Liber I, Caput I
第I巻 第I章PL 1, 1275ADignum duxi, dilectissima mihi in Domino conserva, quid tibi sectandum sit post discessum de saeculo meum, si prior te fuero vocatus, jam hinc providere; ut provisum observes, mandare fidei tuae.
PL 1, 1275A主にあって私の最愛の同僚奴隷よ、もし私がお前より先に召されるならば、この世を去った後にお前が何に従うべきかを、今からここで見定めておき、見定めたことをお前が守るようにと、それをお前の信義に委ねることを、私はふさわしいことと考えた。
Nam saecularibus satis agentes sumus et utrique nostrum consultum volumus. Si talibus tabulas ordinamus, cur non magis de divinis atque coelestibus posteritati nostrae prospicere debeamus, et legatum quodammodo praelegare, admonitionem et demonstrationem eorum, quae ex bonis immortalibus, et [de] haereditate coelorum deputantur?
PL 1, 1275A我々は世俗のことがらに十分に携わっているのであり、我々のいずれについても配慮がなされることを望んでいる。そのような事柄について証書を整えるのであれば、我々はむしろ、我々の後に残る者のために、神的なこと、天上のことについて配慮すべきではないだろうか。そして、不朽の善きものと天の相続財産に数えられる事柄についての訓戒と指し示しを、いわば遺贈としてあらかじめ贈っておくべきではないだろうか。
Tu modo ut solidum capere possis, hoc meae admonitionis fidei commissum, Deus faciat: cui sit honor, gloria, claritas, dignitas, potestas, nunc et in saecula saeculorum, amen.
PL 1, 1275Aただお前が、私のこの訓戒という信託遺贈を、余すところなく受け取ることができるように、神がしてくださるように。この方に、栄誉、栄光、光輝、尊厳、権力があるように、今も世々にわたって、アーメン。
Praecipio igitur tibi, quanta continentia potes, post excessum nostrum renunties nuptiis: nihil mihi isto nomine collatura, nisi quod tibi proderis.
PL 1, 1275Aそれゆえ私はお前に命じる、できる限りの節制をもって、私が世を去った後には、結婚を断念せよと。この事によって、お前が私に何かをもたらすのではなく、ただお前自身の益となるだけである。
Caeterum christianis saeculo digressis nulla restitutio nuptiarum in diem resurrectionis repromittitur, translatis scilicet in angelicam qualitatem et sanctitatem: proinde sollicitudo nulla quae de carnis zelo vel in Domini sententiam illam, quam septem fratribus per successionem nuptiis voluerunt, neminem tot maritorum resurrectionis die offendet, nec quisquam illam confusurus exspectat.
PL 1, 1276Aしかし、この世を去ったキリスト教徒には、復活の日に結婚が回復されるとは決して約束されていない。すなわち彼らは天使のような性質と聖性へと移されるからである。したがって、肉の妬みから生じるいかなる思い煩いもなく、また七人の兄弟に代わる代わる嫁がせようとした者たちが主のかの言葉に対して持ち出したあの問いについても、思い煩う必要はない。復活の日に、それほど多くの夫たちの誰ひとりとして心を乱されることはなく、また誰ひとりとして、その女に恥をかかせようと待ち構えてはいない。
Quaestio Sadducaeorum cessit sententiae Domini. Nec me putes propter carnis tuae integritatem mihi reservandam, de contumeliae dolore suspectum, insinuare jam hinc tibi consilium viduitatis: nihil tunc inter nos dedecoris voluptuosi resumetur.
PL 1, 1276Aサドカイ派の問いは主の言葉に屈した。お前の肉の清らかさが私のために取っておかれるべきだという思いから、また辱めを受ける痛みゆえに、私が今からお前にやもめの身を勧めているのだと、私を疑ってはならない。そのとき、我々の間で好色な恥ずべきことが再び行われることはないのだから。
Nec enim tam frivola, tam spurca Deus suis pollicetur. Sed an tibi vel cuicumque alii foeminae ad Deum pertinenti proficiat, quod suademus, licet retractare.
PL 1, 1276A神はご自身の者たちに、そのように軽薄で汚らわしいことを約束されはしないからである。しかし、我々が勧めることが、お前にとって、あるいは神に属する他のどの女にとってであれ、益となるかどうかは、なお論じ直すことができる。
Liber I, Caput II
第I巻 第II章PL 1, 1277ANon quidem abnuimus conjunctionem viri ac foeminae benedictam a Domino, ut sciremus generi humano et replendo orbi et instruendo saeculo excogitatam, atque exinde permissam; unam tamen. Nam et Adam unus Evae maritus, et Eva una uxor illius, una mulier, una costa.
PL 1, 1277A我々は、男と女の結合が主によって祝福されたものであることを斥けはしない。それが人類のため、世界を満たすため、世を形づくるために工夫され、それゆえに許されたものであると、我々が知るためである。ただし一つの結合に限る。アダムはエバのただ一人の夫であり、エバは彼のただ一人の妻、ただ一人の女、ただ一つの肋骨であった。
Sane apud veteres nostros ipsosque patriarchas non modo nubere, sed etiam plurifariam matrimoniis uti fas fuit, erant et concubinae: sed licet figuratum in synagogam et Ecclesiam cesserit, ut tamen simpliciter interpretemur, necessarium fuit instituere, quae postea aut amputari, aut temperari mererentur.
PL 1, 1277A確かに、我々の祖先たちや父祖たち自身のもとでは、嫁ぐことだけでなく、さまざまな仕方で複数の婚姻を結ぶことも許されており、側女たちもいた。だが、これが比喩としてシナゴグと教会とに移し替えられたとはいえ、単純に解するならば、後になって断ち切られるか、あるいは和らげられるかにふさわしいものを、まず定めておくことが必要だったのである。
Superventura enim lex erat, oportebat legis adimplendae caussas praecucurrisse. Idem mox legi succurrere habebat, Dei sermo circumcisionem inducens spiritalem.
PL 1, 1277Aというのは、律法がやがて到来しようとしていたのであり、律法が満たされるべき事由があらかじめ先行していることが必要だったからである。そしてその同じもの、すなわち霊的な割礼をもたらす神の言葉が、やがて律法を助けにやって来ることになっていた。
Igitur per licentiam tunc passivam, materiae subsequentium emendationum praeministrabantur, quas Dominus Evangelio suo, dehinc Apostolus in extremitatibus saeculi aut excidit redundantes, aut composuit inconditas.
PL 1, 1277Bかくして、そのとき甘受されていた許容によって、後に続く是正のための材料があらかじめ供給されていたのである。それらを、主はご自身の福音によって、続いてかの使徒は世の終わりの時代において、あるいは行き過ぎたものとして切り捨て、あるいは乱れたものとして整えたのである。
Liber I, Caput III
第I巻 第III章PL 1, 1277BSed non ideo praemiserim de libertate vetustatis et posteritatis castigatione, aut praestruam Christum separandis matrimoniis et delendis conjunctionibus advenisse, quasi jam hinc finem nubendi praescribam.
PL 1, 1277Bしかし、私が古き時代の自由と、その後に続くものの是正について先に述べたのは、キリストが婚姻を引き離し結びつきを破棄するために来られたのだと前もって説き立てるためではない。あたかも私がこれによって嫁ぐことの終わりを規定しているかのようにでもない。
Viderint, qui inter caetera perversitatum suarum disjungere docent, carnem de duobus unam, negantes eum, qui foeminam de masculo mutuatus, duo corpora ex ejusdem materiae consortio sumpta, rursus in se matrimonii compactione compegit.
PL 1, 1278A二つのものから一つとされた肉を引き離せと、みずからの数々の倒錯に加えて教える者たちには、任せておこう。彼らは、男から女を借り受けた方、すなわち同じ材料を分かち合うことから取られた二つの肉体を、婚姻の結合によって再び互いに結び合わせた方を否定しているのである。
Denique prohiberi nuptias nusquam omnino legimus, ut bonum scilicet: quid tamen bono isto melius sit, accipimus ab Apostolo, permittente quidem nubere, sed abstinentiam praeferente: illud propter insidias tentationum, hoc propter angustias temporum: qua ratione utriusque pronuntiationis inspecta facile dinoscitur, necessitate nobis concessam esse nubendi potestatem: quod autem necessitas praestat, depretiat ipsa.
