに衰えたように見えたのはなぜか。我々の見るところ、諸君は後に考えを改め、祭壇はもう砕かれず、削られもせず、ただ取り除かれるだけになった。

20

Si hoc sufficiebat, illa quae prius a vobis facta sunt et vos indicatis, quia fieri minime debuerunt.

PL 11, 1068B

もしこれで足りていたのなら、先に諸君がしたことは断じてなされるべきではなかったと、諸君自身が示している。

Liber VI, Caput II

第VI巻 第II章PL 11, 1068B
1

Donatistas sacrilege calices fregisse et vendidisse. --Hoc tamen immane facinus a vobis geminatum est, dum fregistis etiam calices, Christi sanguinis portatores: quorum species revocastis in massas, merces nefariis nundinis procurantes, ad quam mercem nec emptores eligere voluistis: avari, dum venditis; sacrilegi, dum inconsiderate vendidistis.

PL 11, 1068B

ドナトゥス派が神聖を汚して杯を砕き、売ったこと。――それでも、この途方もない凶行は、諸君によって二重にされた。諸君は、キリストの血を運ぶ器である杯をさえ砕いたからである。その形を諸君は塊に戻し、不敬な市のために売り物を調えて、その売り物のために買い手を選ぼうともしなかった。売るときは貪欲な者であり、考えなしに売ったときは神聖を汚す者である。

2

Passi estis etiam comburi manus vestras, quibus ante nos eosdem calices tractabatis. Eam rem cum passim vendi jussistis, emerunt forsitan in usus suos sordidae mulieres, emerunt pagani, facturi vasa, in quibus incenderent Idolis suis.

PL 11, 1069A

諸君はさらに、かつて我々の前で〔ante nos は「我々の前で」と取った。「我々より先に」とも読める〕同じ杯を扱っていた自分の手が焼かれることさえ甘受した。その品を諸君があちこちで売るよう命じたとき、汚れた女たちが自分の用のために買ったかもしれず、異教徒たちが、自分たちの偶像に焚くための器を作ろうとして買ったかもしれない。

3

O scelus nefarium! o facinus inauditum! auferre Deo quod Idolis praestes; subducere Christo, quod proficiat sacrilegio.

PL 11, 1069A

ああ、不敬な罪よ。ああ、前代未聞の凶行よ。偶像に与えるものを神から奪い、神聖冒瀆に役立つものをキリストから取り去るとは。

Liber VI, Caput III

第VI巻 第III章PL 11, 1069A
1

Retunditur excusatio Donatistarum, quod polluta fuerint altaria et vasa sacra a Catholicis. --Sed video hoc vos loco invidiam nobis falso conflantes, ad Aggaeum Prophetam velle confugere, ubi scriptum est: Quae tetigerit pollutus, polluta sunt (Agg. II, 14) .

PL 11, 1069A

祭壇と聖なる器が公同の者たちによって汚されたというドナトゥス派の弁明が、退けられる。――しかし私は、諸君がこの箇所で、我々に偽って憎悪をかき立てながら、預言者ハガイに逃れようとしているのを見る。そこにはこう書かれている。「汚れた者が触れたものは汚れる」(ハガイ2:14)。

2

Livore interveniente facile est iratis jactare convicium; sed semper dum intenditur crimen, necessaria est manifesta probatio. Quis enim nostrum intravit templa? quis vidit sacra sacrilega?

PL 11, 1069A

憎しみが介在すれば、怒った者たちが非難を投げつけるのはたやすい。だが罪が問われる以上、つねに明白な証明が必要である。我々のうちのだれが神殿に入ったか。だれが瀆聖の祭儀を見たか。

3

Pollui homines possunt fumis, nidoribus, sacrilegiis, sacrificiis, sanguine: sed in hac causa quis ingressus est templum? quis incendit Idolis? quis immundis nidoribus maculatus est? quis sanguinem vel pecudis immundae vel hominis fundi aspexit? quem probatis ad aliquod facinus commodasse consilium? in societate alicujus sceleris vel unum Episcopum convincite, si potestis.

PL 11, 1069B

人は、煙、臭気、瀆聖、生贄、血によって汚されうる。しかしこの件で、だれが神殿に入ったか。だれが偶像のために香を焚いたか。だれが汚れた臭気に染められたか。だれが、汚れた家畜の、あるいは人間の血が流されるのを見たか。何らかの凶行に助言を貸したと、諸君はだれについて証明するのか。何らかの悪事の共謀に加わったとして、司教をひとりでも有罪とせよ、できるものなら。

4

De nescio quo Primate suspicamini, qui eodem tempore ambulasse dicebatur. Suspicio non est idoneum crimen. Quis eum accusavit? quis eum convicit? ubi vel erubuit, vel confusus est? servate vobis suspiciones vestras.

PL 11, 1069B

諸君は、同じ時に出歩いていたと言われた〔ambulasse の意は定かでない。迫害の時に神殿へ出向いたことを言うらしい〕、何とかいう首座の者について疑っている。疑いは、罪状としてふさわしくない。だれが彼を告発したか。だれが彼を有罪としたか。どこで彼は赤面し、あるいはうろたえたか。自分たちの疑いは、自分たちの中にしまっておけ。

5

Igitur, sicut supra diximus, in hac causa quidquid aspere fieri potuit, dum illa res in origine revocatur, ad Principes vestros pertinere monstravimus; unde est quod Catholicos quasi pollutos appellas? an quia voluntatem et jussionem Dei secuti sumus, amando pacem, communicando toto orbi terrarum, sociati Orientalibus: ubi secundum hominem suum natus est Christus; ubi ejus sancta sunt impressa vestigia; ubi ambulaverunt adorandi pedes; ubi ab ipso Filio Dei factae sunt tot et tantae virtutes; ubi eum sunt tot apostoli comitati; ubi est septiformis Ecclesia, a qua vos concisos esse, non solum non doletis, sed quodammodo gratulamini.

PL 11, 1070A

さて、先に述べたとおり、この件で、あの事が根源に立ち返らされる際に苛烈に行われえたことは何であれ、諸君の首領たちに帰すべきことを、我々は示した。それなのに、なぜ汝は公同の者たちを汚れた者であるかのように呼ぶのか。それとも、我々が神の意志と命令に従い、平和を愛し、全世界と交わり、東方の者たちと結ばれたからか。そこでは人としてのキリストが生まれ、そこにはキリストの聖なる足跡が刻まれ、拝すべき足が歩み、神の子自身によってかくも多く、かくも大きな力ある業がなされ、かくも多くの使徒が彼に従い、七重の教会がある。諸君はその教会から切り離されていることを、嘆かないどころか、いわば喜んでいる。

6

Quia unitatem Deo placitam amavimus , pollutos vocatis: quia Corinthiis, Galatis, Thessalonicensibus assensum accommodavimus, communionemque conjunximus, pollutos vocatis: quia furtivas vobiscum non legimus lectiones, pollutos vocatis: aut negate vos alienas lectiones legere, si potestis.

PL 11, 1070A

我々が神に喜ばれる一致を愛したから、諸君は我々を汚れた者と呼ぶ。コリント人、ガラテヤ人、テサロニケ人に同意を与え、交わりを結んだから、汚れた者と呼ぶ。諸君と共に、盗んだ朗読を読まなかったから、汚れた者と呼ぶ。あるいは、諸君が他人の朗読を読んでいることを、できるものなら否んでみよ。

7

Ut quid audetis Epistolas ad Corinthios scriptas legere, qui Corinthiis communicare noluistis? ut quid ad Galatas, ad Thessalonicenses scripta recitatis, in quorum communione non estis?

PL 11, 1070B

コリント人に宛てて書かれた書簡を、その人々との交わりを望まなかった諸君が、どうして敢えて読むのか。ガラテヤ人、テサロニケ人に宛てて書かれたものを、その交わりのうちにない諸君が、どうして朗読するのか。

8

Cum haec omnia ita esse constet, intelligite vos ab Ecclesia sancta esse concisos, et nos non esse pollutos. Ubi est ergo quod tibi putas Aggaeum prophetam posse succurrere?

PL 11, 1070B

これらすべてがこのとおりであることが明らかなのだから、諸君こそ聖なる教会から切り離されており、我々は汚れていないことを悟れ。では、預言者ハガイが汝を助けうると汝が考えるのは、どこにその理があるのか。

9

Igitur altaria et vasa supra memorata, et in manibus vestris jamdudum fuerant, et in nostris: si infamatis manus nostras, quare illic damnatis et vestras?

PL 11, 1071A

さて、上に述べた祭壇と器は、とうから諸君の手にもあり、我々の手にもあった。もし諸君が我々の手を悪く言うなら、なぜそこで諸君自身の手をも罪に定めるのか。

10

Sed dicitis lectum esse: Quod tetigerit pollutus, pollutum est: fac aliquem pollutum esse, ut possint ab eo tacta videri polluta: esto si solus sit tactus, et non interveniat invocatio nominis Dei, quae et tetigerit pollutus, polluta erunt, inquinari possunt si de Deo taceatur.

PL 11, 1071A

しかし諸君は、「汚れた者が触れたものは汚れる」と読まれると言う。だれかが汚れているとせよ、そうすればその者が触れたものが汚れたと見えうる。かりに触れることしかなく、神の名の呼び求めが介在しないとしよう。そのとき、「汚れた者が触れたものは汚れたものとなる」と言われるそのものは、神について沈黙されるなら汚されうるにすぎない〔底本は quae et tetigerit pollutus, polluta erunt, inquinari possunt si de Deo taceatur。本文が崩れているらしく、引用句が紛れ込んだものと解した〕。

11

Nam si sit invocatio nominis Dei, ipsa invocatio sanctificat et quod pollutum esse videbatur.

PL 11, 1071A

というのも、もし神の名の呼び求めがあれば、その呼び求め自身が、汚れていたと見えたものさえ聖とするからである。

12

Denique cum ducenta et quinquaginta thuribula, quae sacrilegorum et peccatorum manibus portabantur, cum eosdem peccatores absorberet terra, remanserunt de manibus eorum excussa thuribula.

PL 11, 1071A

そもそも、瀆聖の罪人たちの手に携えられていた二百五十の香炉は、大地がその罪人たちを呑み込んだとき、彼らの手から投げ出されて残った。

13

Et dum dubitaret Aaron sanctus sacerdos, quidnam de iis faceret, audivit vocem Dei dicentis: Tolle Aaron haec vasa, et fac inde laminas, et pone in angulis arcae testamenti Domini, quoniam licet illi peccaverint qui ea ferebant; tamen vasa illa sancta sunt, quia nomen meum illic invocatum est, dicit Deus (Num XVI, 37, 38): et utique plus est portare quam tangere.

PL 11, 1071A

そして聖なる祭司アロンが、それらをどうすべきか迷っていたとき、神の声が言うのを聞いた。「アロンよ、これらの器を取り、それから薄板を作り、主の契約の箱の隅々に置け。これを運んだ者たちは罪を犯したが、それでもそれらの器は聖である。そこでわたしの名が呼び求められたからである」と神は言う(民数記16:37, 38)。そして、運ぶことは触れること以上であるのは言うまでもない。

14

Ergo jam liquido apparet, ex invocatione nominis Dei posse aliquid sanctificari, etiam si peccator invocet Deum; non enim tantam vim potest habere tactus, quantam habet divini nominis invocatio: nam et vos, qui vobis de vestra sanctitate praesumitis, dicite, si tactus sanctificat aut invocatio; utique invocatio, non tactus: aut si de solo tactu praesumitis, tangite tabulam, lapidem, vestem: videamus an sancta esse possint, si de Deo taceatur.

PL 11, 1072A

それゆえ、神の名の呼び求めによって何かが聖とされうることは、すでに明らかである。罪人が神を呼び求める場合でさえ、そうである。触れることは、神の名の呼び求めがもつほどの力を持ちえないからである。さて、自分たちの聖性について自惚れている諸君こそ、言え。聖とするのは触れることか、呼び求めか。確かに呼び求めであって、触れることではない。あるいは、触れることだけで自惚れるのなら、板や石や衣に触れてみよ。神について沈黙されるなら、それらが聖でありうるか、見てみよう。

Liber VI, Caput IV

第VI巻 第IV章PL 11, 1072A
1

Virgines Deo sacratas a Donatistis immerito virginitatis ornamento spoliatas. --Jam illud quam stultum, quam vanum est, quod ad voluntatem, et quasi ad dignitatem vestram revocare voluistis, ut virgines Dei agere poenitentiam discerent: ut jamdudum professae, signa voluntatis capitibus, postea vobis jubentibus immutarent; ut mitellas alias projicerent, et alias acciperent.

PL 11, 1072A

神に献げられた童貞女たちが、ドナトゥス派によって不当に、童貞の飾りを奪われたこと。――さらに、神の童貞女たちに悔悛を行うことを学ばせるべく、諸君の意志に、いわば諸君の威信に服させようとしたことが、どれほど愚かで空しいことか。すでに久しく誓願を立てていた者たちが、頭に着けた意志のしるしを、のちに諸君の命令で取り替え、ある頭巾を投げ捨てて別の頭巾を受け取るようにさせたのである。

2

Primo dicite nobis, ubi vobis de mitellis aliquid mandatum est? virginitas enim voluntatis res est, non necessitatis.

PL 11, 1072B

まず我々に言え、頭巾について諸君にどこで何が命じられたのか。童貞とは意志の事柄であって、強制の事柄ではない。

3

Denique stabularius ille Paulus apostolus, cui confossus peccatorum vulneribus populus commendatus est, duos denarios, quos erogasset, acceperat (Luc. X. 30) , duo scilicet testamenta, haec per doctrinam quasi sumptus impendit; docuit quomodo conjugales Christiani debeant vivere: a quo cum quaereretur quid de virginibus praeciperet? respondit, nihil esse mandatum (I Cor. VII, 25) .

PL 11, 1073A

そもそも、罪の傷で刺し貫かれた民を託された、あの宿屋の主人である使徒パウロは、支出すべき二デナリを受け取っていた(ルカ10:30)。すなわち二つの契約である。これらを彼は教えを通して、いわば費用として支払った。結婚しているキリスト教徒がどのように生きるべきかを教えたのである。童貞女については何を命じるのかと問われると、何も命じられていないと答えた(一コリント7:25)。

4

Confessus est se duo testamenta, hoc est, duos denarios erogasse: expliciti erant quodammodo sumptus, sed quia qui saucium commendaverat, promiserat se redditurum quidquid in curam amplius erogasset, post impensos duos denarios, non praecepta, sed consilium erogat Paulus ad virginitatem; nec impedimento est volentibus, nec nolentes impellit aut cogit: Qui dederit virginem suam, bene facit: et qui non dederit, melius facit (Ibid., 38) .

PL 11, 1073A

彼は、二つの契約、すなわち二デナリを支出したと告白した。費用はいわば払い終えられていた。しかし、傷ついた者を託した者が、治療のためにさらに支出したものは何であれ返すと約束していたので、二デナリを支払ったのちパウロは、童貞については命令ではなく勧めを支出する。望む者の妨げにはならず、望まない者を促しも強いもしない。「自分の娘を嫁がせる者は善い行いをし、嫁がせない者はさらに善い行いをする」(一コリント7:38)。

5

Haec sunt verba consilii: nec ulla sunt praecepta conjuncta, vel de qua lana mitella fieret, aut de qua purpura pingeretur: non enim hoc panno potest virginitas adjuvari: non inde compescuntur aestus animi, quos interdum aetas accendit: non inde sublevatur mens, quae nonnumquam desideriorum ponderibus premitur.

PL 11, 1073B

これらは勧めの言葉である。いかなる羊毛で頭巾を作るべきか、いかなる紫で染めるべきかといった命令は、何一つ結びつけられていない。童貞はこのような布によって助けられうるものではない。それによって、年齢が時に燃え立たせる心の熱がおさまるわけでもなく、欲望の重みにときに押し潰される精神が、それによって軽くされるわけでもない。

6

Nam si ita esset, non una, sed plurimae virginis capiti imponerentur, ut quotiescumque animum carnis desideria pungerent, contra impugnationem mentis mitellarum numerus dimicaret. Res inventa est ad signum capitis, non ad remedium castitatis.

PL 11, 1073B

もしそうであれば、童貞女の頭に載せられるのは一枚ではなく多数であろう。肉の欲望が心を刺すたびに、精神への攻撃に対して頭巾の数が戦うように、である。この物は、頭のしるしのために考え出されたのであって、貞潔の薬のためではない。

7

Denique talis pannus et errare, et rodi, et perire potest; et tamen virginitas, si illaesa sit, sine mitella tuta esse potest.

