De Baptismo › 全文

De Baptismo 全文

Tertullian · PL 1, 1197A–1224B

Caput I

第I章PL 1, 1197A
1

Felix sacramentum aquae nostrae qua abluti delictis pristinae caecitatis, in vitam aeternam liberamur.

PL 1, 1197A

我々の水の秘跡は幸いなるかな。それによって我々は、かつての盲目の罪過を洗い落とされ、永遠の生命へと解き放たれる。

2

Non erit otiosum digestum istud, instruens tam eos qui cum maxime formantur, quam et illos qui simpliciter credidisse contenti, non exploratis rationibus traditionum, intentatam probabilem fidem per imperitiam portant: atque adeo nuper conversata istic quaedam de Caiana haeresi vipera venenatissima doctrina sua plerosque rapuit, imprimis Baptismum destruens.

PL 1, 1197A

この論考は無駄ではないだろう。今まさに教理を学びつつある者たちをも、また伝承の論拠を吟味することなく単純に信じたことで満足し、無知のゆえに試されぬもっともらしい信仰を抱いている者たちをも、教え導くからである。かくして、最近このあたりに現れたカイン派の異端に属する、この上なく猛毒な毒蛇は、その教えで多くの者を奪い去った――とりわけ洗礼を破壊しつつ。

3

Plane secundum naturam: nam fere viperae, et aspides, ipsique reguli serpentes arida et inaquosa sectantur. Sed nos pisciculi secundum ΙΧΘΥΝ nostrum Jesum Christum in qua nascimur, nec aliter quam in aqua permanendo salvi sumus.

PL 1, 1198A

明らかに、本性にかなったことである。蝮も、アスピスも、王蛇たち自身も、乾いた水のない場所を好むものだからである。しかし我々小魚たちは、我々のイクテュス(「魚」の意であり、イエス・キリスト、神の子、救い主の頭文字でもある)、すなわちイエス・キリストにならって水の中に生まれるのであり、水の中にとどまる以外の仕方では救われない。

4

Ita Quintillia monstrosissima, cui nec integre quidem docendi jus erat, optime norat pisciculos necare, de aqua auferens.

PL 1, 1199A

かくして、この上なく怪物じみたクインティッラ――正しく教える権利さえ持たなかった女――は、水から引き離すことによって、小魚たちを殺す術を実によく心得ていた。

Caput II

第II章PL 1, 1201A
1

Sed enim quanta vis est perversitatis ad fidem labefactandam, vel in totum non recipiendam, ut ex his eam impugnet, ex quibus constat.

PL 1, 1201A

しかし実に、倒錯した心の力とは、信仰を揺るがし、あるいはまるごと拒ませるために、いかに大きなものであることか――信仰が拠って立つまさにそのものによって、信仰を攻撃するほどに。

2

Nihil adeo est quod tam obduret mentes hominum, quam simplicitas divinorum operum quae in actu videtur, et magnificentia quae in effectu repromittitur: ut hic quoque, quoniam tanta simplicitate sine pompa, sine apparatu novo aliquo, denique sine sumptu homo in aqua demissus, et inter pauca verba tinctus, non multo vel nihilo mundior resurgit, eo incredibilis existimetur consecutio aeternitatis.

PL 1, 1201A

人々の心をこれほどまでに頑なにするものはほかにない、行いにおいて目に見える神の業の単純さと、その結果として約束される壮大さほどには。ここでもまた同様であって、これほどの単純さのうちに――行列もなく、何ら新奇な設えもなく、ついには費用さえなく――人が水に下ろされ、わずかな言葉のうちに浸されて、さして清くもならず、あるいは全く清くならずに立ち上がるがゆえに、永遠の獲得は信じ難いものと見なされるのである。

3

Mentior, si non e contrario idolorum solemnia vel arcana, de suggestu et apparatu, deque sumptu, fidem et auctoritatem sibi exstruunt. Pro! misera incredulitas, quae denegas Deo proprietates suas, simplicitatem et potestatem.

PL 1, 1201A

私は偽りを言っていることになろう――もしこれとは逆に、偶像の祝祭や密儀が、壇と設え、そして費用によって、自らに信頼性と権威とを築き上げているのでなければ。ああ、哀れな不信仰よ――神からその固有のもの、単純さと力とを拒んでいる。

4

Quid ergo? nonne mirandum et lavacro dilui mortem? Atquin eo magis credendum, si, quia mirandum est, idcirco non creditur. Qualia enim decet esse opera divina, nisi super omnem admirationem? Nos quoque ipsi miramur, sed quia credimus.

PL 1, 1201B

それでは、どうなのか。洗いの水によって死が洗い流されるということも、驚くべきことではないか。しかるに、驚くべきことであるからこそ信じられないのだとすれば、それだけ一層信じられるべきである。そもそも神の業とは、あらゆる驚嘆を超えたものでなければ、いったいどのようなものであるべきなのか。我々もまた驚嘆する、しかし信じているからこそ驚嘆するのである。

5

Caeterum incredulitas miratur, non credit. Miratur enim simplicia quasi vana, magnifica quasi impossibilia.

PL 1, 1201B

しかし不信仰は驚嘆するが、信じることはない。単純な事柄は空しいものであるかのように、壮大な事柄は不可能であるかのように、驚嘆するのである。

6

Et sit plane ut putas, satis ad utrumque divina pronuntiatio praecucurrit: Stulta mundi elegit Deus ut confundat sapientiam ejus (I Cor., I, 27), et Praedifficilia penes homines, facilia penes Deum (Matth., XIX, 26).

PL 1, 1201B

そして、お前が思うとおりであるとしよう。両方に対して、神の宣告は十分にあらかじめ先んじている――「神は世の愚かなものどもを選び、その知恵を辱めるようになさった」(一コリント1:27)、そして「人間にあっては至難なことも、神にあっては容易である」(マタイ19:26)と。

7

Nam si Deus et sapiens et potens, quod etiam praetereuntes eum non negant, merito in adversariis sapientiae potentiaeque, id est in stultitia et impossibilitate materias operationis suae instituit. Quoniam virtus omnis ex his caussam accipit, a quibus provocatur.

PL 1, 1201B

なぜなら、神は知恵ある方であり、また力ある方でもある――それは神を素通りする者たちでさえ否定しないことである――のだから、当然にも、知恵と力とに対立するもの、すなわち愚かさと不可能性とのうちにこそ、御業の材料を据えたのである。あらゆる力は、それを挑発するものから、その原因を受け取るのだから。

Caput III

第III章PL 1, 1201C
1

Hujus memores pronuntiationis, tanquam praescriptionis, nihilominus quam stultum et impossibile sit aqua reformari tractamus. Quid utique ista materia tantae dignationis meruerit officium? Ut opinor, auctoritas liquidi elementi exigenda est.

PL 1, 1201C

この宣告を、いわば抗弁として心に留めながら、それでもなお、水によって作り直されるということがいかに愚かしく不可能であるかを、我々は論じる。この質料は、これほどの尊厳の役目にいったい何によって値したのか。思うに、この流動する元素の権威こそ、問われねばならない。

2

Atquin plurima suppetit, et quidem a primordio. Nam unum ex his est quae ante omnem mundi suggestum impolita adhuc specie penes Deum quiescebant: In primordio, inquit, fecit Deus coelum et terram.

PL 1, 1202A

しかるに、その権威は数多く備わっており、しかも初めからのものである。実に水は、世界のあらゆる構えに先立ち、いまだ磨かれざる姿のまま神のもとに安らっていたもののひとつなのである。「初めに」と〔聖書は〕言う、「神は天と地とを創った」。

3

Terra autem erat invisibilis et incomposita, et tenebrae erant super abyssum, et spiritus Dei super aquas ferebatur (Gen., I, 1, 2).

PL 1, 1202A

「地は見えず、整えられておらず、闇が深淵の上にあり、神の霊が水の上を運ばれていた」(創世記1:1-2)。

4

Habes, homo, imprimis aetatem venerari aquarum, quod antiqua substantia; dehinc dignationem, quod divini spiritus sedes, gratior scilicet caeteris tunc elementis.

PL 1, 1202A

人よ、お前はまず第一に、崇めるべき水の古さを持っている――それが太古の実体であるがゆえに。次いでその尊厳をも持っている――神の霊の座であり、当時のほかの元素たちよりも喜ばしいものであったがゆえに。

5

Nam et tenebrae totae adhuc sine cultu siderum informes, et tristis abyssus, et terra imparata, et coelum rude: solus liquor, semper materia perfecta, laeta simplex, de suo pura, dignum vectaculum Deo subjiciebat.

PL 1, 1202A

実に闇は、星々の輝きなきままいまだすっかり形をなさず、深淵は陰鬱で、地は未だ整えられず、天は未だ粗削りであった。ただ水だけが、常に完全な質料であり、朗らかで単純、おのずから清らかなものとして、神にふさわしい乗り物を差し出していたのである。

6

Quid quod exinde dispositio mundi modulatricibus quodammodo aquis Deo constitit. Nam, ut firmamentum coeleste suspenderet, in medietate distinctis aquis fecit; et, ut terram aridam suspenderet, segregatis aquis expediit (Gen. I).

PL 1, 1202A

さらに言えば、それゆえに世界の配剤は、いわば調律する水によって神のもとに成り立ったのではないか。実に、天の大空を吊り支えるために、神は中間に水を分けて造り、乾いた地を支えるために、水を分離することによってこれを整えたのである(創世記1章)。

7

Ordinato dehinc per elementa mundo cum incolae darentur (Prov., VIII), primis aquis praeceptum est animas proferre. Primus liquor quod viveret edidit ne mirum sit, in Baptismo, si aquae animare, noverunt.

PL 1, 1202B

次いで、世界が諸元素によって秩序づけられ、住まう者たちが与えられたとき(箴言8章)、水こそ最初に、生ける魂たちを生み出すようにとの命を受けた。この流動体が最初に、生きるものを生み出したのだから、洗礼において水が命を与える術を心得ているとしても、何の不思議もない。

8

Nam ipsius quoque hominis figurandi opus, sociantibus aquis absolutum est. De terra materia convenit, non tamen habilis nisi humecta et succida, quam scilicet ante quartum diem segregatae aquae in stationem suam, superstite humore, limo temperarant.

PL 1, 1202B

実に、人間そのものを形づくるという業もまた、水が協働することによって成し遂げられた。材料は地から得られたが、湿り気を帯び潤いのあるものでなければ、扱いやすくはなかった。すなわち、四日目より前に、自らの場所へと分けられた水が、湿り気を残しながら、泥を練り上げていたのである。

9

Si exinde universa vel plura prosequar quae de elementi istius auctoritate commemorem, quanta vis ejus aut gratia, quot ingenia, quot officia, quantum instrumentum mundo ferat; vereor ne laudes aquae potius, quam Baptismi rationes videar congregasse.