PL 1, 1278A実に、我々はどこにおいても結婚が禁じられているとは決して読まない。それがまさしく善いものだからである。しかし、この善よりも何がまさっているかは、使徒から我々は受け取る。使徒は嫁ぐことを許しはするが、節制の方を勧めているのである。前者〔嫁ぐこと〕は誘惑の罠のゆえに〔許され〕、後者〔節制〕は時の窮迫のゆえに〔勧められる〕。この道理により両方の言明を検討すれば、嫁ぐ力が我々に必然性によって許されたものであることは容易に見分けられる。しかし必然性が与えるものは、それ自体がその価値を減じるのである。
Quod denique scriptum est, Melius est nubere quam uri (I Cor., VII, 9), quale hoc bonum est, oro te, quod mali comparatio commendat? Ut ideo melius sit nubere, quia deterius est uri.
PL 1, 1278B実に、こう書かれている、「嫁ぐ方が焼かれるよりもまさる」(一コリント7:9)。私はお前に問いたい、悪いものとの比較によって推奨されるこの善とは、いったいどのようなものか。焼かれることの方が悪いから、嫁ぐことがまさるとされるにすぎないのである。
Atenim quanto melius est neque nubere neque uri! [Sed] etiam in persecutionibus melius est ex permissu fugere de oppido in oppidum, quam comprehensum et distortum negare. Atque ideo beatiores, qui valent beata testimonii confessione excedere.
PL 1, 1278Bしかし、嫁ぎもせず、焼かれもしないことは、どれほどまさっていることか。迫害の中にあってさえ、許されている限り町から町へと逃れる方が、捕らえられて拷問にかけられた末に信仰を否むよりもまさっている。それゆえ、証しの祝された告白によってこの世を去ることができる者たちの方が、より幸いなのである。
Possum dicere: quod permittitur bonum non est. Quid enim? Necesse est mori mihi. Si ploro, bonum est, quod si timeo, quod permittitur, suspectam habet permissionis suae caussam: quod autem melius est, nemo permisit, ut indubitatum et sua sinceritate manifestum.
PL 1, 1278B私はこう言うことができる、「許されているものは善ではない」と。なぜか。私は死なねばならない。もし私がそれを嘆くのであれば、私が恐れているものが善いということがあろうか。許されているものは、その許しの理由自体が疑わしいのである。しかし、よりまさったものについては、誰も許しを与えたことがない。それは疑いようのないものであり、それ自身の純真さによって明らかだからである。
Non propterea appetenda sunt quaedam, quia non vetantur, etsi quodammodo vetantur, cum alia illis praeferuntur: praelatio enim superiorum dissuasio est infirmorum. Non ideo quid bonum est, quia malum non est: nec ideo malum non est, quia non obest.
PL 1, 1279Aあるものが禁じられていないからといって、それゆえに求められるべきだということにはならない。それらは、他のものがそれらより優先される限り、ある意味では禁じられているのでもある。まさっているものを優先することは、劣ったものを思いとどまらせることだからである。あるものが悪くないからといって、それゆえに善いということにはならない。また、害にならないからといって、それゆえに悪くないということにはならない。
Porro plane bonum hoc antecedet, quod non modo non obest, sed insuper prodest. Itaque malle debes, quod prodest, quam quod non obest. Ad primum enim locum certamen omne contendit: secundus solatium habet, victoriam non habet.
PL 1, 1279Aしかも、害を与えないばかりか、その上に益をもたらすものこそが、明らかにこの善に勝るであろう。それゆえ、害にならないものよりも、益をもたらすものを選ぶべきである。あらゆる競技は第一の座を目指して争われるものであり、第二の座には慰めはあっても、勝利はないからである。
Quod si Apostolo auscultamus, obliti posteriorum, extendamur in priora, et meliorum donationum sectatores simus. Si nobis laqueum non imponit, quid utilitatis sit, ostendit, dicens (I Cor., VII, 94): Innupta de dominicis cogitat, uti corpore et spiritu sancta sit.
PL 1, 1279Aそこで、もし我々が使徒に耳を傾けるならば、後ろのものを忘れて、前にあるものへと身を伸ばし、よりまさった賜物を追い求める者であるべきである。使徒は我々に罠を課してはいないが、その益がどこにあるかを示して、こう言う(一コリント7:34)。「嫁がざる女は主のことを思う、肉体においても霊においても聖なる者であるために。」
Nupta vero, sollicita est quomodo conjugi suo placeat. Caeterum nusquam ita nuptias permittit, ut non potius ad suum exemplum nos eniti malit. Felicem illum qui Pauli similis extiterit.
PL 1, 1279B「されど嫁ぎたる女は、いかにして夫に喜ばれるかを思い煩う。」しかし彼は、結婚をどこで許容するにせよ、我々がむしろ自分の模範に倣って励むことをこそ望んでいるのであって、それ以外の仕方で許してはいない。パウロに等しい者となった人は幸いである。
Liber I, Caput IV
第I巻 第IV章PL 1, 1280ASed carnem legimus infirmam, et hinc nobis adulamur impensius: legimus tamen et spiritum firmum. Nam in uno sensu utrumque positum est. Caro, terrena materia est, spiritus vero coelestis.
PL 1, 1280Aしかし、我々は肉が弱いと読み、そこからいっそう自分を甘やかしている。しかし、霊が強いということもまた我々は読んでいる。なぜなら、両方とも一つの言葉のうちに置かれているからである。肉は地上の質料であり、霊は天上のものである。
Cur ergo ad excusationem proniores, quae in nobis infirma sunt, opponimus: quae vero fortiora, non tuemur? Cur coelestibus terrena non cedant? s i spiritus carne fortior, quia et generosior, nostra culpa infirmiorem sectamur.
PL 1, 1280Aそれゆえ、なぜ我々は言い訳をする方に傾きやすく、我々のうちにある弱いものを持ち出しながら、より強いものは守ろうとしないのか。なぜ地上のものは天上のものに道を譲らないのか。もし霊が肉よりも強いのであれば――それはまた霊がより高貴でもあるからだが――我々は自分の落ち度によって、より弱い方に従っているのである。
Nam disjunctis matrimonio duae species humanae imbecillitatis necessarias nuptias faciunt. Prima quidem potentissima, quae venit de concupiscentia carnis: sequens de concupiscentia saeculi.
PL 1, 1280Aというのも、婚姻から離れた者たちにとって、人間の弱さの二つの種類が、結婚を必要なものとするからである。第一のもの、すなわち最も強力なものは肉の欲望から来るものであり、次のものは世の欲望から来るものである。
Sed utraque repudianda est a servis Dei, qui et luxuriae et ambitioni renuntiamus. Carnis concupiscentia aetatis officia defendit, decoris messem requirit, gaudet de contumelia sua: dicit virum necessarium sexui, ut auctoritatis et solatii causa, vel ut a malis rumoribus tuta sit.
PL 1, 1280Aしかし、そのいずれも神の僕たる者たちによって斥けられるべきである。我々は放埓にも野心にも訣別しているのだから。肉の欲望は、年齢にふさわしい務めを言い立てて弁護し、美しさの実りを求め、自分の恥辱を喜ぶ。それは、女という性には男が必要だと言う、権威と慰めのため、あるいは悪い評判から身を守るためだ、と。
Et tu adversus consilia haec ejus, adhibe sororum nostrarum exempla, quarum nomina penes Dominum, quae nullam formae vel aetatis occasionem praemissis maritis sanctitati anteponunt: malunt enim Deo nubere, Deo speciosae, Deo sunt puellae: cum illo vivunt, cum illo sermocinantur: illum diebus et noctibus tractant: orationes suas velut dotes Domino assignant: ab eodem dignationem velut munera maritalia, quotiescumque desiderant, consequuntur.
PL 1, 1280Bそしてお前は、肉の欲望のこうした企てに対して、我々の姉妹たちの実例を用いよ。彼女たちの名は主のもとにある。彼女たちは、夫に先立たれた後も、容姿や年齢のいかなる好機をも聖性より上に置くことはない。彼女たちはむしろ神に嫁ぐことを望み、神のために美しく、神のための乙女なのである。この方と共に生き、この方と語らい、昼も夜もこの方のことを心にかけている。自分の祈りを、いわば持参金として主に捧げる。その同じ方から、望むときにはいつでも、いわば婚礼の贈り物として、みこころに適う引き立てを受け取るのである。
Sic aeternum sibi bonum Domini occupaverunt, ac jam in terris non nubendo, de familia angelica deputantur.