PL 11, 1074A

そもそもこのような布は、失われもし、かじられもし、滅びもする。それでも童貞は、損なわれていなければ、頭巾がなくとも安全でありうる。

8

Spiritale nubendi hoc genus est: in nuptias sponsi jam venerant voluntate et professione sua; et ut saecularibus nuptiis se renuntiasse monstrarent, et junctas spiritali sponso, solverant crinem, jam coelestes celebraverant nuptias.

PL 11, 1074A

これは霊的な嫁ぎ方の一種である。彼女たちは、自らの意志と誓願によって、すでに花婿の婚礼に入っていた。そして世俗の婚礼を捨てたことを示し、霊の花婿に結ばれた者として髪を解いたとき、すでに天上の婚礼を祝っていたのである。

9

Quid est quod eas iterum crines solvere coegistis? quid, inquam, quod ab ipsis per vos exacta est secunda professio? quis est alter spiritalis sponsus, cui iterum nuberent? quando mortuus est, cui nupserant, ut iterum nubant? nudastis denuo capita jam velata, de quibus professionis detraxistis indicia, quae contra raptores aut petitores videntur inventa.

PL 11, 1074A

それなのに、なぜ彼女たちにもう一度髪を解かせたのか。諸君によって彼女たち自身から二度目の誓願が取り立てられたとは、いったいどういうことか。もう一度嫁ぐべき別の霊の花婿とは誰か。嫁いだ相手がいつ死んだので、もう一度嫁ぐのか。諸君は、すでに覆われていた頭を再び露わにし、そこから誓願のしるしを取り去った。それは略奪者や求婚者に対して備えるために考え出されたものと見える。

10

In mitella indicium est voluntatis, non castitatis auxilium: ut rem jam Deo devotam nec qui sponsabat, perseveret petere, aut ne raptor audeat violare: signum est ergo, non sacramentum virginitatis.

PL 11, 1074B

頭巾にあるのは意志のしるしであって、貞潔の助けではない。すでに神に献げられたものを、婚約していた者も求め続けず、略奪者もあえて犯さないようにするためである。だからそれは童貞のしるしであって、童貞の秘跡〔sacramentum は「誓約」とも読める。頭巾は童貞の誓いそのものではなくそのしるしにすぎない、の意〕ではない。

11

Igitur hujus modi virgines, quae jam spiritaliter nupserant, quasi secundas coegistis ad nuptias, et ut crines iterum solverent, imperastis.

PL 11, 1074B

こうして、すでに霊的に嫁いでいたこのような童貞女たちを、諸君はいわば二度目の婚礼へと強いて、髪をもう一度解くよう命じたのである。

12

Hoc nec mulieres patiuntur, quae carnaliter nubunt: ex quibus si alicui maritum mutare contigerit, non repetitur temporalis illa festivitas: non in altum tollitur: non populi frequentia procuratur: Detraxistis igitur non capitis ornamenta, sed (ut supra diximus) bonae voluntatis indicia.

PL 11, 1074B

これは、肉において嫁ぐ女たちでさえ受けない。彼女たちのうち誰かが夫を替えることになっても、あの一時の祝宴は繰り返されず、高く掲げられることもなく〔non in altum tollitur。主語が示されておらず、婚礼で何を高く掲げるのかは定かでない〕、人々の群れも集められない。それゆえ諸君が取り去ったのは、頭の飾りではなく、(先に述べたように)善き意志のしるしであった。

13

Jam consecratos Deo sparsistis immundis cineribus crines, jussistis etiam salsa aqua perfundi.

PL 11, 1075A

すでに神に献げられた髪に、諸君は汚れた灰を撒き、塩水を浴びせるよう命じさえした。

14

Et utinam vel id quod tulistis, velociter reponeretis: protraxistis moras, ut retroactae in pristino habitu, aliquae diutius remanerent, retractis signis, quibus se jamdudum contra petitores et raptores muniverant.

PL 11, 1075A

せめて諸君が奪ったものを速やかに戻してくれていたなら。しかし諸君は遅延を引き延ばし、幾人かが元の装いに戻されたまま、しるしを取り去られて、より長く留まるようにした。そのしるしによって、彼女たちはずっと前から、求婚者や略奪者に対して身を守っていたのである。

15

Qui cum viderent, praescriptionem sibi jamdudum oppositam, a vobis esse sublatam, de sponsis raptores effecti sunt: nec visus est sibi unusquisque peccasse, dum talem rapuit, qualem viderat, quando ut uxorem acciperet, postulabat.

PL 11, 1075A

彼らは、自分たちにずっと前から立てられていた抗弁が、諸君によって取り除かれたのを見ると、求婚者から略奪者となった。誰も、自分が罪を犯したとは思わなかった。妻として迎えようと求めたときに見ていたのと同じ姿の女を奪ったのだから。

Liber VI, Caput V

第VI巻 第V章PL 11, 1076A
1

Libros sacros et instrumenta dominica a Donatistis per vim Catholicis ablata. --In hoc genere quauta damna fecistis Deo? quanta lucra Diabolo procurastis? conflastis impie calices: confregistis, et inconsulte rasistis altaria: puellas miseras non sine opprobrio, ut secundam mitellam acciperent, coegistis, cum de prima in lectione recitari non possit.

PL 11, 1076A

聖なる書物と主の器具が、ドナトゥス派によって、公同の信徒から力ずくで奪われたこと。――この種のことで、諸君は神にどれほどの〔翻刻は quauta。ミーニュの刷りはかすれていて読み切れないが、脚注 (f) から編者の読みは quanta である〕損害を与えたか。悪魔にどれほどの利益をもたらしたか。諸君は不敬にも杯を溶かし、祭壇を砕き、思慮なく削った。哀れな少女たちに、恥辱を与えながら二枚目の頭巾〔mitella は奉献された処女のかぶる頭巾。ドナトゥス派が処女の奉献をやり直させたことを言う〕を受け取らせた。最初のものについてすら、聖書の朗読の中で読み上げることはできないのに。

2

Et illud praetermittere nequeo, quod nec Deo est placitum, nec a vestris cultoribus excusari, nec ab aliquo homine defendi potest.

PL 11, 1076A

また、見過ごすことのできないことがある。それは神に喜ばれず、諸君の信奉者たちにも弁解されえず、いかなる人によっても擁護されえないことである。

3

Per judicia saecularia et leges publicas, divinae legis instrumenta, executione officiorum a plurimis extorquenda esse duxistis: volentes soli habere, quod pax in commune possederat.

PL 11, 1076A

世俗の裁判と公の法を通じ、役人たちの執行によって、神の法の文書〔instrumenta は器具とも文書とも取れる。divinae legis に係り、次節で codices が挙がるので、聖書の写本と取った〕を多くの者から奪い取るべきだと、諸君は考えた。平和が共同で所有していたものを、自分たちだけで持とうとしたのである。

4

Non verear Christianus dicere, quod vobis postulantibus, gentilis executio non potuit ignorare: velamina et instrumenta dominica extorsistis, quae jamdudum fuerant in commune possessa: extorsistis cum codicibus pallas: judicio superbiae vestrae, utraque arbitrati estis esse polluta.

PL 11, 1077A

キリスト教徒である私は、これを言うことを恐れない。諸君が求めたとき、異教の執行官でさえ知らずにはいられなかったことである。諸君は、すでに久しく共同で所有されていた覆いと主の器具を奪い取った。写本とともに祭壇布も奪い取った。諸君は自らの高慢の判断によって、そのどちらも汚れていると見なしたのである。

5

Nisi fallor, haec purificare properastis: lavistis procul dubio pallas: indicate quid de codicibus feceritis. In omnibus judicium providentiae vestrae debet esse aequale: aut utrumque lavate, aut utrumque dimittite.

PL 11, 1077A

私の思い違いでなければ、諸君はこれらを清めようと急いだ。疑いなく祭壇布は洗った。写本をどうしたか言え。諸君の配慮の判断は、すべてについて等しくあるべきである。両方を洗うか、両方を放っておくかである。

6

Quod si aliter facias, corrupisti diligentiam tuam; pallam lavas, codicem non lavas: si in una parte bonum, in altera malum est.

PL 11, 1077A

もし汝がそれと異なることをするなら、汝は自らの注意深さを損なったことになる。祭壇布は洗い、写本は洗わない。一方で善であるなら、他方では悪である。

7

Non potes negare, offendere te in una, si in altera promereris: et si gaudes, quod in una videaris religiosus, debes et plangere, quia teneris in altera parte sacrilegus.

PL 11, 1077A

汝は否定できない。一方で功を得ても、他方では罪に触れているということを。また、一方で信心深いと見えることを喜ぶなら、他方では冒瀆者として捕らえられていることを嘆くべきである。

Liber VI, Caput VI

第VI巻 第VI章PL 11, 1078A
1

Stultitia Donatistarum in lavandis parielibus irridetur. --Jam illud quale est, quod in multis locis etiam parietes lavare voluistis, et inclusa spatia aqua salsa spargi praecepistis.

PL 11, 1078A

壁〔翻刻は parielibus。ミーニュの刷りはかすれているが、parietibus と刷っているらしい〕を洗うことにおけるドナトゥス派の愚かさが嘲られる。――さらに、多くの場所で壁まで洗おうとし、囲まれた空間に塩水を撒くよう命じたことは、いったいどういうことか。

2

O aqua quae dulcis a Deo creata es, super quam ante ipsos natales mundi sanctus Spiritus ferebatur! o aqua, quae ut purum faceres orbem, lavisti terram ! o aqua, quae sub Moyse, ut naturalem amaritudinem perderes, indulcata ligno (Exod. XV) , tot populorum pectora suavissimis haustibus satiasti! restabat tibi post promotionem non leviter degradari.

PL 11, 1078A

ああ水よ、汝は神によって甘く造られ、世界の誕生そのものの前に、聖なる霊が汝の上を漂っていた。ああ水よ、汝は世界を清くするために、地を洗った。ああ水よ、汝はモーセのもとで、生まれながらの苦さを失い、木によって甘くされて(出エジプト記15)、数多くの民の胸を、このうえなく甘い飲み物で満たした。昇格のあとで、ひどく格下げされることだけが、汝には残っていた。

3

Praesentia Moysi in te amaritudo moritur, et a schismaticis hodie cum Catholicorum turba dulcedo tua vexatur. Pares patimur bellum, pares exspectamus vindicem Deum. Dic, frater Parmeniane, quid vobis fecerat locus? quid ipsi parietes, ut a vobis ista paterentur?

PL 11, 1078A

汝の中ではモーセがいることで苦さが死んだのに、今日は分派の者たちによって、公同の信徒の群れとともに、汝の甘さが苦しめられている。我々は等しく戦いを受け、等しく復讐する神を待つ。パルメニアヌス兄弟よ、言え。その場所が諸君に何をしたのか。壁そのものが何をしたので、諸君からこのような仕打ちを受けたのか。

4

An quia illic rogatus est Deus? an quia illic laudatus est Christus? an quia illic invocatus est Spiritus sanctus? an quia vobis absentibus illic prophetae et sancta Evangelia recitata sunt? an quia illic fratrum jamdudum litigantium concordaverant mentes? an quia unitas Deo placita in qua habitaret, invenerat domum?

PL 11, 1079A

そこで神に祈りが捧げられたからか。そこでキリストが賛美されたからか。そこで聖なる霊が呼び求められたからか。諸君のいない間にそこで預言者たちと聖なる福音書が朗読されたからか。そこで、久しく争っていた兄弟たちの心が一つになったからか。神に喜ばれる一致が、そこに住むための家を見いだしたからか。

5

Indicate, quid illic lavare potuistis? Si Catholicorum vestigia, et in vico et in plateis calcavimus, quare non omnia emendatis? nam et fovendorum corporum causa, eadem nos et vos lavacra pariter abluerunt; et ante vos frequenter nostrorum loti sunt multi.

PL 11, 1079A

言え、諸君はそこで何を洗えたのか。もし〔諸君が洗うのが〕公同の信徒の足跡なら、我々は通りでも広場でも踏み歩いた。なぜすべてを改めないのか。体を温めるためには、同じ浴場が我々も諸君も等しく洗った。諸君より前に、我々の仲間の多くがたびたび洗われてもいる。

6

Si post nos purificanda putatis omnia, lavate et aquam si potestis; aut si vestigia (ut supra diximus) nostra vobis esse videntur polluta, sufficeret terra; ut quid et parietes lavare voluistis, in quibus humana non possunt poni vestigia? parietes non calcare, sed tantum videre potuimus.

PL 11, 1079B

もし我々のあとではすべてを清めるべきだと考えるなら、水さえも、洗えるものなら洗え。あるいは、(先に述べたように)我々の足跡が汚れていると諸君に見えるのなら、地面で足りたであろう。なぜ壁まで洗おうとしたのか。そこには人の足跡は置かれえない。壁は、踏むことはできず、ただ見ることができただけである。

7

Si et quod tangit aspectus, lavandum esse censetis, cur caetera dimisistis illota? Videmus tectum, videmus et coelum, haec a vobis lavari non possunt. Illa lavando promeriti estis Deum: ista non lavando, inexpiabile videmini incurrisse peccatum.

PL 11, 1079B

もし目が触れるものまで洗うべきだと考えるなら、なぜほかのものは洗わずに放っておいたのか。我々は屋根を見る。天も見る。これらは諸君に洗えない。あれらを洗うことで諸君は神に功を得、これらを洗わないことで、償いえない罪に陥ったと見える。

8

Cum igitur alibi quasi diligentes essetis inventi: si tamen diligentia dicenda est stultitia, et (ut vero nomine appellem) vanitas vestra: nisi forte quia hoc faciendo, in pavorem misistis populos imperitos, ut quia lota est columna, lavarentur et corpora.

PL 11, 1079B

こうして諸君は、ほかの点ではいわば注意深いと見えたのだが、もっとも、諸君の愚かさ、そして(本当の名で呼ぶなら)空しさを注意深さと呼べるものならばの話である。もしかすると、こうすることで無知な民を恐れさせ、柱が洗われたのだから体も洗われるべきだと思わせたのかもしれない〔この節は文が完結しておらず、前半と後半の係りが定かでない〕。

9

Si in his rebus consilium latet, miseros subtiliter decepistis: si talis res sine consilio gesta est, manifesta est vestra hebetudo: haec vos stulte fecisse, et a vobis seducti cognoscunt; nec vos ipsi negare poteritis.

PL 11, 1079C

もしこれらのことに企みが隠れているなら、諸君は哀れな者たちを巧みに欺いたのである。もしこのようなことが企みなしになされたのなら、諸君の鈍さは明らかである。諸君がこれを愚かにも行ったことは、諸君に惑わされた者たちも知っているし、諸君自身も否定できないであろう。

Liber VI, Caput VII

第VI巻 第VII章PL 11, 1080A
1

Donatistas in mortuos etiam saeviisse, non permittentes Catholicorum corpora sepeliri. --Quid referam etiam illam impietatem de vestra conjuratione venientem, quia ad hoc Basilicas invadere voluistis, ut vobis solis coemeteria vindicetis, non permittentes sepeliri corpora Catholica; ut terreatis vivos, male tractatis et mortuos, negantes funeribus locum.

PL 11, 1080A

ドナトゥス派は死者にまで猛威をふるい、公同の教会の者たちの遺体を葬ることを許さなかった。――諸君の結託から生じた、あの不敬を、どうして述べずにいられよう。諸君は墓地を自分たちだけのものとするために聖堂に押し入ろうとし、公同の教会の者たちの遺体を葬ることを許さなかった。生者を脅かそうとして、死者までも虐げ、葬儀に場所を与えなかったのである。

2

Si inter viventes fuerat certamen, odia vestra vel mors aliena compescat. Jam tacet cum quo paulo ante litigabas: quid insultas funeri? quid impedis sepulturam? quid cum mortuis litigas? perdidisti malitiae fructum: et si corpora non vis in unum quiescere, animas tamen in uno apud Deum positas non poteris separare.

PL 11, 1080A

争いが生者のあいだにあったのなら、他人の死によって、せめて諸君の憎しみは鎮まるべきであった。ついさっきまで汝が争っていた相手は、もう黙っている。なぜ葬儀を嘲るのか。なぜ埋葬を妨げるのか。なぜ死者と争うのか。汝は悪意の実りを失った。たとえ遺体が一つに憩うことを望まなくとも、神のもとで一つにされている魂を分けることはできないであろう。

Liber VI, Caput VIII

第VI巻 第VIII章PL 11, 1080A
1

Elegans et egregia comparatio Donatistarum cum aucupibus. --Omnia denique, quae a vobis geruntur, ex toto narrari non possunt: sed tamen concedantur vobis, qui erroris hujus magisterium possidetis.

