Liber I, Caput I
第I巻 第I章PL 1, 1304DSi tanta in terris moraretur fides, quanta merces ejus exspectatur in coelis, nulla omnino vestrum, sorores dilectissimae, ex quo Deum vivum cognovisset, et de sua, id est de foeminae conditione didicisset, laetiorem habitum, ne dicam gloriosiorem appetiisset, ut non magis in sordibus ageret, et squalorem potius affectaret, ipsam se circumferens Evam lugentem et poenitentem; quo plenius id quod de Eva trahit (ignominiam dico primi delicti, et invidiam perditionis humanae) omni satisfactionis habitu expiaret (Genes., III, 16).
PL 1, 1304Dもし地上に、天でその報いが期待されるほどの信仰がとどまっているとしたら、いとしい姉妹たちよ、諸君のうち誰ひとりとして、生ける神を知り、自分自身について、すなわち女という境遇について学んで以来、より晴れやかな、いや、輝かしいとさえ言ってよいほどの身なりを求めることはなく、むしろ汚れた姿でふるまい、嘆き悔いるエバそのものを身にまといながら、みすぼらしさをこそ望んだことであろう。それは、エバから受け継いだもの――最初の罪の恥辱と、人類の滅びを招いた者として負う憎しみのことを言うのだが――を、あらゆる償いの身なりによって、いっそう完全に贖うためである(創世記3:16)。
In doloribus et anxietatibus paries , mulier, et ad virum tuum conversio tua; et ille dominabitur tui; et Evam te esse nescis? Vivit sententia Dei super sexum istum, in hoc saeculo: vivat et reatus necesse est.
PL 1, 1305A「女よ、汝は苦しみと不安のうちに子を産むであろう。汝の思いは夫に向かい、彼は汝を支配するであろう。」お前はエバであることを知らないのか。神の判決はこの世において、かの性の上に生き続けている。その罪もまた、必ずや生き続けねばならない。
Tu es diaboli janua, tu es arboris illius resignatrix, tu es divinae legis prima desertrix, tu es quae eum persuasisti, quem diabolus aggredi non valuit.
PL 1, 1305Aお前は悪魔の門である。お前はかの木の封印を解いた者である。お前は神の律法から最初に離反した者である。お前は、悪魔でさえ攻め落とすことのできなかった者を、説き伏せた者である。
Tu imaginem Dei, hominem, tam facile elisisti: propter tuum meritum, id est mortem, etiam Filius Dei mori habuit; et adornari tibi in mente est super pelliceas tuas tunicas?
PL 1, 1305Aお前は神の像である人間を、いともたやすく打ち砕いた。お前の所業の報い、すなわち死のゆえに、神の子でさえも死なねばならなかった。それでもなお、お前は獣の皮の衣の上に、飾り立てることを思い描いているのか。
Age nunc, si ab initio rerum et Milesii oves tonderent, et Seres arbores nerent, et Tyrii tinguerent, et Phryges insuerent, et Babylonii intexerent, et margaritae canderent et ceraunia coruscarent, si ipsum quoque aurum jam de terra cum cupiditate prodisset; si jam et speculo tantum mentiri liceret: et haec Eva concupisset de paradiso expulsa, jam mortua, opinor.
PL 1, 1305Bよろしい、では、事の初めから、ミレトス人が羊の毛を刈り、セレス人が木々から糸を紡ぎ、ティルス人が染め上げ、プリュギア人が刺繍を施し、バビロニア人が織り込み、真珠が白く輝き、雷石が煌めき、金そのものも欲望とともにすでに地から現れ出ていたとし、鏡もまたそれほどまでに人を欺くことが許されていたとしよう。それでもなお、思うに、このエバがそれらを欲したのは、楽園を追われ、すでに死んでいたときのことであったろう。
Ergo nec nunc appetere debet, aut nosse, si cupit reviviscere, quae nec habuerat, nec noverat, quando vivebat. Ideo omnia ista damnatae et mortuae mulieris impedimenta sunt, quasi ad pompam funeris constituta.
PL 1, 1305Bそれゆえ、もし再び生きることを望むならば、女は今もなお、生きていたときには持たず知りもしなかったものを、求めたり知ろうとしたりすべきではない。それゆえ、これらすべては、断罪され死んだ女のための道具立てであって、あたかも葬列のために整えられたものにほかならない。
Liber I, Caput II
第I巻 第II章PL 1, 1305CNam et illi qui ea constituerunt, damnati in poenam mortis deputantur: illi scilicet angeli, qui ad filias hominum de coelo ruerunt, ut haec quoque ignominia foeminae accedat.
PL 1, 1305C実に、それらのものを定めた者たち自身も、死の刑罰に処せられるべき者として断罪されている。すなわち、人の娘たちのもとへ天から堕ちてきた、かの天使たちのことである。それによって、この恥辱もまた女に加わることになる。
Nam cum et materias quasdam bene occultas, et artes plerasque non bene revelatas, saeculo multo magis imperito prodidissent (siquidem et metallorum opera nudaverant, et herbarum ingenia traduxerant, et incantationum vires provulgaverant, et omnem curiositatem, usque ad stellarum interpretationem, designaverant) proprie et quasi peculiariter foeminis instrumentum istud muliebris gloriae contulerunt: lumina lapillorum quibus monilia variantur: et circulos ex auro, quibus brachia arctantur: et medicamenta ex fuco, quibus lanae colorantur: et illum ipsum nigrum pulverem, quo oculorum exordia producuntur.
PL 1, 1305Cというのも、彼らはよく隠されていたある種の材料や、十分に明かされていなかった多くの技芸を、はるかに無知であった当時の世に漏らしたのであり――実に、金属を扱う技を白日のもとに晒し、草木に秘められた性質を伝え、呪文の力を広く公にし、あらゆる好奇心を、星辰の解釈に至るまで指し示したのだから――とりわけ、いわば女たちに特別に、この女の栄誉のための道具を授けたのである。すなわち、首飾りに彩りを添える小石の輝き、腕を締めつける金の腕輪、羊毛を染める紅の染料、そして目の縁を長く引くための、かの黒い粉である。
Haec qualia sint, interim jam ex doctorum suorum qualitate et conditione pronuntiari potest, quod nihil ad integritatem peccatores, nihil ad castitatem adamatores, nihil ad timorem Dei desertores spiritus, aut monstrare potuerunt aut praestare.
PL 1, 1306Aこれらがいかなるものであるかは、さしあたり、それを教えた者たちの性質と境遇からすでに言い表すことができる。すなわち、罪びとたちは清廉さについて、情欲に燃える者たちは貞潔について、離反した霊どもは神への畏れについて、何ひとつ示すことも与えることもできなかったのである。
Si doctrinae dicendae sunt, mali magistri male docuerint necesse est. Si mercedes pro libidine, nullius rei turpis merces decora est.
PL 1, 1306Aもしそれらが教えと呼ばれるべきものであるならば、悪しき教師たちは必ずや悪しく教えたはずである。もしそれらが情欲への報酬であるならば、恥ずべき行いへのいかなる報酬も、麗しいものではあり得ない。
Quid autem tanti fuit ista monstrare sicut conferre? utrumne mulieres, sine materiis splendoris, et sine ingeniis decoris, placere non possent hominibus, quae adhuc incultae et incompositae et (ut ita dixerim) crudae ac rudes, angelos moverant?
PL 1, 1306Bそもそも、これらを示し、また授けることに、それほどの値打ちがどこにあったのか。輝きをもたらす材料もなく、美をもたらす技もなければ、女たちは男たちの気に入ることができなかったとでもいうのか――女たちは、いまだ装われず整えられず、いわば生のまま粗削りであったときでさえ、天使たちの心をすら動かしたというのに。
Anne sordidi, et per gratuitum usum contumeliosi amatores viderentur, si nihil foeminis in connubium allectis contulissent? Sed haec non capit aestimare, nihil plus desiderare poterant, quae angelos possidebant, magno scilicet nupserant.
PL 1, 1306Bそれとも、婚姻に誘い込んだ女たちに何ひとつ与えなかったなら、彼らは卑しく、ただで用を済ませる無礼な恋人と見えたとでもいうのか。だが、この点はそのように推し量ることはできない。天使たちを夫としていた女たちは、それ以上何ひとつ望みようがなかったのであり、なるほど、この上ない相手に嫁いだわけである。
Enimvero, qui utique interdum cogitabant unde cecidissent, et post libidinum vaporata momenta coelum suspirabant, illud ipsum bonum foeminarum naturalis decoris, ut caussam mali, sic remuneraverunt, ne eis profuisset felicitas sua, sed ut devectum de simplicitate et sinceritate una cum ipsis in offensam Dei pervenirent.
PL 1, 1306Bまことに、彼らは時おり、自分たちがどこから墜ちたかを思い起こし、情欲の束の間の熱がさめたのちには天を仰いで嘆息していたが、それでいてなお、女たちの生まれながらの美しさというあの善きものに、悪の原因たるものにふさわしい仕方で報いたのであった。それは、その幸いが彼女たちの益とならず、むしろ彼女たちが素朴さと純真さから引き離されて、天使たち自身とともに神の怒りを招く境地へと落ちて行くためであった。
Certi erant omnem, et gloriam, et ambitionem, et affectationem per carnem placendi Deo displicere. Hi sunt nempe angeli quos judicaturi sumus, hi sunt angeli quibus in lavacro renuntiamus; haec sunt utique, per quae ab homine j udicari meruerunt.
PL 1, 1306C彼らは、肉によって気に入られようとすることに関わる、あらゆる栄光も、見栄も、気取りも、ことごとく神の意に反することを確信していた。実に、これらこそ我々が裁くことになる天使たちであり、これらこそ我々が洗礼において棄てると誓う天使たちである。これらのことによってこそ、彼らは人間によって裁かれるに値することとなったのである。
Quid ergo facient apud judices suos res eorum? quod est commercium damnaturis cum damnandis? Opinor, quod Christo et Beliae. Qua constantia tribunal illud ascendimus, decreturi adversus eos, quorum munera appetimus?
PL 1, 1307Aそれでは、彼らの品々は、彼らを裁く者たちのもとで何をなすというのか。断罪する者たちと断罪されるべき者たちとの間に、いかなる関わりがあるのか。思うに、それはキリストとベリアルとの関わりのごときものである。裁こうとしている当の相手の贈り物を求めておきながら、いかなる不動の心をもって、我々はあの法廷の座へと昇るのであろうか。
Nam et vobis eadem tunc substantia angelica repromissa, idem sexus qui et viris, eamdem judicandi dignationem pollicetur: nisi ergo hic jam praejudicaverimus, res eorum praedamnando, quas in illis tunc damnaturi sumus, illi potius nos judicabunt atque damnabunt.
PL 1, 1307A実に、諸君にもまた、そのとき同じ天使の実体が約束されており、男たちと同じその性も、同じ裁く資格を諸君に約束している。それゆえ、もし今すでにここで、彼らの品々をあらかじめ断罪して、先取りの判断を下しておかなければ――その品々は、かの時に我々が彼ら自身において断罪することになるものだが――彼らの方こそが、我々を裁き、断罪することになるであろう。
Liber I, Caput III
第I巻 第III章PL 1, 1307AScio scripturam Enoch, quae hunc ordinem angelis dedit, non recipi a quibusdam, quia nec in armarium judaicum admittitur. Opinor, non putaverunt illam ante cataclysmum editam, post eum casum orbis, omnium rerum abolitorem, salvam esse potuisse.
PL 1, 1307A私は、エノクの書――この役割を天使たちに帰した書――が、ある人々によって受け入れられていないことを知っている。それは、ユダヤ人の書庫にも収められていないからである。思うに、彼らは、大洪水以前に著された書が、万物を消し去るあの世界の崩壊ののちに無事に残り得たはずがない、と考えたのであろう。
Si ista ratio est, recordentur pronepotem ipsius Enoch fuisse superstitem cataclysmi Noe, qui utique domestico nomine et haereditaria traditione audierat et meminerat, de proavi sui penes Deum gratia, et de omnibus praedicatis ejus; cum Enoch filio suo Mathusalae nihil aliud mandaverit, quam ut notitiam eorum posteris suis traderet.