PL 1, 1281Aこのようにして彼女たちは、主の永遠の善を自分のものとしてつかみ取り、地上にありながらすでに嫁がぬことによって、天使の一族に数え入れられている。
Talium exemplis foeminarum ad aemulationem te continentiae exercens, spiritali affectione carnalem illam concupiscentiam humabis; temporalia et volatica desideria formae vel aetatis inimicantium bonorum compensatione delendo.
PL 1, 1281Aそのような女たちの実例によって、節制への張り合いへと自らを鍛えつつ、お前は霊的な情愛によって、あの肉の欲望を葬り去るであろう。容姿や年齢についての一時の移ろいやすい欲望を、それに敵対する善きものによる埋め合わせによって消し去りながら。
Caeterum haec saecularis concupiscentia caussas habet gloriam, cupiditatem, ambitionem, insufficientiam, per quas necessitatem nubendi subornat, videlicet coelestia repromittens, dominari in aliena familia, in alienis opibus incumbere, cultum de alieno extorquere sumptu, quem non sentias cedere in te.
PL 1, 1281Aしかし、この世俗的な欲望は、見栄、貪欲、野心、不如意を原因として持っており、それらを通じて嫁ぐことの必要性をこしらえ上げる。すなわち、天上のものを約束するというわけである——他人の家で采配を振るうこと、他人の財産に寄りかかること、お前自身にのしかかるとは感じずにすむ他人の出費から装いを絞り取ることを。
Haec procul a fidelibus, quibus nulla cura tolerandae vitae, nisi si diffidimus de promissis Dei, et cura et providentia: qui lilia agrestia vestit, qui volatilia coeli nullo ipsorum labore pascit, qui prohibet de crastino victuque vestituque curari; spondens, scire se, quid cuique servorum suorum opus sit: non quidem monilium pondera, non vestium taedia, non gallicos multos, nec germanicos bajulos, quae nuptiarum gloriam accendunt; sed sufficientiam, quae modestiae et pudicitiae apta est.
PL 1, 1281Bこれらのことは信徒たちからは遠く離れている。彼らには生活を支えることへの思い煩いは何もない――我々が神の約束と、その配慮と摂理とを疑うのでない限り。神は野の百合を装わせ、空の鳥を彼ら自身の労苦なしに養い、明日のこと、食べ物や着る物について思い煩うことを禁じ、ご自分の僕おのおのに何が必要であるかをご自身が知っておられると約束しておられる。それは、首飾りの重さでも、衣装の煩わしさでも、ガリアの騾馬でも、ゲルマン人の担ぎ手たちでもない――それらは婚礼の栄華をかき立てるものである――そうではなく、慎ましさと貞潔とにふさわしい十分さなのである。
Praesume, oro te, nihil tibi opus est, si Domino appareas; imo omnia habere, si habeas Dominum: cujus omnia coelestia recogita, et terrena despicies. Nihil viduitati apud Deum subsignatae necessarium est, quam perseverare.
PL 1, 1281Bどうか確信せよ、お前が主のもとに現れるならば、お前には何も必要ではないということを。それどころか、お前が主を持っているならば、すべてを持っていることになる。この方のものはすべて天上のものであると思い返せ、そうすればお前は地上のものを軽んじるようになるであろう。神のもとに誓約したやもめの身にとって、耐え忍ぶこと以外に必要なものは何もない。
Liber I, Caput V
第I巻 第V章PL 1, 1282AAdjiciunt quidem sibi homines caussas nuptiarum de sollicitudine posteritatis, et liberorum amarissima voluptate. Sed id quoque penes nos odiosum est.
PL 1, 1282A人々は子孫への気遣いや、子をもつことの最も苦い快楽を、結婚の理由に付け加える。だが、それもまた我々にあっては忌まわしいことである。
Nam quid gestiamus liberos gerere, quos cum habemus, praemittere optamus, respectu scilicet imminentium angustiarum, cupidi et ipsi iniquissimo isto saeculo eximi et recipi ad Dominum, quod etiam Apostolo votum fuit. Nimirum necessaria soboles servo Dei.
PL 1, 1282A実に、我々はなぜ子をもうけることを切望しようか。差し迫る艱難を顧みればこそ、子を得てもすぐに先立たせたいと願うのであって、我々自身もこの上なく不正なこの世から取り去られ、主のもとに迎え入れられることを望んでいるからである。それは使徒にとってさえ願いであった。なるほど、神の僕に子孫は必要だというわけだ。
Satis enim de salute nostra securi sumus ut liberis vacemus: quaerenda nobis onera sunt, quae etiam a gentilium profanis vitantur, quae legibus coluntur, quae parricidiis expugnantur. Nobis quidem plurimum importuna, quantum fidei periculosa.
PL 1, 1282A我々は自分の救いについてそれほど安心しきっていて、子どもに時間を割いていられるというのか。我々は重荷をわざわざ探し求めねばならぬというわけだ。それは異教の涜聖の者たちでさえ避けるものであり、法によって奨励されながらも、近親殺しによって排除されるものである。我々にとってはこの上なく厄介であり、信仰にとってもこの上なく危険なものである。
Cur enim Dominus vae praegnantibus et nutricantibus (Matth., XXIV, 19; Luc, XXI, 23) cecinit, nisi quia filiorum impedimenta testatur, in illa die expeditionis incommodum futura? utique nuptiis imputaturus.
PL 1, 1282B実に、主はなぜ「身重の女と乳飲み子を持つ女とに災いあれ」(マタイ24:19、ルカ21:23)と告げたのか。子らという妨げが、かの逃走の日には不都合となるであろうことを証ししているのでなければ。当然、その責めを結婚に帰そうとしてのことである。
Istud autem ad viduas non pertinebit: ad primam angeli tubam expeditae prosilient. Quamcumque pressuram persecutionemque, libere perferent, nulla in utero, nulla in uberibus aestuante sarcina nuptiarum.
PL 1, 1282Bしかしこのことはやもめには関わりない。天使の最初のラッパの音に、身軽なまま飛び出すであろう。どのような圧迫や迫害であれ、自由に耐え忍ぶであろう。胎内にも乳房にも、結婚の重荷がうずくことはないからである。
Igitur sive carnis, sive saeculi, sive posteritatis gratia nubetur, nihil ex istis necessitatibus Dei servis: ut non satis habeam semel alicui earum succubuisse, et uno matrimonio omnem concupiscentiam hujusmodi expiasse.
PL 1, 1282Bかくして、肉のゆえであれ、世のゆえであれ、子孫のゆえであれ嫁ぐのだとしても、これらの必要はいずれも神の僕たちには当てはまらない。それなら、そのうちのどれか一つに一度屈し、一度の婚姻でこの種の欲望のすべてを贖ったというだけでは、私には足りないというわけか。
Nubamus quotidie, et nubentes a die illo deprehendamur, ut Sodoma et Gomorrha. Nam illic non utique nuptias et mercimonia solummodo agebant: sed cum dicit, nubebant et emebant , insigniora ipsa carnis et saeculi vitia denotat, quae a divinis disciplinis plurimum avocent: alterum per lasciviendi voluptatem; alterum per acquirendi voluntatem.
PL 1, 1283A我々は毎日嫁ごう。そして、嫁ぎつつあるところをかの日に捕えられよう、ソドムとゴモラのように。実に、あそこで人々は結婚と商いだけを行っていたわけではない。「嫁ぎ、買っていた」と言うとき、まさしく肉と世のより著しい悪徳を指し示しているのであって、それらは神の規律から何よりも人を引き離すものである。一方は淫蕩の快楽によって、他方は獲得への意欲によって。
Etenim illa tunc caecitas longe a finibus saeculi habebatur. Quid ergo fiet, si quae olim detestabilia sunt penes Dominum, ab his nos nunc arcent? Tempus, inquit, in collecto est; superest, ut qui matrimonia habent, tanquam non habentes agant.