PL 11, 1080A

ドナトゥス派を鳥刺しになぞらえる、優美で卓抜な比較。――結局、諸君によって行われることのすべては、語り尽くすことができない。だが、この誤りの教師の務めを手にしている諸君に、〔それらは〕譲っておこう〔concedantur は「許す」とも「譲る」とも読める。語り尽くせないので諸君に任せて措く意と取った〕。

2

Jam et de vestris silere quis posset, de illis, scilicet, quos aut factione aut subtilitate, ut vestros faceretis seducere potuistis, non solum masculi, sed etiam feminae; ex ovibus subito facti sunt vulpes, ex fidelibus perfidi, ex patientibus rabidi, ex pacificis litigantes, ex simplicibus seductores, ex verecundis impudentes, feroces ex mitibus, ex innocentibus malitiae artifices.

PL 11, 1080B

さて、諸君の側の者たち、すなわち、徒党あるいは巧みな手口によって、自分たちの者にしようと惑わすことのできた者たち、男ばかりでなく女についても、誰が黙っていられようか。彼らは、羊から突然狐となり、信徒から不実な者となり、忍耐する者から狂暴な者となり、平和を保つ者から争う者となり、素直な者から惑わす者となり、慎み深い者から恥知らずとなり、柔和な者から獰猛な者となり、無垢な者から悪意の細工師となった。

3

Post quod ad vos delapsi sunt aut delapsae, dolent alios ibi esse ubi nati sunt: bene stantes in lapsus suos invitant; si scirent se gloriam consecutos, felicitate sua tacite fruerentur.

PL 11, 1080B

諸君のもとへ落ちていったのち、彼ら、彼女らは、他の者たちが自分の生まれた場所にとどまっていることを悲しむ。よく立っている者たちを、自分の転落へと誘うのである。もし自分が栄光を得たと知っていたなら、黙ってその幸いを楽しんでいただろう。

4

Nunc autem perditos, transitus suos consolari cupientes, caeteros ut similiter labantur, invitant; et residentes in sinu matris Ecclesiae, quasi pigros et tardos accusant.

PL 11, 1080B

だが今や彼らは、破滅した自分の移りゆきを慰めようとして、他の者たちも同じように滑り落ちるよう誘い、母なる教会のふところにとどまっている者たちを、怠惰でのろまな者のように責める。

5

His enim verbis loqui non erubescunt: Caï Seï, vel Caïa Seïa, quamdiu te tenes? hoc est dicere: imitare lapsus meos, imitare transitus turpes. Quamdiu fidelis vocaris? jam fidem desere, jam poenitentiam disce: vos estis aucupes, et illi aut illae sunt aves.

PL 11, 1080C

彼らはこのような言葉を口にして恥じない。「ガイウス・セイウスよ、あるいはガイア・セイアよ〔「某」を意味する通称〕、いつまで踏みとどまっているのか」。これはすなわち、「私の転落に倣え、恥ずべき移り変わりに倣え。いつまで信徒と呼ばれているのか。さあ信仰を捨てよ、さあ悔悛を学べ」ということである。諸君は鳥刺しであり、彼ら、彼女らは鳥である。

6

Sed quia non est unum aucupum genus: alii sunt qui arte simplici altis fundatas radicibus in faciem nemoris diffusas arbores petunt, ubi aves simplici volatu naturalibus ramis insidunt: non illic numerantur fraudes, non artificiosa consilia: ars una est et sola capiendi peritia.

PL 11, 1081A

だが鳥刺しの種類は一つではない。ある者は素朴な技で、深く根を下ろして森の面いっぱいに広がる樹々を目指し、そこでは鳥が素朴な飛び方で自然の枝にとまる。そこには詐術は数えられず、巧みな策もない。技は一つ、捕らえる腕前があるだけである。

7

Illi vos aucupi similes dico, qui post discessum noctis, ante lucis adventum, non aliorum more naturales vadit ad arbores. Sed ipse arborem portans, futurum nemus stringit in fascem, aridam arborem nullis radicibus fultam, multiplici fraude componit.

PL 11, 1081A

私は、諸君を次のような鳥刺しに似ていると言う。彼は、夜が去ったあと、光の到来の前に、他の者たちのやり方のようには自然の樹々へ行かない。自ら樹を携え、これから生える森を束ねてひとまとめにし、根に支えられない枯れた木を、幾重もの詐術で組み立てる。

8

Cui adulterinos inserit ramos, et quae suas jamdudum succisa perdiderat, alienas accipit frondes. Alias aves clausas portat in cavea; evisceratas alias ad imaginem viventium, olim exstinctas, fallacibus ramis, quasi viventes imponit.

PL 11, 1081A

その木に偽りの枝を接ぎ、とうに切られて自分の枝を失っていたものが、他のものの葉を受ける。ある鳥は籠に閉じ込めたまま携え、別の鳥は、とうに死んでいて、はらわたを抜かれているのに、生きている鳥の姿に似せて、偽りの枝に、あたかも生きているかのようにとまらせる。

9

Aliae latent in caveis; aliae quasi viventes videntur in ramis. Jungitur una geminata fraude calliditas; et ut decipi vivarum volantium simplicitas possit, quas mortuas esse constat, videntur tendere colla cum vocibus; et quae latent in carcere suo, quasi de gutture cantant alieno.

PL 11, 1082A

ある鳥は籠の中に隠れ、ある鳥は枝の上であたかも生きているように見える。二重の詐術によって一つの狡知が結ばれる。生きて飛ぶ鳥たちの素朴さが欺かれうるように、死んでいることが確かな鳥たちが、鳴き声とともに首を伸ばしているように見え、牢に隠れているものが、他者の喉から歌っているかのように歌う。

10

Inter alterius imaginem et alterius vocem dolus unus operatur: captivae liberas capiunt, et mortuae viventes occidunt.

PL 11, 1082A

一方の姿と、もう一方の声のあいだで、一つの欺きが働く。捕らわれた者が自由な者を捕らえ、死んだ者が生きている者を殺すのである。

11

Tales sunt, quos aut rebaptizatione, aut poenitentia sauciastis, ne soli aut solae periisse videantur, alios vel alias secum perire magno studio et labore contendunt.

PL 11, 1082A

彼らはそうした者たちである。諸君が再洗礼によって、あるいは悔悛によって傷つけた者たちは、自分たちだけが滅びたと思われぬように、他の男たち、女たちを自分とともに滅ぼそうと、大いに熱心に骨折って励んでいる。

Liber VII, Caput I

第VII巻 第I章PL 11, 1082A
1

[1081] Donatistas minus noxios esse et ad communionem facilius admitti posse, quam eorum parentes traditionis reos. --Post Traditores ostensos et sanctam Ecclesiam demonstratam, post repulsas quas ingerebatis calumnias, et post peccata vestra, quae a Deo increpari meruerunt ordine suo; et iteratio sacramentorum, et praesumptiones vestrae, et terrores, ostensi sunt: jam responsorum dictorumque nostrorum finis esse debuerat: sed quoniam post invidiae silvam securibus veritatis abscissam, video adhuc vestras vel vestrorum provocationes pullulare, quas vos audio dicere, ad unam communionem non oportuisse quaeri, cum filios traditorum vos esse constiterit; ad ea pauca respondeam.

PL 11, 1082A

ドナトゥス派は、引き渡しの罪を負う自分たちの親ほど有害ではなく、より容易に交わりに受け入れうること。――引き渡し者たちが示され、聖なる教会が明らかにされ、諸君の投げつけた中傷が退けられ、そして、神に咎められるにふさわしい諸君の罪が、それぞれの順序で、すなわち秘跡の繰り返しと、諸君の僭越と、諸君の脅しとが示された後は、我々の応答と言説はもう終わるべきであった。しかし、妬みの森が真理の斧で伐り倒された後にも、諸君の、あるいは諸君の仲間の挑発がなお芽吹いているのを見るので、少しばかりそれに答えよう。諸君が言うのを聞くところでは、諸君が引き渡し者の子らであることが明らかなのだから、諸君は唯一の交わりへと求められるべきではなかった、というのである。

2

Revera sufficiebat sibi Ecclesia Catholica habens innumerabiles populos in provinciis universis: sufficiebat et in Africa, licet in paucis; sed Deo vestra separatio non placebat: quoniam divulsa fuerant unius corporis membra: et contra voluntatem Dei, fratres a fratribus errabatis.

PL 11, 1083A

実際、公同の教会は、あらゆる属州に数えきれない民を持っていて、それ自体で十分であった。アフリカにおいても、少数ではあれ、十分であった。しかし、諸君の分離は神の気に入らなかった。一つの体の肢が引き裂かれたからであり、諸君は神の意志に反して、兄弟が兄弟から離れてさまよっていたのである。

3

Quamvis domesticum judicium in parentibus vestris operatum sit, ut ultro recederent qui pro admissa traditione abjici debuerant: nullum judicium celebratum est, sed sententiae est operatus effectus.

PL 11, 1083A

諸君の親たちの上には内輪の裁きが働いたが、それは、犯した引き渡しのゆえに追い出されるべきだった者たちが、自分から退くようにということであった。いかなる裁判も開かれず、ただ判決の効果が働いたのである。

4

Pellendi fuerant post traditionem, de qua sibi in Concilio Numidiae confessi sunt: sed ne invidia esset , excusata est judicandi severitas; dum majores vestri ultro invenerunt de reatu consilium, ut cooperto crimine suo, quasi superbi discederent, quibus et dolere et erubescere debebatur.

PL 11, 1083B

彼らは、ヌミディア会議で自分たちについて告白した引き渡しのゆえに、追い出されるべきであった。しかし、妬みが生じないように、裁く厳しさは免ぜられた。諸君の先人たちは、自分から罪責への対処を考え出し、自分たちの犯罪を覆い隠して、あたかも高慢な者のように立ち去ったのである。彼らには、悲しみ恥じ入ることこそふさわしかったのに。

5

Illi namque si illo tempore, bono pacis unitas fieret, et si ad Ecclesiam Catholicam sponte venissent: non sicut vos, quos non sine voluntate Dei adductos esse constat, ut rediretis unde erraveratis (quamvis adhuc erretis), si ad Catholicam (ut dixi) sponte venissent, quia traditores fuerant: de talibus recipiendis dubitarent forsitan nostri majores; sed nobis laetandum est, quod tales usque ad nostra tempora minime duraverunt.

PL 11, 1083B

あの者たちは、もしその時、平和の善のために一致が成り、公同の教会に自ら来ていたなら——神の意志なしにではなく連れ戻されたことが明らかな諸君、すなわち、まださまよっているとはいえ、さまよい出た所へ戻るべく連れ戻された諸君のようにではなく、すでに述べたとおり、自ら公同の教会に来ていたなら——、引き渡し者であったのだから、そのような者を受け入れることについて、我々の先人たちはおそらくためらったであろう。しかし我々は、そのような者たちが我々の時代までまったく続かなかったことを喜ぶべきである。

6

Ergo hodie negotium novum est, dum vobiscum res, non cum illis agenda est. Quamvis ab ipsis ad vos videatur haereditaria macula esse transmissa: tamen in hoc titulo non potestis rei esse cum patribus vestris, secundum judicium Dei, qui locutus est per Ezechielem Prophetam, dicens: Anima patris mea est, et anima filii mea est: anima quae peccat, sola punietur (Ez. XVIII, 4) .

PL 11, 1084A

それゆえ今日の事は新しい。我々が事を行うのは諸君とであって、あの者たちとではないからである。世襲のしみが、あの者たちから諸君へ伝えられたように見えるにしても、この名目においては、諸君は自分の父たちとともに罪ある者となることはできない。エゼキエル預言者を通して語った神の裁きによれば、こうである。「父の魂は私のものであり、子の魂も私のものである。罪を犯す魂だけが罰される」(エゼキエル18:4)。

7

Quae res jam et antiquis saeculis, in ipsis natalibus mundi probata est, dum non pertinuit ad Seth filium Adae, patris admissum. Sed ne quis dicat alio loco scriptum esse, dicente Domino: Mala patrum usque in quartam progeniem redditurum (Exod. XX, 5) .

PL 11, 1084A

この事は、すでに古い時代に、世界のまさに誕生のときに確かめられた。アダムの子セツには、父の犯した過ちが及ばなかったのである。しかし、別の箇所に、主が「父たちの悪を、第四の世代まで報いる」(出エジプト記20:5)と言って書かれている、とだれかが言わないように〔言っておく〕〔ne quis dicat の主文は省かれている。次節の答えを導く予防の句と取った〕。

8

Illius sunt procul dubio ambae voces; sed non ad unum populum sonat utraque. Prima est per Moysem ad certum genus hominum: secunda, per Ezechielem ad alterum genus hominum.

PL 11, 1084A

疑いなく、二つの言葉はどちらも彼のものである。しかし、両方が同じ一つの民に向けて響くのではない。第一のものはモーセを通して、ある一定の人々に向けて、第二のものはエゼキエルを通して、別の人々に向けて〔語られた〕。

9

Dum sciret Deus Judaeos apud Pontium Pilatum professuros, ut dicerent: Sanguis hujus super nos, et super filios nostros (Matth. XXVII, 25) : de praescientia Deus vidit pro magnitudine culpae parum fuisse quod dicturi erant; et ut competentibus poenis lueretur offensio, ipsis Judaeis comminatus est, dicens: Se mala patrum usque in quartam progeniem redditurum.

PL 11, 1084B

神は、ユダヤ人たちがポンティウス・ピラトのもとで「この者の血は、我々と我々の子らの上にあれ」(マタイ27:25)と言って宣言することを知っていたので、予知によって、罪の大きさに比べて、彼らが言おうとしていることは足りないと見た。そして、その罪過がふさわしい罰によって償われるように、そのユダヤ人たちに、自分は父たちの悪を第四の世代まで報いるであろうと言って、威嚇した。

10

Ergo haec vox ad solos Judaeos specialiter pertinet. Caeterum, illa ad Christianos, qua dignatus est promittere non vindicare in filios, si quid peccetur a patribus, nec in patribus si quid a filiis forsitan delinquatur.

PL 11, 1084B

したがって、この言葉は特にユダヤ人だけに関わる。他方、あの言葉はキリスト者に向けられたものであり、それによって彼は、父たちが何かを犯しても子らには報復せず、子らが何かを誤っても父たちには報復しないと約束した。

11

Temporibus unitatis, principes vestri qui probantur ista fecisse, jam e vivis excesserant, vobis quasi haereditariam maculam relinquentes, quam prius Deus a vobis providentia sua sic diluit, dum inter patres et filios (sicut supra diximus) separavit.

PL 11, 1084B

一致の時代には、これらのことをしたと証明される諸君の指導者たちは、すでにこの世を去っていて、諸君に、いわば世襲のしみを残していた。そのしみを、神は先に、その摂理によって、父たちと子たちのあいだを、先に述べたとおり切り分けることによって、諸君から洗い流したのである。

12

Igitur quia tradere peccatum est, videant parentes vestri, quid in judicio Dei respondeant: vestrum tamen (quia aliis temporibus estis) peccatum esse non potest.

PL 11, 1085A

したがって、引き渡すことは罪であるから、諸君の親たちは、神の裁きにおいて何と答えるか、自ら考えるがよい。しかし、それは諸君の罪ではありえない。諸君は別の時代にいるのだから。

Liber VII, Caput II

第VII巻 第II章PL 11, 1085A
1

In Ecclesia Dei usque ad diem judicii bonos et malos reperiri, et hos esse tolerandos. --Inde est quod vos jamdudum in communionem nostram voluimus recipere, quia vos illo tempore non peccastis, sed principes vestri.

PL 11, 1085A

神の教会には審判の日まで善人も悪人も見いだされ、悪人は耐え忍ばれるべきであること。――それゆえ、我々は諸君をとうから我々の交わりに受け入れようとしたのである。諸君はあの時には罪を犯さず、諸君の長たちが犯したからである。

2

Nec quasi ex toto sanctus debet quis de altero judicare: quia scriptum est in Evangelio, Christo dicente: Nolite judicare, ne judicetur de vobis (Matth. VII, 1) : maxime cum nemo ex toto sanctus poterit inveniri.