PL 1, 1307Bもしこれがその理屈であるならば、彼らは思い出すがよい。エノクのひ孫にあたるノアが、大洪水を生き延びた者であったことを。ノアは、家の名において、また受け継がれた言い伝えによって、自分の曾祖父が神のもとで受けた恩寵について、また彼が宣べ伝えたすべてのことについて、聞き知っており、覚えていたのである。というのも、エノクは自分の息子メトシェラに、その知識を子孫に伝えること以外、何も命じなかったからである。
Igitur sine dubio potuit Noe, in praedicationis delegatione successisse, vel quia et alias non tacuisset tam de Dei conservatoris sui dispositione, quam de ipsa domus suae gloria. Hoc si non tam expedite haberet, illud quoque assertionem scripturae illius tueretur.
PL 1, 1307Bしたがって、疑いなく、ノアは宣べ伝えるという役目を継承することができたはずである。それは、自分を守った神の配剤についても、また自分の家そのものの栄誉についても、ほかの機会に沈黙していたはずがないからでもある。もしこの説明がそれほど容易に成り立たないとしても、次のことがまた、かの書の正当性の主張を支えるであろう。
Perinde potuit abolefactam eam violentia cataclysmi, in spiritu rursus reformare: quemadmodum et Hierosolymis Babylonia expugnatione deletis, omne instrumentum judaicae litteraturae per Esdram constat restauratum.
PL 1, 1308A同様に、彼は、大洪水の猛威によって失われたその書を、霊によって再び形づくることもできたはずである。ちょうど、エルサレムがバビロニアの攻略によって滅ぼされたのちに、ユダヤの文書という証書のすべてが、エズラを通じて回復されたことが確かであるのと同じように。
Sed cum Enoch eadem scriptura etiam de Domino praedicarit, a nobis quidem nihil omnino rejiciendum est, quod pertinet ad nos. Et legimus (II Tim., III, 16), omnem Scripturam aedificationi habilem divinitus inspirari.
PL 1, 1308Aしかし、エノクは同じ書のうちで主についても預言していたのであるから、我々に関わるものは何ひとつ、我々の側で退けてはならない。そして我々は読む――「徳を建てるのにふさわしい聖典はみな、神の霊感によるものである」(テモテ二3:16)と。
A Judaeis potest jam videri propterea rejecta, sicut et caetera fere quae Christum sonant. Nec utique mirum hoc, si scripturas aliquas non receperunt de eo locutas, quem et ipsum coram loquentem non erant recepturi. Eo accedit, quod Enoch apud Judam Apostolum testimonium possidet (Ep. Jud., v. 14).
PL 1, 1308Aそれゆえ今や、この書はユダヤ人たちによって、まさにそのために退けられたのだと見ることができよう。キリストについて語るほとんどすべてのものと、同様である。彼らが、かの方について語った書のいくつかを受け入れなかったとしても、何の不思議もない。彼らは、かの方自身が面前で語ったときでさえ、受け入れようとはしなかったのだから。それに加えて、エノクは使徒ユダのもとで証言を得ている(ユダ1:14)。
Liber I, Caput IV
第I巻 第IV章PL 1, 1308BNulla nunc muliebri pompae nota inusta sit praedamnationis, de exitu auctorum. Nihil angelis illis imputetur, praeter repudium coeli, et matrimonium carnis. Rerum ipsarum qualitates examinemus, ut consilia quoque concupiscentiae earum deprehendamus.
PL 1, 1308B今はもう、女の見せびらかしに、創始者たちの末路によるあらかじめの断罪の烙印を押しつけることはしないでおこう。かの天使たちの咎としては、天からの離縁と肉との婚姻のほかは、何も負わせないでおこう。むしろ事物そのものの性質を吟味し、それらに向けられた欲望に潜む意図もまた、とらえることにしよう。
Habitus foeminae duplicem speciem circumfert, cultum, ornatum. Cultum dicimus, quem mundum muliebrem vocant; ornatum, quem immundum muliebrem convenit dici.
PL 1, 1309A女の身なりは、二つの姿をまとっている。すなわち装いと飾りとである。装いと呼ぶのは、人々が女の「清らか」な品々と称するものであり、飾りと呼ぶべきは、女の「汚らわしい」品々と呼ぶにふさわしいものである。
Ille in auro, et argento, et gemmis, et vestibus deputatur: ista in cura capilli, et cutis, et earum partium corporis, quae oculos trahunt.
PL 1, 1309A前者は、金、銀、宝石、衣服にかかわるものとされ、後者は、髪と肌の手入れ、そして人目を引く肉体の部分の手入れにかかわるものとされる。
Alteri ambitionis crimen intendimus, alteri prostitutionis: ut jam hinc prospicias, Dei ancilla, quid ex his disciplinae tuae conveniat, quae de diversis institutis censearis, scilicet humilitatis et castitatis.
PL 1, 1309A一方には見栄という罪状を、他方には身を売り物のごとく人目に晒すという罪状を、我々は向ける。神の婢よ、これによって早くも見て取るがよい――これらのうち何が、お前の規律にふさわしいかを。お前は、謙遜と貞潔という、異なる二つの定めによって判じられる者なのだから。
Liber I, Caput V
第I巻 第V章PL 1, 1309AAurum et argentum, principes materiae cultus saecularis, adsint necesse est unde sunt; terra scilicet plane gloriosior, quoniam in maledictorum metallorum feralibus officinis poenali opera deplorata, nomen terrae in igni reliquit, atque exinde de tormentis in ornamenta, de suppliciis in delicias, de ignominiis in honores, metalli refuga mutatur.
PL 1, 1309A金と銀、この世の装いの主だった材料は、必ずやその由来するところと同じものであるはずである。すなわち地であって、確かにいっそう栄えある地ではある。なぜなら、呪われた鉱山の陰惨な工房のうちで、罰としての労役に嘆かれつつ、地はその名を火の中に残し、そしてそれ以来、鉱山を逃れ出た者として、責め苦から装飾品へ、刑罰から快楽へ、恥辱から栄誉へと、姿を変えるからである。
Sed et ferri et aeris et aliarum vilissimarum materiarum par conditio est, et terreni generis, et metallici operis: quo nihil generosior judicari possit auri et argenti substantia penes naturam.
PL 1, 1309Bしかし、鉄や青銅や、そのほかのもっとも卑しい材料にも、地に属する種類としても、鉱物としての作業としても、等しい境遇がある。したがって、自然に即する限り、金と銀の実体をいっそう高貴なものと判じることは、何によってもできない。
Quod si de qualitate usus gloria est auro et argento, atquin magis ferro, et aeri; quorum ita disposita est utensilitas, ut et proprias operas plures et necessariores exhibeant rebus humanis, et nihilominus auri argenti de sua vice accommodent justioribus caussis.
PL 1, 1309Bしかし、もし用途の質によって金と銀に栄光があるというのなら、しかるに、鉄と青銅にこそ、いっそうその栄光はふさわしい。鉄と青銅の実用性は、次のように定められている。すなわち、それら自身の働きを、人間の営みにとってより多く、より必要なものとして示すと同時に、それでもなお、金と銀の働きをも自らの側で肩代わりして、より正当な用途に役立てるのである。
Nam et annuli ferro fiunt; quaedam esui et potui vascula ex aere adhuc servat memoria antiquitatis. Viderit, si etiam ad spurca instrumenta auri et argenti demens copia deseruit. Certe nec ager auri opere paratur, nec navis argenti vigore contexitur.
PL 1, 1310A実に、指輪は鉄で作られる。食事や飲用のためのある種の器を青銅で作っていたことを、古の記憶は今なお留めている。狂気じみた金銀の潤沢さが、汚らわしい器具にまでそれを費やしたとしても、その如何は問うまい。確かに、畑は金の道具で耕されることはなく、船は銀の力によって組み立てられることもない。
Nullus bidens aurum demergit in terram; nullus clavus argentum intimat tabulis. Taceo totius vitae necessitates ferro et aeri innixas: cum illae ipsae divites materiae, et de metallis refodiendae, et in quocumque usu producendae, sine ferri et aeris operario vigore non possint.
PL 1, 1310Aいかなる鍬も、金を地中に打ち込みはしない。いかなる釘も、銀を板に打ち込みはしない。生活全体の必要が鉄と青銅とに拠っていることについては、黙っておこう。かの豊かな材料そのもの(金銀)でさえ、鉱山から掘り出されるにも、いかなる用途のために生み出されるにも、鉄と青銅という働き手の力なくしては、なし得ないのだから。
Jam igitur aestimandum est, unde obveniat tanta dignitas auro et argento, cum et consanguineis quantum ad genus, et potioribus quantum ad utensilitatem, materiis praeferantur.
PL 1, 1310Aしたがって今や、金と銀にこれほどの尊厳がどこから生じるのかを、推し量らねばならない。それらは、種類において血を分けた材料に対しても、実用性においてより優れた材料に対しても、優先されているのだから。
Liber I, Caput VI
第I巻 第VI章PL 1, 1310BSed et lapillos istos, qui cum auro superbiam jungunt, quid aliud interpreter quam lapillos et calculos, ejusdem terrae minutalia; nec tamen aut fundamentis demandandis, aut parietibus moliendis, aut fastigiis sustinendis, aut tectis densandis necessaria?
PL 1, 1310Bしかし黄金と結びついて驕りをかき立てるこれらの小石も、同じ大地のかけらにすぎない小石や砂利以外の何であろうか。しかも、土台を据えるにも、壁を築くにも、破風を支えるにも、屋根を固めるにも、必要とされるものではない。
Solum hunc mulierum stuporem aedificare noverunt, quia tarde teruntur, ut niteant, et subdole substruuntur, ut floreant, et anxie forantur, ut pendeant, et auro lenocinium mutuum praestant.
PL 1, 1310Bそれらが築くことを知っているのは、ただ女たちのこの呆けたさまだけである。すなわち、輝くようにゆっくりと磨かれ、映えるように狡猾に台座へ嵌め込まれ、垂れ下がるように苦心して穴を穿たれ、黄金との間で互いに媚びを与え合うのである。
Sed si quid de mari Britannico aut Indico ambitio piscatur, conchae genus est, non dico conchylio aut ostreo, sed nec peloride gratius de sapore. Ad hoc enim conchas noverim maris poma.
PL 1, 1311Aしかし見栄がブリタニアの海やインドの海から釣り上げるものがあるとしても、それも貝の一種にすぎない――紫貝や牡蠣とは言うまい、ペロリス貝の美味にすら及ばないのだから。実に、私が知る限り、貝とはその点でこそ海の果実なのである。
Quod si concha illa aliquid intrinsecus pustulat, vitium ejus magis debet esse, quam gloriae. Et licet margaritum vocetur, non aliud tamen intelligendum, quam conchae illius aliqua dura et rotunda verruca.
PL 1, 1311Aだが、あの貝が内部に何か腫れ物を生じさせるとしても、それは貝の栄光であるよりむしろその瑕疵と見なされるべきである。真珠と呼ばれてはいても、それはあの貝にできた硬く丸い疣にほかならないと解すべきである。
Aiunt et de frontibus draconum gemmas erui, sicut et in piscium cerebris lapidositas quaedam est. Hoc quoque deerit christianae, ut de serpente cultior fiat. Sic calcabit diaboli caput, dum de capite ejus, cervicibus suis aut ipsi capiti ornamenta struit?