PL 1, 1283A実に、あの盲目は当時、世の終わりから遠く隔たったところにあった。ならば、もしかつて主のもとで忌むべきとされたことが、今やこれらのことから我々を遠ざけているとすれば、どうなるであろうか。使徒は言う、「時は縮められている。残っているのは、婚姻を持つ者どもが、持たぬ者であるかのごとくに振る舞うことである」と。
Liber I, Caput VI
第I巻 第VI章PL 1, 1283BQuod si habent, oblitterare debent quod habent: quanto magis non habentes, prohibentur repetere, quod non habent; ut cujus maritus de rebus abiit, exinde quietem sexui suo nubendi abstinentia injungat: quam pleraeque gentilium foeminarum memoriae carissimorum maritorum parentant.
PL 1, 1283Bもし持っているのであれば、持っているものを忘れ去らねばならない。まして持たない者たちが、持たないものを再び求めることを禁じられているのは、なおさらのことである。夫がこの世を去った女は、そのときから、嫁ぐことを控えることによって自らの性に安らぎを課すべきである。これを異教徒の女たちの多くは、最愛の夫を追悼して行っているのである。
Cum quid difficile videtur, difficiliora alios obeuntes recenseamus. Quot enim sunt qui statim a lavacro carnem suam obsignant! Quot item, qui consensu pari inter se matrimonii debitum tollunt, voluntarii spadones pro cupiditate regni coelestis.
PL 1, 1283B何かが困難に見えるときには、より困難なことを成し遂げている他の人々を思い起こそう。実に、洗礼を受けるとすぐに自らの肉に封印を施す者が何と多いことか。同様に、互いの合意によって婚姻の務めを取り除き、天の国を望んで自ら進んで宦官となる者たちも何と多いことか。
Quod si salvo matrimonio abstinentia toleratur, quanto magis adempto! Credo enim difficilius salvum derelinqui, quam amissum non desiderari.
PL 1, 1284Aもし婚姻が保たれたままでも節制が耐え忍ばれるのであれば、それが奪われた場合には、なおさらのことである。思うに、無事なものを手放すことのほうが、失われたものを恋しがらないことよりも難しいからである。
Durum plane et arduum satis continentia sanctae foeminae post viri excessum Dei caussa, cum gentiles Satanae suo et virginitatis et viduitatis sacerdotio perferant?
PL 1, 1284A夫が世を去った後、神のゆえに聖なる女が節制を守ることは、確かに厳しく、十分に困難なことであろうか。異教徒たちは、自分たちのサタンのために、処女性の祭司職もやもめの身の祭司職も全うしているというのに。
Romae quidem, quae ignis illius inextinguibilis imaginem tractant, auspicia poenae suae cum ipso dracone curantes, de virginitate censentur. Achaeae Junoni apud Aegium oppidum virgo sortitur: et quae Delphis insaniunt, nubere nesciunt.
PL 1, 1284Aローマでは、あの消えることのない火の似姿を扱う女たちが、竜そのものとともに己の刑罰の前兆に気を配りながら、処女性について査定される。アカイアのユノーに仕えるべく、アイギオンの町では処女がくじによって選ばれる。そしてデルフォイで狂乱する女たちは、嫁ぐことを知らない。
Caeterum viduas Africanae Cereri adsistere scimus, durissima quidem oblivione a matrimonio allectas.
PL 1, 1284Aさらに、我々はやもめたちがアフリカのケレスに仕えていることを知っている。彼女たちは、この上なく厳しい忘却によって婚姻から誘い出された者たちである。
Nam manentibus in aeternum viris non modo thoro decedunt, sed et alias eis utique ridentibus loco suo insinuant, adempto omni contactu usque ad osculum filiorum, et tamen durante usu perseverant in tali viduitatis disciplina, quae pietatis etiam sanctae solatia excludit.
PL 1, 1284A実に、夫が存命でありながら、彼女たちは閨から退くだけでなく、夫が当然それを笑っているというのに、他の女を自分の場所に差し向ける。あらゆる接触を、子への口づけに至るまで奪われながらも、なお慣わしの続く限り、そのようなやもめの身の規律にとどまり続ける。それは聖なる肉親の情の慰めさえも締め出すものである。
Haec diabolus praecipit, et auditur: provocat nimirum Dei servos continentia suorum, quasi ex aequo contineant etiam gehennae sacerdotes.
PL 1, 1284Bこれらのことを悪魔が命じており、それが聞き入れられている。いかにも、自分に属する者たちの節制によって神の僕たちを挑発しているのだ。ゲヘナの祭司たちさえも同等に節制を守っているのだ、と言わんばかりに。
Nam invenit, quomodo homines etiam bonis sectationibus perderet; et nihil apud eum refert, alios luxuria, alios continentia occidere.
PL 1, 1284B実に、彼は善い実践によってさえ人を滅ぼす方法を見出した。ある者たちを放縦によって、また別の者たちを節制によって殺すことに、彼にとっては何の違いもないのである。
Liber I, Caput VII
第I巻 第VII章PL 1, 1285ANobis continentia ad instrumentum aeternitatis demonstrata est a Domino salutis, ad testimonium fidei, ad commendationem carnis istius exhibendae superventuro indumento incorruptibilitatis ad sustinendam novissime voluntatem Dei.
PL 1, 1285A我々には、救いの主によって節制が示された。それは永遠のための道具として、信仰の証しとして、やがて臨む不朽性の衣を着せられて差し出されるべきこの肉を推奨するため、そして最終的に神の御旨を支え抜くためである。
Super haec enim recogites moneo, neminem non ex Dei voluntate de saeculo duci, si ne folium quidem ex arbore sine Dei voluntate dilabitur. Idem qui nos mundo infert, idem et educat necesse est.
PL 1, 1285Aこれに加えて、私はお前に思い起こすよう勧める。誰も神の御旨によらずしてこの世から連れ去られる者はいない、木の葉一枚でさえ神の御旨なしには落ちないのだから。我々を世界にもたらした方が、必ず我々を連れ出す方でもある。
Igitur defuncto per Dei voluntatem viro, etiam matrimonium Dei voluntate defungitur; quid tu restaures, cui finem Deus posuit? quid libertatem oblatam tibi iterata matrimonii servitute fastidis? Obligatus es, inquit (I Cor.
PL 1, 1285Aかくして、夫が神の御旨によって世を去ったのであれば、婚姻もまた神の御旨によって終わる。神が終わりを定められたものを、お前はなぜ立て直そうとするのか。お前に差し出された自由を、なぜ婚姻の隷属を繰り返すことで嫌って退けるのか。使徒は言う、「縛られている」(一コリント7:27)と。
VII, 27), matrimonio, ne quaesieris solutionem: solutus es matrimonio, ne quaesieris obligationem . Nam etsi non delinquas renubendo, carnis tamen pressuram subsequi dicit (Ib., 10, 28).
PL 1, 1285B「婚姻に縛られているのなら、解消を求めるな。婚姻から解かれているのなら、縛られることを求めるな」と。実に、たとえ再婚しても罪を犯すわけではないとしても、なお肉の圧迫が伴うと彼は言う(同7:28)。
Quare facultatem continentiae, quantum possumus, non diligamus? quam primum obvenerit, imbibamus: ut quod in matrimonio non valuimus, in viduitate sectemur. Amplectenda occasio est, quae adimit quod necessitas imperabat.
PL 1, 1286Aならば、我々はできる限り、節制の能力を愛すべきではないか。それが得られるや否や、身に染み込ませよう。婚姻においてなし得なかったことを、やもめの身において追い求めよう。必然が命じていたことを取り除いてくれるこの機会は、抱きしめられるべきである。
Quantum fidei detrahant, quantum obstrepant sanctitati nuptiae secundae, disciplinae Ecclesiae, praescriptio Apostoli declarat, cum digamos non sinit praesidere, cum viduam allegi in ordinem nisi univiram non concedit: aram enim Dei mundam proponi oportet.
PL 1, 1286A再婚がどれほど信仰を損ない、聖性と教会の規律とをどれほど妨げるかを、使徒の明確な規定が明らかにしている。再婚者が指導する地位に就くことを許さず、一度だけ嫁いだ女でなければやもめが位階に選ばれることを認めないことによってである。実に、神の祭壇は清浄なものとして差し出されねばならないのだから。
Tota illa Ecclesia candida de sanctitate describitur. Sacerdotium viduitatis, et celebratum est apud nationes, pro diaboli scilicet aemulatione.
PL 1, 1286Aかの教会全体は、聖性のゆえに純白なるものとして描かれる。やもめの身の祭司職は、異教の民の間でも行われている。すなわち、悪魔の張り合いによるものである。
Regem saeculi, pontificem maximum, rursus nubere nefas est: quantum Deo sanctitas placet, cum illam etiam inimicus affectat, non utique ut alicujus boni affinis, sed ut Dei Domini placita cum contumelia affectans!