PL 11, 1085A

また、あたかも全き聖者であるかのように、人が他人を裁くべきではない。福音書に、キリストが言っているとして、こう書かれているからである。「裁くな。汝らが裁かれないために」(マタイ7:1)。全き聖者などは見いだされえないのだから、なおさらである。

3

Nam si sunt qui possint non habere peccata, mentiuntur in oratione Dominica, si sine causa indulgentiam postulant, dicentes Deo Patri: Dimitte nobis peccata, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris (Matth. VI, 12; Luc. XI, 4) : cum Joannes Apostolus, et omnium conscientias prodat, et suam resignet his verbis: Si dixerimus, inquit, quoniam peccatum non habemus; nos ipsos decipimus; et veritas in nobis non est (I Joan. I, 8) : cujus dicti rationem in quarto libro manifestius explanavimus.

PL 11, 1085B

というのも、もし罪をもたずにいられる者がいるなら、その者たちは主の祈りで偽りを言っていることになる。理由もなく赦しを求め、父なる神にこう言っているのなら。「我々の罪を赦せ、我々もまた、我々に負い目ある者たちを赦すように」(マタイ6:12; ルカ11:4)。使徒ヨハネは、すべての者の良心をあらわにし、自らのそれも開示して、こう言っているのである。「もし我々が、罪をもたないと言うなら、我々は自分自身を欺いており、真理は我々のうちにない」(一ヨハネ1:8)。この言葉の趣旨は、第四巻でより明らかに説明した。

4

Sed fac et aliquos esse tota sanctitate perfectos, non licet ut sint sine fratribus, qui ne repellantur, Evangelica praecepta reclamant, quibus describitur ager qui est totus orbis, in quo est Ecclesia, et seminator Christus; qui praecepta dat salutaria.

PL 11, 1085B

だが、全き聖性において完全な者が幾人かいると仮定しても、彼らが兄弟たちなしにいることは許されない。兄弟たちが退けられぬよう、福音書の掟が抗議しているからである。そこには畑が描かれており、その畑は全世界であって、そこに教会がある。種まく者はキリストであり、彼は救いの掟を与える。

5

E contrario, homo est malus, id est diabolus, qui non in luce, sed per tenebras seminat importuna peccata: et in uno agro nascuntur diversa semina; sicut in Ecclesia non est similis turba animarum.

PL 11, 1085C

これに対して、悪い人、すなわち悪魔は、光のなかではなく闇を通して、時ならぬ罪を蒔く。こうして一つの畑に異なる種が生え、教会においても人々の魂の群れは同じではない。

6

Ager suscipit semina bona vel mala: est diversitas seminum; sed creator unus omnium est animarum: unus dominus agri, ubi nala sunt zizania: duo sunt auctores seminum, sed ager unum dominum habet; ipsum Deum Dominum.

PL 11, 1085C

畑は、良い種も悪い種も受け入れる。種の多様はあるが、あらゆる魂の造り主は一人である。毒麦が生えた〔翻刻は nala。ミーニュの刷りはかすれているが、nata と刷っているらしい〕畑の主は一人である。種の創始者は二人だが、畑の主は一人であり、それは主なる神自身である。

7

Illius est terra: illius sunt bona semina: illius est et pluvia. Ideo vos adductos recipere in unitate consensimus; quia nobis non licet vel separare, vel repellere: quamvis peccatores in uno agro nobiscum natos, una pluvia, hoc est, uno baptismate nutritos: quomodo non licuit apostolis de tritico zizania separare: quia separatio sine exterminio fieri non potest: ne dum evellitur quod opus non est, conculcetur quod opus est.

PL 11, 1086A

地は彼のものであり、良い種は彼のものであり、雨も彼のものである。それゆえ我々は、諸君が連れて来られたなら、一致のうちに受け入れることに同意した。分けることも退けることも、我々には許されないからである。諸君は罪人であるとはいえ、我々と共に一つの畑に生まれ、一つの雨、すなわち一つの洗礼で養われた者たちなのである。使徒たちが、小麦から毒麦を分けることを許されなかったのと同じである。分離は、根絶なしには行えないからであり、不要なものを抜くうちに、必要なものが踏みにじられることのないようにするためである。

8

Pariter jussit Christus in agro suo per totum orbem terrarum; in quo est una Ecclesia, et sua semina crescere et aliena.

PL 11, 1086A

キリストは同じように、全地に広がる自らの畑——そこに唯一の教会がある——において、自分の種も他人の種も育つようにと命じた。

9

Post crementa communia, venturus est judicii dies, qui messis est animarum, sedebit judex Filius Dei, qui agnoscit quid est suum et quid alienum.

PL 11, 1086A

共通の成長ののち、審判の日が来る。それは魂の収穫であり、神の子が裁き主として座し、何が自分のもので何が他人のものかを見分ける。

10

Illius erit eligere quid condat in horreo, et quid tradat incendio: quos ad interminata tormenta destinet: et quibus promissa praemia repraesentet. Agnoscamus nos omnes homines esse: nemo sibi usurpet divini judicii potestatem.

PL 11, 1086B

何を倉に納め、何を火に渡すかを選ぶのは、彼である。誰を果てしない責め苦に定め、誰に約束された報いを現すかも。我々は皆、人間であることを認めよう。誰も神の裁きの権能を自分のものにしてはならない。

11

Nam si sibi totum vindicet quivis Episcopus, dicatur quid in judicio acturus est Christus? satis sit homini, si de peccato suo reus non sit, quam ut de alieno judex esse desideret. Professio denique nostra est bono pacis vos non repellere.

PL 11, 1086B

もしどの司教であれ、すべてを自分のものとして主張するなら、キリストは裁きにおいて何をするつもりなのか、言ってみよ。人間にとっては、他人の罪の裁き手になろうと望むよりも、自分の罪について責めを負わずにいられれば、それで足りるとすべきである。すなわち、我々の表明は、平和の善のゆえに諸君を退けないことである。

12

Nefas est enim, ut Episcopi faciamus quod Apostoli non fecerunt, qui permissi non sunt vel semina separare, vel de tritico zizania evellere.

PL 11, 1086B

司教である我々が、使徒たちの行わなかったことを行うのは不法である。使徒たちは、種を分けることも、小麦から毒麦を抜き取ることも許されなかった。

Liber VII, Caput III

第VII巻 第III章PL 11, 1086B
1

Exemplo apostoli Petri uti posse Donatistas ut eis delur venia. --Quod si de recipiendis vobis Catholica dubitaret, nonne vos debuistis unitatis assequi formam? sed exempla in Evangelio lecta proponere noluistis, ut est lectio de persona beatissimi Petri; ex qua, forma unitatis retinendae vel faciendae descripta recitatur.

PL 11, 1086B

ドナトゥス派は、赦しが与えられるよう、使徒ペトロの例を用いうること〔見出しの底本は delur。detur と読む〕。――もし公同の教会が、諸君を受け入れるべきか迷ったとしても、諸君は一致の模範に従うべきではなかったか。だが諸君は、福音書に読まれる例を示そうとしなかった。いと幸いなペトロその人についての朗読がそうである。そこから、一致を保ち、あるいは作るための模範が、描かれ朗読される。

2

Equidem malum est contra interdictum aliquid facere: sed pejus est unitatem non habere cum possis.

PL 11, 1086C

禁じられたことに反して何かをするのは、確かに悪い。だが、できるのに一致をもたないのは、いっそう悪い。

3

Quam unitatem, ipsum Christum videmus praeposuisse vindictae suae, qui magis omnes discipulos suos voluit in uno esse, quam quod offensus fuerat vindicare: dum nollet se negari, promisit se apud Patrem negaturum esse, qui se negaret, et cum haec ita scripta sint, tamen bono unitatis beatus Petrus, cui satis erat si post quod negavit, solam veniam consequeretur, et praeferri Apostolis omnibus meruit, et claves regni coelorum communicandas caeteris, solus accepit.

PL 11, 1087A

キリスト自身が、この一致を自らの報復に優先させたのを、我々は見る。彼は、侮辱されたことへの報復をするよりも、すべての弟子たちが一つにあることを望んだ。自分が否まれることを望まぬとして、自分を否む者を父のもとで否むと約束したが、これが書かれているにもかかわらず、一致の善のために、いと幸いなペトロは——否んだのちにただ赦しを得るだけでも足りたはずなのに——すべての使徒に優先されるにふさわしいとされ、天の国の鍵を、ほかの者たちに分け与えられるべきものとして、ただ一人受け取った。

4

Bono unitatis, sepelienda esse peccata hinc intelligi datur, quod beatissimus Paulus Apostolus dicat, charitatem posse obstruere multitudinem peccatorum: Onera (inquit) vestra invicem sustinete (Gal. VI, 2) ; et alio loco ait: charitas magnanimis est: charitas benigna est: charitas non zelatur: charitas non inflatur: non quaerit quae sua sunt (I Cor. XIII, 4 et 5) : et bene dixit.

PL 11, 1087A

一致の善のために罪は葬られるべきだということは、いと幸いなる使徒パウロが、愛は多くの罪を覆いうると言っていること〔この句は一ペトロ4:8 にあるが、オプタトゥスはパウロの言葉として引く〕から分かる。「互いに重荷を負い合え」と彼は言う(ガラテヤ6:2)。また別の箇所で言う。「愛は寛大〔底本は magnanimis。magnanima と読む〕であり、愛は親切であり、愛は妬まず、愛は高ぶらず、自分のものを求めない」(一コリント13:4, 5)。そして、よく言ったのである。

5

Haec enim omnia viderat in apostolis caeteris, qui bono unitatis, per charitatem noluerunt a communione Petri recedere, ejus scilicet qui negaverat Christum.

PL 11, 1087B

パウロは、ほかの使徒たちにこれらすべてを見ていたからである。彼らは一致の善のゆえに、愛によって、ペトロ、すなわちキリストを否んだその人の交わりから退こうとしなかった。

6

Quod si major esset amor innocentiae, quam utilitas pacis et unitatis, dicerent se non debere communicare Petro, qui negaverat magistrum, et Dei Filium Dominum.

PL 11, 1087B

もし無垢への愛が、平和と一致の益より大きかったなら、彼らは、師であり神の子である主を否んだペトロと交わるべきではないと言ったであろう。

7

Possent non communicare (ut supra dictum est) beatissimo Petro: possent contra illum recitare verba Christi, qui promiserat negaturum se esse apud Patrem, eum qui se coram hominibus negasset.

PL 11, 1087B

彼らは(先に述べたように)いと幸いなペトロと交わらないことができたであろうし、彼に対して、キリストの言葉、すなわち、人々の前で自分を否んだ者を父のもとで否むと約束した言葉を、朗読することができたであろう。

8

Ad quam formam debet diligenter attendi: de qua dum pauca commemoro, ipsius sancti Petri beatitudo veniam tribuat, si illud commemorare videor quod factum constat et legitur: dubito dicere peccasse tantam sanctitatem; sed ipse hoc factum probat, qui et doluit amare, et flevit ubertim, qui nec doleret nec fleret, si nulla intervenisset offensio.

PL 11, 1087B

この模範には注意深く目を向けねばならない。それについて少し語るにあたり、聖ペトロ自身の至福が、赦しを与えてくれるように。事実であり、読まれていることを述べるにすぎないように見えるなら、である。これほどの聖性が罪を犯したと言うのはためらわれる。だが、彼自身がこの行為を裏づけている。彼は苦く悲しみ、たっぷりと泣いた。もし何の過ちも起きていなかったなら、悲しむことも泣くこともなかったであろう者である。

9

Potuit utique caput apostolorum ita se gubernare, ut nihil incurreret quod doleret: sed ideo in uno titulo ejus multa videntur errata, ut posset ostendi bono unitatis omnia debere Deo servari.

PL 11, 1087C

使徒たちの頭は、悲しむようなことに陥らないよう、自らを導くこともできたはずである。だが、彼の一つの件のうちに多くの過ちが見られるのは、一致の善のために、すべては神に委ねて保留されるべきであることが示されうるためである。

10

Et nescio an in altero hoc genus peccati, tanti ponderis esse possit, quanto in beato Petro fuisse manifestum est.

PL 11, 1087C

そして、ほかの誰かにおいて、この種の罪が、幸いなペトロにあったと明らかな重さをもちうるかどうか、私は知らない。

11

Quisquis enim forte in aliqua persecutione negavit Filium Dei, in comparatione beati Petri videbitur levius deliquisse si negavit quem non vidit; si negavit quem non agnovit, si negavit cui nihil promisit; si semel negavit.

PL 11, 1087C

迫害のさなかに神の子を否んだ者は誰でも、幸いなペトロと比べれば、より軽い罪を犯したと見られよう。見たこともない相手を否んだのなら、知らなかった相手を否んだのなら、何も約束していなかった相手を否んだのなら、一度だけ否んだのなら。

12

Nam in beato Petro hoc genus peccati dilatatum est: primo quod cum interrogaret Christus omnes quem se homines dicerent, unus dixit Eliam; alter dixit prophetam: tunc Christus dixisse legitur: Vos quem me dicitis esse? et ait illi Petrus: Tu es Filius Dei vivi (Matth. XVI, 15 et 16) .

PL 11, 1088A

幸いなペトロにおいては、この種の罪は広がっていたからである。第一に、キリストがすべての者に、人々は自分を誰と言うかと尋ねたとき、ある者はエリヤと言い、別の者は預言者と言った。そこでキリストは言ったと読まれる。「汝らは私を誰と言うか」。そこでペトロは彼に言った。「汝は生ける神の子である」(マタイ16:15, 16)。

13

Pro qua agnitione laudari ab eo meruit: Ecce caeteris non agnoscentibus Filium Dei, solus Petrus agnovit. Deinde sub die passionis, cum diceret Christus: Ecce teneor et fugietis omnes (Matth. XXVI, 32) .

PL 11, 1088A

この認識のゆえに、彼はキリストに称賛されるにふさわしいとされた。見よ、ほかの者たちが神の子を認めないとき、ペトロだけが認めた。さらに受難の日に、キリストが「見よ、私は捕えられる、そして汝らは皆逃げる」(マタイ26:32)と言ったとき、

14

Tacentibus caeteris, solus se promisit non recessurum: de praescientia Filius Dei ait: Petre, antequam gallus cantet, ter me negabis (Ibid. 34) . Additum est aliud ad pondus peccati, promissum scilicet quod non erat impleturus.

PL 11, 1088A

ほかの者たちが黙っているなか、彼だけが離れないと約束した。予知によって、神の子は言った。「ペトロよ、鶏が鳴く前に、汝は三度私を否むだろう」(マタイ26:34)。罪の重さに、もう一つが加わった。すなわち、果たすはずのない約束である。

15

Postea quam in domum Caiphae ductus est Christus, ad mensuram delicti complendam, de tanto numero nullus alius interrogatur praeter beatum Petrum: interrogatus primo negat; interrogatus iterum negat; tertio dixit se Christum omnino non nosse: et cantavit gallus; non ut tempora cantu suo distingueret, sed ut peccasse se beatus Petrus agnosceret.

PL 11, 1088B

キリストがカイアファの家に連れて行かれたのち、咎の量を満たすために、あれほどの人数のうち、幸いなペトロのほかには誰も尋問されない。最初に尋ねられて否み、再び尋ねられて否み、三度目には、キリストをまったく知らないと言った。そして鶏が鳴いた。その歌で時を区切るためではなく、幸いなペトロが自分の罪を悟るためである。

16

Denique doluit amare, et flevit ubertim. Ecce, ut supra dictum est, caeteris non agnoscentibus, solus agnovit: caeteris non promittentibus solus promisit: caeteris nec semel negantibus, ter solus negavit; et tamen bono unitatis, de numero Apostolorum separari non meruit.

PL 11, 1088B

ついに彼は苦く悲しみ、たっぷりと泣いた。見よ、先に述べたように、ほかの者たちが認めないとき彼だけが認め、ほかの者たちが約束しないとき彼だけが約束し、ほかの者たちが一度も否まないとき彼だけが三度否んだ。それでも、一致の善のゆえに、使徒たちの数から切り離されるには当たらなかった。

17

Unde intelligitur omnia ordinata esse providentia Salvatoris, ut ipse acciperet claves. Interclusa est malitiae via, ne apostoli animo licentiam judicandi conciperent, et severe contemnerent eum qui negaverat Christum.

PL 11, 1088B

ここから、すべてが救い主の摂理によって整えられていたことが分かる。〔ペトロ〕自身が鍵を受けるように、である。悪意の道は塞がれた。使徒たちが、心に裁く放縦を抱き、キリストを否んだ者を厳しく軽んじることのないように。

18

Stant tot innocentes, et peccator accipit claves, ut unitatis negotium formaretur. Provisum est ut peccator aperiret innocentibus, ne innocentes clauderent contra peccatores, et quae necessaria est unitas, esse non posset.