PL 1, 1311A竜の額から宝石が採られるとも言われる。魚の脳にもある種の石質があるのと同様である。だが、蛇によっていっそう装いを凝らすということが、キリスト教徒の女にはあってはならない。悪魔の頭を踏みつけるはずの者が、その頭から――自分の首のため、あるいは自分の頭そのもののために――飾りを作り上げるとは、いったいどういうことか。
Liber I, Caput VII
第I巻 第VII章PL 1, 1311BHaec omnia de raritate et peregrinitate sola gratiam possident. Denique, intra terminos suos patrios non tanti habentur. Semper abundantia contumeliosa in semetipsam est.
PL 1, 1311Bこれらすべては、稀少さと遠方から来ることのみによって魅力を持つ。実に、それらは生まれ故郷の境界の内では、それほどの価値を認められてはいない。豊富であることは、つねにそれ自体を貶めるものである。
Apud barbaros quosdam, quia vernaculum est aurum et copiosum, auro vinctos in ergastulis habent, et divitiis malos onerant, tanto locupletio res, quanto nocentiores. Aliquando revera inventum est, quomodo et aurum non ametur.
PL 1, 1311Bある種の異民族のもとでは、黄金がその地に自生し豊富にあるがゆえに、囚人たちを黄金の枷で奴隷監獄に繋ぎ、悪人どもには富を重荷として負わせる――害をなす者であればあるほど、それだけ富める者となるのである。ついに、黄金でさえも愛されずにいられる方法が、実際に見出されたのである。
Gemmarum quoque nobilitatem vidimus Romae de fastidio Parthorum et Medorum caeterorumque gentilium suorum, coram matronis erubescentem, nisi quod nec ad ostensionem fere habentur.
PL 1, 1311B宝石の高貴さもまた、ローマで目にしたことがある。それを産する地のパルティア人やメディア人、その他の同郷の異民族たちの侮蔑のゆえに、既婚婦人たちを前にして恥じ入るありさまを――もっとも、そもそもほとんど人目にさらされることがないという点は別だが。
Latent in circulis smaragdi, et cylindros vaginae suae solus gladius sub sinu novit, et in peronibus uniones emergere de luto cupiunt.
PL 1, 1312Aエメラルドは指輪の中に隠れ、鞘の円筒形の飾りを知るのは、懐に帯びられたその剣自身だけであり、深靴の中では真珠が泥の中から浮かび上がろうと望んでいる。
Nihil denique, tam gemmatum habent, quam quod gemmatum esse non debet, si non comparet; aut ideo comparet, ut neglectum quoque ostendatur.
PL 1, 1312A実に、彼らが最も宝石で飾り立てているのは、人目に触れないのならそもそも宝石で飾られるべきでない物であり、あるいは人目に触れるとしても、それはただ顧みられていないことを見せつけるためにほかならない。
Liber I, Caput VIII
第I巻 第VIII章PL 1, 1312AProinde et vestium de coloribus honorem servi etiam eorum terunt. Sed et parietes tyriis et hyacinthinis et illis regiis velis, quae vos operose resoluta transfiguratis, pro pictura abutuntur. Vilior est apud illos purpura, quam rubrica.
PL 1, 1312Aしたがって、色による衣服の栄誉は、彼らの奴隷たちさえも踏みにじっている。壁もまた、ティルスの紫や瑠璃色、そして諸君が苦心して解きほぐし作り変えるあの王侯の垂れ布を、絵画の代わりに濫用している。彼らのもとでは、紫は赤土よりも安い。
Quis enim est vestium honor justus de adulterio colorum injustorum? Non placet Deo, quod non ipse produxit, nisi si non potuit purpureas et aerinas oves nasci jubere. Si potuit, ergo jam noluit; quod Deus noluit, utique non licet fingi.
PL 1, 1312A偽りの色を不当に混ぜ合わせることから、いったいどんな正当な衣服の栄誉が生まれようか。神が自ら作り出さなかったものは、神の御心にかなわない――紫色や空色の羊を生ませることがおできにならなかったのでない限りは。おできになったのであれば、それでもなお望まれなかったのである。神が望まれなかったものを、作り変えることは断じて許されない。
Non ergo natura optima sunt ista, quae a Deo non sunt, auctore naturae; sic diabolo esse intelliguntur, ab interpolatore naturae.
PL 1, 1312Bしたがって、神――自然の創造者――に由来しないこれらのものは、本来最善のものではない。かくしてそれらは、自然を偽り作り変える者、すなわち悪魔に属すると解される。
Alterius enim esse non possunt, si Dei non sunt: quia aemuli sint necesse est, quae Dei non sunt; alius autem, praeter diabolum et angelos ejus, aemulus Dei non est.
PL 1, 1312Bそれらは、神のものでないならば、他の誰のものでもあり得ない。なぜなら、神のものでないものは、必ず神に対抗する者のものであるはずだからである。しかるに、悪魔とその使いたちのほかに、神に対抗する者はいない。
Caeterum, si materiae ex Deo sunt, non statim et hujusmodi fructus illarum; nam et omnes istae profanae spectaculorum saecularium voluptates, sicut de ipsis suum volumen edidimus, ipsa etiam idololatria ex rebus Dei constat: non tamen ideo circi furoribus, aut arenae atrocitatibus, aut scenae turpitudinibus, christianum affici oportet, quia Deus et equum, et pantheram, et vocem homini dedit: nec ideo idololatriam impune faciet christianus, quia Dei conditio est et thus, et merum, et ignis qui vescitur, et animalia quae victimae fiunt, cum et ipsa materia, quae adoratur, Dei sit.
PL 1, 1312Bしかし、たとえ材料が神に由来するとしても、そのような材料から生まれる産物までもがただちに神に由来するわけではない。実に、あの俗なる世俗の見世物のもろもろの快楽は――これらについては我々が別に一書を著した通りであるが――偶像礼拝そのものでさえも、神のものである事物から成り立っている。とはいえ、だからといってキリスト教徒が、競技場の熱狂や、闘技場の残虐や、舞台の恥ずべき行いに心を動かされてよいわけではない。神が馬と豹と声とを人間に与えられたからといって、それでよいわけではないのと同じである。同様に、乳香も、酒も、それを食い尽くす火も、犠牲獣となる動物も、すべて神の被造物であるからといって、キリスト教徒が偶像礼拝を犯して罪を免れるわけでもない。礼拝されるその材料そのものすら、神のものだからである。
Sic ergo et circa actum materiarum census a Deo descendens, accusat Deo extraneum, ut reum scilicet gloriae saecularis.
PL 1, 1313Aこのように、材料の使用のありようについても同じことが言える。神から下るその起源が、神に疎遠な者を告発する――すなわち、世俗の栄光という罪を犯した者としてである。
Liber I, Caput IX
第I巻 第IX章PL 1, 1313BNam ut quaeque rerum, per singulas quasque terras et unamquamque regionem materiis a Deo distributa sunt, invicem sibi peregrina, apud exteros mutuo rara, apud vos jure, si utique, vel appetuntur, vel negliguntur, quia non tantus est in illis fervor gloriae, inter domesticos frigidae.
PL 1, 1313Bそもそも、神によって物のおのおのが、土地ごと、地方ごとにその材料を分け与えられているように、それらは互いに他国のものであり、外部の者たちのもとでは互いに稀少である。諸君のもとでは、それが実際にそうであれば、当然に、求められもすれば、あるいは顧みられもしない。それらのものには、地元の者たちの間ではさほど大きな栄光への熱情がなく、冷ややかだからである。
Sed enim ex possessionum distributione, quam Deus, ut voluit, ordinavit, raritas et peregrinitas, apud extraneos semper gratiam inve niens, de simplici causa non habendi, quae Deus alibi collocavit, concupiscentiam concitat habendi.
PL 1, 1313Bしかし、神が御旨のままに定められた所有物の配分から、稀少さと異邦性とは、外部の者たちのもとではつねに魅力を見出されるものであり、それは単に、神がよそに置かれたものを自分は持っていないという理由から、持ちたいという欲望をかき立てるのである。
Ex hac vitium aliud extenditur, immoderate habendi; quod et si forte habendum sit, modus tamen debetur.
PL 1, 1314Aここから、もう一つの悪徳が広がる。すなわち、際限なく持とうとすることである。たとえそれを持つこと自体が容認されるとしても、そこには節度が求められねばならない。
Haec erit ambitio, unde et nomen ejus interpretandum est, quod, concupiscentia apud animum ambiente, nascatur, ad gloriae votum; grande scilicet votum, quod, ut diximus, non natura, nec veritas, sed vitiosa animi passio, concupiscentia, commendavit.
PL 1, 1314Aこれこそ見栄というものであり、その名もまたそこから解釈されるべきである。すなわち、欲望が心のうちを巡り歩く(アンビーレ)ことによって生まれ、栄光への願望へと至るのである。なるほど大それた願望であって、既に述べた通り、それを是としたのは自然でも真理でもなく、心の悪しき情念たる欲望であった。
Et alia vitia ambitionis et gloriae. Sic et pretia rebus inflammavit, ut se quoque accenderet. Non fit concupiscentia, quanto magno fecit quod concupiit? De brevissimis loculis patrimonium grande profertur. Uno lino decies sestertium inseritur.
PL 1, 1314A見栄と栄光には、他にもさまざまな悪徳がある。かくして見栄は物の値をも煽り立て、それによって自分自身をもいっそう燃え立たせた。欲望は、みずから欲したものを大きくすればするほど、いよいよ燃え上がるのではないか。ごく小さな小箱から、莫大な家産が取り出される。ただ一本の糸に、百万セステルティウスが通されている。
Saltus et insulas tenera cervix fert, graciles aurium cutes calendarium expendunt, et in sinistra per singulos digitos de saccis singulis ludit. Hae sunt vires ambitionis, tantarum usurarum substantiam uno et muliebri corpusculo bajulare.
PL 1, 1314Bたおやかな首は森や島々ほどの値を身に帯び、耳のか弱い皮膚は利子台帳ほどの値を費やし、左手では指の一本一本が、それぞれ別々の金袋の富をもてあそぶ。これこそ見栄の力である――かくも莫大な利殖の富を、たったひとつの、しかも女という小さな体に担わせることなのだから。
Liber II, Caput I
第II巻 第I章PL 1, 1314BAncillae Dei vivi, conservae et sorores meae, quo jure deputor vobiscum, postremissimus equidem meo jure conservitii et fraternitatis, audeo ad vos facere sermonem, non utique affectationis, sed affectioni procurans in caussa vestrae salutis.
PL 1, 1314B生ける神の婢たち、私の同僚奴隷にして姉妹たちよ、諸君と共に数えられているというその権利によって——同僚奴隷たることと兄弟関係との権利においては、私は実に最も卑小な者でありながら——諸君に語りかけることをあえてする。それは気取りのゆえでは決してなく、諸君の救いの事柄において愛情に配慮してのことである。
Ea salus nec foeminarum modo, sed etiam virorum, in exhibitione praecipue pudicitiae statuta est.
PL 1, 1316Aその救いは、女性たちだけでなく男性たちにも、とりわけ貞潔を表すことのうちに定められている。
Nam cum omnes templum Dei simus, illato in nos et consecrato Spiritu Sancto, ejus templi aedituus et antistes pudicitia est, quae nihil immundum nec profanum inferri sinat, ne Deus ille, qui inhabitat, inquinatam sedem offensus derelinquat.
PL 1, 1316A我々はみな神の神殿であり、聖なる霊が我々のうちに注ぎ込まれて聖別されているのであるから、その神殿の神殿番であり監督者であるのは貞潔である。貞潔は、汚れたものも俗なるものも運び込まれることを許さない。それは、その内に住まうかの神が、気分を害されて汚された座を見捨てることのないためである。
Sed modo nos non de pudicitia, cui indicendae et exigendae sufficiunt instantia ubique divina praecepta, verum de pertinentibus ad eam, id est qualiter vos incedere oporteat.