PL 1, 1287A世の王たる大神官長が再び妻を娶ることは禁忌である。聖性が神にとってどれほど喜ばれるものであるか、敵でさえそれを追い求めていることからも分かる。ただし、何か善きものに親しい者としてではなく、主なる神の御心にかなうことを侮辱でもって求める者としてである。
Liber I, Caput VIII
第I巻 第VIII章PL 1, 1287ANam de viduitatis honoribus apud Dominum uno dicto ejus per Prophetam expeditum est: Juste facite viduae et pupillo, et venite disputemus, dicit Dominus.
PL 1, 1287A実に、主のもとでのやもめの身の誉れについては、預言者を通した主のただ一言によって言い尽くされている。「やもめと孤児に正しく行え、そして来て共に論じよう」と主は言われる。
Duo ista nomina in quantum despectui humano, in tantum divinae misericordiae exposita, suscepit tueri Pater omnium. Vide quam ex aequo habetur qui viduae benefecerit, quanti est vidua ipsa, cujus assertor cum Domino disputavit!
PL 1, 1287Aこの二つの名は、人間の蔑みにさらされている分だけ、神の慈しみにもさらされている。万物の父は、これを守ることをご自身で引き受けられた。見よ、やもめに善を行った者がどれほど公正に扱われるか、やもめ自身がどれほどの値打ちを持つか、その擁護者が主とともに論じ合ったほどなのだ。
Non tantum virginibus datum opinor, licet in illis integritas solida et tota sanctitas de proximo visura sit faciem Dei. Tamen vidua habet aliquid operosius: quia facile est non appetere quod nescias, et aversari quod desideraveris nunquam.
PL 1, 1287A思うに、これほどのことは、処女たちにさえ与えられてはいない。彼女たちにおいては、揺るぎない清らかさと全き聖性とが、間近に神の御顔を見ることになるであろうとはいえ。それでもやもめは、より労苦を要する何かを持っている。知らないものを求めないこと、一度も望んだことのないものから顔を背けることは、容易いことだからである。
Gloriosior continentia, quae jus suum sentit; quae quid viderit, novit. Poterit virgo felicior haberi, at vidua laboriosior: illa, quod bonum semper habuit; ista, quod bonum sibi invenit. In illa gratia, in ista virtus coronatur.
PL 1, 1287B節制は、自らの権利を実感し、自らが何を見たかを知っている場合のほうが、より誉れ高い。処女はより幸いな者と見なされうるが、やもめはより労苦深い者と見なされうる。前者は常に善きものを持っていたからであり、後者はその善きものを自ら見出したからである。前者においては恩寵が、後者においては力が冠せられる。
Quaedam enim sunt divinae liberalitatis, quaedam nostrae operationis. Quae a Domino indulgentur, sua gratia gubernantur; quae ab homine captantur, studio perpetrantur.
PL 1, 1288A実に、あるものは神の寛容さに属し、あるものは我々の働きに属する。主によって恵み与えられるものは、その恩寵によって治められ、人によって捉えられるものは、努力によって成し遂げられる。
Stude igitur ad virtutem continentiae [modestiae ] , quae pudori procurat; sedulitati, quae nugas non facit; frugalitati, quae saeculum spernit.
PL 1, 1288Aならば、恥じらいに資する節制(異本には慎ましさ)の力に励め。無駄事をしないたゆまぬ勤勉に励め。世を軽んじる質素さに励め。
Convictum atque commercia Deo digna sectare, memor illius versiculi, sanctificati per Apostolum: Bonos corrumpunt mores congressus mali.
PL 1, 1288A神にふさわしい交わりと交際を追い求めよ。使徒によって聖化されたかの詩句、「悪しき交わりは良き習わしを損なう」を心に留めながら。
Liber I, Caput IX
第I巻 第IX章PL 1, 1288ALoquaces, otiosae, vinosae, curiosae contubernales, vel maxime proposito viduitatis officiunt.
PL 1, 1288Aおしゃべりで、怠惰で、酒好きで、詮索好きな同居の女たちは、やもめの身の決意にとりわけ障害となる。
Per loquacitatem irrepunt verba pudoris inimica; per otium a severitate deducunt; per vinolentiam quidvis mali insinuant; per curiositatem aemulationem libidinis convehunt.
PL 1, 1288Aおしゃべりを通して、恥じらいに敵対する言葉が忍び込む。怠惰を通して、厳格さから引き離す。酒好きを通して、あらゆる悪をそっと吹き込む。詮索好きを通して、情欲の張り合いを運び込む。
Nulla hujusmodi foeminarum de bono univiratus loqui novit: Deus enim illis (ut ait Apostolus) venter est (Phil., III, 19), ita et quae ventri propinqua.
PL 1, 1288Aこのような女たちのうち、一度だけ嫁いだ身の善さについて語ることを知る者は一人もいない。実に、使徒が言うように「彼女たちの神は腹である」(フィリピ3:19)、腹に近しいものについても同様である。
Haec tibi jam hinc commendo, conserva carissima, post Apostolum quidem ex abundanti retractata, sed tibi etiam solatio futura, quod meam memoriam, si ita evenerit, in illis frequentabis.
PL 1, 1288B私は今ここから、これらのことをお前に託す、最愛の同僚奴隷よ。使徒の後で、余分に述べたまでのことではあるが、お前にとっても慰めとなるであろう。もしそうなれば、これらの実践の中で、お前は私の記憶を繰り返し呼び起こすことになるからである。
Liber II, Caput I
第II巻 第I章PL 1, 1288B1. Proxime tibi, dilectissima in domino conserva, quid foeminae sanctae, matrimonio quacunque sorte adempto, sectandum sit, ut potui prosecutus sum.
PL 1, 1288B先ごろ、主にあって私の最愛の同僚奴隷よ、婚姻をいかなる巡り合わせによってであれ奪われた聖なる女が何をなすべきかについて、私にできる限り論じ尽くした。
Nunc ad secunda consilia convertamur, respectu humanae infirmitatis, quarumdam exemplis admonentibus, quae divortio vel mariti excessu, oblata continentiae occasione, non modo abjecerunt opportunitatem tanti boni, sed ne in nubendo quidem rursum disciplinae meminisse voluerunt, ut in Domino potissimum nuberent (1 Cor., VII, 39).
PL 1, 1289A今、人間の弱さを顧み、次善の勧めに向き直ろう。ある女たちの実例がそれを促している。彼女らは離縁によって、あるいは夫の死によって、節制の機会を与えられながら、これほど大きな善の好機を捨て去ったばかりではなく、再び嫁ぐにあたっても、何よりもまず「主にあって」(一コリント7:39)嫁ぐべしという規律を思い起こそうとさえしなかった。
Itaque mihi confusus est animus, ne qui nuper te ad univiratus et viduitatis perseverantiam hortatus sum, nunc mentione nuptiarum, proclivium tibi labendi ab altioribus faciam. Quod si integre sapis, certe scis id servandum tibi esse, quod sit utilius.
PL 1, 1289Aそれゆえ、私の心は乱れている。先ごろお前を一夫の妻たることとやもめの身の持続とへ勧めた私が、今や結婚に言及することで、お前がより高い境地から滑り落ちる誘因を作りはしないかと恐れるからである。もしお前が健全な分別を持つならば、より益となるほうをこそ守るべきことを、お前は確かに知っているはずである。
Quod vero difficile est, et non sine necessitatibus et hoc maximum propositum vitae supremi praesidii. Nec mihi de isto quoque referendi ad te caussae fuissent, nisi graviorem meam sollicitudinem comprehendissem.
PL 1, 1289Aしかし、それ〔より益となる道〕は困難であり、労苦なしには行い得ない。そしてこの生涯における最も大いなる決意は、至高の加護を要するものである。私にはこの点についてもお前に語るべき理由はなかったであろう、もしより重い気遣いを私が抱かなかったならば。
Nam quanto grandis est continentia carnis, quae viduitatem ministrat, tanto, si non sustineatur, ignoscibilis videri potest; difficilium enim facilis est venia.