PL 1, 1202B

もし、この元素の権威について語りうる事柄のすべて、あるいは大半を、なおも続けて述べ――それがいかに大きな力あるいは恩恵をもたらすか、いかに多くの才知を、いかに多くの働きを、いかに大きな道具立てを世界にもたらすかを語る――としたら、私は、洗礼の論理よりもむしろ水への賛辞を集めているように見えることを恐れる。

10

Licet eo plenius docerem non esse dubitandum, si materiam, quam in omnibus rebus et operibus suis Deus disposuit, etiam in sacramentis propriis parere fecit; si quae vitam terrenam gubernat, et in coelesti procurat.

PL 1, 1202C

もっとも、そうすることで私は、疑う余地のないことを一層十全に示しえたであろう――神があらゆる事物と御業において整えたその質料を、御自身に固有の秘跡においても従わせたのであれば、そしてその質料が地上の生を治め、天上のことをも司っているのであれば。

Caput IV

第IV章PL 1, 1203A
1

Sed ea satis erit praecerpsisse, in quibus et ratio Baptismi recognoscitur prima illa, qua jam tunc etiam ipso habitu praenotabatur ad Baptismi figuram, Dei spiritum, qui ab initio supervectabatur super aquas, intinctos reformaturum.

PL 1, 1203A

しかし、これらの事柄を取り上げておくだけで十分であろう。そこには、洗礼の第一の理拠が認められる。すなわち、すでにその当時、まさにその有り様そのものによって、洗礼の予型へ向けて――初めから水の上を運ばれていた神の霊が、浸された者たちを作り直すであろうことが――予め示されていたのである。

2

Sanctum autem utique super sanctum ferebatur; aut ab eo quod superferebatur, id quod ferebat, sanctitatem mutuabatur.

PL 1, 1203A

聖なるもの〔霊〕は、当然にも、聖なるもの〔水〕の上を運ばれていたのである。あるいは、その上を運ばれていたもの〔霊〕から、それを運んでいたもの〔水〕が、聖性を借り受けていたのである。

3

Quoniam subjecta quaeque materia, ejus quae desuper imminet, qualitatem rapiat necesse est, maxime corporalis spiritalem, et penetrare et insidere facilem per substantiae suae subtilitatem. Ita de Sancto sanctificata natura aquarum, et ipsa sanctificare concepit.

PL 1, 1203A

なぜなら、およそ下に置かれた質料はどれも、その上に迫るものの性質を必ず受け取るものだからである。とりわけ肉体的な質料は霊的な性質を受け取る――その性質は、実体の精妙さゆえに浸透し宿ることが容易だからである。かくして水の本性は、聖なる方によって聖化され、自らもまた聖化する力を身に宿したのである。

4

Nemo dicat: Numquid ipsis enim aquis tinguimur quae tunc in primordio fuerunt? non utique ipsis nisi ex ea parte, qua genus quidem unum, species vero complures. Quod autem generi attributum est, etiam in specie redundat.

PL 1, 1203B

誰もこう言ってはならない――「まさか我々は、初めにあったあの水そのものによって浸されるとでもいうのか」と。確かに、まさにその水そのものによってではない――ただし、類は一つでも種は数多いという点は別である。しかし、類に帰せられたものは、種においてもあふれ出るのである。

5

Ideoque nulla distinctio est, mari quis an stagno, flumine an fonte, lacu an alveo diluatur, nec quidquam refert inter eos quos Joannes in Jordane, et quos Petrus in Tiberi tinxit.

PL 1, 1203B

それゆえ、海によって洗われようと、池によって、川によって、泉によって、湖によって、水路によって洗われようと、何の区別もない。ヨハネがヨルダン川で浸した者たちと、ペトロがティベリス河で浸した者たちとの間にも、何ら違いはないのである。

6

Nisi et ille spado, quem Philippus inter vias fortuita aqua tinxit, plus salutis aut minus retulit. Igitur omnes aquae de pristina originis praerogativa sacramentum sanctificationis consequuntur, invocato Deo.

PL 1, 1203B

さもなければ、フィリポが道すがら偶然の水で浸したあの宦官も、より多くの、あるいはより少ない救いを得たことになろう。かくして、あらゆる水は、その起源の太古の特権によって、神が呼び求められるとき、聖化の秘跡を得るのである。

7

Supervenit enim statim spiritus de coelis, et aquis superest, sanctificans eas de semetipso, et ita sanctificatae vim sanctificandi combibunt. Quanquam ad simplicem actum competat similitudo, ut, quoniam vice sordium delictis inquinamur, aquis abluamur.

PL 1, 1204A

実に、霊は直ちに天から到来して水の上にとどまり、自らのものによって水を聖化する。かくして聖化された水は、聖化する力を吸い込むのである。とはいえ、単純な行為にはこの類似がふさわしい――すなわち、我々は汚れの代わりに罪過によって穢れているのだから、水によって洗われるのだ、という類似である。

8

Sed delicta, sicut non in carne comparent, quia nemo super cutem portat maculam idololatriae, aut stupri, aut fraudis; ita ejusmodi in spiritu sordent, qui est auctor delicti.

PL 1, 1204A

しかし罪過は、肉において現れることがない――誰も皮膚の上に、偶像礼拝や姦淫や欺きの汚点を帯びてはいないからである――のと同様に、そのような汚れは、罪過の創始者である霊において穢れているのである。

9

Spiritus enim dominatur, caro famulatur; tamen utrumque inter se communicant reatum, spiritus ob imperium, caro ob ministerium.

PL 1, 1204A

実に、霊は支配し、肉は仕える。しかし両者は、互いに罪責を分かち合う――霊は命令したがゆえに、肉は仕えたがゆえに。

10

Igitur medicatis quodammodo aquis per Angeli interventum, et spiritus in aquis corporaliter diluitur, et caro in eisdem spiritaliter mundatur.

PL 1, 1204A

かくして天使の介在によって、いわば薬効を与えられた水の中で、霊は肉体的に洗い清められ、肉は同じ水の中で霊的に清められるのである。

Caput V

第V章PL 1, 1204B
1

Sed enim nationes extraneae ab omni intellectu spiritalium potestatem eadem efficacia idolis suis subministrant, sed, viduis aquis, sibi mentiuntur.

PL 1, 1204B

しかし、霊的な事柄についての理解と全く縁のない異邦の諸民族も、同じような効力の力を自分たちの偶像に授けてはいる。だが、それは〔霊を〕欠いた水によって、自分自身を欺いているにすぎない。

2

Nam et sacris quibusdam per lavacrum initiantur, Isidis alicujus, aut Mithrae, ipsos etiam deos suos lavationibus efferunt. Caeterum villas, domos, templa totasque urbes aspergine circumlatae aquae expiant passim, certe ludis Apollinaribus et Eleusiniis tinguntur.

PL 1, 1204B

というのも、彼らはイシスだかミトラスだかの、ある密儀に洗いの水によって入信させられており、自分たちの神々自身をも水浴のために担ぎ出しているからである。さらに彼らは、別荘、家々、神殿、そして都市全体までも、撒き回された水のしぶきによって至る所で清めており、アポロ祭やエレウシスの祭儀においては、確かに水に浸される。

3

Idque se in regenerationem et impunitatem perjuriorum suorum agere praesumunt. Item penes veteres quisquis se homicidio infecerat, purgatrice aqua se expiebat.

PL 1, 1205A

そして彼らは、それを自分たちの再生のため、また偽誓の免責のために行っていると思い込んでいる。同様に、昔の人々の間では、殺人で身を汚した者は誰でも、清めの水によって自らを清めた。

4

Igitur si de sola natura aquis, quod propria materia sit abluendi in auspicia emundationis, blandiuntur, quanto id verius aquae praestabunt per Dei auctoritatem, a quo omnis natura earum constituta est?

PL 1, 1205A

それゆえ、もし彼らが、水は洗い清めることに固有の材料だからというので、水の本性だけを頼りに、清めの前触れとして水を持ち上げているのなら、水のあらゆる本性を定めたもうた神の権威によってこそ、水はいっそう真実にそれを果たすのではないか。

5

Si religione aquam medicari putant, quae potior religio, quam Dei vivi? quo agnito, hic quoque studium diaboli recognoscimus res Dei aemulantis, cum et ipse Baptismum in suis exercet. Quid simile? Immundus emundat, perditor liberat, damnatus absolvit.

PL 1, 1205A

もし彼らが、宗教によって水が効能を持つと考えるなら、生ける神の宗教にまさる宗教があろうか。これが認められれば、ここでもまた、神の事柄に張り合おうとする悪魔の企てを我々は認める。彼自身もまた、自分の徒党のうちに洗礼を行っているのだから。だが、何の類似があろうか。汚れた者が清め、滅ぼす者が解放し、断罪された者が無罪放免するというのか。

6

Suam videlicet operam destruet, diluens delicta quae inspirat ipse. Haec quidem in testimonium posita sunt repellentibus fidem, si minime credant rebus Dei, quarum affectationibus apud aemulum Dei credunt.

PL 1, 1205A

なるほど彼は、自ら吹き込んだ罪過を洗い流すことによって、自分の仕事を台無しにすることになろう。これらのことは、信仰を拒む者たちへの証しとして立てられている。神の事柄をまったく信じないとしても、神に張り合う敵のもとでは、その模倣されたものを信じているのだから。

7

Annon et alias sine ullo sacramento immundi spiritus aquis incubant, adfectantes illam in primordio divini spiritus gestationem (Gen., I)?

PL 1, 1205B

他の場合にも、汚れた霊たちが何の秘跡もなしに水の上に伏し、太初において神的な霊が水の上を運ばれていた、あの様を真似ようとしているのではないか(創世記1章)。

8

Sciunt opaci quique fontes, et avii quique rivi, et in balneis piscinae, et euripi in domibus vel cisternae, et putei, qui rapere dicuntur, scilicet per vim spiritus nocentis.

PL 1, 1205B

影の差す泉という泉が、人けのない流れという流れが、浴場の池が、家々の水路や貯水槽が、そして人を『さらう』と言われる井戸が、そのことを知っている。さらうというのは、すなわち害をなす霊の力によるのである。

9

Nam et enectos et lymphatos et hydrophobos vocant, quos aquae necaverunt, aut amentia vel formidine exercuerunt. Quorsum ista retulimus?