PL 1, 1316Aしかし今、我々が語るのは貞潔そのものについてではない——それを命じ求めるには、至る所に迫る神の命令だけで十分である——そうではなく、貞潔に関わる事柄について、すなわち諸君がいかに身を処すべきかについてである。
Pleraeque enim, quod ipsum mihi utique [reprehendendo in omnibus] reprehendere Deus permittat, aut ignorantes simpliciter aut dissim ulantes audacter ita ingrediuntur, quasi pudicitia in sola carnis integritate et stupri aversione consistat, nec quicquam intrinsecus opus sit, de cultus et ornatus dispositione.
PL 1, 1316A大半の女性たちは——このことを咎める許しを、あらゆる点において神が私に与えたまわんことを——あるいは単に知らずに、あるいは大胆にも見て見ぬふりをして、あたかも貞潔が肉の無傷と姦淫の忌避のみに存し、装いと飾りの整え方については内面で何もなすべきことがないかのように歩んでいる。
Sed enim perseverant in pristinis studiis formae et nitoris, eamdem sui speciem circumferentes, quam foeminae nationum, a quibus abest conscientia verae pudicitiae, quia nihil verum in his, qui Deum nesciunt praesidem et magistrum veritatis.
PL 1, 1316Bしかし彼女たちは、容姿と輝きへの旧来の熱心を保ち続け、真の貞潔の認識を欠く異邦の女性たちと同じ姿を身にまとっている。真理の監督者であり師である神を知らない者たちには、何ひとつ真なるものがないからである。
Nam etsi qua in gentilibus pudicitia credi potest, usque adeo eam imperfectam et inconditam constat, ut licet in animo aliquatenus tenax sui agat, in habitus tamen licentia sese dissolvat, pro perversitate gentilium appetendo, cujus rei devitat effectum.
PL 1, 1316B異邦人たちのうちにも貞潔と信じうるものがあるとしても、それがこれほどまでに不完全で不整であることは明らかである。すなわち、心のうちではいくらか自らを保ち続けているとしても、身なりにおいては放縦のうちに緩んでしまい、異邦人に特有の倒錯のままに、事の結果は避けながらも、それを求める心そのものは持ち続けるのである。
Quota denique est, quae nec placere quidem extraneis concupiscat? quae non velit idcirco se expingere, ut neget appetitum? Quanquam et hoc gentili pudicitiae familiare sit, non delinquere, attamen velle; vel etiam nolle, attamen non denegare.
PL 1, 1317Aいったい、外部の者たちに気に入られたいと欲することさえしない女が、どれほどいるだろうか。またそれゆえに、欲求を否みおおせるように自分を塗り飾ろうとしない女が、どれほどいるだろうか。とはいえ、罪を犯しはせずとも欲すること、あるいは欲しないまでも拒みはしないこと——これもまた異邦人の貞潔に特有のことである。
Quid mirum? perversa sunt omnia, quae a Deo non sunt. Videant igitur, quae non totum bonum obtinendo facile et quod obtinent malo commiscent.
PL 1, 1317A何の不思議があろうか。神に由来しないものはすべて倒錯している。それゆえ、全き善を得ないままに、得たものまで容易に悪と混ぜ合わせてしまう女たちのことは、彼女たち自身に任せておこう。
Vos ab illis, ut in caeteris, incessu quoque devertere necessarium est, quoniam perfectae esse debetis, sicut Pater vester qui est in coelis.
PL 1, 1317A諸君は、他のことにおいてと同様、歩みにおいても彼女たちから離れることが必要である。天におられる諸君の父が完全であられるように、諸君もまた完全でなければならないからである。
Liber II, Caput II
第II巻 第II章PL 1, 1317APerfectae autem, id est, christianae pudicae, appetitionem sui, non tantum non appetendam, sed etiam exsecrandam vobis sciatis: primo quod non de integra conscientia venit studium placendi per decorem, quem naturaliter invitatorem libidinis scimus; quid igitur in te excitas malum istud?
PL 1, 1317Aしかし、完全な者たち、すなわちキリスト教徒にして貞潔な女性たちよ、諸君は知るがよい。人目を引こうとする欲求は、求めてはならないだけでなく、忌み嫌うべきものであることを。まず第一に、美しさによって気に入られたいと願う熱心は、清らかな良心から出るものではないからである。美しさが生まれつき情欲を誘うものであることを、我々は知っている。それゆえ、お前は何ゆえ自らのうちにその悪しきものを掻き立てるのか。
Quid invitas, cujus te profiteris extraneam? Tum quod tentationibus viam aperire non debemus, quae nonnunquam quod Deus a suis abigat instando perficiunt, certe vel spiritum scandalo permovent.
PL 1, 1317Bお前は何ゆえ、自らそれとは無縁だと公言するものを誘うのか。また我々は誘惑に道を開いてはならない。誘惑はしばしば、迫ることによって、神がご自分の民から遠ざけようとすることを成し遂げてしまい、少なくとも霊をつまずきによって揺り動かすものだからである。
Debemus quidem ita sancte et tota fidei substantia incedere, ut confessae et securae simus de conscientia nostra optantes perseverare id in nobis, non tamen praesumentes. Nam qui praesumit, minus veretur, minus praecavet, plus periclitatur.
PL 1, 1317B我々は実に、そのように聖く、信仰の実体のすべてをもって身を処すべきである。自らの良心について告白し安んじていながら、それが我々のうちに保たれ続けることを望みはしても、思い込みはしない者であるべきである。思い込む者は、恐れることが少なく、用心することが少なく、危険に陥ることがより大きいからである。
Timor fundamentum salutis est, praesumptio impedimentum timoris Utilius ergo, si speremus non posse delinquere, quam si praesumamus non posse; sperando enim timebimus, timendo cavebimus, cavendo salvi erimus; contra si praesumamus neque timendo neque cavendo, difficile salvi erimus.
PL 1, 1318A恐れは救いの基礎であり、思い込みは恐れの妨げである。それゆえ、我々が罪を犯し得ないと思い込むよりも、罪を犯し得ないことを望むほうが、より益がある。望むことによって我々は恐れ、恐れることによって我々は用心し、用心することによって我々は救われるであろう。これに反して、もし我々が思い込み、恐れも用心もしないならば、救われることは難しいであろう。
Qui securus agit, non est sollicitus, non possidet tutam et firmam securitatem. At qui sollicitus est, is vere poterit esse securus. Et de suis quidem servis Dominus pro misericordia sua curet, ut etiam praesumere illis de bono suo feliciter liceat.
PL 1, 1318A安心して行動する者は、思い煩うことがなく、確固たる安全を保つこともない。しかし思い煩う者こそ、まことに安心していることができるであろう。主は、ご自分の慈しみによって、ご自分の僕たちについて心を配りたまい、彼らが自らの善きものについて幸いにも思い込むことさえ許されるようにしてくださるであろう。
Quid autem alteri periculo sumus? quid alteri concupiscentiam importamus? quam si Dominus ampliando legem a facto stupri non discernit in poena , nescio an impune habeat, quae alicui fuerit caussa perditionis.
PL 1, 1318Aだが我々は、なぜ他者にとって危険となるのか。なぜ他者に欲望をもたらすのか。もし主が律法を広げて、その欲望を刑罰において姦淫という行為と区別されないとすれば、誰かにとって破滅の原因となった者が罰を免れているかどうか、私には分からない。
Perit enim ille simul in tua forma, si concupierit, et admisit jam in animo, quod concupivit, et facta es tu gladius illi.
PL 1, 1318Bなぜなら、もし彼が欲情を抱くならば、彼はたちまちお前の容姿のうちで滅びるからである。彼は欲したことを、すでに心のうちで犯したのであり、お前は彼にとって剣となったのだ。
Ut a culpa vaces, ab invidia non liberaberis; ut cum in alicujus agro latrocinium gestum est, crimen quidem dominum non contingit; dum rus tamen ejus ignominia notatur, ipse quoque infamia aspergitur. Expingamus nos, ut alteri pereant?
PL 1, 1318Bたとえお前が咎を免れていようとも、そしりから自由になることはないであろう。ちょうど、誰かの畑で強盗が行われたとき、犯罪そのものはその地主には及ばないが、それでもその地所が不名誉によって刻印される限り、地主自身もまた悪評を浴びせられるのと同じである。我々は、他者たちが滅びるために、自らを装うのか。
Ubi est ergo: Diliges proximum tuum sicut te ipsum; nolite vestra tantum curare, sed alterius? Nulla enuntiatio Spiritus Sancti ad praesentem tantum materiam et non ad omnem utilitatis occasionem dirigi et suscipi debet.
PL 1, 1318Bそれならば、『汝の隣人を汝自身のごとく愛せよ』(マタイ22:39)、『汝ら、ただ己のことのみを顧みるなかれ、他人のことをも顧みよ』(フィリピ2:4)とは、いったいどこにあるのか。聖なる霊のいかなる言明も、目下の主題にのみ差し向けて受け取ってはならず、益となるあらゆる機会に対して差し向け受け取るべきである。
Cum igitur et nostra et aliorum caussa versetur in studio periculosissimi decoris, jam non tantum confictae et elaboratae pulchritudinis suggestum recusandum a vobis sciatis, sed etiam naturalis speciositatis obliterandum dissimulatione et incuria, ut proinde oculorum incursibus molestum.
PL 1, 1319Aそれゆえ、我々の事柄も他者の事柄も、この上なく危険な美しさへの熱心のうちにあるのだから、諸君は、作られ、手を加えられた美しさを差し出すことを拒むべきであるだけでなく、生まれつきの美貌をも、見て見ぬふりと無頓着によって消し去り、それによって人の目にとって煩わしいものとなるようにすべきであることを知るがよい。
Nam etsi accusandus decor non est, ut felicitas corporis, ut divinae plasticae accessio, ut animae aliqua vestis urbana; timendum tamen est vel propter injuriam et violentiam spectatorum, quae etiam pater fidei Abraham in uxoris suae specie pertimuit, et sororem mentitus Saram, salutem contumelia redemit.
PL 1, 1319Aなぜなら、美しさそのものは咎められるべきものではないとしても——それは肉体の幸いであり、神の造形へのひとつの添え物であり、魂にとってはいわば洗練された衣であるとしても——それでもなお、見る者たちの不正と乱暴のゆえに、恐れられねばならない。信仰の父アブラハムでさえ、自分の妻の美貌においてこれを恐れ、サラを妹と偽って、辱めによって身の安全を贖ったのである。
Liber II, Caput III
第II巻 第III章PL 1, 1319BNunc non sit timenda dignitas formae, ut nec possidentibus gravis, nec appetentibus exitiosa, nec conjunctis periculosa; non exposita tentationibus, non circumdata scandalis existimetur: sufficit, quod angelis Dei non est necessaria.
PL 1, 1319Bよろしい、今は容姿の美しさを恐れるに及ばないとしよう。それを持つ者にとって重荷でもなく、それを求める者にとって命取りでもなく、それと結ばれる者にとって危険でもなく、誘惑にさらされているとも、つまずきに取り囲まれているとも見なされないとしよう。それでも、神の御使いたちにそれが必要でないというだけで十分なのである。
Nam ubi pudicitia, ibi vacua pulchritudo, quia proprie usus et fructus pulchritudinis luxuria, nisi si quis aliam messem decori corporis arbitratur.
PL 1, 1319Bなぜなら、貞潔のあるところ、美しさは空しいものとなるからである。美しさの本来の用途とその実りは奢りである——肉体の美しさに何か別の収穫があると考える者でもない限り。
Illae sibi formositatem et datam extendant et non datam conquirant, quae quod ab illa flagitatur, sibi quoque praestare se putant, cum alteri praestant.
PL 1, 1319Bそうした女性たちには、与えられた美貌を引き延ばし、与えられていない美貌を追い求めるがよい——彼女たちは、奢りが求めることを他者に差し出しながら、自分自身にもそれを差し出していると思い込んでいるのだから。
Dicet aliquis: Quid ergo non, et exclusa luxuria, et admissa castitate, laude formae sola frui et de bono corporis gloriari licet? Viderit, quem juvat de carne gloriari. Nobis autem primo quidem nullum gloriae studium, quia gloria exaltationis ingenium est.
