Caput I
第I章PL 10, 23C第1巻は、作品全体のいわば序にあたるが、前記の写本のうちこの巻だけが要約を欠いている。
Caput II
第II章PL 10, 23COmne sacramentum divinae generationis edocet, absolutissime demonstrans et Trinitatis et nominum veritatem; ita ut neque non ipsa sit veritas nominis, neque non nomen sit veritatis.
PL 10, 23C神的な生成の秘義の全体を教え、三位一体の真実と名の真実とをこの上なく完全に示す。その結果、真実そのものが名の真実でないことはなく、名が真実の名でないこともない。
Caput III
第III章PL 10, 23COmnem difficultatem dicti, quo Dominus ait, Ego in Patre, et Pater in me, multis exemplis ad intelligentiae fidem coaptat: ita ut neque non credendum de se Deo sit; neque opinandum, extra rationem fidei esse intelligentiam potestatis.
PL 10, 23C主が「私は父のうちにおり、父は私のうちにいる」と言う、その言葉のあらゆる難しさを、多くの例によって理解の信仰へ適合させる。その結果、神が自分について語ることを信じないわけにはいかず、権力の理解が信仰の理の外にあると思ってもならない。
Caput IV
第IV章PL 10, 23DHaereticorum doctrinam exponit. Deinde, omnibus legis ac prophetarum testimoniis demonstratis, perfidiam eorum ita revincit, ut unum Deum sine Christo Deo et confiteri, et non cum eo praedicare perfidiae sit.
PL 10, 23D異端者の教えを説明する。次いで、律法と預言者のあらゆる証言を示したうえで、彼らの不誠実を論駁し、神なるキリストを抜きに唯一の神を告白することも、彼とともに〔唯一の神を〕宣べ伝えないことも、不誠実であることを明らかにする。
Caput V
第V章PL 10, 23DContra omnes haereticorum professiones congreditur, quibus unum Deum secundum legem, ad adimendam Domino Christo nativitatem, et proferentibus et praedicantibus ita respondet, ut uno vero Dei patre ex lege et prophetis praedicato et fides unius Dei maneat incorrupta, et non negetur nativitas.
PL 10, 23D異端者のあらゆる告白に立ち向かう。彼らは、主キリストから誕生を奪うために、律法に従って唯一の神を掲げ、宣べ伝える。そうした者たちに、律法と預言者から唯一の真の神〔底本は Dei。Deo と読む〕なる父が宣べ伝えられ、唯一の神への信仰が損なわれずに保たれ、しかも誕生が否定されないように答える。
Caput VI
第VI章PL 10, 23DOmnes impias et fraudulentas haereticorum assertiones, Valentini scilicet, et Sabellii, et Manichaei et Hierarchae apertissime pandit.
PL 10, 23Dウァレンティノス、サベリオス、マニ、ヒエラカス〔底本の綴りは Hierarchae。『三位一体論』第6巻(6.5、6.12)に名の挙がるヒエラカス(Hieracas)と取った〕という異端者たちの、不敬虔で欺瞞に満ちたあらゆる主張を、きわめて明白に暴く。
Sic enim singulorum correptis in melius verbis occurrit, ut nec commune esse cum damnatis haereticis quidquam patiatur, nec Filium Dei secundum et Patris testimonium, et suam professionem ignorandum esse cuiquam permittat.
PL 10, 23Dというのは、個々の者の言葉が改善のほうへ取り直されている〔のを見て〕それに立ち向かい、断罪された異端者たちと共通するものを何一つ許さず、また、父の証言によっても自らの告白によっても、神の子を知らずにいることを誰にも許さないからである。
Caput VII
第VII章PL 10, 24CContra Sabellium et Hebionem et hos non veri Dei praedicatores congreditur, quorum inter se diversas perfidiae quaestiones conferendo, quantum intersit inter sanam et inviolabilem fidei nostrae doctrinam absolutissime demonstrat.
PL 10, 24Cサベリオスとエビオン、および真の神を宣べ伝えないこれらの者たちに立ち向かい、彼らの互いに異なる不誠実の論点を比べ合わせることで、我々の信仰の健全で不可侵の教えとの間にどれほどの隔たりがあるかを、この上なく完全に示す。
Sic namque causas singulorum generum ex Evangeliis excerptas prosequitur, ut nec professio nostra tacuerit Dei Filii potestatem, nec potestas non exseruerit naturam, nec natura non suae nativitatis sit, nec nativitas non sui sit nominis.
PL 10, 24Cすなわち、福音書から抜き出された個々の種類の論拠を順に追うので、我々の告白は神の子の権力について沈黙せず、権力は本性を現さずにはおらず、本性は自らの誕生に属さないことがなく、誕生は自らの名に属さないことがない。
Caput VIII
第VIII章PL 10, 24DTotus in unius Dei demonstrationem detentus est, non auferens Filio Dei nativitatem, sed neque per eam duum deorum divinitatem introducens. Deinde quibus modis haeretici veritatem Dei Patris et Dei Filii, quia negare non possunt, eludere nituntur, edocet.
PL 10, 24D全体が唯一の神の論証に専心し、神の子から誕生を取り去ることなく、かといってそれによって二つの神の神性を導入することもない。次いで、異端者たちが、父なる神と子なる神の真実を否定できないために、それをどのような仕方ではぐらかそうと努めるかを教える。
Sic etiam caetera prosequitur, ut et in Patre Filius intellectus, et Pater in Filio cognitus, unigeniti Dei nativitas et perfecta (Ms. Corb. perfecti. Confer. Breviarium Hilarii lib. I) in eo deitas in omni manifestetur veritate.