PL 1, 1205B

実に彼らは、水が殺した者たち、あるいは水が正気を失わせ、恐怖に苛んだ者たちを、『息絶えた者』『水に狂った者』『恐水病の者』と呼ぶ。我々はいったい何のためにこれらのことを述べてきたのか。

10

Ne quis durius credat Angelum Dei sanctum aquis in salutem hominis temperandis adesse, cum Angelus malus profanum commercium ejusdem elementi in perniciem hominis frequentet. Angelum aquis intervenire si novum videtur, exemplum futuri praecucurrit.

PL 1, 1205B

神の聖なる天使が、人間の救いのために調えられる水に臨在するということを、誰も無理な話だとは思わないように。悪しき天使のほうは、人間を滅ぼすために、同じ元素との涜聖な交わりをひっきりなしに行っているのだから。天使が水に介入するということが、もし目新しく見えるとしても、来たるべきことの実例はすでに先んじて走っていたのである。

11

Piscinam Bethsaidam Angelus (Joan., V) interveniens commovebat; observabant qui valetudinem querebantur. Nam si quis praevenerat descendere illuc, queri post lavacrum desinebat.

PL 1, 1205C

天使が介入してベトサイダの池を掻き動かしたものであった(ヨハネ5章)。健康の不調を訴える者たちはそれを見張っていた。誰かがそこに真っ先に降りていれば、洗いの水のあとには、もはや訴えることをやめたのである。

12

Figura ista medicinae corporalis spiritalem medicinam canebat, ea forma, qua semper carnalia in figura spiritalium antecedunt.

PL 1, 1205C

肉体の医術というこの予型は、霊的な医術を予め告げ知らせていた。肉的なものが常に霊的なものの予型として先行する、まさにその形にしたがって。

13

Proficiente itaque in hominibus gratia Dei, plus aquis et Angelo accessit: qui vitia corporis remediabant, nunc spiritum medentur: qui temporalem operabantur salutem, nunc aeternam reformant: qui unum semel anno liberabant, nunc quotidie populos conservant, deleta morte per ablutionem delictorum.

PL 1, 1206A

かくして、神の恩寵が人間のうちで進み増すにつれて、水と天使とにいっそう多くのものが加わった。かつては肉体の欠陥を癒していたものが、今は霊を癒す。かつては一時の健やかさをもたらしていたものが、今は永遠の救いを形づくる。かつては年に一度、一人だけを解放していたものが、今は日々、幾多の民を保っている。罪過の洗い流しによって死が滅ぼされたからである。

14

Exempto scilicet reatu, eximitur et poena. Ita restituitur homo Deo ad similitudinem ejus (Gen., I), qui retro ad imaginem Dei fuerat; imago in effigie, similitudo in aeternitate censetur.

PL 1, 1206A

なるほど、罪責が取り除かれれば、刑罰もまた取り除かれる。こうして人間は、神の似姿にしたがって神のもとへと回復される(創世記1章)。かつて神の像にしたがって造られていた、その人間がである。像は形姿において、似姿は永遠性において見なされる。

15

Recipit enim illum Dei spiritum, quem tunc de afflatu ejus acceperat, sed post amiserat per delictum.

PL 1, 1206A

実に人間は、かつて神の息吹から受け取っていながら、のちに罪過によって失っていた、かの神の霊を再び受け取るのである。

Caput VI

第VI章PL 1, 1206B
1

Non quod in aquis Spiritum sanctum consequamur; sed in aqua emundati sub Angelo, Spiritui sancto praeparamur. Hic quoque figura praecessit (Matth., III).

PL 1, 1206B

我々が水の中で聖なる霊を得るからではない。そうではなく、天使のもとで水によって清められ、聖なる霊のために備えられるのである。ここでもまた、予型が先行していた(マタイ3章)。

2

Sic enim Joannes ante praecursor Domini fuit, praeparans vias ejus: ita et Angelus Baptismi arbiter superventuro Spiritui sancto vias dirigit ablutione delictorum, quam fides impetrat, obsignata (Matth., XXVIII) in Patre, et Filio, et Spiritu sancto (Ibidem., XVIII).

PL 1, 1206B

というのも、ヨハネはかつて主に先立つ先駆者であり、その道を備えていたからである。そのように、洗礼の裁定者である天使も、やがて臨む聖なる霊のために、罪過の洗い流しによって道をまっすぐにする。その洗い流しは、父と子と聖なる霊とにおいて封印された信仰が得るものである(マタイ28章)(同、18章)。

3

Nam si in tribus testibus stabit omne verbum, quanto magis, dum habemus per benedictionem eosdem arbitros fidei, quos et sponsores salutis, sufficit ad fiduciam spei nostrae etiam numerus nominum divinorum?

PL 1, 1206B

なぜなら、すべての言葉が三人の証人によって立つのであれば、祝福によって、信仰の裁定者たちであると同時に救いの保証人たちでもある、まさにその同じ者たちを我々は持っているのだから、なおいっそう、神的な名の数だけでも、我々の希望の確信には十分ではないか。

4

Cum autem sub tribus, et testatio fidei, et sponsio salutis pignerentur, necessario adjicitur Ecclesiae mentio; quoniam ubi tres, id est Pater et Filius et Spiritus sanctus, ibi Ecclesia, quae trium corpus est.

PL 1, 1206B

しかし、信仰の証言も救いの保証も、三者のもとに質として差し出される以上、教会への言及が必然的に付け加えられる。なぜなら、三者のあるところ、すなわち父と子と聖なる霊のあるところ、そこに教会があり、教会とは三者の体だからである。

Caput VII

第VII章PL 1, 1206C
1

Exinde, egressi de lavacro, perungimur benedicta unctione de pristina disciplina, qua ungi oleo de cornu in sacerdotium solebant.

PL 1, 1206C

それから、洗いの水から上がって、我々は祝福された塗油をあまねく施される。かつての規律では、角に入れた油によって祭司職へと塗油されるのが常であった。

2

Ex quo Aaron a Moyse (Levit., XVIII) unctus est: unde Christus dicitur, a chrismate quod est unctio (I Reg., XV.), quae Domino nomen accommodavit, facta spiritualis, quia spiritu unctus est a Deo Patre, sicut in Actis: Collecti sunt enim vere in ista civitate adversus sanctum Filium tuum, quem unxisti (Act., IV, 27).

PL 1, 1206C

この油によって、アロンはモーセにより塗油された(レビ記18章)。そこから『キリスト』の名が来ている。塗油を意味する『クリスマ』に由来するのである(列王記上15章)。この塗油こそ主にその名を与えたものであり、それは霊的なものとなった。父なる神によって、霊によって塗油されたからである。使徒言行録にあるとおりである。『まことに彼らは、あなたが油を注がれた聖なる御子に逆らって、この都市に集まったのです』(使徒4:27)。

3

Sic et in nobis carnaliter currit unctio, sed spiritaliter proficit: quomodo et ipsius Baptismi carnalis actus, quod in aqua mergimur; spiritalis effectus, quod delictis liberamur.

PL 1, 1207A

このように、我々においても塗油は肉的に行われるが、霊的に効を奏する。ちょうど洗礼そのものの肉的な行為が、我々が水に浸されることであり、霊的な効果が、我々が罪過から解放されることであるのと同じである。

Caput VIII

第VIII章PL 1, 1207A
1

Dehinc manus imponitur, per benedictionem advocans et invitans Spiritum sanctum. Sane humano ingenio licebit spiritum in aquam arcessere et concorporationem eorum, accommodatis desuper manibus, alio spiritu tantae claritatis animare; Deo autem in suo organo non licebit per manus sanctas sublimitatem modulari spiritalem?

PL 1, 1207A

それから按手が行われる。祝福によって聖なる霊を呼び寄せ、招き入れるのである。実に、人間の才知によってさえ、霊を水の中へ呼び込み、上から手を添えることで、かくも澄んだ音を放つ別の霊によって両者の合体を生気づけることが許されるとするなら、神においては、ご自身の楽器の上で、聖なる手によって霊的な崇高さを奏でることが許されないというのか。

2

Sed est hoc quoque de veteri sacramento, quo nepotes suos ex Joseph Ephraim et Manassem Jacob (Gen., XLVIII, 14), capitibus impositis et intermutatis manibus, benedixerit, et quidem ita transversim obliquatis in se, ut Christum deformantes, jam tunc portenderent benedictionem in Christum futuram.

PL 1, 1208A

だが、これもまた古くからの秘跡に由来する。それによってヤコブは、ヨセフの子である自分の孫、エフライムとマナセに、頭の上に手を置き、両手を互い違いにして祝福した(創世記48:14)。しかもその手は互いに斜めに交差させられていたので、キリストの形を象りながら、すでにその時、キリストにおいて来たるべき祝福を予め示していたのである。

3

Tunc ille sanctissimus Spiritus super emundata et benedicta corpora libens a Patre descendit (Matth., III, 16), super Baptismi aquas, tanquam pristinam sedem recognoscens, conquiescit, columbae figura delapsus in Dominum, ut natura Spiritus sancti declararetur per animal simplicitatis et innocentiae, quod etiam corporaliter ipso felle careat columba.

PL 1, 1208A

その時、いと聖なるあの霊は、清められ祝福された肉体の上に、父のもとから喜んで降り(マタイ3:16)、洗礼の水の上に、あたかも古くからの座を見分けるかのように憩う。鳩の姿をとって主の上に降り立ったのは、単純さと無垢の生き物を通して、聖なる霊の本性が示されるためであった。鳩は肉体においてすら、まさに胆汁そのものを欠いているからである。

4

Ideoque: Estote, inquit, simplices sicut columbae (Matth., X, 16), ne hoc quidem sine argumento praecedentis figurae.

PL 1, 1209A

それゆえにこそ、『鳩のように単純であれ』と言われている(マタイ10:16)。これもまた、先立つ予型の裏付けを欠いてはいない。

5

Quemadmodum enim post aquas diluvii, quibus iniquitas antiqua purgata est, post Baptismum (ut ita dixerim) mundi pacem coelestis irae praeco columba terris adnuntiavit dimissa ex arca, et cum olea reversa (Gen.

PL 1, 1209A

なぜなら、洪水の水の後——それによって古の不義が清められた——いわば世界の洗礼の後、天の怒りの終わりを告げる使者として、箱舟から放たれた鳩が地に平和を告げ知らせ、オリーブを咥えて戻ってきたのと同じように(創世記

6

VIII, 11); quod signum etiam apud nationes paci praetenditur: eadem dispositione spiritalis effectus terrae, id est carni nostrae emergenti de lavacro post vetera delicta, columba sancti Spiritus advolat (Luc., III), pacem Dei afferens, emissa de coelis, ubi Ecclesia est arca figurata.