PL 1, 1319B誰かはこう言うであろう、奢りを排し、貞潔を保ちながら、ただ容姿への称賛だけを享受し、肉体の善さを誇ることが、なぜ許されないのかと。肉について誇ることを喜びとする者があれば、それはその者自身の考えることである。しかし我々にとっては、そもそも誉れへの熱心など何もない。誉れとは、高ぶりの気質だからである。
Porro exaltatio non congruit professoribus humilitatis ex praescriptis Dei. Deinde si omnis gloria vana et stuporata, quanto magis quae in carne nobis duntaxat!
PL 1, 1319Cしかも、高ぶりは、神の規定によって謙遜を公言する者たちにはふさわしくない。次に、すべての誉れが空しく愚かしいものであるとすれば、我々にとってただ肉においてのみある誉れは、なおさらそうではないか。
Nam etsi gloriandum est, in spiritus bonis, non in carne placere velle debemus, quia spiritualium sectatores sumus; in quibus operamur, illis et gaudeamus; de his gloriam carpamus, de quibus salutem speramus.
PL 1, 1320Aなぜなら、たとえ誇るべきことがあるとしても、我々は肉において気に入られたいと望むのではなく、霊における善きものにおいて誇るべきだからである。我々は霊的なものに従う者たちなのだから、自分たちが働きかけるものにおいて喜び、救いを望むものから誉れを摘み取ろうではないか。
Plane gloriabitur Christianus etiam in carne, sed cum propter Christum lacerata duraverit, ut et spiritus in ea coronetur, non ut oculos et suspiria adolescentium post se trahat.
PL 1, 1320A確かに、キリスト教徒は肉においてすら誇るであろう——しかしそれは、キリストのために引き裂かれてもなお耐え抜いたときであり、それによって霊もまたその肉のうちで冠を得るためであって、若者たちの眼差しとため息とを自分の後に引き寄せるためではない。
Ita quod ex omni parte in vobis vacat, merito et non habentes fastidiatis et habentes negligatis. Sancta foemina sit naturaliter speciosa, non adeo sit occasioni; certe si fuerit, non ignorare, sed etiam impedire se debet.
PL 1, 1320Aかくして、諸君のうちであらゆる点で無用となっているものについて、諸君は、それを持たないなら当然にもそれを厭い、それを持つなら当然にもそれを顧みないがよい。聖なる女性は生まれつき美しくあってもよいが、それが誘惑の機会となるほどであってはならない。もし実際にそうであるならば、彼女はそれに気づかずにいるのではなく、むしろそれを妨げるべきである。
Liber II, Caput IV
第II巻 第IV章PL 1, 1320BQuasi gentilibus dicam, gentili et communi omnium praecepto alloquens vos, solis maritis vestris placere debetis. In tantum autem placebitis eis, in quantum alteris placere non curaveritis.
PL 1, 1320Bあたかも異邦人たちに語るかのように、異邦人にも万人にも共通の教えによって諸君に語りかけよう。諸君は自分の夫だけに気に入られるべきである。しかも、他の者たちに気に入られようとしない度合いに応じてこそ、諸君は夫たちに気に入られるであろう。
Securae estote, benedictae; uxor nulla deformis est marito suo; satis placuit, cum electa est, seu moribus, seu forma commendata. Ne qua vestrum putet, si temperaverit a compositione sui, se odium et aversionem maritorum prosecuturam.
PL 1, 1320B安んじているがよい、祝福された女たちよ。いかなる妻も自分の夫にとって醜くはない。選ばれたときにすでに十分気に入られたのであり、それは人柄によってか、容姿によって推薦されたかのいずれかである。諸君のうち誰も、もし自らを装うことを控えたならば、夫たちの憎しみと嫌悪を招くことになるだろうなどと考えてはならない。
Omnis maritus castitatis exactor est; formam vero fidelis non expostulat, quia non iisdem bonis, quae gentiles putant, capimur; infidelis contra etiam suspectam habet, vel propter illam sceleratam in nos opinionem gentilium. Cui ergo pulchritudinem tuam nutris?
PL 1, 1320Bあらゆる夫は貞潔を求める者である。しかし信徒である夫は容姿を要求しない。なぜなら我々は、異邦人たちが考えるのと同じ善きものによって心を捕らえられているわけではないからである。これに反して、信徒でない夫は容姿をかえって疑わしいものと見なす。それは、異邦人たちが我々について抱くあの邪悪な世論のゆえでもある。それならば、お前は誰のために自分の美しさを養っているのか。
Si fidelis, non exigit; si gentilis, non credit. Quid gestis aut suspecto aut non desideranti placere?
PL 1, 1320Bもし信徒であれば、彼はそれを求めない。もし異邦人であれば、彼はそれを信じない。お前は、疑っている者にも、望んでいない者にも、いったい何を望んで気に入られようとするのか。
Liber II, Caput V
第II巻 第V章PL 1, 1321AHaec utique non ad crudam in totum et ferinam habitudinem insinuandam vobis suggeruntur; nec de bono squaloris et paedoris suademus, sed de modo et cardine et justitia corporis excolendi.
PL 1, 1321Aこれらのことは、諸君に、まったく粗野で野獣のような身なりを勧めるために述べられているのでは決してない。我々は、不潔さや汚らしさが善いものだと勧めているのでもなく、そうではなく、肉体を磨き整えることの節度と要と正しさについて述べているのである。
Non supergrediendum ultra quam simplices et sufficientes munditiae concupiscunt, ultra quam Domino placet. In illum enim delinquunt, quae cutem medicaminibus ungunt, genas rubore maculant, oculos fuligine collinunt.
PL 1, 1321A素朴で十分な清潔さが求める以上に、また主が喜ばれる以上に、踏み越えてはならない。皮膚を化粧品で塗り、頬を紅で染め、目をすすで縁取る女性たちは、まさにその主に対して罪を犯しているのである。
Displicet nimirum illis plastica Dei, in ipsis redarguunt, reprehendunt artificem omnium. Reprehendunt enim, cum emendant, cum adjiciunt, utique ab adversario artifice sumentes additamenta ista, id est, diabolo.
PL 1, 1321A疑いなく、彼女たちには神の造形が気に入らないのである。彼女たちは自分自身の身において、万物の作り手を論難し、非難している。実に、彼女たちは、手直しをし、付け加えをすることによって非難しているのである——それも、まさに敵対する作り手から、この付加物を得てのことであり、すなわち悪魔からである。
Nam quis corpus mutare monstraret, nisi qui et hominis spiritum malitia transfiguravit? Ille indubitate hujusmodi ingenia concinnavit, ut in nobis quodammodo manus Deo inferret] . Quod nascitur, opus Dei est; ergo quod fingitur, diaboli negotium est.
PL 1, 1321Aなぜなら、人間の肉体を変えることを教えたのは、人間の霊を悪意によって作り変えた者でなくて、いったい誰であろうか。かの者は疑いなく、この種の企みを案出した。それは、いわば我々のうちにおいて、神に対して手を下すためであった。生まれるものは神の御業であり、それゆえ作られるものは悪魔の仕業である。
Divino operi Satanae ingenia superducere quam scelestum est! Servi nostri ab inimicis nostris nihil mutuantur, milites ab hoste imperatoris sui nihil concupiscunt. De adversario enim ejus, in cujus manu sis, aliquid usui postulare, transgressio est.
PL 1, 1321B神の御業の上にサタンの企みを重ね着せることは、何と邪悪なことであろうか。我々の僕たちは我々の敵から何ひとつ借りず、兵士たちは自分の皇帝の敵から何ひとつ求めない。なぜなら、自分がその手のうちにある方の敵対者に、何か用いるためのものを求めることは違反だからである。
Christianus a malo illo adjuvabitur in aliquo? nescio an hoc nomen ei perseveret. Erit enim ejus, de cujus doctrinis instrui concupiscit.
PL 1, 1321Bキリスト教徒が、かの悪しき者から何かにおいて助けを得るであろうか。その者にこの名がなお留まるかどうか、私には分からない。なぜなら、その者は、自らその教えによって教え込まれることを欲する者に属することになるからである。
Quantum autem a vestris disciplinis et professionibus aliena sunt, quam indigna nomine christiano faciem fictam gestare, quibus simplicitas omnis indicitur; effigie mentiri, quibus lingua non licet; appetere, quod datum non sit, quibus alienum abstinentiam in specie exercere, quibus studium pudicitiae est!
PL 1, 1321Bしかしこれらのことは、諸君の教えと、諸君の公言するところから、いかにかけ離れていることか。キリスト教徒の名に、いかにふさわしくないことか——すべての率直さを命じられている者たちが、偽りの顔を身にまとうこと。舌によって偽ることを許されていない者たちが、姿かたちによって偽ること。他人のものを断つことを〔伝え受けている〕者たちが、与えられてもいないものを求めること。貞潔への熱心を旨とする者たちが、〔姦淫を〕見かけの上で行うこと。
Credite, benedictae, quomodo praecepta Dei custodietis, liniamenta ejus in vobis non custodientes?
PL 1, 1322A信じるがよい、祝福された女たちよ、諸君が自らのうちにある神の輪郭を守らずして、どうして神の命令を守ることになろうか。
Liber II, Caput VI
第II巻 第VI章PL 1, 1322AVideo quasdam capillum croco vertere, pudet eas etiam nationis suae, quod non Germanae aut Gallae sint procreatae; ita patriam capillo transferunt; male ac pessime sibi auspicantur flammeo capite, et decorum putant, quod inquinant.
PL 1, 1322A私は、ある女たちが髪の色をサフランで変えるのを見る。彼女らはゲルマン人にもガリア人にも生まれなかったことで、自分の民族をさえ恥じている。かくして彼女らは髪によって祖国を移し替える。燃え立つような頭で、彼女らは自らに悪い、いや最悪の前兆を招き、汚しているものを美しいと思い込んでいる。
Atquin et detrimentum crinibus medicaminum vis inurit et cerebro perniciem, etiam cujuslibet sinceri humoris assiduitas reservat, tum solis animando simul et siccando capillo exoptabilis ardor. Quis decor cum injuria? quae cum immunditiis pulchritudo?
PL 1, 1322Aしかるに、薬剤の力は髪に損傷を、脳には害を焼きつける。混ぜ物のないいかなる液であっても、絶えず用いれば同じ害を頭に蓄えるのであり、髪を活気づけると同時に乾かすものとして望まれる太陽の熱もまた同じである。傷を伴う美とは何か。汚れを伴う美しさとは何か。
Crocum capiti suo mulier christiana ingeret, ut in aram? Quodcumque enim immundo spiritui excremari solet, id nisi probis et necessariis et salutaribus usibus adhibeatur, ad quod creatura Dei prospecta est, sacrifificium videri potest.
PL 1, 1322Aキリスト教徒の女が、祭壇にでもするように、自分の頭にサフランを注ぎ込むというのか。汚れた霊のために焚かれるのを常とするものは何であれ、神の被造物がそれのために備えられた、正しく必要で有益な用途に用いられないならば、生贄と見なされ得る。
Sed enim Dominus ait: Quis vestrum potest capillum atrum ex albo facere, aut album ex atro (Matt., V, 36)?
PL 1, 1322Bしかし主は言われる、「汝らのうち誰が、髪を白から黒に、また黒から白に変えることができようか」(マタイ5:36)。
Itaque revincunt Deum; ecce, inquiunt, pro albo vel atro flavum facimus gratia faciliorem; quamvis et atrum ex albo conantur facere, quas poeniteat ad senectam usque vixisse.