PL 11, 1088C

かくも多くの無垢な者が立っているのに、罪人が鍵を受ける。一致の務めが形づくられるためである。罪人が無垢な者たちに開くように、無垢な者たちが罪人に対して閉ざし、必要な一致がありえなくなることのないように、備えられたのである。

19

Haec si commemoraretis, communicare cupientes; quando vos Catholica pio sinu suscipere dubitaret Ecclesia? cum constet vos non traditores esse, sed filios traditorum.

PL 11, 1088C

もし諸君が、交わりを望んでこれらのことを持ち出したなら、公同の教会が、敬虔な懐に諸君を迎えることをためらう時があっただろうか。諸君が引き渡し者ではなく、引き渡し者の子であることは明らかなのに。

Liber VII, Caput IV

第VII巻 第IV章PL 11, 1088C
1

Donatistis non autem Catholicis convenire quod dictum est de muscis morituris. --Nam aliqui ex vobis volentes nos populis suis contemnendos ostendere; etiam illud miscent tractatibus suis quod a Salomone propheta dictum est: Muscae moriturae exterminant olei suavitatem (Eccl. X, 1) : Et muscas morituras nos appellant: et oleum nominant, illum scilicet liquorem, qui ex nomine Christi conditur; quod chrisma postquam conditum est nominatur.

PL 11, 1088C

死にゆく蠅について言われたことは、ドナトゥス派の人々に当てはまるのであって、公同の人々にではない。――諸君のうちの何人かが、我々を自分たちの民に軽蔑すべき者として示そうとして、預言者ソロモンの言った言葉をも自分たちの説教に混ぜているからである。「死にゆく蠅は油の芳香を滅ぼす」(コヘレトの言葉10:1)。そして彼らは我々を死にゆく蠅と呼び、油と名づけるのは、キリストの名によって調えられる例の液体、すなわち、調えられたのちにクリスマと名づけられるもののことである。

2

Antequam fiat, adhuc oleum est natura simplex; fiet suave, dum de nomine Christi conditur. Ergo tres res sunt quas Salomon propheta nominavit: oleum, suavitatem, et muscas morituras exterminantes suavitatem.

PL 11, 1089A

できあがる前には、それはなお本性において単純な油である。キリストの名によって調えられることで、それは芳しいものになる。それゆえ、預言者ソロモンが挙げたのは三つのものである。油と、芳香と、芳香を滅ぼす死にゆく蠅である。

3

Istae tres res loca sua habent in ordine: primo loco est oleum: secundo suavitas de confectione: tertio, muscae morientes exterminantes suavitatem. Quisquis est talis tractator ex vobis, probet quomodo nos muscas morituras appellat.

PL 11, 1089A

この三つのものは、それぞれの位置を順序の中にもつ。第一の位置に油があり、第二に調合による芳香があり、第三に、芳香を滅ぼす死にゆく蠅がある。諸君のうちのそのような論者は誰であれ、どうして我々を死にゆく蠅と呼ぶのかを示せ。

4

Si apud vos putatis esse confectionem quae det oleo suavitatem: apud vos est oleum et suavitas. Numquid nos exterminamus oleum vestrum, ut merito nos muscas morituras appelletis? quod vestrum est, apud vos est.

PL 11, 1089B

油に芳香を与える調合が諸君のもとにあると諸君が考えるなら、油も芳香も諸君のもとにある。我々が諸君の油を滅ぼしたとでもいうのか、それで我々を死にゆく蠅と呼ぶのが正当だと。諸君のものは、諸君のもとにある。

5

Et si a vobis ad nos aliquis transitum fecerit; sic a nobis servatur, quomodo a vobis dimittitur: quomodo dicitis quia nos sumus muscae moriturae suavitatem olei corrumpentes, cum post vos nihil tale facimus? aut si a nobis dicitis suavitatem olei corrumpi posse: aut possumus aliquid, et damus oleo suavitatem: aut si nos, ut vultis, nihil possumus: remansit oleum tale esse, quale et natum est: quomodo dicitis quia nos sumus muscae moriturae, corrumpentes suavitatem olei?

PL 11, 1089B

また、もし誰かが諸君のところから我々のところへ移ってきたとしても、その者は、諸君のもとで手放されたとおりに我々のもとで守られる。それなのに、どうして諸君は、我々が油の芳香を損なう死にゆく蠅だと言うのか。諸君の後で、我々はそのようなことを何もしていないのに。また、諸君が、我々によって油の芳香が損なわれうると言うなら、我々に何かができて、油に芳香を与えているのか、あるいは、諸君の望むとおり我々には何もできず、油は生まれたままのものとして残るのか、どちらかである。それなのに、どうして諸君は、我々が油の芳香を損なう死にゆく蠅だと言うのか。

6

Igitur oleum antequam a nobis conficiatur, tale est quale et natum est: confectum, suavitatem ex nomine Christi accipere potest.

PL 11, 1089B

したがって、油は、我々によって調合される前は、生まれたままのものである。調合されたなら、キリストの名から芳香を受けることができる。

7

Quomodo possumus uno facto et conficere, et corrumpere? restat ut si oleum de se suave sit, vacet quod agitur ab hominibus si ab homine in nomine Christi conficitur. Non potest idem operarius duas res repugnantes et contrarias simul facere.

PL 11, 1089C

一つの行いによって、我々はどうして調合もし、損ないもできるのか。残る道は、油がそれ自体で芳しいのなら、人間によってなされること、すなわち人がキリストの名によって調合することは、空しいということである〔si 以下の係りは定かでない。「人間がキリストの名によって調合するのだとしても、その行いは空しい」と取った〕。同じ働き手が、相反し対立する二つのことを同時に行うことはできない。

8

Vobis absentibus si conficimus, non corrumpimus. Si corrumpimus, quis ante nos confecerat quod corrumperemus? Quare ne vacet dictio Prophetae (si ita est), intelligite quia vos estis muscae moriturae.

PL 11, 1090A

諸君の不在のうちに我々が調合するなら、我々は損なってはいない。もし損なうのなら、損なうべきものを我々の前に調合した者は誰か。だから、預言者の言葉が(もしそうであるなら)空しくならぬために、諸君こそ死にゆく蠅であると悟れ。

9

Vos enim exterminastis non quod natum est, sed quod confectum est, suavitas enim legitur non natura posse corrumpi.

PL 11, 1090A

諸君が滅ぼしたのは、生まれたままのものではなく、調合されたものだからである。芳香が損なわれうるのは、生まれつきによるのではないと読まれるからである〔non natura の係りは定かでない。芳香は自然の性質ではなく調合に由来し、損なわれうるのも調合されたものだと取った〕。

10

Oleum enim simplex est, et nomen suum unum et proprium habet: confectum jam chrisma vocatur, in quo est suavitas, quae cutem conscientiae mollit, exclusa duritia peccatorum: quae animum innovat lenem: quae sedem Spiritui Sancto parat, ut invitatus illic, asperitate fugata, libenter inhabitare dignetur.

PL 11, 1090A

というのは、油は単純なものであり、それだけの固有の名をもつ。調合されたものはもはやクリスマと呼ばれ、そこには芳香がある。この芳香は、良心の皮膚を和らげて罪の硬さを締め出し、穏やかな心へと新たにし、聖なる霊のために座を備える。聖なる霊がそこへ招かれ、荒々しさが追い払われて、喜んでそこに住むことをよしとするように。

11

Haec est suavitas olei, quam possunt muscae moriturae corrumpere. Si nos exterminaremus a vobis confectum oleum, merito nos muscas morituras appellare possetis: sed dum quod a vobis unctum est, tale servamus, quale suscipimus; muscae moriturae esse non possumus.

PL 11, 1090B

これが、死にゆく蠅が損ないうる油の芳香である。もし我々が、諸君によって調合された油を滅ぼすのなら、諸君が我々を死にゆく蠅と呼ぶのは正当であろう。しかし、諸君によって塗られたものを、受け取ったままに保っている以上、我々は死にゆく蠅ではありえない。

12

Sed dum vos invidiae tempestatibus impulsi, quasi in oleum caditis; vos exterminatis in rebaptizatione suavitatem olei illius quod in nomine Christi confectum est, unde condirentur mores, unde accenderetur lumen mentis, ad salutarem et veram intelligentiam.

PL 11, 1090B

むしろ、妬みの嵐に駆り立てられて、油の中に落ちる蠅のように、諸君こそが、再洗礼において、キリストの名によって調合された油の芳香を滅ぼしている。この芳香によって、習俗は味つけされ、心の光は点され、救いをもたらす真の理解へと至るはずであった。

13

Vos exterminatis rem ubi oleum fuit et suavitas. Nos quomodo potuimus corrumpere suavitatem, quae ante nos a nullo confecta est? seduxistis homines, rebaptizastis, iterum unxistis.

PL 11, 1090B

諸君は、油と芳香があったそのものを滅ぼしている。我々の前には誰にも調合されなかった芳香を、我々がどうして損なうことができたのか。諸君が人々を惑わし、再洗礼を施し、ふたたび塗油したのである。

14

Proh dolor! non sine morte vestra, exterminastis quod fuerat de nomine Christi confectum, more muscarum, quae pereuntes exterminant: quia mors est peccatum, quod non habet indulgentiam.

PL 11, 1090B

ああ、痛ましい。諸君の死なしにではなく、諸君はキリストの名によって調合されていたものを、滅びながら滅ぼす蠅のように滅ぼした。赦しのない罪は死だからである。

15

Scriptum est quia qui peccaverit in Spiritum Sanctum, non remittetur ei, nec hic, nec in futuro saeculo (Matt, XII, 32).

PL 11, 1091A

書かれている。「聖なる霊に対して罪を犯す者は、この世でも、来たるべき世でも、赦されることがない」(マタイ12:32)。

16

Ergo cum et falso nos muscas appelletis, et omnia quae a nobis fiunt, dissolvere properetis, et nos contemnendos aut despiciendos esse dicatis, vobis solis sanctitatem vindicantes: innocentiam proponitis vestram, ut promittatis vos aliena posse donare peccata.

PL 11, 1091A

したがって、諸君は我々を偽って蠅と呼び、我々によってなされたことはすべて破棄しようと急ぎ、我々は軽蔑すべき、蔑むべき者だと言い、聖性を自分たちだけのものと主張している。それなのに諸君は自分たちの無垢を前面に押し出し、他人の罪を赦すことができると約束しているのだ。

17

Videtis igitur non de nobis, ut disputatis, sed de vobis dixisse beatissimum Paulum apostolum: Erunt (inquit) homines seipsos amantes, cupidi, gloriantes sibi, superbi, blasphemi, parentibus non obedientes, ingrati, scelesti: pacem non custodientes, sine affectu, detractores, immites, sine benignitate, etc. (II Tim. III, 2) .

PL 11, 1091A

それゆえ、諸君は見る。いとも幸いなる使徒パウロが語ったのは、諸君が論じるように我々についてではなく、諸君についてである。「人々は自分を愛し、貪欲で、自らを誇り、高ぶり、冒瀆的で、親に従わず、恩を知らず、邪悪で、平和を守らず、情がなく、中傷し、残酷で、慈愛を欠くであろう、など」と彼は言う(二テモテ3:2)。

Liber VII, Caput V

第VII巻 第V章PL 11, 1091A
1

Donatistas non autem Catholicos Jamnae et Mambrae similes esse. --Nam et illud quale est, quod pro arbitrio tuo Moysi vobis imponere voluisti personam, contra quem Jamnem et Mambrem obstitisse commemorat apostolus Paulus.

PL 11, 1091A

ヤンネスとマンブレスに似ているのは、ドナトゥス派であって、公同の教会の人々ではない。――そもそも、汝が自分の判断で、モーセの役を諸君に負わせようとしたのは、何事か。使徒パウロは、そのモーセに対してヤンネスとマンブレスが逆らったと記している。

2

Si ita est, quae apud vos veritas inveniri potest, cui Catholica videtur obsistere, aut quod apud nos esse mendacium poteris approbare? in una communione esse cum toto orbe terrarum? numquid poteris approbare mendacium? symbolum verum et unicum retinere et defendere, numquid poteris approbare mendacium?

PL 11, 1091B

もしそうなら、公同の教会が逆らっていると見える真理は、諸君のもとのどこに見いだされ得るのか。あるいは、我々のもとにどんな偽りがあると、汝は証明できるのか。全世界と一つの交わりにあることが偽りだと証明できるのか。真実で唯一の信条を保ち、守ることが偽りだと証明できるのか。

3

Cathedram Petri et claves regni coelorum a Christo concessas, ubi est nostra societas, numquid poteris approbare mendacium? in ipsa lectione quae commemorasti inter ipsas personas, considera ordinem rerum, et qui fuerit prior attende.

PL 11, 1091B

キリストから授けられたペトロの座と天の国の鍵が、我々の交わりのうちにあることが偽りだと証明できるのか。汝が持ち出した箇所そのものにおいて、その人物たちの間の事柄の順序を考え、誰が先であったかに注意せよ。

4

Utique Jamnes et Mambres secundo loco sunt, qui contra Moysem et veritatem falsis artibus militare voluerunt: et antecesserat Moyses, cujus virtutes impugnare frustra conati sunt.

PL 11, 1092A

たしかにヤンネスとマンブレスは二番目である。彼らはモーセと真理に対して、偽りの技で戦おうとした。先にいたのはモーセであり、その力あるわざを彼らは攻めようとしてむなしく終わった。

5

Ut Moyses prior est, sic et Catholica prior est: ut Jamnes et Mambres repugnantes obstiterunt, sic et vos rebelles contra veram Catholicam militatis. Quid est ergo quod nomina et nobis et vobis mutare voluistis, nisi ut te sociis tuis comparares aequalem?

PL 11, 1092A

モーセが先であるように、公同の教会も先である。ヤンネスとマンブレスが逆らって立ちはだかったように、諸君も反逆者として真の公同の教会に戦いを挑んでいる。ならば、我々と諸君の名を入れ替えようとしたのは、汝が自分を仲間たちと等しく並べるためでなくて何だったのか。

6

Sunt enim aliqui ex vobis qui obliti aut ignari praeteritorum temporum in nos dicant quae pertineant ad eos qui jamdudum de Catholica lapsi Majorinum ordinaverunt; illi scilicet auctores schismatis et traditionis.

PL 11, 1092A

諸君の中には、過ぎ去った時代を忘れ、あるいは知らずに、我々に向かって、とうの昔に公同の教会から落ちてマヨリヌスを叙階した者たちに当てはまることを言う者がいる。彼らこそ、分派と引き渡しの創始者である。

7

Cum adhuc retinerent pacem antequam exterminarent Deo placitam unitatem, fuerunt lumen mundi, et sal terrae merito appellabantur.

PL 11, 1092A

彼らは、神に喜ばれる一致を滅ぼす前、なお平和を保っていたあいだは、世の光であり、地の塩と呼ばれるにふさわしかった。

8

Dum docerent pacem, adhuc pacifici vocabantur: antequam inflati essent, beati erant, de paupertate spiritus, pars erant condimenti: beati erant, dum mites, pars fuerant condimenti: beati erant dum justi, pars erant condimenti: beati dum pacifici, totum fuerant condimentum.

PL 11, 1092B

平和を教えていたあいだは、なお平和を作る者と呼ばれた。膨れ上がる前は、霊の貧しさにより祝福されており、味つけの一部であった。柔和であるあいだは祝福されており、味つけの一部であった。義であるあいだは祝福されており、味つけの一部であった。平和を作るあいだは祝福されており、味つけの全体であった。

9

Posteaquam erroris divitias dederunt spiritui et pulmonibus suis, et facientes schisma, immites inventi sunt: et minus misericordes dum impie membra Ecclesiae diviserunt: et injustitiam secuti, regnum Dei pro fastidio habuerunt: et dividendo Ecclesiam noluerunt esse pacifici, ipsi facti sunt sal infatuatum, ex quo nihil condiretur, quod Deo de suavitate placuisset.

PL 11, 1092B

だが、誤りの富を自分の霊と肺に与え、分派をなしたのちには、柔和でない者と見いだされた。教会の肢体を不敬にも分けたとき、憐れみの少ない者となった。不義に従って、神の国を嫌悪の対象とした。教会を分けることで平和を作る者であろうとしなかった彼ら自身が、味を失った塩となった。それでは、神に芳しく喜ばれるものを味つけすることなどできない。

10

Et cum hoc malum pertineat ad principes vestros, a quibusdam sociis tuis aliter disputatur, ut dicant insipientes fuisse eos qui agnoverunt vel sero veritatem, et ab schismate recedentes, agnita matre Catholica secuti sunt pacem.