PL 1, 1289B肉の節制、すなわちやもめの身を支えるものは、それが大いなるものであるだけに、もし耐え抜かれなかったとしても、それだけ赦されうるものと見えうる。困難なことがらには、赦しも得やすいからである。
Quanto autem nubere in Domino perpetrabile est, uti nostrae potestatis, tanto culpabilius est non observare quod possis.
PL 1, 1289Bしかし「主にあって」嫁ぐことは、我々の力の及ぶ範囲で行い得ることであるだけに、それだけ、できることを守らずにいるのは責めを負うべきことである。
Eo accedit quod Apostolus de viduis quidem et innuptis, ut ita permaneant, suadet, cum dicit: Cupio autem omnes meo exemplo perseverare (I Cor., VII, 7). De nubendo vero in Domino, cum dicit: tantum in Domino, jam non suadet, sed exserte jubet.
PL 1, 1289Bそのうえ、使徒はやもめと未婚の女たちについて、そのままとどまるようにとただ勧めるにすぎない。彼が「私はすべての人が私に倣ってとどまることを望む」(一コリント7:7)と言うときである。しかし「主にあって」嫁ぐことについては、「ただ主にあってのみ」と言うとき、彼はもはや勧めるのではなく、明確に命じている。
Igitur in ista maxime specie, nisi obsequimur, periclitamur, quia suasum impune quid negligas, quam jussum, quod illud de consilio veniat et voluntati proponatur, hoc autem de potestate descendat et necessitati obligetur, illic libertas, hic contumacia delinquere videatur.
PL 1, 1290Aそれゆえ、まさにこの点においてこそ、従わなければ危険に陥る。勧められたことを軽んじるのは、命じられたことを軽んじるのに比べれば咎めを免れうるからである。前者は助言に由来し意志に委ねられるのに対し、後者は権力から下り必然性に縛られる。それゆえ前者において怠るのは自由と見え、後者において怠るのは反抗と見えるのである。
Liber II, Caput II
第II巻 第II章PL 1, 1290AIgitur cum quaedam istis diebus nuptias suas de Ecclesia tolleret, id est, gentili conjungeretur, idque ab aliis retro factum recordarer, miratus aut ipsarum petulantiam aut consiliariorum praevaricationem, quod nulla scriptura ejus facti licentiam profert.
PL 1, 1290Aそれゆえ、近頃ある女が自分の結婚を教会の外に持ち出した、すなわち異教徒に結ばれたのを、しかもこれが以前にも他の女たちによって行われたことがあったのを私は思い起こし、彼女たち自身の厚かましさによるものか、それとも助言者たちが法に背いたことによるものかと訝しんだ。いかなる聖典も、この行いを許す文言を差し出してはいないからである。
Numquid, inquam, de illo capitulo sibi blandiuntur primae ad Corinthios (1 Cor., VII, 12-14), ubi scriptum est: Si quis frater infidelem habet uxorem, et illa matrimonio consentit, ne dimittat eam; similiter mulier fidelis, infideli nupta, si consentaneum maritum experitur, ne dimiserit eum; sanctificatur enim infidelis vir a fideli uxore et infidelis uxor a fideli marito; caeterum immundi essent filii vestri.
PL 1, 1290A私は問う——彼女たちは、コリント人への第一の手紙のあの章句(一コリント7:12-14)に、あたかもそれが自分たちに都合よいものであるかのように寄りかかっているのではないか。そこにはこう書かれている。「もしある兄弟が不信仰の妻を持っており、彼女が婚姻にとどまることに同意するならば、彼はこれを離縁してはならない。同様に、信徒である女が不信仰の男に嫁いでいて、もし彼女がその夫と折り合って暮らしているならば、彼女は彼を離縁してはならない。不信仰の夫は信徒の妻によって、不信仰の妻は信徒の夫によって、聖なるものとされるからである。さもなければ、汝らの子らは汚れた者となるであろう。」
Hanc monitionem fors de fidelibus junctis simpliciter intelligendo putent etiam infidelibus nubere licere . Qui ita interpretatur, absit ut sciens se circumscribat.
PL 1, 1290Bこの訓戒を、婚姻に結ばれている信徒一般についてのことと無造作に解して、彼女たちは不信者に嫁ぐこともまた許されると思っているのかもしれない。このように解釈する者が、知っていながら自らを欺くようなことは断じてあってはならない。
Caeterum manifestum est scripturam istam eos fideles designare, qui in matrimonio gentili inventi a Dei gratia fuerint, secundum verba ipsa: Si quis, inquit, fidelis uxorem habet infidelem.
PL 1, 1291Aしかし、この聖典の言葉が指しているのは、異教徒との婚姻のただ中にありながら神の恩寵によって見出された信徒たちであることは明らかである。まさにその言葉自体がそうである。「もし信徒が」と彼は言う、「不信仰の妻を持っているならば」と。
Non dicit: «uxorem ducit infidelem.» Ostendit jam in matrimonio agentem mulieris infidelis, mox gratia Dei conversum, perseverare cum uxore debere, scilicet propterea, ne quis fidem consecutus putaret sibi devertendum esse ab aliena jam et extranea quodammodo foemina.
PL 1, 1291A彼は「不信仰の妻を娶る」とは言っていない。彼が示しているのは、すでに不信仰の女との婚姻のただ中にある男が、やがて神の恩寵によって回心したのちも、その妻とともにとどまるべきだということである。すなわち、信仰を得た者が、もはや自分にとって他人となり、いわば無縁の女となった相手から離れるべきだと思い込まないようにするためである。
Adeo et rationem subjicit, in pace nos vocari a Domino, et posse infidelem a fideli per usum matrimonii lucrifieri. Ipsa etiam clausula hoc ita intelligendum esse confirmat, ut quisque, ait, vocatur a Domino ita perseveret (I Cor. VII, 15-17).
PL 1, 1291Aかくして彼は理由をも付け加える。我々は主によって平和のうちに召されているのであり、不信仰の者は婚姻の営みを通して信徒によって得られうるのだ、と。この結びの句そのものも、こう解すべきことを裏づけている。「おのおの、主によって召されたそのままにとどまれ」(一コリント7:15-17)。
Vocantur autem gentiles, opinor, non fideles. Quod si de fideli ante matrimonium pronuntiasset absolute, permiserat sanctis vulgo nubere; si vero permiserat, nunquam tam diversam atque contrariam permissui suo pronuntiationem subdidisset, dicens: Mulier defuncto viro libera est: cui vult nubat, tantum in Domino.
PL 1, 1291A召される者とは、思うに、異教徒であって信徒ではない。もし彼が、婚姻の前の信徒について無条件に宣したのであれば、聖徒たちが誰彼かまわず嫁ぐことを許したことになろう。しかし、もし彼が許していたのなら、自らの許しとこれほど異なり相反する宣言を、決して付け加えはしなかったであろう。すなわちこう言うことによって。「夫を失った女は自由である。望む者に嫁ぐがよい、ただし主にあってのみ。」
Hic certe nihil retractandum est; nam de quo retractari potuisset, Apostolus cecinit: ne quod ait, cui velit nubat, male uteremur, adjecit, tantum in Domino, id est in nomine Domini, quod est indubitate, christiano.
PL 1, 1291Bここには確かに何も撤回すべきものはない。撤回されねばならぬ余地がありえたからこそ、使徒はこう告げたのである。すなわち、「望む者に嫁ぐがよい」という彼の言葉を我々が誤って用いることのないように、彼は「ただし主にあってのみ」と付け加えた。それは主の名において、すなわち疑いなくキリスト教徒に嫁ぐということである。
Ille igitur apostolus sanctus, qui viduas et innuptas integritati perseverare mavult, qui nos ad exemplum sui hortatur, nullam aliam formam repetundarum nuptiarum nisi in Domino praescribit, huic soli conditioni continentiae detrimenta concedit: Tantum, inquit, in Domino.
PL 1, 1291Bそれゆえ、かの聖なる使徒は——やもめや未婚の女たちが清さのうちにとどまることを望み、我々を自らの模範へと勧める彼は——嫁ぎ直す形として「主にあって」以外のいかなる形をも明確に規定してはおらず、ただこの一つの条件にのみ、節制を欠くことを許すのである。「ただし主にあってのみ」と彼は言う。
Adjecit pondus legi suae tantum. Quo sono et modo enuntiaveris dictum istud, onerosum est; et jubet et suadet, et praecipit, et hortatur, et rogat et comminatur; districta, expedita sententia est et ipsa sui brevitate facunda.