PL 1, 1322Bかくして彼女らは神を言い負かそうとする。「見よ、白にも黒にもせず、より容易な魅力のゆえに金色にするのだ」と彼女らは言う。けれども、老年まで生きたことを悔いる女たちは、白から黒にすることさえ試みている。
Pro temeritatem! erubescit aetas exoptata votis, furtum confitetur, adolescentia, in qua delinquimus, suspiratur, occasio gravitatis interpolatur. Absit a sapientiae filiabus stultitia tanta. Senectus, cum plus occultari studuerit, plus detegetur.
PL 1, 1322Bああ、この向こう見ずさよ。祈り願われていた歳が恥じ入り、盗み事を告白し、我々が過ちを犯したその若さがため息とともに慕われ、重々しさの好機が偽り繕われる。これほどの愚かさが知恵の娘たちに宿ることのなきように。老年は、隠されようと努めれば努めるほど、いっそう露わになる。
Haec est aeternitas nostra de capitis juventute. Hanc incorruptibilem habemus semper induere ad domum Domini, quam ακακια pollicetur. Bene properatis ad Dominum, bene festinatis excedere de isto iniquissimo saeculo, quibus in fine appropinquare deforme est.
PL 1, 1322Bこれが、頭の若さについての我々の永遠性である。我々は、主の家に赴くにあたり、この不朽なるものを常に身にまとうべきである、それは無垢(アカキア)が約束するものである。諸君はよく主のもとへ急いでいる。この上なく不義なこの世から立ち去ることを、諸君はよく急いでいる——終わりに近づくことが見苦しいとされる、その諸君は。
Liber II, Caput VII
第II巻 第VII章PL 1, 1323AQuid enim tanta ornandi capitis operositas ad salutem subministrat? Quid crinibus vestris quiescere non licet, modo substrictis, modo relaxatis, modo suscitatis, modo elisis?
PL 1, 1323A頭を飾るこれほどまでの手の込んだことが、いったい救いにとって何の役に立つというのか。なぜ諸君の髪は、あるときは引き締められ、あるときは緩められ、あるときは立ち上げられ、あるときは押し潰されて、休むことを許されないのか。
Aliae gestiunt in cincinnis coercere, aliae, ut vagi et volucres elabantur, non bona simplicitate.
PL 1, 1323Aある女たちは巻き毛に閉じ込めることを好み、別の女たちは、髪を漂い飛ぶがままに逃れさせることを好むが、それは良き素朴さによるものではない。
Affigitis praeterea nescio quas enormitates sutilium atque textilium capillamentorum, nunc in galeri modum quasi vaginam capiti et o perculum verticis, nunc in cervicem retro suggestum. Mirum, quod non contra Domini praecepta contenditur.
PL 1, 1323Aさらに諸君は、縫い合わせ織り上げた付け毛という、何やら途方もない代物を付け加える。あるときは頭巾さながらに頭を包む鞘とし、頭頂の覆いとし、あるときは首の後ろに積み上げたものとする。これが主の命令に逆らって張り合うことにならないとは、不思議なことである。
Ad mensuram neminem sibi adjicere posse pronuntiatum est. Vos plane adjicitis ad pondus collyrias quasdam vel scutorum umbilicos cervicibus adstruendo.
PL 1, 1323B誰も自分の背丈に何も付け加えることはできないと宣言されている。ところが諸君は、明らかに、丸パンのようなものや盾の中心飾りのようなものを首に積み上げることによって、重さのほうを付け加えているのである。
Si non pudet enormitatis, pudeat inquinamenti, ne exuvias alieni capitis, forsitan immundi, forsitan nocentis et gehennae destinati, sancto et christiano capiti supparetis. Imo omnem hanc ornatus servitutem a libero capite propellite.
PL 1, 1323Bこの途方もなさを恥じないとしても、この汚れは恥じるべきである。聖なるキリスト教徒の頭に、もしかすると穢れているかもしれず、もしかすると罪深くゲヘナに定められているかもしれない、他人の頭の抜け殻を付け加えることのないように。それどころか、この飾りへの隷属をすべて、自由な頭から追い払うがよい。
Frustra laboratis ornatae videri, frustra peritissimos quosque structores capillaturae adhibetis. Deus vos velari jubet, credo, ne quarumdam capita videantur.
PL 1, 1324A諸君は、飾られて見えるようにとむなしく労苦し、むなしく、誰であれ最も熟練した髪結い師たちを雇っている。神が諸君にヴェールを被るよう命じておられるのは、思うに、ある種の女たちの頭が見えないようにするためである。
Atque [utinam miserrimus ego] in illo die christianae exsultationis [vel inter calcanea vestra caput elevem!] videbo, an cum ceruss a et purpurisso et croco et in illo ambitu capitis resurgatis, an taliter expictas angeli in nebula sublevent obviam Christo.
PL 1, 1324Aそして——願わくは、この上なく惨めな私も、諸君のかかとの間にでも頭をもたげられんことを——かのキリスト教徒の歓喜の日に、私は見るであろう。白粉と紅とサフランを付けたまま、あの頭の飾りのままで諸君がよみがえるのか、それとも、そのように彩り施されたまま、天使たちが雲の中でキリストのもとへと引き上げるのか、と。
Si nunc bona et Dei sunt, tunc quoque occurrent resurgentibus corporibus et sua loca agnoscent. Sed non potest resurgere, nisi caro et spiritus solus ac purus; damnata sunt igitur, quae in carne et spiritu non resurgunt, quia Dei non sunt. Damnatis hodie abstinete. Hodie vos Deus tales videat, quales tunc videbit.
PL 1, 1324Aもしそれらが今、善いものであり神のものであるならば、そのときもまた、よみがえる肉体に立ち会い、自分の場所を認めるであろう。しかし、肉と霊だけが、しかも純粋なものだけが、よみがえることができる。それゆえ、肉と霊においてよみがえらないものは断罪されている、なぜならそれらは神のものではないからである。今日、断罪されたものどもから離れよ。今日、神が諸君を、その日に見るであろう姿のままに見てくださるように。
Liber II, Caput VIII
第II巻 第VIII章PL 1, 1325AVidelicet nunc et vir et sexus aemulus foeminas a suis depello. An et nobis quaedam respectu obediendae gravitatis propter metum debitum Domino detrahuntur siquidem et viris propter foeminas, ut foeminis propter viros, vitio naturae ingenita est placendi voluntas, propriasque praestigias formae et hic sexus sibi agnoscit, barbam acrius caedere, intervellere, circumradere, capillum disponere, etiam colorare canitiem, primam quamque subducere totius corporis lanuginem, pigmento quoque muliebri distinguere, caetera pulveris cujusdam asperitudine laevigare, tum speculum omni occasione consulere, anxie inspicere, cum tamen, cognito Deo adempta placendi voluntate, per luxuriae vacationem omnia illa ut otiosa, ut hostilia pudicitiae recusantur.
PL 1, 1325Aさて今、男である私が、しかも張り合う性でありながら、女たちを彼女ら自身のものから遠ざけようというのか。あるいは、主に対して負うべき恐れゆえに服すべき重々しさへの顧慮によって、我々からもいくつかのものが取り除かれるのではないか。なぜなら、男たちにも女たちのゆえに、女たちにも男たちのゆえに、人に気に入られたいという意志は、本性の欠陥によって生まれつき備わっているからである。そしてこの性もまた、容姿についての固有の幻惑の術を自らのものと認めている——髭を鋭く刈り込むこと、毛を抜くこと、剃り込むこと、髪を整えること、さらには白髪を染めること、全身の産毛をどれも生えたばかりのうちに抜き取ること、女性用の化粧品で彩ること、その他の部分を何かの粉のざらつきで滑らかにすること、そしてあらゆる機会に鏡に伺いを立て、不安げに覗き込むことである。しかし、神を知り、人に気に入られたいという意志が取り去られると、奢りから解き放たれることによって、それらすべてのことは、無益なもの、貞潔に敵対するものとして拒まれるのである。
Nam ubi Deus, ibi pudicitia, ibi gravitas adjutrix et socia ejus. Quo ergo pacto pudicitiam sine instrumento suo, id est, sine gravitate tractabimus? quomodo autem gravitatem administrandae pudicitiae adhibemus, nisi et in facie et in cultu et in totius hominis contemplatione severitas circumferatur?
PL 1, 1325Bなぜなら、神のいますところ、そこに貞潔があり、そこにそれを助け連れ添う重々しさがあるからである。それゆえ、我々はどのような仕方で、貞潔をその道具なしに、すなわち重々しさなしに扱えようか。しかし、顔においても、装いにおいても、人間全体を見渡すことにおいても厳しさが表われていなければ、貞潔を保つための重々しさを、我々はどうして働かせることができようか。
Liber II, Caput IX
第II巻 第IX章PL 1, 1325BQuamobrem erga vestitum quoque et reliqua compositionis vestrae impedimenta proinde vobis curanda est amputatio et decussio redundantioris nitoris.
PL 1, 1325Bそれゆえ、衣服についても、諸君の身なりを整えるその他の道具についても、同様に、諸君は過剰な華やぎを切り落とし払い捨てることに心を用いなければならない。
Nam quid prodest, faciem quidem frugi et expeditam et simplicitatem condignam divinae disciplinae exhibere, caetera vero corporis laciniosis quasi non abutamur. Praeterit enim, inquit, habitus pomparum et deliciarum ineptiis occupare?
PL 1, 1325B一体何の益があるだろうか。顔については質素で飾らず、神の教えにふさわしい素朴さを示しておきながら、体のそれ以外の部分は、ぼろ切れのように垂れ下がる見せびらかしと快楽の愚かしい品々で塞ぐとすれば。——「用いる者は用い尽くさぬかのようにせよ。この世界の身なりは過ぎ去るのだから」と使徒は言うのに。
Hae pompae quam de proximo curent luxuriae negotium et obstrepant pudicitiae disciplinis, dignoscere in facili est, quod gratiam decoris cultus societate prostituant; adeo, si desint, irritam et ingratam reddunt, velut exarmatam et naufragam.
PL 1, 1326Aこれらの見せびらかしが、いかに奢りの仕事に間近く仕え、貞潔の規律を掻き乱しているかは、容易に見分けがつく。なぜなら、それらは装いとの結びつきによって、美しさの魅力を売り物にしてしまうからである。かくして、それらが欠けているならば、美しさを虚しく魅力のないものにし、あたかも武具を奪われ難破したもののようにしてしまう。
Contra si forma defecit, adminiculum nitoris quasi de suo gratiam supplet. Aetates denique requietas jam et in portum modestiae subductas splendor et dignitas cultus avocant et severitatem appetitionibus inquietant, compensantibus scilicet habitus irritamentum pro frigore aetatis.
PL 1, 1326A逆に、容姿が衰えているならば、華やぎの支えが、いわば自前の蓄えから魅力を補ってくれる。実に、すでに安らぎを得て慎ましさという港に引き上げられた年頃の者たちをさえ、装いの華やかさと威厳とは呼び戻し、欲望によって厳しさを掻き乱す。すなわち、身なりの刺激が、歳の冷えの代わりとなって埋め合わせをするのである。
Ergo, benedictae, primo quidem ut lenones et prostitutores vestitus et cultus ne in vos admiseritis; tum si quas vel divitiarum [suarum] vel natalium vel retro dignitatum ratio compellit ita pompaticas progredi, ut sapientiam consecutae temperare saltem ab hujusmodi curate, ne totis habenis licentiam usurpetis praetextu necessitatis.
PL 1, 1326Aそれゆえ、祝福された女たちよ、まず何よりも、衣と装いの女衒にして客引きどもを、諸君の内へ入り込ませることのないように。次に、富であれ、生まれであれ、かつての身分であれ、その事情ゆえにこれ見よがしに出歩くよう駆り立てられる女たちがいるならば、知恵を身につけた者として、せめてそのようなことから身を慎むよう心せよ。必要という口実のもとで、手綱を全て緩め放埒をほしいままにすることのないように。
Quomodo enim humilitatem, quam christiani profitemur, implere poterimus, non repastinantes divitiarum vestrarum vel elegantiarum usum, quae ad gloriam faciunt? Gloria autem exaltare, non humiliare consuevit. Non enim utemur nostris? Quis autem prohibet uti?