PL 1, 1209A

8:11)、この徴は、異邦の民の間でも、平和のしるしとして掲げられている。同じ配剤により、霊的な効果として、聖なる霊の鳩が地へと——すなわち、古い罪過の後、洗いの水から現れ出る我々の肉へと——飛来し(ルカ3章)、天から遣わされて、神の平和をもたらす。天にこそ教会があり、箱舟はその教会を予め象っていたのである。

7

Sed mundus rursus delinquit, quo male comparetur Baptismus diluvio. Itaque igni destinatur, sicut et homo qui post Baptismum delicta restaurat, ut hoc quoque in signum admonitionis nostrae debeat accipi.

PL 1, 1209A

しかし世界は再び罪を犯す。この点でこそ、洗礼と洪水との比較はうまく成り立たない。かくして世界は火に定められている。ちょうど、洗礼の後にまたも罪過を重ねる人間と同じように。これもまた、我々への訓戒のしるしとして受け取られるべきである。

Caput IX

第IX章PL 1, 1209B
1

Quot igitur patrocinia naturae, quot privilegia gratiae, quot solemnia disciplinae, figurae, praestructiones, precationes religionem aquae ordinaverunt?

PL 1, 1209B

されば、水の聖性を定めてきた自然の幾多の後ろ盾、恩寵の幾多の特権、教えの幾多の儀式、予型、下ごしらえ、祈りは、いかに多いことか。

2

Primo quidem, cum populus de Aegypto (Exod., XIV) libere expeditus, vim regis Aegypti, per aquam transgressus, evadit, ipsum regem cum totis copiis aqua exstinxit. Quae figura manifestior in Baptismi sacramento?

PL 1, 1209B

まず第一に、民がエジプトから自由の身となって出て(出エジプト14)、水を通ってエジプト王の力を逃れたとき、水そのものが、かの王を全軍もろとも滅ぼしたのである。これより明白な予型が洗礼の秘跡にあろうか。

3

Liberantur de saeculo nationes per aquam scilicet, et diabolum, dominatorem pristinum, in aqua oppressum derelinquunt. Item aqua de amaritudinis vitio in suum commodum suavitatis Mosei ligno remediatur.

PL 1, 1209B

まことに、水によって諸国民は世から解き放たれ、かつての支配者であった悪魔を水に沈め置き去りにする。同様に、水はその苦さという欠陥から、モーセの木によって、おのれに益する甘さへと癒される。

4

Lignum illud erat Christus, venenatae et amarae retro naturae venas insaluberrimas, aquas Baptismi, scilicet, ex sese remedians (Exod., VII; Num., XX; I Cor., X). Haec est aqua, quae de comite petra populo defluebat.

PL 1, 1210A

かの木こそキリストであった。かつて毒をもち苦かった性質の、はなはだ不健やかな水脈——すなわち洗礼の水——を、おのれ自身によって癒す方だからである(出エジプト7;民数記20;一コリント10)。これこそ、随行する岩から民へと流れ出た水である。

5

Si enim petra Christus, sine dubio aqua in Christo Baptismum videmus benedici. Quanta aquae gratia penes Deum et Christum ejus est ad Baptismi confirmationem.

PL 1, 1210A

岩がキリストであったのなら、疑いなく我々は、水によって、キリストのうちで洗礼が祝福されるのを見る。神と、その方のキリストとのみもとにあって、水は洗礼の確証のためにいかに大きな好意を得ていることか。

6

Nunquam sine aqua Christus, siquidem et ipse aqua tinguitur (Matth., III, X, XIV, XXVII; Joan., III, IV, VII, XIII, XIX). Prima rudimenta potestatis suae, vocatus ad nuptias, aqua auspicatur. Cum sermonem facit, sitientes ad aquam suam invitat sempiternam.

PL 1, 1210A

キリストが水なしにあることはけっしてない。彼自身も水に浸されるからである(マタイ3、10、14、27;ヨハネ3、4、7、13、19)。婚宴に招かれ、おのれの力の最初のいとなみを水によって始める。語りを行うときには、渇く者たちをおのれの永遠の水へと招く。

7

Cum de agape docet, aquae calicem, fratri oblatum, inter opera dilectionis probat. Apud puteum vires resumit; super aquam incedit libenter, transfretat; aquam discentibus ministrat; perseverat testimonium Baptismi usque ad passionem; cum deditur in crucem, aqua intervenit, sciunt Pilati manus; cum vulneratur, aqua de latere prorumpit, scit lancea militis.

PL 1, 1210A

愛餐について教えるときには、兄弟に差し出された一杯の水を、愛のわざのうちに数え入れる。井戸のかたわらで力を取り戻す。水の上を喜んで歩み、渡って行く。弟子たちに水を供する。洗礼の証しは受難に至るまで続く。十字架に引き渡されるとき、水がかかわり、ピラトの手はそれを知る。脇腹を刺されるとき、水がそこから迸り出て、兵士の槍はそれを知る。

Caput X

第X章PL 1, 1210B
1

Diximus, quantum mediocritati nostrae licuit, de universis quae Baptismi religionem struunt; nunc ad reliquum statum ejus, aeque ut potero, progrediar de quaestiunculis quibusdam.

PL 1, 1210B

我々は、我々の乏しい力の許すかぎり、洗礼の聖性を築き上げるすべての事柄について語った。今、なおできるかぎり、いくつかのささやかな問いをめぐって、その残る事情へと進むことにしよう。

2

Baptismus ab Joanne denuntiatus jam tunc habuit quaestionem ab ipso quidem Domino propositam Pharisaeis, coelestisne is Baptismus esset, an vero terrenus (Matth. XXI)?

PL 1, 1210B

ヨハネによって告げ知らされた洗礼は、その時すでに、主ご自身によってファリサイ派の人々に投げかけられた問いを持っていた——その洗礼は天からのものであったか、それとも地からのものであったか、という問いである(マタイ21)。

3

De quo illi non valuerunt constanter respondere, utpote non intelligentes, quia non credentes (Es. VII).

PL 1, 1210B

この問いについて、彼らは首尾一貫して答えることができなかった。理解していなかったからであり、それは信じていなかったからである(イザヤ7)。

4

Nos porro quantula fide sumus, tantulo et intellectu possumus aestimare, divinum quidem eum Baptismum fuisse, mandatu tamen, non et potestate, quod et Joannem a Domino missum legimus in hoc munus caeterum humanum conditione.

PL 1, 1211A

我々はといえば、いかにわずかな信仰しか持たぬにせよ、同じくわずかな理解によってでも、この洗礼が神的なものであったとは判じ得る。ただし、それは委託によってであり、権能によってではない。ヨハネもまた、この務めのために主から遣わされたと我々は読むが、そのほかの点では人間としての境遇にあったからである。

5

Nihil enim coeleste praestabat, sed coelestibus praeministrabat, poenitentiae scilicet praepositus, quae est in hominis potestate. Denique legis doctores et Pharisaei, qui credere noluerunt, nec poenitentiam egere.

PL 1, 1211A

なぜなら、彼は何ら天的なものを施したのではなく、天的な事柄に先立って仕えていたのであり、それはすなわち、人間の力の範囲にある悔悛をつかさどる務めであった。げんに、信じることを拒んだ律法学者たちとファリサイ派の人々は、悔悛を行うこともしなかった。

6

Quod si poenitentia humanum est, et Baptismus ipsius ejusdem conditionis fuerit necesse est; aut daret et Spiritum Sanctum et remissionem delictorum, si coelestis fuisset. Sed neque peccatum dimittit, neque Spiritum indulget, nisi Deus solus (Marc., V).

PL 1, 1211A

されば、もし悔悛が人間的なものであるなら、その洗礼もまた同じ境遇のものであったに違いない。さもなくば、もしそれが天的なものであったなら、その洗礼は聖なる霊と罪過の赦しとをも与えたはずである。しかし、神おひとりのほかには、誰も罪を赦すことも、霊を授けることもできない(マルコ5)。

7

Etiam ipse Dominus, nisi ipse prius ascenderet ad Patrem, aliter negavit (Joan. XVI), Spiritum descensurum. Id quod Dominus nondum conferebat, servus utique praestare non posset.

PL 1, 1211A

主ご自身でさえ、まずご自分が父のもとへ昇らないかぎり、それ以外の仕方で霊が降ることはないと言われた(ヨハネ16)。主がいまだ授けておられなかったものを、僕がそれを施すことなど到底できなかったはずである。

8

Adeo postea in Actis apostolorum invenimus (Act., XIX), quoniam qui Joannis Baptismum habebant, non accepissent Spiritum sanctum, quem ne auditu quidem noverant: ergo non erat coeleste, quod coelestia non exhibebat (Joan., I): cum ipsum quod coeleste in Joanne fuerat, spiritus prophetiae, post totius spiritus in Dominum translationem usque adeo defecerit, ut quem praedicaverat, quem advenientem designaverat, postmodum, an ipse esset miserit sciscitatum (Matth., II).

PL 1, 1211B

かくして我々は、後に使徒言行録において次のことを見出す(使徒19)——ヨハネの洗礼を受けていた者たちは、聖なる霊を受けてはいなかった、それどころか、聞いたことすらなかった、と。ゆえに、それは天的なものではなかった。天的な事柄を示すことがなかったからである(ヨハネ1)。ヨハネにあった天的なもの、すなわち預言の霊は、霊のすべてが主へと移されたのちには、ついには衰え果て、自らが宣べ伝えていた者、来たるべき者として示していた者について、それがまさにその人であるかどうかを、後になって尋ねさせるまでになったのである(マタイ2)。

9

Agebatur itaque Baptismus poenitentiae, quasi candidatus remissionis et sanctificationis in Christo subsecuturae. Nam quod praedicabat Baptismum poenitentiae in remissionem delictorum, in futuram remissionem enuntiatum est.

PL 1, 1211B

かくして、悔悛の洗礼が執り行われていたのであり、それはキリストにおいて後に続く赦しと聖化とを待ち望む候補者のようなものであった。彼が罪過の赦しのために悔悛の洗礼を宣べ伝えていたというのは、来たるべき赦しを見越して告げられていたのである。

10

Siquidem poenitentia antecedit, remissio subsequitur, et hoc est viam praeparare: qui autem praeparat, non idem ipse perficit, sed alii perficiendum procurat.