PL 1, 1291C彼は「ただし」という語を自らの法に重みとして付け加えた。この言葉をどのような響き、どのような調子で発しようとも、それは重みを帯びている。それは命じ、また勧め、指図し、勧告し、求め、そして脅す。厳しく、簡潔な一句であり、その短さそのものによって雄弁である。
Sic solet divina vox, ut statim intelligas, statim observes. Quis enim non intelligere possit pericula multa et vulnera fidei in hujusmodi nuptiis, quas prohibet, Apostolum providisse, et primo quidem carnis sanctae in carne gentili inquinamentum praecavisse?
PL 1, 1292A神の声とは常にこのようなものであり、聞くや直ちに理解し、直ちに守るべきものである。実に、使徒がこの種の結婚——彼が禁じるもの——のうちに信仰の多くの危険と傷とを見越し、まず何よりも、異教徒の肉のうちに聖なる肉が汚されることを警戒したのだということを、理解しえない者があろうか。
Hoc loco dicet aliquis: Quid ergo refert inter eum qui in matrimonio gentilis a Domino allegitur, et olim, id est ante nuptias fidelem, ut non proinde carni suae caveant, cum alter a nuptiis infidelis arceatur, alter in iis perseverare jubeatur?
PL 1, 1292Aこの箇所で誰かはこう言うだろう——異教徒との婚姻のさなかに主によって選び取られた者と、かねてから、すなわち結婚以前から信徒であった者との間に、いったい何の違いがあるのか、そのために両者が同じように自らの肉を用心しないでよいのか、一方は不信者との結婚から遠ざけられ、他方はそのうちにとどまるよう命じられるのは何ゆえか、と。
Cur si a gentili inquinamur, non ille disjungitur, quemadmodum iste non obligatur? Respondebo: Si spiritus dederit, ante omnia allegans Dominum magis ratum habere matrimonium non contrahi, quam omnino disjungi: denique divortium prohibet, nisi stupri caussa, continentiam vero commendat.
PL 1, 1292Aなぜ、もし異教徒によって我々が汚されるのだとすれば、後者が縛られずにいるのと同じように、前者は引き離されないのか。私は答えよう。霊が許すならば——まず何よりも、主は婚姻を結ばぬことのほうを、すでに結ばれたものを全く解消することよりもよしとされる、ということを挙げて。実に、彼は姦淫にあたる交わりのゆえである場合を除いて離縁を禁じ、他方で節制を勧めておられるのである。
Habet igitur ille perseverandi necessitatem, hic porro etiam non nubendi potestatem. Tunc si secundum Scripturam qui in matrimonio gentili a fide deprehenduntur, propterea non inquinantur, quia cum ipsis alii quoque sanctificantur: sine dubio isti, qui ante nuptias sanctificati sunt, si extraneae carni commisceantur, sanctificare eam non possunt, in qua non sunt deprehensi.
PL 1, 1292Bそれゆえ前者にはとどまるべき必然性があり、しかも後者には嫁がずにいる力さえある。そこで、もし聖典にしたがって、異教徒との婚姻のさなかに信仰に捉えられた者たちが汚されないのは、彼らとともに他の者たちもまた聖なるものとされるからだ、というのであれば——疑いなく、結婚以前にすでに聖なる者とされていた者たちは、もし無縁の肉と交わるならば、それを聖なるものとすることはできない。彼らはその肉のうちに捉えられたのではないからである。
Dei autem gratia illud sanctificat, quod invenit. Ita quod sanctificari non potuit, immundum est; quod immundum est, cum sancto non habet partem, nisi ut de suo inquinet et occidat.
PL 1, 1292Bしかし神の恩寵は、それが見出したものを聖なるものとする。かくして、聖なるものとされえなかったものは汚れたものである。汚れたものは聖なるものと関わりを持たない。ただ自らの汚れによって聖なるものを汚し、死に至らしめる他はない。
Liber II, Caput III
第II巻 第III章PL 1, 1292CHaec cum ita sint, fideles gentilium matrimonia subeuntes stupri reos esse constat et arcendos ab omni communicatione fraternitatis, ex litteris Apostoli dicentis, cum ejusmodi nec cibum sumendum (I Cor., V, II).
PL 1, 1292Cこれらのことがそうである以上、異教徒との婚姻に身を投じる信徒たちは、姦淫にあたる交わりの罪ある者であり、兄弟関係のあらゆる交わりから遠ざけられるべきであることは明らかである。使徒の書簡が、このような者とは食事さえともにしてはならないと言っているとおりである(一コリント5:11)。
Aut numquid tabulas nuptiales de illo apud tribunal Domini proferemus? et matrimonium rite contractum allegabimus? quod vetuit ipse, non adulterium est? quod prohibitum est, non stuprum est?
PL 1, 1292Cそれとも我々は、主の法廷において、この者についての婚姻の証書を差し出すのか。儀に則って結ばれた婚姻であると申し立てるのか。彼自身が禁じたことは、姦通ではないのか。禁じられたことは、姦淫にあたる交わりではないのか。
Extranei hominis admissio minus templum Dei violat, minus membra Christi cum membris adulterae commiscet? Quod sciam, non sumus nostri, sed pretio empti; et quali pretio? sanguine Dei. Laedentes igitur carnem istam, eum laedimus.
PL 1, 1293A外部の者を受け入れることは、神の神殿を汚すことがそれより軽く、キリストの肢体を姦通する女の肢体と交えることがそれより軽いとでもいうのか。私の知る限り、我々は自分自身のものではなく、代価によって買い取られた者である。しかもいかなる代価によってか。神の血によってである。それゆえ、この肉を傷つけるとき、我々はあの方を傷つけているのである。
De proximo quid sibi voluit ille qui dixit, delictum quidem esse extraneo nubere, sed minimum, cum alias, seposita carnis injuria ad Dominum pertinentis, omne delictum voluntarium in Domino grande sit.
PL 1, 1293A先ほどの事柄について、外部の者に嫁ぐことは罪であるが、しかもごく小さな罪であると言った者は、いったい何を言おうとしたのか。ほかの場合には、主に属する肉への不正を除いても、主にあって意図してなされるあらゆる罪は大きなものであるというのに。
Quanto enim potestas vitandi fuit, tanto contumaciae crimine oneratur. Recenseamus nunc caetera pericula et vulnera, ut dixi, fidei ab Apostolo provisa, non carni tantum, verum etiam ipsi spiritui molestissima.
PL 1, 1293Aというのも、避けうる力があっただけそれだけ、反抗の罪科が重く負わされるからである。今や、先に述べたとおり、使徒によって見越された信仰へのその他の危険と傷とを、肉だけでなく霊そのものにとっても最も厄介なものとして、数え上げよう。
Quis enim dubitet obliterari quotidie fidem commercio infideli? Bonos corrumpunt mores confabulationes malae; quanto magis convictus et individuus usus? Quaevis mulier fidelis Dominum observet necesse est.
PL 1, 1293B実に、不信者との交わりによって信仰が日々磨り減らされていくことを、誰が疑うであろうか。「悪しき語らいは善き習わしを損なう」(一コリント15:33)。まして寝食をともにする不可分の交わりにおいてはなおさらである。信徒である女は誰であれ、必ず主に仕えなければならない。
Et quomodo potest duobus dominis deservire, Domino et marito, adde, gentili? Gentilem enim observando gentilia exhibebit, formam, exstructionem, munditias saeculares, blanditias turpiores, ipsa etiam matrimonii secreta maculosa; non ut penes sanctos officia sexus cum honore ipsius necessitatis tanquam sub oculis Dei modeste et moderate transiguntur.
PL 1, 1293Bしかも、二人の主人に、すなわち主と夫と、しかも異教徒である夫とに、どうして仕えることができようか。異教徒である夫に仕えることによって、彼女は異教徒らしいことを示すことになる——容姿、髪の結い上げ、世俗の身だしなみ、より恥ずべき媚態、そして婚姻の秘め事そのものまでもが汚れたものとなる。聖徒たちのもとでは、性の務めがその必要性自体の尊厳とともに、あたかも神の目の下にあるかのように慎ましく節度をもって行われるのとは違うのである。
Liber II, Caput IV
第II巻 第IV章PL 1, 1294ASed viderit, qualiter viro officia pendat. Domino certe non potest pro disciplina satisfacere, habens in latere diaboli servum, procuratorem Domini sui ad impedienda fidelium studia et officia: ut si statio facienda est, maritus de die condicat ad balneas; si jejunia observanda sunt, maritus eadem die convivium exerceat; si procedendum erit, nunquam magis familiae occupatio obveniat.