PL 1, 1326B我々キリスト教徒が公言する謙遜を、我々はどのようにして満たすことができようか、栄光へと向かう諸君の富や優雅さの用い方を作り直すことなしに。しかし栄光は、人を高ぶらせるのを常とし、謙らせることはない。では、我々は自分のものを用いないというのか。しかし、それを用いることを妨げる者があろうか。
Secundum apostolum tamen, qui nos uti monet mundo isto, hujus mundi. Et qui emunt, inquit, sic agant, quasi non possidentes. Cur ita? quoniam praemiserat, dicens: Tempus in collecto est (I Cor., VII, 29-31).
PL 1, 1326Bただし、使徒に従ってのことである。使徒は、この世界を、この世界のものを用いるよう我々に勧める。「買う者は」と彼は言う、「所有していないかのように振る舞うように」。なぜそうなのか。というのも、彼は先立ってこう述べていたからである、「時は縮められている」(一コリント7:29-31)と。
Si ergo uxores quoque ipsas sic habendas demonstrat, tanquam non habeantur, propter angustias temporum, quid de vanis his instrumentis earum?
PL 1, 1326Bもし彼が、時の切迫のゆえに、妻たちでさえも、まるで所有していないかのように持つべきだと示しているのであれば、彼女たちのこれら空しい道具立てについては、何と言うべきであろうか。
Non enim et ita multi faciunt, et se spadonatui assignant propter regnum Dei (Matth., XIX, 12), tam fortem et utique permissam voluptatem sponte ponentes?
PL 1, 1326C実に、多くの者たちはまさにそのように行い、「神の国のために」(マタイ19:12)自ら進んで宦官の境涯に身を委ね、かくも強く、しかも当然許されている快楽を、自ら捨て去っているではないか。
Quidam ipsam Dei creaturam sibi interdicunt, abstinentes vino et animalibus esculentis, quorum fructus nulli periculo aut sollicitudini adjacent; sed humilitatem animae suae in victus quoque castigatione Deo immolant.
PL 1, 1327Aある者たちは、葡萄酒や食用の動物を断つことによって、神の被造物そのものを自らに禁じている——それらの実りは、何の危険にも心労にも関わりのないものであるのに。しかし彼らは、食事における抑制のうちにもまた、自らの魂の謙遜を神へと生贄として捧げているのである。
Satis igitur et vos usae estis divitiis atque deliciis, satis dotum vestrarum fructum decidistis ante notitiam salutarium disciplinarum. Nos sumus, in quos decurrerunt fines saeculorum.
PL 1, 1327Aそれゆえ、諸君もまた、富と快楽とを十分に用いてきた。諸君は、救いの教えを知る以前に、自らの持参財の実りを十分に刈り取ってしまった。我々こそは、もろもろの世の終わりが流れ下って来た者たちである。
Nos destinati a Deo ante mundum in aestimationem temporum; tanquam castigando et castrando, ut ita dixerim, saeculo erudimur a Domino. Nos sumus circumcisio omnium et spiritalis et carnalis, nam spiritu et carne saecularia circumcidimus.
PL 1, 1327A我々は、世界に先立って、神によって時の評価のために定められた者たちである。いわば世を懲らしめ、こう言ってよければ去勢するために、我々は主から教え導かれているのである。我々こそは、霊においても肉においてもあらゆるものの割礼である。なぜなら、我々は霊によっても肉によっても、この世的なものを割り捨てているからである。
Liber II, Caput X
第II巻 第X章PL 1, 1327BNimirum enim Deus demonstravit succis herbarum et concharum salivis incoquere lanas. Exciderat illi, cum universa nasci juberet, purpureas et coccineas oves mandare: Deus et ipsarum vestium officinas commentus, quae leves et exiles solo pretio graves essent; Deus et auri tanta opera produxit, complectendis et distinguendis lapillis; scrupulosa Deus auribus vulnera intulit, et tanti habuit vexationem operis sui et cruciatus infantiae tunc primum dolentis, ut ex illis ad ferrum nati corporis cicatricibus grana nescio quae penderent, quae plane Parthi per omnia quaeque sua bullarum vice inserunt, quanquam et aurum ipsum, cujus vos gloria occupat, cuidam genti ad vincula servire referunt gentilium litterae.
PL 1, 1327B疑いなく、神は草の汁と貝の唾をもって羊毛を染め上げることを示された。万物を生ぜよと命じたとき、神は紫と緋色の羊を命ずることを失念していた。神はまた、それ自体は軽く薄いのに値段だけで重々しくなるあの衣服の工房をも考案された。神はまた、小さな石をはめ込み際立たせるための、あれほど多くの黄金の細工をも生み出された。神は念入りな傷を耳に負わせ、みずからのその業の苦しみと、そのとき初めて痛みを覚える幼子の責め苦とをそれほどまでに重んじたので、生まれたままの肉体に鉄で付けられたその傷跡から、何やらの粒がぶら下がるようになった。それを明らかにパルティア人は、留め金の代わりとしてあらゆる持ち物に挿し入れている。もっとも、その栄光が諸君を捉えて離さない黄金そのものも、ある民族にとっては鎖として仕えるものだと異教徒の文書は伝えている。
Adeo non veritate bona sunt, sed raritate; artibus autem per angelos peccatores, qui et ipsas materias prodiderunt, inductis, operositas cum raritate commissa pretiositatem et ex ea libidinem possidendae pretiositatis foeminarum excitavit.
PL 1, 1328Aかくして、それらは真実によってではなく稀少性によって善いものとなっている。だが、その材料そのものを漏らした罪を犯した天使たちを通して技術がもたらされると、手の込んだ作業が稀少性と結びついて貴重さを生み、その貴重さから、女たちにそれを所有したいという欲望を掻き立てた。
Quod si iidem angeli, qui et materias ejusmodi et illecebras detexerunt, auri dico et lapidum illustrium et operas eorum tradiderunt, et jam ipsum calliblepharum vellerumque tincturas inter caetera docuerunt, damnati a Deo sunt, ut Enoch refert: quomodo placebimus Deo, gaudentes rebus illorum, qui iram et animadversionem Dei provocaverunt?
PL 1, 1328Aもし、この種の材料と誘惑とを、すなわち黄金と麗しい宝石とを、そしてその細工とを明かし伝え、さらには眼を彩る化粧料や羊毛の染色までも他の事柄とともに教えた同じ天使たちが、エノクの伝えるとおり神によって断罪されたのであれば、神の怒りと罰とを引き起こした者たちの品々を喜びながら、我々はどうして神に喜ばれることができようか。
Nunc Deus ista prospexerit, Deus permiserit; nullam de conchylio vestem Isaias (Is., III, 18 et seqq.) increpet, nullas lunulas reprobet, nullum botronatum retundat tamen non ut gentiles, ita nos quoque nobis adulemur, institutorem Deum solummodo existimantes, non etiam dispectorem institutorum suorum.
PL 1, 1328B今は、神がこれらのことを予見していた、神がこれを許していたとしよう。イザヤが貝紫の衣を何ら咎めず、三日月形の飾りを何ら退けず、房飾りを何ら退けなかったとしよう(イザヤ3:18以下)。それでもなお、異教徒たちがするように、神を単に創始者としてのみ見なし、その定めたものを見張る監督者としては見なさずに、我々自身にへつらうことがあってはならない。
Quanto enim melius et cautius egerimus, si praesumamus, omnia quidem a Deo provisa tunc et in saeculo posita, uti nunc essent, in quibus disciplina servorum ejus probaretur, ut per licentiam utendi continentiae experientia procederet.
PL 1, 1329A実に、もし我々が、これらすべてはまさに神によってその時に配慮され、世に置かれたのであり、今もそうあるようにされているのは、それによって神の僕たちの規律が試され、それを用いる自由によって節制の経験が進められるためである、とあらかじめ推定するならば、我々はどれほどよく、どれほど慎重に行動したことになるであろうか。
Nonne sapientes patresfamiliae de industria quaedam servis suis offerunt atque permittunt, ut experiantur, an et qualiter permissis utantur, si probe, si modeste? Quanto autem laudabilior, qui abstinuerit in totum, qui timuerit etiam indulgentiam Domini?
PL 1, 1329A賢明な家長たちは、僕たちが許されたものをどのように用いるか、正しくか、慎ましくか、それを試みさせるために、わざと或るものを差し出し許すではないか。だが、それを一切控えた者、主の寛大さすらも畏れた者は、それよりどれほど称賛に値することか。
Sic igitur et Apostolus: Omnia, inquit, licent, sed non omnia aedificant (I Cor., X, 23). Quanto facilius illicita timebit, qui licita verebitur?
PL 1, 1329Bかくして使徒もまた、「すべてのことは許されている、しかしすべてのことが徳を高めるわけではない」と言っている(一コリント10:23)。許されたことすら慎む者は、許されぬことをどれほど容易く恐れることであろうか。
Liber II, Caput XI
第II巻 第XI章PL 1, 1329BQuae autem vobis caussa est exstructius prodeundi cum remotae sitis ab his, quae talium indigent. Nam nec templa circuitis, nec spectacula postulatis, nec festos dies gentilium nostis.
PL 1, 1329B諸君にとって、殊更に飾り立てて人前に出る原因は、いったい何であろうか。そのようなものを必要とする事柄から諸君は遠く離れているというのに。実に諸君は神殿を巡り歩くこともなく、見世物を求めることもなく、異教徒たちの祝祭日を知りもしない。
Propter istos enim conventus et mutuum videre ac videri omnes pompae in publicum proferuntur, ut aut luxuria negotietur aut gloria insolescat?
PL 1, 1329Bそれらの集会のため、そして互いに見、見られるためにこそ、あらゆる見せびらかしは人前に持ち出されるのであって、奢りが商いをするか、名声が驕り高ぶるか、そのいずれかのためではないか。
Vobis autem nulla procedendi caussa non tetrica: aut imbecillus aliquis ex fratribus visitandus, aut sacrificium offertur, aut Dei verbum administratur.
PL 1, 1329Bしかし諸君には、外に出る原因で厳めしくないものは一つもない。すなわち、病んだ兄弟の誰かを見舞うことか、生贄が捧げられることか、神の言葉が執り行われることかである。
Quidvis horum gravitatis et sanctitatis negotium, et cui opus non sit habitu extraordinario et composito et soluto.
PL 1, 1329Bこれらのいずれもが重々しさと神聖さを伴う務めであり、並外れた身なり——入念に整えたものであれ、無造作に解き垂らしたものであれ——を必要とはしない。
Ac si ne cessitas amicitiarum officiorumque gentilium vos vocat, cur non vestris armis indutae proceditis? tanto magis, quanto ad extraneas fidei? ut sit inter ancillas diaboli et dei discrimen, ut exemplo sitis illis, ut aedificentur in vobis, ut, quomodo ait Apostolus, magnificetur Deus in corpore vestro (Phil., I, 20; I Cor., VI, 20); magnificatur autem in corpore per pudicitiam, utique et per habitum pudicitiae competentem.
PL 1, 1329Cしかし、たとえ異教徒たちとの友誼や務めの必要が諸君を呼び出すのだとしても、なぜ諸君は自らの武具をまとって進み出ないのか。信仰に縁のない者たちのもとへ赴くのであれば、なおのことそうすべきではないか。それは、悪魔の婢たちと神の婢たちとの間に区別が立つように、諸君が彼らへの模範となるように、諸君のうちに彼らが教化されるように、そして使徒が言うとおり、「神が汝らの肉体において崇められる」ためである(フィリピ1:20、一コリント6:20)。そして肉体において崇められるのは貞潔によってであり、なおまた貞潔にふさわしい身なりによってでもある。
Sed enim dicitur a quibusdam, ne blasphemetur nomen ejus in nobis (Rom., II, 24), si quid de pristino habitu et cultu detrahamus. Non auferamus ergo nobis et vitia pristina; simus et moribus iisdem, si et superficie eadem, et tunc vere non blasphemabunt nationes.