PL 1, 1211C

悔悛が先立ち、赦しがそれに続く。これこそ道を備えるということである。しかし道を備える者は、自らそれを成し遂げるのではなく、他の者に成し遂げさせるべく取り計らうのである。

11

Ipse profitetur sua non esse coelestia, sed Christi, dicendo: Qui de terra est, de terra loquitur: qui de supernis venit, super omnes est (Joann., III, 31). Item, in sola poenitentia tinguere; venturum mox, qui tingueret in spiritu et igni (Luc., III, 16).

PL 1, 1212A

彼自身、天的なものはおのれのものではなく、キリストのものであると公言している。「地からの者は地について語り、上より来る者はすべての者の上にある」(ヨハネ3:31)と言って。同様に、彼はただ悔悛においてのみ浸すのだと言い、間もなく、霊と火とにおいて浸す者が来るであろうと言う(ルカ3:16)。

12

Scilicet, quia vera et stabilis aquae fides qua tinguitur in salutem; simulata autem et infirma, igni tinguitur in judicium.

PL 1, 1212A

すなわち、真実で確固たる信仰は水に浸されて救いに至り、偽りで弱い信仰は火に浸されて裁きに至るからである。

Caput XI

第XI章PL 1, 1212A
1

Sed ecce, inquit, venit Dominus, et non tinxit. Legimus enim: Et tamen is non tinguebat, verum discipuli ejus (Joan., IV), quia, revera, ipsum suis manibus tincturum Joannes, praedicasset (Luc. III).

PL 1, 1212A

だが見よ、と彼は言う、主は来られたのに、浸すことはなさらなかった、と。我々は確かにこう読む——「しかし彼自身は浸してはおらず、その弟子たちが浸していた」(ヨハネ4)。ヨハネが、まさしく主ご自身がその手で浸すことになろうと予告していたから、とでもいうのか(ルカ3)。

2

Non utique sic intelligendum est, sed simpliciter dictum more communi. Sicut est, verbi gratia, Imperator proposuit edictum, aut Praefectus fustibus caecidit; numquid ipse proponit, aut numquid ipse caedit? semper is dicitur facere, cui praeministratur.

PL 1, 1212A

これは決してそのままの意味に取るべきではなく、単に世間一般の言い方によって語られたにすぎない。たとえば、『皇帝が勅令を掲示した』とか、『長官が笞で打った』とか言われるようなものである。皇帝自身が掲示するだろうか。あるいは長官自身が打つだろうか。仕える者が働くところでは、その仕えられる当人こそが行ったと、つねに言われるのである。

3

Ita erit accipiendum. Ipse vos tinguet, pro eo quod est, per ipsum tinguemini, vel in ipsum. Sed ne moveat quosdam, quod non ipse tinguebat.

PL 1, 1212B

そのように理解されねばならない。「彼自身が汝らを浸すであろう」とは、「彼によって汝らは浸される」、あるいは「彼のうちに」ということにほかならない。だが、彼自身が浸していなかったということに、心を騒がせる者があってはならない。

4

In quem enim tingueret? in poenitentiam? quo ergo illi praecursorem? in peccatorum remissionem, quam verbo dabat? in semetipsum, quem humilitate celabat? in Spiritum sanctum, qui nondum a patre descenderat? in Ecclesiam, quam nondum apostoli struxerant?

PL 1, 1212B

では、彼は何に浸すというのか。悔悛にか。ならば、彼にとって先駆者など何のためであったのか。罪の赦しにか、それは言葉によって彼が与えていたものである。おのれ自身にか、それは謙遜によって隠していたものである。聖なる霊にか、それはいまだ父のもとから降っていなかった。教会にか、それはいまだ使徒たちが築いていなかった。

5

Itaque tinguebant discipuli ejus, ut ministri, ut Joannes ante praecursor, eodem baptismo Joannis, ne qui alio putet, quia nec exstat alius nisi postea Christi, qui tunc utique a discentibus dari non poterat, utpote, nondum adimpleta gloria Domini, nec instructa efficacia lavacri per passionem et resurrectionem: quia nec mors nostra dissolvi posset nisi Domini passione (Rom., VI) nec vita restitui sine resurrectione ipsius.

PL 1, 1212B

かくして、彼の弟子たちは、奉仕者として、かつてヨハネが先駆者であったのと同じように、ヨハネのそれと同じ洗礼をもって浸していた。誰もこれを別のものと思ってはならない。なぜなら、その後のキリストの洗礼のほかに、別のものは存在しないからである。しかも、その洗礼は、その時にはまだ弟子たちが授けることができなかった。主の栄光がいまだ満たされておらず、受難と復活とを通しての洗いの水の効力も、いまだ整えられていなかったからである。というのも、主の受難によらなければ我々の死は解かれ得ず(ローマ6)、その復活なしには命が回復され得なかったからである。

Caput XII

第XII章PL 1, 1213A
1

Cum vero praescribitur nemini sine Baptismo competere salutem, ex illa maxime pronuntiatione Domini, qui ait: Nisi natus ex aqua quis erit, non habet vitam (Joan., III), suboriuntur scrupulosi, imo temerarii retractatus quorumdam, quomodo ex ista praescriptione Apostolis salus competat, quos tinctos non invenimus in Domino, praeter Paulum.

PL 1, 1213A

誰も洗礼なしには救いにあずかり得ないという抗弁が立てられるとき——とりわけ、「水より生まれない者は誰であれ、命を持たない」(ヨハネ3)と言われた主のあの宣言から——ある人々の細かな、いやむしろ向こう見ずな蒸し返しが生じる。すなわち、この抗弁からして使徒たちにどうして救いが帰属し得るのか、パウロを除いては、彼らが主のもとで浸された者であったとは見出されないというのである。

2

Imo cum Paulus solus ex illis Baptismum Christi induerit, aut praejudicatum esse de caeterorum periculo, qui careant aqua Christi, ut praescriptio salva sit, aut rescindi praescriptionem, si etiam non tinctis salus statuta est.

PL 1, 1213A

それどころか、彼らのうちパウロひとりだけがキリストの洗礼をまとったとすれば、抗弁を保つためには、キリストの水を欠く残りの者たちの危うさについて予断が下されねばならないか、それとも、浸されなかった者たちにも救いが定められているのであれば、抗弁そのものが取り消されねばならないか、いずれかである。

3

Audivi, Domino teste, ejusmodi, ne quis me tam perditum existimet, ut ultro exagitem libidine styli, quae aliis scrupulum incutiant. Et nunc illis, ut potero, respondebo, qui negant Apostolos tinctos.

PL 1, 1213A

私はこの種のことを、主を証人として、実際に耳にしたのである。私がみずから進んで、筆の欲望のままに、他人に疑念を植えつけるようなことを掻き立てる、あれほど堕落した者だと誰にも思われないために言っておく。そして今、使徒たちが浸されたことを否定する人々に、できるかぎり答えよう。

4

Nam si humanum Joannis Baptismum inierant, et dominicum desiderabant quatenus unum Baptismum definierat ipse Dominus, dicens Petro perfundi nolenti: Qui semel lavit, non habet necesse rursum (Joan., XIII, 6): quod utique non tincto non omnino dixisset: et haec est probatio exserta adversus illos, qui adimunt Apostolis etiam Joannis Baptismum, ut destruant aquae sacramentum.

PL 1, 1213B

なぜなら、もし彼らがヨハネの人間的な洗礼を受けていたとしても、主ご自身がただ一つの洗礼を定められた以上、彼らは主の洗礼を望んでいたはずだからである。主は、足を洗われるのを拒んだペトロにこう言われた——「一度洗った者は、もう一度洗う必要はない」(ヨハネ13:6)。これは、浸されていない者に向かってはおよそ言われるはずのない言葉である。そして、これこそが、水の秘跡を打ち壊すために使徒たちからヨハネの洗礼までも奪おうとする者たちに対する、明白な証明である。

5

An credibile videri potest, in his personis viam tunc Domini praeparatam, id est Baptismum Joannis, quae ad viam Domini per totum orbem aperiendam destinabantur? Ipse Dominus, nullius poenitentiae debitor, tinctus est, peccatoribus non fuit necesse?

PL 1, 1213B

主の道が——すなわちヨハネの洗礼が——そのとき、これらの者たち、全世界にわたって主の道を開くべく定められていた者たちにおいて備えられていた、ということが信じ難いことだと思われ得るだろうか。主ご自身は、いかなる悔悛の負い目もない方でありながら浸されたのに、罪人たちにはそれが必要でなかったというのか。

6

Quid ergo? alii tincti non sunt? non tamen comites Christi, sed aemuli fidei, legis doctores et Pharisaei.

PL 1, 1213B

では、どうなのか。浸されなかった者たちもいたではないか。しかし、それはキリストの同行者たちではなく、信仰の敵手である律法学者たちとファリサイ派の人々であった。

7

Unde et suggeritur, cum adversantes Domino tingui noluerint, eos qui Dominum sequebantur, tinctos fuisse, nec cum aemulis suis sapuisse, maxime quando Dominus cui adhaerebant, testimonio Joannem extulisset, nemo, dicens (Matth., II, 11), major inter natos foeminarum Joanne baptizatore.

PL 1, 1213C

そこから示唆されるのは次のことである。主に敵対する者たちが浸されることを拒んだのだから、主に従っていた者たちは浸されていたのであり、その敵手たちと考えを同じくしてはいなかった、ということである。とりわけ、彼らが従っていた主が、証言をもってヨハネを称え、「女から生まれた者のうちで、洗礼者ヨハネより偉大な者はいない」(マタイ2:11)と言われたのだから、なおさらである。

8

Alii plane satis coacte injiciunt tunc apostolos Baptismi vicem implesse cum in navicula fluctibus aspersi operti sunt (Matth., VIII); ipsum quoque Petrum per mare ingredientem satis mersum (Matth., XIV).

PL 1, 1214A

他の者たちは、確かにかなり無理をして、使徒たちが小舟のなかで波にかけられ覆われたとき、洗礼の代わりを果たしたのだと言い出す(マタイ8)。またペトロ自身が海の上を歩いて行ったときにも、十分に浸されたのだと言う(マタイ14)。

9

Ut opinor autem, aliud aspergi vel intercipi violentia maris, aliud tingui disciplina religionis.

PL 1, 1214A

だが、思うに、海の猛威によって水をかけられたり、巻き込まれたりすることと、信仰の規律によって浸されることとは、別のことである。

10

Caeterum navicula illa figuram Ecclesiae praeferebat, quod in mari, id est saeculo, fluctibus, id est persecutionibus et tentationibus inquietatur Domino per patientiam velut dormiente (Matth., VIII), donec orationibus Sanctorum in ultimis suscitatus, compescat saeculum et tranquillitatem suis reddat.