PL 10, 24D残りの点も同様に論じるので、父のうちに子が理解され、子のうちに父が認識され、独り子なる神の誕生と、その者における完全な(コルビー写本では「完全な者の」。第1巻にあるヒラリウス自身の概要を参照)神性とが、あらゆる真実において明らかにされる。
Caput IX
第IX章PL 10, 24DIn repellendis haereticorum fraudibus totus digestus est: quibus corrupto depravatoque sensu ex dictorum dominicorum professionibus ad infirmandam unigeniti Dei divinitatem resistentibus ita respondet, ut omnibus dictorum causis ex his ipsis vel interrogationum vel temporum vel dispensationum generibus demonstratis, non pertineat ad contumeliam verae divinitatis, quod sacramentum fidei evangelicae sub dispensatione et temporis et nativitatis et nominis praedicatur.
PL 10, 24D全体が異端者の欺瞞を退けることに向けて整えられている。彼らは損なわれ歪められた理解によって、主の言葉の告白を根拠に、独り子なる神の神性を弱めようと抵抗するが、そうした者たちに、次のように答える。すなわち、語られたことのあらゆる根拠が、問い、時、経綸の類そのものから示されたうえで、福音の信仰の秘義が、時と誕生と名の経綸のもとに宣べ伝えられることは、真の神性への侮辱には及ばない。
Caput X
第X章PL 10, 25AUniversa quae per stultae intelligentiae sensum ad contumeliam divinae in Domino Jesu Christo naturae virtutisque haeretici rapuerunt, impiissime ab iis intellecta esse demonstrat, magisque a Domino ad protestationem verae et perfectae in se majestatis esse memorata, nihil etiam inexploratum aut tacitum, quod ad sacramentum animae corporisque Domini Jesu Christi pertinet derelinquens, sed fidem dictorum universorum absoluta evangelici mysterii praedicatione confirmat.
PL 10, 25A異端者たちが愚かな理解によって、主イエス・キリストにおける神的な本性と力への侮辱へと奪い取ったすべてのことは、彼らによってきわめて不敬虔に解されたものであり、むしろ主によって、自らのうちの真にして完全な威光を宣言するために語られたものであることを示す。また、主イエス・キリストの魂と体の秘義に属することについて、吟味されないままのもの、黙されたままのものを何一つ残さず、福音の奥義の完全な宣べ伝えによって、語られたすべてのことへの信仰を確かなものにする。
Caput XI
第XI章PL 10, 25APrimum ex dictis apostolicis demonstrat, non modo non ad divinitatis infirmitatem subjectionem proficere, sed per eam ipsam, veritatem Dei qui ex Deo sit natus ostendit.
PL 10, 25Aまず使徒の言葉から、服従が神性の弱さに少しも及ばないばかりか、まさにそれによって、神から生まれた者が神であるという真実が示されることを論じる。
Deinde omnibus evangelicis atque apostolicis testimoniis edocet semper Patrem et semper Filium, et non post aliqua Deum omnium, sed esse ante omnia: sic vero natum esse Filium, ut et semper fuisse manifestet, et sit in eo non innascibilitatis exceptio, sed nativitatis aeternitas; ita ut nativitas habeat auctorem, et non careat aeternitate divinitas.
PL 10, 25B次いで、福音書と使徒のあらゆる証言によって、父は常に、子は常に存在し、神が何かのあとですべてのものの神となったのではなく、すべてのものに先立って存在することを教える。また、子が生まれたということと常に存在していたということとを明らかにする。その内には、生まれざることという例外ではなく、誕生の永遠がある。こうして誕生には源があり、神性は永遠を欠かない。
Caput XII
第XII章PL 10, 26ATotus ad repellendas haereticorum occasiones intentus est, quibus, per id quod scriptum est, Dominus creavit me initium viarum suarum, contra dicentibus, Erat quando non erat, et, Non fuit ante quam nasceretur, et, De non exstantibus factus est, ita respondet, ut semper Patrem, semper Filium, et non post aliqua Deum omnium, sed ante omnia esse doceat: et ita semper fuisse Filium, ut et natum esse praedicet, et semper fuisse manifestet, ut in eo non innascibilitatis (mss. nascibilitatis, male, uti planum est ex lib. I, n. 34) sit exceptio, sed nativitatis aeternitas: ita ut et nativitas habeat auctorem, et non careat aeternitate divinitas.
PL 10, 26A全体が異端者の口実を退けることに向けられている。「主は、自分の道の初めとして私を造った」と書かれていることを根拠に、「彼がいなかった時があった」「生まれる前にはいなかった」「存在しないものから作られた」と反対して言う者たちに、次のように答える。すなわち、父は常に、子は常に存在し、神が何かのあとですべてのものの神となったのではなく、すべてのものに先立って存在すると教える。また、子は常に存在していたが、それは、子が生まれたことをも宣べ伝え、常に存在していたことをも明らかにするような仕方においてである。その内には、生まれざること(写本では「生まれうること」とあるが、第1巻34節から明らかなとおり誤りである)という例外ではなく、誕生の永遠がある。こうして誕生には源があり、神性は永遠を欠かない。