PL 11, 1092B

この悪は諸君の指導者たちに関わるのに、汝の仲間の何人かは、別の論じ方をする。遅くなってからでも真理を認め、分派を離れ、母なる公同の教会を認めて平和に従った者たちを、愚かだったと言うのである。

11

Hos putant aliqui vestrum errasse: hos existimant quasi infatuatos a sapientia recessisse.

PL 11, 1093A

諸君の何人かは、彼らが誤ったと考える。彼らは味を失って知恵から退いたのだと見なす。

12

Unde apparet vos omnes eodem modo errare in nominibus transferendis; dum et tu Jamnem et Mambrem pacificis catholicis comparasti, et vos schismaticos Moysi quod a veritate alienum est: et aliqui socii tui insipientes, de sapientibus judicare voluerunt, ut dicant fatuos factos esse pacificos; et parentes suos de dissensione infatuatos esse intelligere noluerunt.

PL 11, 1093A

ここから、諸君の全員が、名を移し替えることで同じように誤っていることが明らかになる。汝はヤンネスとマンブレスを平和を作る公同の者たちになぞらえ、諸君は分派の者たちをモーセになぞらえているが、これは真理から縁遠いことである。そして汝の仲間の何人かは、愚かにも、賢い者たちについて裁こうとして、平和を作る者たちが愚か者にされたと言い、自分たちの親が不和によって愚かにされたことを理解しようとしない。

Liber VII, Caput VI

第VII巻 第VI章PL 11, 1093A
1

Qua ratione et cur Macarius ad communionem admissus fuerit. --Jam ad illum locum invidia vestra dilabitur, ut dicatis Macarium post illa facta communioni non debuisse misceri: sed magis a catholicis episcopis abstineri.

PL 11, 1093A

いかなる理由で、なぜマカリウスが交わりに受け入れられたか。――諸君の妬みは、ついにその点にまで崩れ落ち、マカリウスはあの行いの後に交わりに加えられるべきではなく、むしろ公同の司教たちから遠ざけられるべきだったと言うに至る。

2

Primo, communionis unum est nomen, sed diversi sunt modi: aliud est communicare episcopum cum episcopo, et aliud communicare laicum cum episcopo.

PL 11, 1093B

第一に、交わりという名は一つだが、その様態は異なる。司教が司教と交わるのと、平信徒が司教と交わるのとは、別のことである。

3

Tunc erat grave si Macarius quod fecisse dicitur, sua voluntate fecisset; quod qui faciunt, factum judiciis publicis et Romanis legibus vindicatur.

PL 11, 1094A

マカリウスが行ったと言われることを、もし自分の意志で行ったのであれば、そのときは重大であっただろう。それを行う者の行為は、公の裁判とローマの法によって罰せられる。

4

Ille est enim homicida, qui nulla necessitate cogente, nulla jussione, nulla potestate, sed furore adactus, de voluntate sua fecerit quod prohibent leges.

PL 11, 1094A

何の必要にも強いられず、何の命令も、何の権限もなく、ただ狂気に駆られて、自分の意志で、法が禁じることを行った者が、殺人者だからである。

5

Caeterum, Macarius quod fecisse dicitur, vobis provocantibus fecit: nec episcopus fuit, nec in officio episcopali versatus est, nec manum alicui imposuit, nec sacrificium obtulit.

PL 11, 1094A

しかしマカリウスが行ったと言われることを、彼は諸君が挑発したために行ったのである。彼は司教ではなく、司教の務めに携わりもせず、だれにも手を置かず、生贄を捧げもしなかった。

6

Unde cum eum constet alienum fuisse ab episcoporum actibus, nullus episcopus ab eo qui cum episcopis non obtulit videtur esse pollutus.

PL 11, 1094A

それゆえ、彼が司教たちの行いと無縁であったことが明らかである以上、司教たちとともに捧げなかった者によって、いかなる司教も汚されたとは見えない。

7

Restat ut dicatis eum cum populo communicasse: et locutum eum esse aliquid in populo constat, sed insinuandae alicujus rei causa, non tamen tractandi quod est episcoporum; ille enim nude locutus est, si quid loqui potuit.

PL 11, 1094A

残るのは、彼が民と交わったと諸君が言うことである。彼が民の前で何か語ったことは明らかだが、それは何かを告げ知らせるためであって、司教に属する説教をするためではなかった。もし何かを語りえたとしても、彼は飾りなく〔聖性の衣をまとわずに〕語ったのである。

8

Contra episcopalis tractatus probatur ab omnibus sanctitate vestitus, salutatione scilicet geminata. Non enim aliquid incipit episcopus ad populum dicere, nisi primo in nomine Dei populum salutaverit. Similes sunt exitus initiis.

PL 11, 1095A

これに対して、司教の説教は、すべての者によって、聖性の衣をまとったものと認められている。すなわち、二重にされた挨拶によってである。司教は、まず神の名によって民に挨拶しなければ、民に向かって何も語り始めないからである。終わりは始まりと似ている。

9

Omnis tractatus in Ecclesia a nomine Dei incipitur, et ejusdem Dei nomine terminatur. Quis vestrum audet dicere Episcoporum more, Macarium populum salutare?

PL 11, 1095A

教会におけるすべての説教は、神の名で始められ、同じ神の名で終えられる。諸君のうちだれが、マカリウスが司教の流儀で民に挨拶した、と言い張るのか。

10

Igitur cum nec salutaverit antequam aliquid loqueretur, nec salutare ausus sit, postquam locutus est, nec manum imposuerit, nec sacrificium Deo ritu Episcopali obtulerit: quid est quod dicitis pollui potuisse episcopale collegium, cum ab omni episcoporum officio Macarium videatis alienum?

PL 11, 1095A

したがって、彼は何か語る前に挨拶せず、語った後に挨拶する勇気もなく、手を置かず、司教の儀礼で神に生贄を捧げもしなかったのだから、マカリウスが司教の務めのいっさいと無縁であることを見ていながら、司教の団体が汚されえたと諸君が言うのは、どういうことか。

11

Vestigio veritatis hoc loco calcata iterum vestra caput levare videtur invidia. Dicitis enim nec inter laicos eum communicare debuisse. Equidem constat, eum, ut Paulus apostolus probat, ministrum fuisse voluntatis Dei.

PL 11, 1095A

この箇所で真理の足に踏みつけられた諸君の妬みは、再び頭をもたげるように見える。諸君は、彼が平信徒のあいだですら交わるべきではなかったと言うからである。しかし、使徒パウロが証しするとおり、彼が神の意志の奉仕者であったことは明らかである。

12

Et quid mirum? si et judices pagani ministri voluntatis Dei aestimari meruerunt, Apostolo dicente: Non sine causa judex gladium portat (Rom. XIII, 44) . Est enim minister voluntatis Dei: nam et Macarius in suo judex fuisse videbatur.

PL 11, 1095B

何が不思議か。異教の裁判官たちでさえ、使徒が「裁判官は理由なく剣を帯びているのではない」(ローマ13:44)〔引照は底本のまま。ローマ13:4 にあたる〕と言うとおり、神の意志の奉仕者とみなされるにふさわしかったのに。彼は神の意志の奉仕者だからである。マカリウスも、自分の職務においては裁判官であったと見える。

13

Quod si non erat judex in eo quod fecit, secundum leges Romanas a judicibus in eum debuit vindicari.

PL 11, 1095B

もし彼が、自分の行ったことにおいて裁判官でなかったのなら、ローマの法に従って、裁判官たちによって罰せられるべきであった。

14

Aut si dicitis nec sic eum communicare debuisse: nos tamen non videmus quia debuit abstineri, qui id tale fecit quod factum est a Moyse, quem post viginti tria millia hominum occisa, Deus non contemnendo abstinuit; sed ut secum loqueretur iterum invitavit.

PL 11, 1096A

あるいは、それでも彼が交わるべきではなかったと諸君が言うなら、我々はやはり、彼が遠ざけられるべきだったとは見ない。彼は、モーセによってなされたのと同じことをしたのであり、二万三千人〔出エジプト記32:28 では三千人。二万三千はコリント一10:8 の数で、オプタトゥスは混同しているらしい〕が殺された後でも、神はモーセを軽んじて遠ざけたのではなく、再び自分と語るよう招いたのである。

15

Nos non videmus abstinendum fuisse eum qui fecit quod Phinees, quem paulo ante memoravi, qui ab ipso Deo pro homicidio laudari meruit.

PL 11, 1096A

我々は、ピネハスがしたのと同じことをした者が遠ざけられるべきだったとは見ない。少し前に私が言及したピネハスは、殺人のゆえに神自身から称賛されるにふさわしかったのである。

16

Non videtur magis nobis abstinendus fuisse is a quo id factum est quod ab Elia propheta qui tot falsos prophetas occidit: nam et illos falsos vates fuisse jam supra probavimus.

PL 11, 1096A

また、あれほど多くの偽預言者を殺した預言者エリヤがしたことをした者が、我々には、なおさら遠ざけられるべきだったとは見えない。あの者たちが偽りの預言者であったことは、すでに先に証明したからである。

Liber VII, Caput VII

第VII巻 第VII章PL 11, 1096A
1

Macarium etiamsi reus fuisset, a communione pelli non potuisse. --Sed ut haec exempla sileantur, dicamus et nos quod dicitis reum fuisse Macarium: quod si fuit, accusatore silente, a nobis non licuit abstineri.

PL 11, 1096A

マカリウスは、たとえ有罪であったとしても、交わりから追い出されることはありえなかった。――しかし、これらの例は措くとして、我々も、諸君の言うとおりマカリウスが有罪であったと言ってみよう。もしそうであったとしても、告発者が黙している以上、我々が交わりを断つことは許されなかった。

2

Scriptum est enim ante cognitam causam neminem esse damnandum. Dicite, quis eum accusavit, et auditus non est? dicite Macarium confessum esse culpam, et nostram siluisse sententiam? sumus enim qualescumque judices in Ecclesia, quod et ipsi non negatis; quod nos judices esse veros debere fuisse contenditis.

PL 11, 1096B

事情が知られる前にはだれも断罪されてはならない、と書かれているからである。言ってみよ、だれが彼を告発し、聞き入れられなかったのか。マカリウスが罪を認めたのに、我々の判決が沈黙していたと言えるか。我々は、どれほどのものであれ、教会における裁判官であり、これは諸君自身も否定しない。諸君は、我々が真の裁判官であるべきであった、と主張するのである〔quod nos judices esse veros debere fuisse の構文は崩れていて係りが取りにくい。我々が裁判官としてマカリウスを正しく裁くべきであった、と諸君が主張している、の意に取った〕。

3

Non enim possumus facere quod non fecit Deus, qui in judicio suo personas separare dignatus est: nec eumdem voluit esse accusatorem et judicem.

PL 11, 1096B

我々は、神がしなかったことをなすことはできない。神はその裁きにおいて、役を分けることをよしとし、同じ者が告発者であり裁判官であることを望まなかった。

4

Non enim potest quis in una causa, eodem momento duas portare personas, ut in eodem judicio et accusator esse possit et judex.

PL 11, 1097A

同じ一つの訴訟において、同じ時に、二つの役を担うことはだれにもできない。同じ裁きにおいて告発者でも裁判官でもありうる、というようなことは。

5

Quod Deus nec per omnipotentiam fecit: ut nobis judicandi formam ostenderet, docuit reum sine accusatore non debere damnari; aut accusatorem eum esse, qui judex in ea causa futurus est.

PL 11, 1097A

神は全能によってさえそれをしなかった。それは、我々に裁きの形を示すためであり、被告は告発者なしに断罪されてはならないこと、あるいはその訴訟で裁判官となる者が告発者であってはならないことを教えたのである。

6

Denique inter ipsa principia saeculorum dum hominum esset renovellata nativitas; dum a Cain frater Abel esset occisus, lectum est: et vocavit Deus Cain, et interrogavit eum ubi esset frater ejus (Genes. IV, 9) ; ille peccatum duplicans, quasi ignorantem faceret Deum, nescire se dixit.

PL 11, 1097A

さらに、世の初めのころ、人の誕生が新たにされていたとき、カインによって兄弟アベルが殺されたとき、こう読まれる。「神はカインを呼び、彼の兄弟はどこにいるかと問うた」(創世記4:9)。彼は罪を重ね、あたかも神が知らないかのように、知らないと言った。

7

Et quando posset nescire aliquid Dominus, sub cujus oculis et vultu sunt omnia quae geruntur? et tamen Deus sine accusatore non judicat: et interrogat utique quod noverat.

PL 11, 1097A

主が何かを知らないということが、どうしてありえようか。主の目と顔の下に、行われるすべてのことがあるのに。それでも神は、告発者なしに裁かない。そして、すでに知っていたことを確かに問う。

8

Et vos vultis ut abstineremus quem non vidimus aliquid mali facientem, et qui nullum habuerit accusatorem. Video hoc loco quid invidia submurmuret vestra. Dicitis enim non nos latuisse quod factum est.

PL 11, 1097B

それなのに諸君は、我々が、何か悪いことをしているのを見たこともなく、告発者を一人も持たなかった者との交わりを断つことを望む。ここで諸君の妬みが何をつぶやいているか、私には分かる。諸君は、起こったことは我々に隠れていなかった、と言うのである。

9

Fatemur nos audisse, sed peccatum erat damnare eum quem nemo est ausus accusare. Sed si dixeritis quia non nos latuit factum, dicite Deo quare interrogavit, qui viderat parricidium.

PL 11, 1097B

我々は聞いていたことを認める。しかし、だれも敢えて告発しなかった者を断罪することは、罪であった。もし諸君が、事は我々に隠れていなかったと言うのなら、神に言え、なぜ問うたのかと。神は兄弟殺しを見ていたのに。

10

Nec illud a nobis fieri oportuit, quod Deus facere noluit qui sententiam noluit dicere nisi reo. Redde accusatorem; alioquin non posset justa esse sententia, nisi ipse qui judicaturus erat accusaret.

PL 11, 1097B

神が行おうとしなかったことを、我々が行うべきではなかった。神は、被告にしか判決を言い渡そうとしなかった。告発者を出せ。さもなければ、判決は正しいものたりえない。裁こうとしていた者自身が告発するのでない限り。

11

Ideo ait: Ecce sanguis fratris tui clamat ad me de terra (Genes. IV, 10) . Quare et vos cum minime probare possitis ab aliquo apud nos accusatum esse Macarium, nostrumnon potestis damnare judicium.

PL 11, 1097B

それゆえ、こう言うのである。「見よ、汝の兄弟の血が、地からわたしに叫んでいる」(創世記4:10)。したがって諸君は、我々のもとでだれかがマカリウスを告発したことを全く証明できないのであるから、我々の裁きを〔底本は nostrumnon。nostrum non と読む〕断罪することはできない。

12

N. B. Huc usque liber septimus ex codicibus manuscriptis et prima editione Balduini; quae sequuntur habentur in altera ejusdem editione, ex Tiliano, ut ait, codice, quem nobis videre non contigit.

PL 11, 1097C

N.B. ここまで、第七巻は写本とボードゥアンの初版による。以下は、同じ人の別の版にあるもので、彼が言うところでは、ティリウス〔底本は Tiliano。人名の同定は確かでない〕の写本からとられたが、我々はその写本を見る機会を得なかった。

13

Sed quia desunt in quatuor codicibus quibus usi sumus, videnturque aliena a mente Optati, nec stylum ejus sapere, ea ut immerito Optati orationi inserta, sustulimus e textu.

PL 11, 1098A

しかし、我々が用いた四つの写本には欠けており、オプタトゥスの考えとは異なり、その文体にも合わないと思われ、オプタトゥスの叙述にいわれなく挿入されたものであるので、本文から外した。

14

Ne quid tamen nostro operi deesset, quod ad Optatum pertinere videretur, hic illa describenda esse censuimus.

PL 11, 1098A

それでも、オプタトゥスにかかわると見えるものが我々の著作に欠けないように、それらをここに書き写すべきであると考えた。

15

Traditionis crimen elevatur.--Post haec verba, pag., initio: « Illi namque si illo tempore, bono pacis, » sequentia habentur: unitatem facere debuerant, etiam et ipsi ab Ecclesia non fuerant repellendi, in quibus necessitas excusaverat voluntatem.

PL 11, 1098A

引き渡しの罪は軽くされる。――100頁の初めの語句「なぜなら、彼らはあの時、平和の善のために」〔翻刻は頁数を欠くが、ミーニュは pag. 100 と刷る〕の後に、次の続きがある。――一致をつくるべきであったのなら、彼らもまた教会から退けられるべきではなかった。彼らにおいては、必要が意志を免じていたからである。

16

Non enim aliqui illorum sponte tradiderant, aut hoc peccatum cum caeteris delictis poterit coaequari. Quidquid enim Deus fieri noluit, ore suo prohibuit, quo modo dixit: non occides, non moechaberis, etc. (Exod. XX, 13) .