PL 1, 1214A

さらに、あの小舟は教会の予型を示していた。すなわち、海のなか、すなわち世のなかで、波、すなわち迫害と試練とによって揺り動かされているあいだ、主は忍耐のゆえにいわば眠っておられるかのようであり(マタイ8)、ついには聖徒たちの祈りによって最後に呼び覚まされ、世を鎮め、おのれの民に静けさを取り戻してくださるのである。

11

Nunc sive tincti quoquo modo fuerunt, sive illoti perseveraverunt, ut et illud dictum Domini (Joan., XIII), de uno lavacro sub Petri persona ad nos tantummodo spectet, de salute tamen Apostolorum satis temerarium est aestimare, quia illis vel primae allectionis, et exinde individuae familiaritatis praerogativa compendium Baptismi conferre posset.

PL 1, 1214A

さて、彼らが何らかの仕方で浸されていたにせよ、洗われないままであったにせよ——それゆえ、ペトロの人格のもとで語られた、あの一度の洗いの水についての主のことば(ヨハネ13)もまた、ひとえに我々にのみかかわるものであるとしても——それでも、使徒たちの救いについて判じることは、かなり向こう見ずなことである。なぜなら、彼らには、最初に召されたことの特権と、それに続く格別な親しさの特権とが、洗礼の省略を与え得たかもしれないからである。

12

Cum illo, opinor, sequebantur illum, qui credenti cuique salutem pollicebatur: Fides tua te, aiebat, salvum fecit, et: Remittuntur tibi peccata (Marc., X), credenti utique, nec tamen tincto.

PL 1, 1214B

思うに、彼らは、信じる者おのおのに救いを約束しておられたその方について行っていた。「お前の信仰がお前を救った」と言われ、また「お前の罪は赦される」とも言われた(マルコ10)——信じる者に対してであって、浸された者に対してではない。

13

Id si Apostolis defuit, nescio quorum fides: uno verbo Domini suscitatus teloneum dereliquit (Matth., IX); patrem, et navem, et artem qua vitam sustentabat, deseruit; patris exequias despexit: summum illud Domini praeceptum: Qui patrem aut matrem mihi praetulerit, non est me dignus (Matth., X, 37), ante perfecit quam audivit.

PL 1, 1214B

もしこれが使徒たちに欠けていたとすれば、いったい誰の信仰こそが信仰と言えるのか、私には分からない。ある者は、主のただひと言によって奮い立ち、収税所を後にした(マタイ9)。ある者は、父と舟と、それによって生計を立てていた仕事とを捨てた。ある者は父の葬儀すら顧みなかった。すなわち、主のあの至高の戒め——「父または母を私より優先する者は、私にふさわしくない」(マタイ10:37)——を、聞くより先に成し遂げていたのである。

Caput XIII

第XIII章PL 1, 1214C
1

Hic ergo scelestissimi illi provocant quaestiones. Adeo, dicunt, Baptismus non est necessarius, quibus fides satis est, nam et Abraham nullius aquae nisi fidei sacramento Deo placuit (Gen., XV).

PL 1, 1214C

ここでかの極めて邪悪な者たちは、論争を引き起こす。「洗礼は、信仰だけで足りる者たちには必要ではない」と彼らは言う。なぜなら、アブラハムもまた、いかなる水によってでもなく、ただ信仰の秘跡によって神に喜ばれたからである(創世記15)。

2

Sed in omnibus posteriora concludunt, et sequentia antecedentibus praevalent. Fuerit salus retro per fidem nudam ante Domini passionem et resurrectionem.

PL 1, 1215A

しかし、すべてにおいて後のものが締めくくり、後に続くものが先立つものに優る。たしかに、主の受難と復活の前には、裸の信仰だけによる救いがあったとしよう。

3

At ubi fides aucta est credendi in nativitatem, passionem, resurrectionemque ejus, addita est ampliatio sacramento, obsignatio Baptismi vestimentum quodammodo fidei, quae retro erat nuda, nec potentiam habuit sine sua lege.

PL 1, 1215A

しかし、その方の誕生と受難と復活とを信じることによって信仰が増し加わったとき、秘跡には拡充が加えられた。洗礼の証印は、かつて裸であった信仰にいわば衣を着せるものであり、信仰はおのれの律法なしには力を持たなかったのである。

4

Lex enim tinguendi imposita est, et forma praescripta. Ite, inquit, docete nationes, tinguentes eas in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti (Matth., XXVIII, 19).

PL 1, 1215A

というのも、浸す律法が課せられ、その方式が定められたからである。「行け」と主は言われる、「もろもろの国民を教え、父と子と聖なる霊との名において彼らを浸せ」(マタイ28:19)。

5

Huic legi collata definitio illa: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non intrabit in regnum coelorum (Joan., III, 5), obstrinxit fidem ad Baptismi necessitatem. Itaque omnes exinde credentes tinguebantur.

PL 1, 1215A

この律法に、かの定義——「人は水と霊とから生まれ変わるのでなければ、天の国に入ることはない」(ヨハネ3:5)——が結び合わされ、信仰を洗礼の必要へと縛りつけた。それゆえ、それ以来、信じる者は皆、浸されるようになった。

6

Tunc et Paulus ubi credidit, tinctus est (Act., IX, 6). Et hoc est quod Dominus in illa plaga orbationis praeceperat: Exsurge, dicens, et introi Damascum (Ibidem), illic tibi demonstrabitur quid debeas agere, scilicet tingui, quod solum ei deerat. Alioquin satis didicerat atque crediderat Nazarenum esse Dominum Dei Filium.

PL 1, 1215B

そのとき、パウロもまた、信じるや浸された(使徒9:6)。これこそ、視力を奪われたあの打撃のなかで主が命じられたことである。「立て」と言われ、「ダマスコに入れ。そこでお前がなすべきことが示されるであろう」(同所)——すなわち浸されることであり、それだけが彼に欠けていたものであった。それ以外の点では、彼はナザレの人こそ主であり神の子であることを、十分に学び、また信じていたのである。

Caput XIV

第XIV章PL 1, 1215B
1

Sed de ipso Apostolo revolvunt, quod dixerit: Non enim me ad tinguendum Christus misit (I Cor., I, 17), quasi hoc argumento Baptismus adimatur. Cur enim tinxit Gaium et Crispum et Stephanae domum (Ibidem)?

PL 1, 1215B

しかし彼らは、使徒その人について、こう言ったことを蒸し返す——「キリストが私を遣わされたのは、浸すためではない」(一コリント1:17)——あたかもこの論拠によって洗礼が取り除かれるかのように。だが、それなら彼はなぜガイオとクリスポとステファナの家とを浸したのか(同所)。

2

Quanquam etsi non eum miserat Christus ad tinguendum, tamen aliis Apostolis praeceperat tinguere.

PL 1, 1215B

もっとも、たとえキリストが彼を浸すために遣わさなかったとしても、ほかの使徒たちには浸すことを命じておられたのである。

3

Verum haec pro conditione tunc temporis ad Corinthios scripta sunt (Ibid.), quoniam schismata et dissensiones inter illos movebantur, dum alius Paulo deputat, alius Apollo.

PL 1, 1215C

だが、これらのことは、当時の事情に応じてコリントの人々に宛てて書かれたものである(同所)。というのも、ある者はパウロに、ある者はアポロに帰属すると言って、彼らのあいだに分裂と不和とが引き起こされていたからである。

4

Propter quod pacificus Apostolus, ne sibi omnia defendere videretur, non ad tinguendum ait se missum, sed ad praedicandum. Nam et prius est praedicare, posterius tinguere. Si prius praedicatum: puto autem licuit et tinguere cui licuit praedicare.

PL 1, 1216A

そのために、平和を求める使徒は、自分がすべてを我が物として主張していると見られないように、自分は浸すためにではなく、宣べ伝えるために遣わされたのだと言った。というのも、宣べ伝えることが先であり、浸すことは後だからである。もし先に宣べ伝えられていたのなら——宣べ伝えることを許された者には、浸すこともまた許されていたと私は思う。

Caput XV

第XV章PL 1, 1216A
1

Nescio si quid amplius ad controversiam Baptismi ventilatur. Sane retexam, quod supra omisi, ne imminentes sensus videar intercidere.

PL 1, 1216A

洗礼をめぐる論争に、これ以上何か持ち出されることがあるかどうか、私は知らない。ただ、上で省いたことを、ここで改めて織り直しておこう。差し迫った論旨を断ち切ってしまったと見られないためである。

2

Unus omnino baptismus est nobis, tam ex Domini Evangelio (Joan., III), quam ex Apostoli litteris (Eph., IV); quoniam unus Dominus et unum Baptismum et una Ecclesia in coelis.

PL 1, 1216A

我々にとって洗礼はまったくもって一つである。主の福音書(ヨハネ3)によっても、使徒の書簡(エフェソ4)によっても同様である。なぜなら、主は一つ、洗礼は一つ、そして天にある教会も一つだからである。

3

Sed circa haereticos sane quid custodiendum sit, digne quis retractet; ad nos enim editum est. Haeretici autem nullum habent consortium nostrae disciplinae, quos extraneos utique testatur ipsa ademptio communicationis.

PL 1, 1216B

だが、異端者たちに関して何を守るべきかについては、誰かが改めてしかるべく論じ直すがよい。それは我々に向けて公にされたものだからである。しかし異端者たちは、我々の教えを分かち合うことが何一つない。彼らが部外者であることは、交わりの剥奪そのものが証ししているとおりである。

4

Non debeo in illis agnoscere quod mihi est praeceptum, quia non idem Deus est nobis et illis, nec unus Christus, id est idem. Ideoque nec Baptismus unus, quia non idem.

PL 1, 1216B

私は、彼らのうちに、私に命じられたものを認めるべきではない。なぜなら、我々と彼らとでは神は同じではなく、キリストも一つではない、すなわち同じではないからである。それゆえ洗礼もまた一つではない、同じではないからである。

5

Quem cum rite non habeant, sine dubio non habent, nec capit numerari, quod non habetur: ita nec possunt accipere, quia non habent. Sed de isto plenius jam nobis in graeco digestum est.