PL 1, 1330Aしかし、以前の身なりと装いから何かを取り去るならば、「その名が我々のうちで冒瀆されないように」と或る者たちは言う(ローマ2:24)。それならば、我々も以前の悪徳を自分から取り去らずにおこう。外見において以前と同じであるように、道徳においても以前と同じくあるとしよう。そうすれば、まことに異邦の民は涜すことをしないだろう。
Grandis blasphemia est, qua dicatur: ex quo facta est christiana, pauperius incedit. Timebis pauperior videri, ex quo locupletior facta es, et sordidior, ex quo mundior? Secundum gentilium, an secundum Dei placitum incedere christianos oportet?
PL 1, 1330A「彼女はキリスト教徒になってから、みすぼらしく歩くようになった」——そう言われることが、大いなる冒瀆だというわけである。お前は、より富める者になったのに、より貧しく見えることを恐れるのか。より清らかになったのに、より汚らわしく見えることを恐れるのか。キリスト教徒たちは、異教徒に従って歩むべきなのか、それとも神の御意に従って歩むべきなのか。
Liber II, Caput XII
第II巻 第XII章PL 1, 1330BOptemus tantummodo ne justae blasphemationis caussa simus. Quanto autem magis blasphemabile est, si, quae sacerdotes pudicitiae dicimini, impudicarum ritu procedatis cultae et expictae?
PL 1, 1330B我々はただ、正当な冒瀆の原因とならないことだけを願おう。しかし、貞潔の祭司と呼ばれている諸君が、不貞の女たちの慣わしのままに装われ、彩色されて人前に進み出るとすれば、それはどれほどいっそう冒瀆を招くことであろうか。
Aut quid minus habent infelicissimae illae publicarum libidinum victimae? quas si quae leges a matronis et matronalibus decoramentis coercebant, jam certe saeculi improbitas quotidie insurgens honestissimis quibusque foeminis usque ad errorem dignoscendi coaequavit; quanquam lenocinia formae nunquam non prostituto corpori conjuncta et debita etiam Scripturae suggerunt.
PL 1, 1330Bあるいは、公の欲情の犠牲獣であるあの最も哀れな女たちに、諸君より劣るところが何かあるだろうか。かつて法律が彼女たちを既婚の貴婦人やその装飾品から遠ざけていたとしても、今や世の邪悪さは日々勢いを増して立ち上がり、見分けがつかぬ過ちに至るまで、彼女たちを最も貞淑な婦人たちと等しくしてしまった。もっとも、容姿の媚態がつねに身を売る肉体に結びつき、それにこそふさわしいものであることは、聖典すらもほのめかしている。
Illa civitas valida, quae super septem montes et plurimas aquas praesidet, cum prostitutae appellationem a Domino meruisset, quali habitu appellationi suae comparata est? Sedet certe in purpura et coccino et auro et lapide pretioso.
PL 1, 1330B七つの丘と多くの水の上に君臨するあの強大な都市は、主から「娼婦」という呼び名を得たとき、いかなる身なりでその呼び名にふさわしく描かれたか。それはまさしく、紫と緋色と黄金と貴石の中に座っている。
Quam maledicta sunt, sine quibus non potuit maledicta et prostituta describi! Thamar illa (Gen., XXXVIII, 14, sqq.), quia se expinxerat et ornaverat, idcirco Judae suspicione visa est quaestui sedere; adeo, quia sub velamento latebat, habitus qualitate quaestuariam mentiente, et fecit, ut quaestuariam et voluit et compellavit et pactus est.
PL 1, 1330C呪われたそれらの品がなければ、呪われ、売春した都市を描き出すことなどできなかったとは、何と忌まわしいことか。あのタマルは(創世記38:14以下)、自ら彩り、装ったために、それゆえユダに疑われて、娼婦として座っているものと見なされた。かくして、ヴェールの下に隠れていたために、その身なりの様子が娼婦であるかのように偽っていたので、ユダは彼女を娼婦として求め、娼婦として呼びかけ、娼婦として取り決めを結んだのである。
Unde addiscimus adversus congressus etiam et suspiciones impudicas providendum omni modo esse. Quid enim castae mentis integritas in alterius suspicione maculatur? Quid speratur in me, quod adversor?
PL 1, 1331Aそこから我々は、出会いに対しても、そして不貞の疑いに対しても、あらゆる仕方で用心すべきであると学ぶ。貞潔な心の清廉さが、他人の疑いによって汚されるのはなぜか。私のうちに何が望まれていようか、私はそれに抗っているというのに。
Quid non mores meos habitus pronuntiat, ne spiritus per aures ab impudentia vulneretur? Liceat videri pudicam, certe impudicam non licet.
PL 1, 1331Aなぜ私の身なりは私の品行を語らないのか、恥知らずな言葉によって耳から霊が傷つけられることのないように。貞淑に見えることは許されてよいが、不貞に見えることは断じて許されない。
Liber II, Caput XIII
第II巻 第XIII章PL 1, 1331AAliqua forsitan dicat: Non est mihi necessarium hominibus probari, nec enim testimonium hominum requiro; Deus conspector est cordis (I Reg., XVI, 7).
PL 1, 1331A或る女はおそらくこう言うだろう。「私には人々に認められることなど必要ではない。人々の証しを求めているのではないからだ。神は心を見つめる方である」(一サムエル16:7)。
Scimus omnes, cum tamen, quid idem per Apostolum dixerit, recordemur: Probum vestrum coram hominibus appareat (Phil., IV 5). Ad quid, nisi ut malitia ad vos accessum omnino non habeat, et ut malis et exemplo et testimonio sitis? Aut quid est: luceant opera vestra?
PL 1, 1331A我々は皆それを知っている。しかし同じ方が使徒を通して何と言ったかを、思い起こそうではないか。「汝らの正しさが人々の前に現れるように」(フィリピ4:5)。それは他でもなく、悪意が諸君に対して一切近づく術を持たないため、そして諸君が悪しき者たちにとって模範となり証しとなるためではないか。あるいは、「汝らの行いが輝くように」とは、何を意味するのか。
Aut quid nos Dominus lumen terrae vocavit? Quid civitati supra montem constitutae comparavit (Matth., V, 14), si non relucemus inter tenebrosos et exstamus inter demersos?
PL 1, 1331Bあるいは、主はなぜ我々を地の光と呼んだのか。なぜ我々を山の上に置かれた都市に比べたのか(マタイ5:14)、もし我々が闇の中にある者たちの間で輝かず、沈んだ者たちの間で際立たないのであれば。
Si lucernam tuam sub modium abstruseris, in tenebris derelicta a multis incurseris necesse est. Haec sunt, quae nos luminaria mundi faciunt, bona scilicet nostra.
PL 1, 1331Bもし、お前が自分の灯をますの下に隠すならば、闇の中に取り残されて、多くの者にぶつかられることは避けられない。我々を世界の光たらしめるのは、これらのこと、すなわち我々の善い行いにほかならない。
Bonum autem, duntaxat verum et plenum, non amat tenebras, sed gaudet videri et ipsa denotatione sui exsultat. Pudicitiae christianae satis non est esse, verum et videri.
PL 1, 1331Bしかし善いもの——ただし真実で満ちたものに限るが——は闇を愛さず、見られることを喜び、自らが指し示されることにこそ歓喜する。キリスト教徒の貞潔にとっては、貞潔であるだけでは足りず、そう見えることもまた必要である。
Tanta enim debet esse plenitudo ejus, ut emanet ab animo in habitum et cructet a conscientia in superficiem, ut et foris inspiciat quasi suppellectilem suam, quae conveniat fidei continendae in perpetuum.
PL 1, 1332Aその充溢はこれほどまでに大きくなければならない。魂から身なりへとあふれ出て、良心から表面へと噴き出し、あたかも己の調度を検めるかのように外へと目を向け、それが信仰を永遠に保つのにふさわしいものとなるようにするほどに。
Discutiendae enim sunt deliciae, quarum mollitia et fluxu fidei virtus effeminari potest. Caeterum nescio an manus spatalio circumdari solita in duritia catenae stupescere sustineat. Nescio an crus de periscelio in nervum se patiatur arctari.
PL 1, 1332A快楽は打ち払われなければならない。その柔らかさとだらしなさによって、信仰の力は女々しくされかねないからである。さらに、腕輪に取り巻かれることに慣れた手が、鎖の硬さに痺れることに耐えられるかどうか、私には分からない。足環に慣れた脚が、足枷にきつく締めつけられることに甘んじるかどうか、私には分からない。
Timeo cervicem, ne margaritarum et smaragdorum laqueis occupata locum spathae non det. Quare, benedictae, meditemur duriora, et non sentiemus; relinquamus laetiora, et non desiderabimus; stemus expeditae ad omnem vim, nihil habentes quod relinquere timeamus.
PL 1, 1332A私は首のことを恐れる。真珠や翠玉の縄目に占められて、剣の入る場所を残さぬのではないかと。それゆえ、祝福された女たちよ、我々はより過酷なことをあらかじめ心得ておこう、そうすれば苦しみを感じずに済む。我々はより快いものを手放しておこう、そうすれば恋しがることもない。我々はあらゆる暴力に対して身軽に立とう、置き去りにすることを恐れるようなものは、何一つ持たずに。
Retinacula ista sunt spei nostrae. Projiciamus ornamenta terrena, si coelestia optamus. Ne dilexeritis aurum, in quo prima delicta populi Israelis denotantur (Cf. Exod., XXXII, 2, sqq.). Odisse debetis, quod Judaeos perdidit, quod derelinquentes Deum adoraverunt.
PL 1, 1332Bこれらは我々の希望を岸に引き止めておく綱である。天上のものを望むならば、地上の飾りを投げ捨てよう。諸君よ、黄金を愛してはならない。そこにはイスラエルの民の最初の罪が刻まれているのだから(出エジプト32:2以下参照)。神を見捨てて拝んだもの、ユダヤ人たちを滅ぼしたものを、諸君は憎まねばならない。
Etiam tunc aurum ignis est esca. Caeterum tempora christianorum semper et nunc vel maxime non auro, sed ferro transiguntur. Stolae martyriorum praeparantur, angelis bajulis sustinentur.
PL 1, 1332Bそのときでさえ、黄金は火の糧であった。しかし、キリスト教徒の時代は、常に、そして今はことにいっそう、黄金によってではなく鉄によって過ぎてゆく。殉教の衣が用意されており、それを担う天使たちによって支えられている。
Prodite vos jam medicamentis et ornamentis exstructae prophetarum et apostolorum, sumentes de simplicitate candorem, de pudicitia ruborem, depictae oculos verecundia et os taciturnitate, inserentes in aures sermonem Dei, annectentes cervicibus jugum Christi.
PL 1, 1332B諸君は今こそ、預言者たちと使徒たちの化粧品と飾りとで着飾って進み出よ。純朴さから白さの輝きを、貞潔から紅の赤らみを身にまとい、慎みで目を、沈黙で口を彩り、耳には神の言葉を挿し入れ、首にはキリストの軛をつなぎとめて。
Caput maritis subjicite, et satis ornatae eritis. Manus lanis occupate, pedes domi figite, et plus quam in auro placebunt. Vestite vos serico probitatis, byssino sanctitatis, purpura pudicitiae. Taliter pygmentatae Deum habebitis amatorem.
PL 1, 1333A頭を夫たちに従わせよ、それだけで十分に飾られたことになる。手を羊毛で満たし、足を家に留めよ、そうすれば黄金にもまさって喜ばれるであろう。正直さの絹を、神聖さの亜麻布を、貞潔の紫を身にまとえ。そのように彩られてこそ、諸君は、諸君に恋い焦がれる者としての神を得るであろう。