PL 11, 1098A

彼らのうちのだれも、進んで引き渡したのではなかった。また、この罪は他の罪と同列に置かれうるものでもない。神が、なされることを望まなかったことは何であれ、自らの口で禁じた。たとえば「殺すな、姦淫するな」などである(出エジプト記20:13)。

17

Potuit etiam hoc prohibere quod a parentibus vestris admissum est: sed quoniam aliud est quod facit animus, aliud est quod operatur eventus, quidquid de voluntate potest ab homine fieri, hoc meruit prohiberi; quidquid necessitas peccat, non potest magnis viribus accusari: denique voluntas habet poenam, necessitas veniam: homicida, scelus dum nemo cogit potest et facere, potest et non facere: adulterium moechus, dum de foris nemo compellit potest admittere, potest et non admittere, et caetera hujusmodi in quibus liberum habetur arbitrium.

PL 11, 1098B

神は、諸君の父祖が犯したことをも禁ずることができた。しかし、心がなすことと、結果がもたらすことは別であるから、意志によって人がなしうることは何であれ、禁じられるにふさわしかった。必要によって犯される罪は、重い力をもって告発されることはできない。すなわち、意志には罰があり、必要には赦しがある。殺人者は、だれも強いないのであれば、罪を犯すこともでき、犯さないこともできる。姦淫する者も、外からだれも強いないのであれば、姦淫を行うこともでき、行わないこともできる。そのほか、自由な選択が認められているこの種のすべてについても同様である。

18

Ideo prohibita dum geruntur, judicio destinantur, non interdicta dum aliqua necessitate fiunt: forte facile dignetur ignoscere, qui noluit prohibere.

PL 11, 1098B

それゆえ、禁じられたことは、行われるときに裁きに定められる。禁じられていないことが何らかの必要によって行われるときには、禁じようとしなかった者が、おそらくたやすく赦すことをよしとするであろう。

19

Denique hoc delictum quod quasi capitale potuit objici parentibus vestris, si illo in tempore nudarentur, aut in judicium vocarentur, possent sibi exemplo non uno succurrere, ubi primis temporibus aut tabulae legis fractae, aut libri traditi esse leguntur vel incisi et incensi, et nemo damnatus est.

PL 11, 1098C

そしてまた、この罪は、いわば死罪として諸君の父祖に突きつけられえたであろうが、もしあの時に彼らが暴かれたり、裁きに召し出されたりしたなら、一つにとどまらぬ例によって自らを助けることができたであろう。最初の時代に、律法の板が砕かれた、あるいは書物が引き渡された、あるいは切り刻まれて焼かれたと読まれるが、それでもだれも断罪されなかったのである。

20

Si (ut supra dixi) parentes vestri illo tempore nudarentur, si accusari potuissent, sine dubio dicerent, se nihil amplius fecisse a Moyse legislatore, quamvis non sibi similent, sed inter se repugnent necessitas et voluntas, cum eodem nomine legis parentum vestrorum et Moysi una fuerit causa.

PL 11, 1098C

もし(先に述べたとおり)諸君の父祖が、あの時に暴かれ、告発されることがありえたなら、彼らは疑いなく、立法者モーセより多くのことはしていないと言うであろう。必要と意志は自分に似ておらず、互いに相いれないものであるにしても〔底本は non sibi similent, sed inter se repugnent。本文が崩れているらしく、このように解した〕、律法という同じ名のもとで、諸君の父祖とモーセの事情は一つであったのである。

21

Possent dicere parentes vestri illud se de necessitate fecisse, quod Moyses prior fecerit de voluntate.

PL 11, 1099A

諸君の父祖は、モーセが先に意志によってなしたことを、自分たちは必要によってなしたのだと言うことができたであろう。

22

Qui cum populo indignaretur, non consideravit quia Deus digito suo scripserat: et plus est quod scriptum est in coelo, quam quod in terra: et non est unum quod fecit Dei digitus, et quod scripsit calamus humana manu compositus.

PL 11, 1099A

モーセは民に憤ったとき、神が自らの指で書いたことを顧みなかった。天に書かれたものは地に書かれたものより重い。神の指がなしたものと、人の手で作られた葦のペンが書いたものとは、同じではない。

23

Moyses ferebat quod per nubem acceperat, et parentes vestri tradiderunt quod data mercede confecerant: recte se parentes vestri defenderent, docentes capitale crimen non esse, si id fecisset unusquisque eorum magno metu perterritus, quod Moyses fecisset iratus: et non legimus Dominum indignatum esse Moysi, nec vindicasse confractas tabulas quas manu sua perscripserat, nec peccator appellatus est, nec punitus.

PL 11, 1099A

モーセは雲を通して受けたものを携えていたが、諸君の父祖は、報酬を受けて作ったものを引き渡した。諸君の父祖は、自分たちの弁護をうまくなしえたであろう。すなわち、モーセが怒ってしたことを、一人ひとりが大きな恐れにおののいてしたのなら、それは死罪ではない、と教えて。しかも、我々は、主がモーセに憤ったとも、自らの手で書き上げた砕かれた板に報復したとも読まない。モーセが罪人と呼ばれたことも、罰せられたこともない。

24

Sic lex a Deo profecta est, ut aqua de fonte dilabitur, aut poma quae de arbore salva radice carpuntur: non perit quod erogatum est, si in origine sua salvum est.

PL 11, 1099B

このように、律法は神から出た。水が泉から流れ落ち、木の実が木から摘まれても根が無事であるのと同じである。与え出されたものが失われることはない。源において無事であるならば。

25

Denique Moyses post tabulas sparsas legis et comminutas non damnari meruit, et Sina postea montem revocatus adscendit, et loqui cum Deo iterum meruit, et secundum legem innovatam accepit, quam prodiit titulus libri qui Graeco vocabulo Deuteronomos scribitur: ecce non perit in lege, quod salvum fuerat in origine.

PL 11, 1099B

さらに、モーセは、律法の板を撒き散らし砕いた後も、断罪されるにふさわしいとされなかった。のちにシナイ山へ呼び戻されて登り、ふたたび神と語るにふさわしいとされ、新たにされた第二の律法を受けた。ギリシア語で「デウテロノモス」と書かれる書の表題が、それを示している〔底本は secundum legem innovatam accepit, quam prodiit titulus libri。secundum を「第二の」(デウテロノモスは「第二の律法」の意)と取った。prodiit は、ミーニュの注 (41)(カソボン)に従い prodidit(示した)と読む〕。見よ、源において無事であったものは、律法において失われない。

26

Sed ne cui videatur Moyses habuisse meritum, ut de colloquio quamdam apud Deum fiduciam, et ideo Deum non iratum esse, et hoc si ita esset, semper amicitia meritum suum et fructum exigere debebat: quare in eum postea vindicatum est, quod offendit? nonne ut ostenderetur leve fuisse illud, quod iratus admiserat.

PL 11, 1099C

しかし、モーセに功績があったかのように、すなわち、神との語らいから、神のもとに一種の確信を得ていたかのように、また、それゆえ神は怒らなかったのだと見られないように〔底本の文は崩れており、主文が欠けている。このように解した〕、そしてこれがそうであるなら、友愛は常にその功績と実りを要求すべきであったのに、なぜ後に、彼が犯したことのゆえに、彼に報復がなされたのか。怒って犯したことが軽いものであったと示されるためではないか。

27

Lex in Deo sana fuit; et postquam ab homine cum tabulis lapideis fracta est: devotio quae ab homine debebatur ubi exhibita non est, Moyses illam poenam meruit, ut medio itinere moreretur, ne terram promissionis intraret: unde constat non magnum peccatum posse computari, quod in praesenti exemplo potuit impune committi.

PL 11, 1099C

律法は神のうちでは無傷であった。人によって石の板とともに砕かれた後、人から果たされるべき献身が果たされなかったので、モーセは、道の半ばで死に、約束の地に入らないという罰に値した。このことから、現在の例において罰を受けずに犯されえたことは、大きな罪とは数えられえない、と分かる。

28

Haec si a parentibus vestris dicerentur, quis eis communionem negare potuisset? quid si et illa consequentia exempla proponerent, in quibus legitur, innovata lex cum haberetur in arca, et populus Israel in praelio vinceretur.

PL 11, 1099C

これらのことが諸君の父祖によって語られたなら、だれが彼らに交わりを拒みえたであろうか。さらに、次に続くあの例を彼らが持ち出したなら、どうであろうか。そこには、律法が新たにされて櫃の中に収められていたとき、イスラエルの民が戦いで敗れたと読まれる。

29

Lex quae in arca consilio populorum in hostes allata est, quae ab ipsis Presbyteris et caeteris filiis Israel defendi non potuit, et inimicis est tradita, dum minus est reportata: tradita lege qui afferendam dixerant, fugerunt timidi, et non leguntur postea in vindicta aliquid passi.

PL 11, 1099D

民の議によって敵に向かって櫃の中に運ばれた律法は、長老たち〔presbyteri〕そのほかのイスラエルの子らによっても守られえず、取り返されないまま〔底本は dum minus est reportata。minus を否定の意に取った〕、敵に引き渡された。律法が引き渡されると、それを持ち運ぶべきだと言っていた者たちは、おびえて逃げ、のちに報復として何かを被ったとは読まれない。

30

Si a parentibus vestris haec ratio redderetur, quis eos a communione sua repellere potuisset?

PL 11, 1100A

もしこの理由が諸君の父祖から述べられたなら、だれが彼らを自分たちの交わりから退けることができたであろうか。

31

Quid si nec illa exempla tacuissent principes vestri? quibus legitur Baruch librum legis quem ex ore Jeremiae prophetae exceperat, tradidisse scribae Judin, et a principibus regis jussum esse ut et ipse Baruch qui exceperat, et Jeremias per quem Deus locutus erat, fugerent et laterent.

PL 11, 1100A

もし諸君の指導者たちが、次の例をも黙っていなかったなら、どうであろうか。そこには、バルクが、預言者エレミヤの口から書き取った律法の書を書記ユディ〔底本は Judin。エレミヤ書36章のユディ〕に引き渡したこと、また王の指導者たちから、書き取ったバルク自身も、神がそれを通して語ったエレミヤも、逃げて身を隠すようにと命じられたことが読まれる。

32

Jeremias dictabat, Baruch tradidit, fugerant ambo; ad Joachim regem liber allatus est, qui Rex cum ante se pro qualitate temporis frigidi arulam habuisset ardentem, et librum a Judin scriba recitatum non libenter audivisset, subinde concisum minutatim ignibus imponebat.

PL 11, 1100A

エレミヤが口述し、バルクが引き渡し、二人とも逃げた。書はヨヤキム王のもとに持ち込まれた。王は、季節の寒さのゆえに自分の前に燃える小さな火鉢を置いていたが、書記ユディが朗読する書を快く聞かず、やがて細かく切り刻んで火に投げ入れた。

33

Et non iratus est Deus vel Jeremiae qui fugerat, vel Baruch qui cum eo fugiens tradiderat: quibus si Deus iratus esset, ad Prophetam aliquem alterum loqueretur: non ad alterum, sed ad ipsum Jeremiam locutus est: sic enim legitur: Et factus est sermo Domini ad Jeremiam postquam combussit Rex capitulum libri, et sermones quos scripsit Baruch ex ore Jeremiae; dixit Deus ad Jeremiam: accipe tibi chartam alteram et scribe omnes sermones tuos qui tunc erant scripti in libro quem combussit Joachim Rex Judae (Jerem. XXXVI, 27) .

PL 11, 1100B

神はまた、逃げたエレミヤにも、彼とともに逃げて〔書を〕引き渡したバルクにも、怒らなかった。もし神が彼らに怒ったのなら、別の預言者のだれかに語ったであろう。だが別の者にではなく、まさにエレミヤその人に語ったのである。こう読まれるからである。「王が書の一部と、バルクがエレミヤの口から書き記した言葉を焼いたのち、主の言葉がエレミヤに臨んだ。神はエレミヤに言った。『汝のために別の紙を取り、ユダの王ヨヤキムが焼いた書に書かれていた汝のすべての言葉を書き記せ』」(エレミヤ36:27)。

34

Ecce nec Deus iratus est, nec qui arserat perit, nec Baruch punitus est, nec Jeremias a Deo contemptus est; unde apparet, quod in hac re gravis numquam fuerit culpa quam numquam potuit sequi vindicta.

PL 11, 1100B

見よ、神は怒らず、焼けた書は滅びず〔qui arserat の arserat は自動詞で、「焼けたもの」と読み、男性名詞 liber(書)を受けると取った。書き直されて失われなかったことを言う〕、バルクは罰せられず、エレミヤは神に蔑まれもしなかった。ここから明らかなのは、この件には重い罪はけっしてなかったということである。復讐がけっして続きえなかったのだから。

35

Si haec parentes vestri allegarent, quis illos a communione revocare potuisset? Denique cum videret Deus et a Moyse legis tabulas fractas, et arcam hostibus derelictam, et post traditionem Baruch librum legis et incisum esse et combustum, indicavit providentiam suam, et promisit se legem jam non in tabulis scribere, nec in libris, sed in ipso interiori homine, hoc est, in mente et in corde uniuscujusque credentis; quomodo scripserat in corde Noe, Abrahae, Isaac, et Jacob, et caeterorum patriarcharum quos constat legitime sine lege vixisse.

PL 11, 1100C

もし諸君の先祖がこれらのことを弁明として述べたなら、誰が彼らを交わりから退けることができたであろうか。さらに、モーセによって律法の板が砕かれ、契約の箱が敵に委ねられ、バルクの引き渡しののちには律法の書が切り刻まれ焼かれたのを見たとき、神は自らの摂理を示し、もはや律法を板にも書物にも書かず、まさにその内なる人、すなわち信じる者ひとりひとりの精神と心に書くと約束した。それは、律法なしに律法にかなって生きたことが知られている族長たち、ノア、アブラハム、イサク、ヤコブ、ほかの者たちの心に書いたのと同じ仕方である。

36

Quam rem probat et beatus apostolus Paulus dicens: Scripta non atramento, sed Spiritu Dei vivi; non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus (II Cor. III, 3) .

PL 11, 1100C

このことを、祝福された使徒パウロも、こう言って証している。「インクによってではなく、生ける神の霊によって書かれたもの、石の板にではなく、肉の心の板に」(二コリント3:3)。

37

Post legem a Moyse fractam et a filiis Israel hostibus derelictam, et offerente Baruch ad Joachim regem, et concisam et incensam ante tempora christiana, ubi postea melius scripturus erat, legem indicavit Deus per Prophetam dicens: Quoniam hoc est testamentum meum, quod disponam domui Israel et domui Judae, et post dies illos dicit Dominus: dans leges meas in corde eorum et in mentibus eorum scribam eas (Jerem. XXXI, 31) .

PL 11, 1100C

律法がモーセによって砕かれ、イスラエルの子らによって敵に委ねられ、バルクが王ヨヤキムに差し出して切り刻まれ焼かれたのち、キリスト教時代の前に、神は、のちにいっそう善く律法を書こうとしている場所を、預言者を通して示して言った。「これが私の契約である、私がイスラエルの家とユダの家に結ぶ契約である。そしてそれらの日のあとで、と主は言う、私は私の律法を彼らの心に与え、彼らの精神にそれを書き記そう」(エレミヤ31:31)。

38

Promisit hoc jamdudum et proxime reddidit temporibus Christianis. Ergo jam secundo loco est charta, secundo loco membranae.

PL 11, 1101A

神はこのことをはるか前に約束し、ごく最近、キリスト教の時代に果たした。それゆえ、紙は今や第二の位置にあり、羊皮紙も第二の位置にある。

39

Si a Deo lex ibi scripta est unde tradi non possit, ut parentes vestri qui jam in Trinitate crediderant, quamvis libros tradiderint, nec corda nec mentes tradiderint suas in quibus Deus legem suam scripsit, sicuti se scripturum esse promiserat.

PL 11, 1101A

律法が、そこからは引き渡されえない場所に神によって書かれたのだとすれば、すでに三位一体を信じていた諸君の先祖は、書物は引き渡したとしても、神が自らの律法を書いた心と精神を引き渡したのではない〔ut 以下の係りは定かでない。前半を条件、ut 以下を帰結と取った〕。神は書くと約束していたとおりに書いたのである。

40

Ubi est ergo, frater Parmeniane, quod dixisti penitus exustam a traditoribus legem? ecce nec penitus exusta est, nec ex toto sublata, dum et in cordibus credentium manet, et librorum millia ubique recitantur: unde apparet te parentes tuos, quamvis per ignorantiam, frustra accusare voluisse.