PL 1, 1216B

彼らはこれを正しく持っていないのだから、疑いなく持っていないのであり、持たれていないものは数えられるはずもない。かくして彼らは受けることもできない、持っていないからである。だが、このことについては、我々はすでにギリシア語でより詳しく論じておいた。

6

Semel ergo lavacrum inimus, semel delicta diluuntur, quia ea iterari non oportet. Caeterum Israel (Marc., VII) Judaeus quotidie lavat, quia quotidie inquinatur (Hebr., VI). Quod ne in nobis quoque factitaretur, propterea de uno lavacro definitum est.

PL 1, 1216B

それゆえ我々は、洗いの水に一度だけ入る。罪過は一度だけ洗い流される、それらを繰り返してはならないからである。ところで、イスラエル、すなわちユダヤ人は日々洗う(マルコ7)、日々汚れるからである(ヘブライ6)。これが我々のうちでも同じように繰り返されることのないよう、それゆえ、一度きりの洗いの水について定められたのである。

7

Felix aqua quae semel abluit, quae ludibrio pescatoribus non est, quae non assiduitate sordium infecta, rursus, quos diluit, inquinat.

PL 1, 1217A

幸いなるかな、一度だけ洗い清めるその水よ。それは罪人たちの物笑いの種とはならない水であり、絶え間ない汚れに汚染されることなく、洗った者たちを再び汚すことのない水である。

Caput XVI

第XVI章PL 1, 1217A
1

Est quidem nobis etiam secundum lavacrum, unum et ipsum, sanguinis scilicet: de quo Dominus: Habeo, inquit, Baptismo tingui (Luc., XII, 50), cum jam tinctus fuisset.

PL 1, 1217A

我々にはまた、第二の洗いの水がある。それもまた一つのものであり、すなわち血の洗いの水である。それについて主は言われる、「私には浸されるべき洗礼がある」(ルカ12:50)、すでに浸された身でありながら。

2

Venerat enim per aquam et sanguinem (I Joan., V, 6), sicut Joannes scripsit, ut aqua tingueretur, sanguine glorificaretur, proinde nos faceret aqua vocatos (Joan., XIX), sanguine electos.

PL 1, 1217A

というのも、彼は水と血とを通して来られたからである(一ヨハネ5:6)、ヨハネが書いたとおりに。それは、水によって浸され、血によって栄光を受けるためであり、それによって我々を、水によって召された者、血によって選ばれた者とするためであった(ヨハネ19)。

3

Hos duos baptismos de vulnere perfossi lateris emisit, quia qui in sanguinem ejus crederent, aqua lavarentur: qui aqua lavissent, etiam sanguinem potarent. Hic est Baptismus, qui lavacrum et non acceptum repraesentat, et perditum reddit.

PL 1, 1217A

彼はこの二つの洗礼を、刺し貫かれた脇腹の傷から流し出された。それは、彼の血を信じる者たちが水によって洗われるためであり、水によって洗われた者たちもまた血を飲むためであった。これこそ洗礼である。洗いの水を、受けられなかった場合にはその代わりとして現し、失われた場合には取り戻すのである。

Caput XVII

第XVII章PL 1, 1217B
1

Superest ad concludendam materiolam de observatione quoque dandi et accipiendi Baptismum commonefacere. Dandi quidem habet jus summus sacerdos, qui est episcopus. Dehinc presbyteri et diaconi, non tamen sine episcopi auctoritate, propter Ecclesiae honorem.

PL 1, 1217B

この小さな主題を締めくくるために、洗礼を授けることと受けることの遵守についても、なお注意を促しておかねばならない。授ける権利を持つのは、大祭司すなわち監督である。次いで長老たちと執事たちがそれを持つが、それも教会の名誉のゆえに、監督の権威なしにではない。

2

Quo salvo, salva pax est. Alioquin etiam laicis jus est. Quod enim ex aequo accipitur, ex aequo dari potest, nisi episcopi jam aut presbyteri, aut diaconi vocantur, discentes, Domini sermo non debet abscondi ab ullo.

PL 1, 1218A

それが保たれるところには、平和も保たれる。さもなくば、信徒にもその権利がある。等しく受け取られたものは、等しく与えることができるからである——ただし、すでに監督や長老や執事と呼ばれている者たちは別である。〔皆ひとしく〕学ぶ者である以上、主の言葉は誰によっても隠されてはならない。

3

Proinde et Baptismus aeque Dei census ab omnibus exerceri potest: sed quanto magis laicis disciplina verecundiae et modestiae incumbit, cum ea majoribus competat, ne sibi assumant dicatum episcopi officium episcopatus. Aemulatio schismatum mater est.

PL 1, 1218A

したがって、洗礼もまた等しく神に属するものであるから、すべての者によって行うことができる。とはいえ、信徒には慎みと慎ましさの規律がいっそう重くのしかかる——それは上位の者たちにこそふさわしいものである以上、監督職に捧げられた監督の務めを、自分のものとして取り上げないためである。張り合いは分裂の母である。

4

Omnia licere, dixit sanctissimus Apostolus, sed non omnia expedire (I Cor., VI et X). Sufficiat scilicet in necessitatibus ut utaris, sicubi aut loci, aut temporis, aut personae conditio compellit.

PL 1, 1218A

「すべてのことは許されている、しかしすべてのことが益になるわけではない」(一コリント6章および10章)と、いと聖なる使徒は言った。すなわち、必要に迫られたときには、お前がそれを用いれば十分である——場所であれ時であれ人であれ、その境遇がそれを強いるときには。

5

Tunc enim constantia succurrentis excipitur, cum urget circumstantia periclitantis. Quoniam reus erit perditi hominis, si supersederit praestare, quod libere potuit.

PL 1, 1218B

というのは、危機にある者の状況が差し迫るときにこそ、助けに来る者の不動の心が是認されるからである。自由に行えたことを行うのを怠るならば、その者は、滅びた人間について責めを負う者となるであろう。

6

Petulantia autem mulieris quae usurpavit docere, utique non etiam tinguendi jus sibi pariet, nisi si quae nova bestia evenerit similis pristinae: ut quemadmodum illa Baptismum auferebat, ita aliqua per se eum conferat.

PL 1, 1219A

教えることを僭取した女の厚かましさは、当然、浸す権利までも自分にもたらしはしない——ただし、かの以前のものに似た新たな獣が現れるのでない限りは。すなわち、かの女が洗礼を奪い去っていたのと同じように、ある女がみずからそれを授けるということにでもならない限りは。

7

Quod si quae Paulo perperam adscripta sunt, exemplum Theclae ad licentiam mulierum docendi tinguendique defendunt; sciant in Asia presbyterum, qui eam scripturam construxit, quasi titulo Pauli de suo cumulans, convictum atque confessum id se amore Pauli fecisse, loco decessisse.

PL 1, 1219A

だが、もしパウロに誤って帰せられたある文書によって、テクラの実例を持ち出し、女が教え浸すことの放埓を弁護する者があるなら、彼らは知るがよい——アジアでその文書を作り上げた長老が、あたかもパウロの名目のもとに自分のものを積み増すようにしてそれをなし、パウロへの愛ゆえにそうしたのだと立証されたうえ、自らもそう認めて、その職を退いたということを。

8

Quam enim fidei proximum videretur, ut is docendi et tinguendi daret foeminae potestatem, qui ne discere quidem constanter mulieri permisit: Taceant, et domi maritos suos consulant (II Cor., XIV).

PL 1, 1219A

というのも、女に学ぶことすら断固として許さなかった〔使徒〕が、教え浸す権能を女に与えるなどということが、どうして信ずるに足ることと思われようか。「彼女たちは黙し、家で自分の夫に尋ねよ」(二コリント14章)。

Caput XVIII

第XVIII章PL 1, 1220A
1

Caeterum Baptismum non temere credendum esse sciunt, quorum officium est. Omni petenti te dato, suum habet titulum perinde ad eleemosynam pertinentem.

PL 1, 1220A

しかし、洗礼をみだりに委ねてはならないことは、それを職務とする者たちが知っている。「求める者すべてに与えよ」〔との言葉〕は、むしろ施しに関わる名目をこそ持つ。

2

Imo illud potius perspiciendum: Nolite dare sanctum canibus (Luc., VI), et porcis projicere margaritas vestras (Matth., VII, 6), et manus ne facile imposueris, ne participes aliena delicta (I Tim., V, 22; Act., VIII).

PL 1, 1220A

それどころか、むしろこう見極めるべきである——「聖なるものを犬に与えるな」(ルカ6章)、「汝らの真珠を豚の前に投げるな」(マタイ7:6)。また、お前は手を性急に置いてはならない、他人の罪過にあずかる者とならぬために(一テモテ5:22、使徒行伝8章)。

3

Si Philippus tam facile tinxit eunuchum, recogitemus manifestam et exsertam dignationem Domini intercessisse.

PL 1, 1221A

もしフィリポがかくも容易に宦官を浸したのであれば、そこに主の明白かつ際立った格別の計らいが働いていたことを、我々は思い返すべきである。

4

Spiritus Philippo praeceperat in eam viam praetendere; spado et ipse inventus est non otiosus, nec qui subito tingui concupisceret: sed ad templum orandi gratia profectus Scripturae divinae impressus.

PL 1, 1221A

霊はフィリポに、その道へと歩みを進めるようあらかじめ命じていた。宦官自身もまた、暇な者として、あるいは突然浸されることを欲しがる者として見出されたのではなく、祈るために神殿へと赴き、神の聖典に心打たれていた者として見出された。

5

Sic oportebat deprendi, cui ultro Deus Apostolum miserat, ad quem rursus Spiritus, ut se curriculo eunuchi adjungeret, jussit, Scriptura ipsius fidei occurrit in tempore, exhortatus assumitur, Dominus ostenditur, fides non moratur, aqua non exspectatur, Apostolus perfecto negotio eripitur.

PL 1, 1221A

それゆえ、こう見出されるのが当然であった——神がみずから進んで使徒を遣わした相手として。そしてその使徒に対しては、さらに霊が、宦官の道行きに加わるようにと命じた。聖典は時宜にかなって彼自身の信仰と行き会い、勧めを受けて〔使徒は車に〕迎え入れられ、主が示され、信仰は猶予されず、水は待たれず、使徒は事を成し遂げるや連れ去られた。

6

Sed et Paulus revera cito tinctus est (Act., IX). Cito enim cognoverat Simon hospes vas eum esse electionis constitutum. Dei dignatio suas praemittit praerogativas; omnis petitio et decipere et decipi potest.

PL 1, 1221A

だがパウロもまた、実に速やかに浸された(使徒行伝9章)。というのも、宿主シモンは、彼が選びの器と定められていることを速やかに知ったからである。神の格別の計らいは、それみずからの特権を先立てて示す。すべての願いは、欺くことも欺かれることもありうる。

7

Itaque pro cujusque personae conditione ac dispositione, etiam aetate cunctatio Baptismi utilior est: praecipue tamen circa parvulos.