PL 11, 1101A

では、パルメニアヌス兄弟よ、律法が引き渡し者たちによって完全に焼き尽くされたと汝が言ったことは、どこにあるのか。見よ、律法は完全に焼き尽くされてもおらず、まったく除かれてもいない。信じる者の心に留まり、何千もの書物がいたるところで朗読されているからである。ここから、汝が、無知からとはいえ、自分の先祖をむなしく告発しようとしたことが明らかである。

41

Igitur si parentes vestri ad tempora unitatis occurrerent tot exemplis rationabiliter redditis, et ipsi a communione repelli non possent quando vos quos constat traditores non esse, sed filios traditorum, cum patrum et filiorum et personae discernantur et nomina, inter quas personas si non sit communis culpa, non potest una esse sententia.

PL 11, 1101B

それゆえ、もし諸君の先祖が、これほど多くの例が理にかなって示された上で、一致の時代に現れたなら、彼ら自身も交わりから退けられえないであろう。ましてや諸君は、引き渡し者ではなく引き渡し者の子であると知られているのだから〔quando 以下の係りは定かでない。このように取った〕。父と子は、人格も名も区別される。その人格のあいだに共通の罪がないのなら、判決は一つではありえない。

42

Quamquam et si illorum unitas fieret, ad Ecclesiam catholicam sponte venirent. Caetera habentur in nostra editione (Dupiniana scilicet), pag. 100.

PL 11, 1101B

もっとも、彼らの一致が実現していたなら、彼らは自ら公同の教会に来たであろう。残りは我々の版(すなわちデュパン版)の100頁にある。

43

Post haec verba pag. versus medium: « Si quid a filiis forsitan delinquatur, « sequentia habentur: Cum et temporibus Moysi sine cujusquam poena lex iterata sit, et arca Testamenti ab hostibus ultro sit reddita, et ab Jeremia Deo praecipiente charta sit altera scripta: quare putatur apud majores vestros solos capitale fuisse peccatum, in quo per tot exempla nemo damnatus est?

PL 11, 1101B

この言葉のあと、100頁の中ほど、「子らによって何か過ちが犯されるとしても」のあとに、次のものがある〔翻刻は頁数を欠くが、ミーニュは pag. 100 と刷る。delinquatur のあとの « は、閉じの引用符 » の誤植である〕。モーセの時代にも、だれの罰もなしに律法は繰り返され、契約の箱は敵から自ら返され、エレミヤによって、神の命じるとおり、別の紙が書かれた。それなのに、諸君の先祖においてだけ、それが死に値する罪であったと考えられるのはなぜか。それについては多くの例がありながら、だれも断罪されなかったのに。

44

Nam si lex ideo data est, ut homines docerentur, non ut ipsa lex quasi pro Deo coleretur, post factum patrum vestrorum nullum damnum passa est turba credentium; unusquisque eorum sub metu codices suos perdidit.

PL 11, 1101C

なぜなら、律法が与えられたのが人々が教えられるためであって、律法そのものがあたかも神の代わりに崇められるためでないのなら、諸君の先祖の行いののち、信じる者たちの群れは何の損害も被らなかったからである。彼らのめいめいは、恐れのもとで自分の写本を失ったにすぎない〔eorum は先祖たちとも信じる者たちとも取れる。失われたのは各自の写本だけで、群れ全体は損害を被らなかったと解した〕。

45

Nam lex quae necessaria fuerat, valet apud doctores populorum et cultores Dei. Bibliothecae refertae sunt libris; nihil deest Ecclesiae; per loca singula divinum sonat ubique praeconium; non silent ora lectorum; manus omnium codicibus plenae sunt; nihil deest populis doceri cupientibus, quamvis lex non magis pro doctrina quam pro futuro judicio scripta esse videatur, ut sciat peccator, quid pati possit, si minus juste vixerit.

PL 11, 1101C

というのも、必要であった律法は、民の教師たちと神を崇める者たちのもとで力をもっているからである。書庫は書物で満ち、教会には何も欠けていない。あらゆる場所で、神の宣べ伝えがいたるところに響き、朗読者たちの口は黙さず、すべての人の手は写本で満ちている。教えられることを望む民には何も欠けていない。もっとも、律法は教えのためというより、来るべき裁きのために書かれたと見える。罪人が、正しく生きなければ何を被りうるかを知るためである。

46

Denique scriptum est et legitur: quod justis lex data non sit (I. Tim. I, 9); quia unusquisque justus ipse sibi lex est (Rom. II. 14 et 15) ; et alio loco idem beatus apostolus Paulus dicit: quia lex non facit justos, sed ipsa amat justitiam.

PL 11, 1101D

実際、書かれて読まれてもいる。律法は義人には与えられていない(一テモテ1:9)と。なぜなら、義人はひとりひとり自分自身にとって律法だからである(ローマ2:14,15)。また別の箇所で、同じ祝福された使徒パウロはこう言う。律法は義人をつくるのではなく、律法自身が義を愛するのである、と。

47

Semper in omnibus rebus efficientibus effecta quaeruntur: vacat lex quae efficit, si per compendium paratum est quod efficitur.

PL 11, 1102A

何かを生み出すものにおいては、いつも、生み出されたものが求められる。生み出されるものが近道によってすでに整っているなら、生み出す律法は無用である。

48

Denique Abrahae non dictum est: crede, sed ultro credidit: in quo sine lege, legis effectus impletus est: non legitur: audivit Abraham legem et credidit, sed legitur: credidit Abraham Deo et reputatum est illi ad justitiam (Rom. IV, 3) .

PL 11, 1102A

実際、アブラハムは「信じよ」と言われたのではなく、自ら進んで信じた。そこで、律法なしに、律法の働きは満たされた。「アブラハムは律法を聞いて信じた」とは読まれず、「アブラハムは神を信じ、それは彼の義と認められた〔ad justitiam。この聖句に限り「義と認められた」と訳す〕」と読まれる(ローマ4:3)。

49

Et primis temporibus Noe Patriarcha nihil egit unde justus fieret, et justus electus est, qui fabricata arca feliciter in diluvio navigaret. Longum est ire per singulos qui sine lege inventi sunt justi.

PL 11, 1102A

また最初の時代に、族長ノアは、それによって義とされるようなことを何もしなかったが、義人として選ばれ、箱舟を造って洪水のなかを幸いに航海した。律法なしに義人と認められた一人ひとりを順に追うのは長くなる。

50

Haec si a vestris parentibus suo tempore dicerentur, quis eos a communione sua repelleret? quid si dicerent non debere silentio praeteriri quod Apostolus de extralegalibus ait: Gentes quae legem nesciunt, ea quae legis sunt, faciunt: habent enim legem scriptam in cordibus suis.

PL 11, 1102A

これらのことを、諸君の先祖がその時に語ったなら、誰が彼らを自らの交わりから退けたであろうか。使徒が律法の外にある者たちについて言ったことを、沈黙で見過ごすべきではないと彼らが言ったとしたらどうか。「律法を知らない異邦人たちが、律法のことを行う。彼らは律法を自分たちの心に書かれたものとしてもっているからである」。

51

Nam et multi probantur in lege peccasse, et multi bene sine lege vixisse. Lex et homo duae res sunt, sed pares esse non possunt: non enim homo factus est propter legem, sed lex data est propter homines.

PL 11, 1102B

実際、律法のもとで罪を犯した者が多く、律法なしに善く生きた者が多いことが証明されている。律法と人間は二つのものであって、同等ではありえない。人間が律法のために造られたのではなく、律法が人間のために与えられたからである。

52

Nusquam video damnum illatum Deo, dum et origo legis apud eum manet: et postquam scriptura vestris parentibus tradita esse dicitur, nihil deest, omnia membra legis sana sunt, salva sunt, recitantur: nihil minus est de lege et docere, et doceri cupientibus.

PL 11, 1102B

神に損害が加えられたところを、私はどこにも見ない。律法の源は神のもとに留まっているのだから。聖書が諸君の先祖に引き渡されたと言われるのちも、何も欠けておらず、律法のすべての肢体は健全で、無事で、朗読されている。教える者にも教えられたいと願う者にも、律法について減ったものは何もない。

53

An illud erat magis necessarium ut occideretur homo, ne scriptura aliqua traderetur? quid quod nec homines occisi sunt, et omnes scripturae non desunt? non est unum lex et Deus.

PL 11, 1102B

それとも、いかなる聖書も引き渡されないために、人が殺されるほうが、より必要であったのか。人間も殺されず、聖書がすべて欠けていないというのに、どうなのか。律法と神は一つではない。

54

Si pro Deo moriendum fuerat, qui et resuscitare mortuos, et reddere praemium potest, liber non traditus de duobus his nec alterum potest. Impedit igitur necessitas vires suas. Non minus videmus negligentiam frequenter operari, quam necessitas operata est.

PL 11, 1102C

神のために死ぬべきであったとしよう。〔神は〕死者をよみがえらせることも、報いを与えることもできるが、引き渡されなかった書物は、この二つのどちらもなしえない。それゆえ、強いられた必要は自らの力を妨げている〔impedit … vires suas の意味は定かでない。このように取った〕。我々は、必要が働いたのに劣らず、怠慢がしばしば働くのを見る。

55

Nam si membranae aut libri, quibus scriptura legitima continetur, in totum debent illaesa servari, quasi non damnantur aliqui negligentes; non est longe tradere a male ponere, aut male ferre: alter in domo librum posuit, quae domus incendio concremata est: damnetur qui negligenter posuit, si damnandus est qui postulandum librum territus dedit: damnentur etiam illi qui neglectas membranas aut libros ita posuerunt, ut eos domesticae bestiolae, hoc est, mures ita corroserint, ut legi non possint: damnetur et ille qui ita in domo posuit ut nimietate pluviarum sic tecta aliqua stillicidia deliquarent, ut omnia humore obliterata legi non possint: damnentur et illi qui ferentes libros legis temerarii se rapacibus undis fluminum crediderunt, et se liberari cupientes scripturas in undis e suis manibus dimiserunt.

PL 11, 1102C

というのは、もし聖書が収められた羊皮紙や書物が、すべて無傷で保たれねばならないのなら、怠慢な者たちが断罪されないのはなぜか〔quasi non damnantur の係りは定かでない。このように取った〕。引き渡すことは、まずく置くこと、まずく運ぶことと、さほど遠くない。ある者が家に書物を置いたが、その家が火事で焼け落ちたとしよう。引き渡すよう求められ、恐れて書物を渡した者が断罪されるべきなら、不注意に置いたこの者も断罪されよ。顧みなかった羊皮紙や書物を、家の小動物、つまり鼠が、読めないほどかじるような置き方をした者たちも断罪されよ。雨がひどくて屋根のどこかの雨だれのために、すべてが湿気で消えて読めなくなるような置き方で家に置いた者も断罪されよ。律法の書を運びながら、無謀にも貪欲な川の流れに身を任せ、自分が助かろうとして、聖書を手から水のなかに放した者たちも断罪されよ。

56

Ergo si scriptura una est, et hanc qui servare non potuit reus est; alter undis tradidit, alter rosoribus bestiis dereliquit, alius stillicidio corrumpenda neglexit, alter metu mortis territus homo homini dedit: si unum est, quod ab omnibus admittitur, quare eligitur, qui damnetur, cum levior culpa sit traditoris quam negligentis: qui ante mures posuit aut sub stillicidio reliquit, voluntate negligens fuit; et qui in fluvio perdidit, de temeritate peccavit; qui metu mortis aliquid tradidit, homo homini dedit; integrum erat apud dantem, integrum apud accipientem.

PL 11, 1103A

それゆえ、聖書が一つであり、それを守りえなかった者が罪人であるとする。ある者は水に引き渡し、ある者はかじる獣に委ね、ある者は雨だれで傷むに任せ、ある者は死の恐れにおびえて人から人に渡した。すべての人が犯しているのは同じ一つのことであるのに、なぜ、断罪されるべき者が選び出されるのか。引き渡す者の罪は、怠慢な者の罪より軽いというのに。鼠の前に置いた者、雨だれの下に放置した者は、自らの意志で怠慢であった。川で失った者は、無謀から罪を犯した。死の恐れから何かを引き渡した者は、人から人に渡したのである。渡す者のもとでも、受ける者のもとでも、〔書物は〕損なわれていなかった。

57

Si qui accipit, flammis tradidit, peccatum magis accendentis est non tradentis. Haec si a majoribus vestris dicerentur, quando illos repellere a nostra communione possemus?

PL 11, 1103B

もし受け取った者が、それを火に引き渡したのなら、罪は、引き渡す者よりむしろ、火をつける者のものである。これらのことを諸君の先祖が語ったなら、いつ我々は彼らを我々の交わりから退けることができたであろうか。

58

Si etiam Antiochi regis tempora commemorare voluissent, quibus omnes Judaei coacti sunt ut libros in incendium darent, et ita universa scriptura data est, ut apex unus in aliquo libro minime remansisset.

PL 11, 1103B

さらに、王アンティオコスの時代を持ち出そうとしていたなら〔文は帰結を欠く〕。その時にすべてのユダヤ人は書物を火に投じるよう強いられ、聖書はすべて引き渡されて、どの書物にも一点の画すら残らなかったのである。

59

De Judaeis illo tempore nemo damnatus est, nec a Deo vel ab aliquo Angelo in quemquam Judaeum est ulla dicta sententia, quia peccatum fuerat imperantis et minantis, non populi cum tremore et dolore tradentis.

PL 11, 1103B

その時代のユダヤ人のうちで断罪された者は誰もおらず、神からも、いかなる天使からも、いかなるユダヤ人に対しても判決は下されなかった。罪は命じて脅した者のものであって、おののき悲しみながら引き渡した民のものではなかったからである。

60

Qui Antiochus ne aliquid primitivo populo nocuisse videretur, statim providit Deus, ut per unum hominem Esdram, qui lector eodem tempore dicebatur, tota lex sicut antea fuerat ad apicem dictaretur.

PL 11, 1104A

このアンティオコスによって、原初の民に何か害が及んだと見えることのないよう、神はただちに配慮した。すなわち、当時朗読者と呼ばれていたただ一人エズラによって、律法の全体が以前あったとおりに、一点一画まで口述されたのである。

61

Sic tyrannus Antiochus fructum malignitatis suae habere non potuit, dum praeter septem fratres et unum seniorem carnem suillam manducare detrectanctes, nullum Judaeum occidit, et lex perire non potuit.

PL 11, 1104A

こうして暴君アンティオコスは、その悪意の実を得ることができなかった。豚の肉を食べることを拒んだ七人の兄弟と一人の老人〔底本は detrectanctes。detrectantes と読む〕のほかには、ユダヤ人をひとりも殺さず、律法も滅びえなかったのである。

62

Sic et parentes vestri tempore suo nec ipsi occisi sunt, et libri legis Dominicae toti ubique recitantur.

PL 11, 1104A

同じように、諸君の先祖もその時代に、自分たちが殺されることはなかったし、主の律法の書もすべて、いたるところで朗読されている。

63

Si parentes vestri (ut supra dixi) haec dicerent, quis illos in suam communionem non intrepide accepisset, ubi, ut dictum est, peccaverat necessitas, non voluntas: temporibus unitatis Principes vestri, caetera ut, pag. 100 editionis nostrae (Dupinianae).

PL 11, 1104A

もし諸君の先祖が、(先に述べたとおり)これらのことを語ったなら、誰が彼らを自らの交わりに恐れなく受け入れなかったであろうか。そこでは、述べたとおり、罪を犯したのは必要であって意志ではなかった。一致の時代に、諸君の指導者たちは…、残りは我々の版(デュパン版)の100頁のとおり。

64

Post haec verba, eadem pagina, paulo post medium: « Sed Principes vestri, » sequentia habentur: Nam peccator talis quales fuerunt vestri majores, si ad Ecclesiam veniat et necessitatis suae rationem ostendat, primo recipiendus est, deinde sustinendus pio sinu matris Ecclesiae. Nec quasi ex toto sanctus, caetera ut in nostra editione (Dupiniana), pag. 100.

PL 11, 1104B

この言葉のあと、同じ頁の中ほどの少しあと、「しかし諸君の指導者たちは」のあとに、次のものがある。というのは、諸君の先祖のような罪人が教会に来て、自らの必要の理由を示すなら、まず受け入れられ、それから母なる教会の敬虔な胸で支えられるべきだからである。また、全体として聖であるかのようにではなく…、残りは我々の版(デュパン版)の100頁にあるとおり。