PL 1, 1221B

したがって、各人の境遇と気質に応じて、また年齢に応じてもまた、洗礼を遅らせるほうが益になる。とりわけ幼な子たちについてはそうである。

8

Quid enim necesse est, sponsores etiam periculo ingeri? quia et ipsi per mortalitatem destituere promissiones suas possunt, et proventu malae indolis falli. Ait quidem Dominus: Nolite illos prohibere ad me venire (Matth., XIX, 14).

PL 1, 1221B

なぜなら、保証人たちまでも危険のうちに投げ込む必要がどこにあろうか。彼ら自身もまた、死すべき身であるがゆえに自分の約束を果たせぬままになることもあれば、〔子の〕生まれつきの性質が悪く育つことによって欺かれることもあるからである。主は確かにこう言われた——「彼らが私のもとに来るのを妨げるな」(マタイ19:14)。

9

Veniant ergo dum adolescunt, veniant dum discunt, dum quo veniant, docentur; fiant Christiani, cum Christum nosse potuerint. Quid festinat innocens aetas ad remissionem peccatorum?

PL 1, 1221B

それゆえ、彼らは成長しながら来るがよい。学びながら来るがよい。どこへ来るのかを教えられながら来るがよい。キリストを知ることができるようになったときに、キリスト教徒となるがよい。無垢な年齢が、罪の赦しへと急ぐ必要がどこにあろうか。

10

Cautius agetur in saecularibus, ut cui substantia terrena non creditur, divina credatur; norint petere salutem, ut petenti dedisse videaris.

PL 1, 1221B

世俗の事柄においてこそ、より慎重に事は運ばれるであろう——地上の財産を委ねられない者に、神的なものは委ねられるというのに。彼らがみずから救いを求めることを知るようにせよ。お前が、求める者に与えたと見なされるように。

11

Non minore de caussa innupti quoque procrastinandi, in quibus tentatio praeparata est tam virginibus per maturitatem, quam viduis per vagationem, donec aut nubant, aut continentiae corroborentur.

PL 1, 1221C

劣らぬ原因から、未婚の者たちもまた延期させるべきである。彼らのうちには、成熟のゆえの誘惑が童貞たちに、放浪のゆえの誘惑が寡婦たちに用意されている——彼らが結婚するか、あるいは節制において強められるか、そのいずれかに至るまでは。

12

Si qui pondus intelligant Baptismi, magis timebunt consecutionem quam dilationem: fides integra secura est de salute.

PL 1, 1222A

もし誰かが洗礼の重みを理解するならば、彼らは遅延よりもむしろ〔洗礼を〕得ることを恐れるであろう。健全な信仰は、救いについて安んじている。

Caput XIX

第XIX章PL 1, 1222A
1

Diem Baptismo solemniorem Pascha praestat, cum et passio Domini in qua tinguimur, adimpleta est, nec incongruenter ad figuram interpretabitur, quod cum ultimum Pascha Dominus esset acturus, missis discipulis ad praeparandum, Invenietis, inquit, hominem aquam bajulantem (Marc., XIV, 13) Paschae celebrandae locum de signo aquae ostendit.

PL 1, 1222A

洗礼にとってより厳粛な日を与えるのは過越〔祭〕である。その日にこそ、我々がそのうちに浸される主の受難が成し遂げられたからである。そしてまた、次のことも予型として解しても不釣り合いではないであろう——主が最後の過越を行おうとして、弟子たちを準備のために遣わされたとき、「汝らは水を運ぶ人を見出すであろう」(マルコ14:13)と言われたことは、水のしるしによって過越を祝う場所を示していたのだ、と。

2

Exinde Pentecoste ordinandis lavacris latissimum spatium est (Act., II), quo et Domini resurrectio inter discipulos frequentata est, et gratia Spiritus sancti dedicata, et spes adventus Domini subostensa, quod tunc in coelos recuperato eo, Angeli ad apostolos dixerunt, sic venturum quemadmodum et in coelos conscendit (Act., I) utique in Pentecoste.

PL 1, 1222A

それより後、五旬祭は、洗いの水を執り行うための、この上なく広い期間である(使徒行伝2章)。この期間においてこそ、主の復活が弟子たちの間でしばしば示され、聖なる霊の恩寵が初めて授けられ、主の到来への希望がほのめかされたのであった。すなわち、その時、主が天へと迎え取られると、天使たちは使徒たちに、主が天に昇られたのと同じように来られるであろうと告げたのであり(使徒行伝1章)、それは当然、五旬祭においてであった。

3

Sed enim Jeremias cum dicit: Et congregabo illos ab extremis terrae in die festo (Jer., XXI, 8), Paschae diem significat et Pentecostes, qui est proprie dies festus.

PL 1, 1222B

しかし、エレミヤが「私は彼らを地の果てから、祝いの日に集めるであろう」(エレミヤ21:8)と言うとき、それは過越の日と五旬祭の日を意味している。まさに祝いの日と呼ばれるのはこの日だからである。

4

Caeterum omnis dies Domini est, omnis hora, omne tempus habile Baptismo: si de solemnitate interest, de gratia nihil refert.

PL 1, 1222B

しかし、あらゆる日が主のものであり、あらゆる時、あらゆる時期が洗礼にふさわしい。厳粛さについて差異があるとしても、恩寵について何ら変わりはない。

Caput XX

第XX章PL 1, 1222B
1

Ingressuros Baptismum, orationibus crebris, jejuniis et geniculationibus, et pervigiliis orare oportet, et cum confessione omnium retro delictorum, ut exponant etiam Baptismum Joannis, Tinguebantur, inquit, confitentes delicta sua (Matth., III, 6).

PL 1, 1222B

洗礼に入ろうとする者たちは、頻繁な祈りと、断食と、跪きと、徹夜の祈りとをもって祈るべきである。そして、過去のすべての罪過の告白を伴わねばならない——ヨハネの洗礼をもそのまま現し出すためである。「彼らは、自分の罪過を告白しつつ浸されていた」と〔聖典は〕言う(マタイ3:6)。

2

Nobis gratulandum est, si non publice confitemur iniquitates aut turpitudines nostras. Simul enim et de pristinis satisfacimus conflictatione carnis et spiritus, et subsecuturis tentationibus munimenta praestruimus.

PL 1, 1222C

我々が自分たちの不義や恥ずべき行いを公に告白しないとすれば、それは我々にとって喜ぶべきことである。なぜなら、我々は同時に、肉と霊とを苦しめることによって過去のことについて償いを果たし、かつ、あとに続く誘惑に対する防塁をあらかじめ築いておくからである。

3

Vigilate et orate, inquit, ne incidatis in tentationem (Matth., XXVI, 41). Et ideo, credo, tentati sunt, quoniam obdormierunt, ut apprehensum Dominum destituerint, et qui cum eo perstiterit, et gladio sit usus, ter etiam negaverit: nam et praecesserat dictum: Neminem intentatum regna coelestia consecuturum (Luc., XXII, 28, 29).

PL 1, 1223A

「目覚めておれ、そして祈れ、誘惑に陥らぬために」と〔主は〕言われた(マタイ26:41)。それゆえ、おそらく、彼らは眠り込んでしまったために誘惑されたのであろう——捕えられた主を見捨て、また主のそばに踏みとどまって剣を用いた者〔ペトロ〕でさえも、三度も主を否んだのである。というのも、すでにこう言われていたからである——「試みられることのない者は誰も天の国を得ないであろう」(ルカ22:28-29)。

4

Ipsum Dominum post lavacrum statim tentationes circumsteterunt quadraginta diebus jejuniis functum. Ergo et nos, dicet aliquis, a lavacro potius jejunare oportet. Et quis enim prohibet, nisi necessitas gaudii et gratulatio salutis?

PL 1, 1223A

主ご自身も、洗いの水のあと直ちに誘惑にとり囲まれ、四十日の間、断食を行われた。それゆえ、我々もまた、洗いの水のあとにこそ断食すべきではないか、と誰かは言うであろう。それを妨げるものが何かあろうか——喜びの必然性と、救いを祝う心を除いては。

5

Sed Dominus, quantum existimo, de figura Israelis exprobrationem in ipsum retorsit. Namque populus mare transgressus, et in solitudine translatus per quadraginta annos, illic cum divinis aleretur, nihilominus ventris et gulae meminerat, quam Dei.

PL 1, 1223A

だが主は、私の考えるところでは、イスラエルの予型についての非難を、ご自身へと向け直されたのである。というのも、民は海を渡り、四十年の間荒野へと移されて、そこで神的なもので養われながらも、それでもなお、神のことに劣らず腹と食欲のことを思っていたからである。

6

Deinde Dominus post aquam segregatus in deserto quadraginta dierum jejunia emensus, ostendit non pane vivere hominem Dei, sed Dei verbo: tentationesque plenitudini et immoderantiae ventris appositas abstinentia elidi.

PL 1, 1224A

それから主は、水〔の洗礼〕のあと荒野へと退かれ、四十日間の断食を全うされて、神の人はパンによって生きるのではなく神の言葉によって生きることを示された。そして、腹の満腹と無節制とに向けられた誘惑は、節制によって打ち砕かれるということも〔示された〕。

7

Igitur benedicti quos gratia Dei expectat, cum de illo sanctissimo lavacro novi natalis ascenditis, et primas manus apud Matrem cum fratribus aperitis, petite de Patre, petite de Domino, peculia, gratias, distributiones charismatum, subjiciente, Petite et accipietis (Matth., VII.

PL 1, 1224A

それゆえ、祝福された者たちよ、神の恩寵が待っている者たちよ、諸君が、かのいと聖なる洗いの水という新たな誕生の場から上って来て、母〔なる教会〕のもとで兄弟たちとともに初めて手を開くとき、父に求めよ、主に求めよ。それぞれの分け前を、もろもろの恩寵を、賜物の分配を求めよ。次のように付け加えられている——「求めよ、そうすれば受けるであろう」(マタイ7

8

7), inquit. Quaesistis enim et invenistis; pulsastis, et apertum est vobis. Tantum oro, ut cum petitis etiam Tertulliani peccatoris memineritis.

PL 1, 1224A

:7)と〔主は〕言う。諸君は求めて、そして見出した。叩いて、諸君に開かれた。ただ、諸君が求めるときには、罪人テルトゥリアヌスをも憶えてくれるようにと、私はそれだけを乞い願う。