PL 1, 1294Aしかし、彼女が夫に対してどのように務めを果たすかは、それは彼女自身の考えることである。主に対しては、確かに規律にかなうように満足させることはできない。脇に悪魔の下僕を、すなわちその主人〔悪魔〕の代理人として信徒たちの熱意と務めを妨げるために置かれた者を、抱えているのだから。定めの祈りの日を守るべきときには、夫は日の高いうちから浴場へ行く約束を取り決め、断食を守るべきときには、夫は同じ日に宴会を催し、外に出て行かねばならないときには、これ以上ないほど家事の用事が降りかかってくる、というふうに。
Quis enim sinat conjugem suam visitandorum fratrum gratia vicatim aliena et quidem pauperiora quaeque tuguria circuire? quis nocturnis convocationibus, si ita oportuerit, a latere suo adimi libenter feret? quis denique solemnibus Paschae abnoctantem securus sustinebit? quis ad convivium dominicum illud, quod infamant, sine sua suspicione dimittet? quis in carcerem ad osculanda vincula martyris reptare patietur?
PL 1, 1294A実に、誰が自分の妻に対して、兄弟たちを訪ねるために、街々をめぐって他人の、しかもとりわけ貧しい掘っ立て小屋をあちこち回ることを許すであろうか。誰が、もし夜の集会に出る必要があるならば、自分の傍らから妻が取り去られることを喜んで耐え忍ぶであろうか。誰が、ついには過越の祝いの晩に妻が夜を明かして帰らぬことを、安んじて許すであろうか。誰が、彼らが悪評を立てるあの主の食卓へ、自分の疑いを差し挟まずに妻を行かせるであろうか。誰が、殉教者の鎖に口づけするために牢獄へ這うようにして行くことを許すであろうか。
Jam vero alicui fratrum ad osculum convenire? a quam sanctorum pedibus offerre? de cibo, de poculo invadere, desiderare, in mente habere? Si et peregre frater adveniat, quod in aliena domo hospitium? si cui largiendum erit horreum, proma praeclusa sunt.
PL 1, 1295Aまして、兄弟の誰かに口づけのために近づくことなど、どうしてできようか。聖徒たちの足に水を差し出すことなど、どうしてできようか。自分の食べ物から、自分の杯から取り分けてやり、彼らを慕い、心にかけることなど、どうしてできようか。たとい旅先から兄弟が訪ねて来たとしても、他人の家となったその家で、いかなる宿を提供できようか。誰かに施しをせねばならないとしても、倉も貯蔵庫も閉ざされている。
Liber II, Caput V
第II巻 第V章PL 1, 1295ASed aliqui sustinent nostra, nec obstrepunt. Hoc est igitur delictum, quod gentiles nostra noverunt, quod sub conscientia istorum sumus, quod beneficium eorum est, si quid operamur.
PL 1, 1295Aしかし中には我々のふるまいを大目に見て、咎め立てをしない者もいる。異教徒どもが我々のふるまいを知っているということ、我々がこの者たちの認識のもとにあるということ、そして我々が何かをなすとすればそれが彼らの恩恵によるのだということ——それゆえ、これがすなわち罪なのである。
Non potest se dicere nescire, qui sustinet: aut si celatur, quia non sustinet, timetur. Cum autem Scriptura utrumque mandet, et sine alterius conscientia et sine nostra pressura operari Domino, nihil interest, in qua parte delinquas, aut in conscientia mariti, si scit ut patiens, aut in conflictatione tui, dum vitatur impatiens.
PL 1, 1295A大目に見る者は、自分は知らずにいるのだとは言えない。あるいは、もし隠されているのだとすれば、それは夫が大目に見ないからこそ、恐れられているのである。ところで聖典は、他人に知られることなく、また我々の身に圧迫を受けることもなく主のために行うことの両方を命じているのだから、お前がどちらの側で過ちを犯そうと変わりはない——忍耐強い夫がそれと知っているという、夫の認識の面であれ、短気な夫を避けようとする、お前自身の内なる葛藤の面であれ。
Nolite, inquit, margaritas vestras porcis jactare, ne conculcent ea, et conversi vos quoque evertant (II Matth., VII, 6). Margaritae vestrae sunt quotidianae conversationis insignia.
PL 1, 1296A「汝らの真珠を豚に投げ与えるな、それを踏みにじり、また向き直って汝らを打ち倒すことのないように」(マタイ7:6)。真珠とは、日々の立ち居振る舞いに表れるしるしのことである。
Quanto curaveris ea occultare, tanto suspectiora feceris et magis cavenda gentili curiositati.
PL 1, 1296Aお前がそれを隠そうとすればするほど、それだけ疑わしいものとし、異教徒の好奇心にいっそう用心させることになるであろう。
Latebisne tu, cum lectulum, cum corpusculum tuum signas, cum aliquid immundum flatu exspuis, cum etiam per noctem exsurgis oratum, et non magiae aliquid videberis operari?
PL 1, 1296Aお前は、寝床に、また己が小さき肉体に十字を記す時も、穢れた何かを息で吹き払う時も、夜のうちに祈るために起き出す時も、人目を逃れられるだろうか。そして魔術めいた何かをなしていると見えずに済むだろうか。
Non sciet maritus, quid secreto ante omnem cibum gustes; et si sciverit panem, non illum credit esse qui dicitur? Et haec ignorans quisque rationem simpliciter sustinebit, sine gemitu, sine suspicione panis an veneni?
PL 1, 1296A夫は、お前がすべての食事の前に人知れず何を口にしているか、知らずにいるであろうか。そして、それがパンであると知ったなら、世に取り沙汰されているあのパンだと思わぬであろうか。そしてこの事情を知らぬ者ならば誰であれ、単純にその理由を受け容れ、呻きもせず、それがパンであるのか毒であるのかという疑いも抱かずに済むであろうか。
Sustinent quidam: sed ut inculcent, ut illudant hujusmodi foeminis, quarum arcana in periculum quod credunt servent, si forte laedantur ipsi; sustinent quarum dotes objectione nominis mercedem silentii faciant, scilicet apud arbitrum speculatorem litigaturi. Quod pleraeque non providentes, aut re excruciata, aut fide perdita recesserunt.
PL 1, 1296A大目に見る夫もいるにはいるが、それはこうした女たちを責め立て、嘲弄するためである。彼らは、万一自分が害されることがあればと、女たちが打ち明けた秘密を危険の種として手元に留め置く。また、キリスト教徒という名を持ち出して訴えると脅すことで女たちの持参金を沈黙の代価とする者たちもいる。すなわち、万物を見張る裁定者〔神〕のもとで争おうというのである。これを見通せなかった多くの女は、財産を苛まれるか、信仰を失うかして、身を引くことになった。
Liber II, Caput VI
第II巻 第VI章PL 1, 1297AMoratur Dei ancilla cum laribus alienis, et inter illos omnibus honoribus daemonum, omnibus solemnibus regum, incipiente anno, incipiente mense, nidore thuris agitabitur.
PL 1, 1297A神の婢は異教の家神(ラレース)のただ中に住む。そしてそれらの神々の間にあって、悪霊どものあらゆる祭儀に、王たちのあらゆる祝祭に、年の初めごとに、月の初めごとに、香の匂いに悩まされることになる。
Et procedet de janua laureata et lucernata, ut de novo consistorio libidinum publicarum; discumbet cum marito in sodalitiis, saepe in popinis; et ministrabit nonnunquam iniquis, solita quondam sanctis ministrare; et non hinc praejudicium damnationis suae agnoscet, eos observans, quos erat judicatura?
PL 1, 1298Aそして月桂樹の葉と灯火で飾られた戸口から進み出る、あたかも新たに設けられた公然たる欲情の議事堂からのように。夫と共に、組合の宴席に、しばしば居酒屋に横たわって連なるだろう。かつては聖徒たちに給仕することを常としていた者が、時には不義の者どもに給仕することにもなるだろう。そしてこれによって、いずれ自分が裁くはずの者どもにかしずきながら、自らの断罪の予断をそこに認めずにいられようか。
Cujus manum desiderabit? de cujus poculo participabit? Quid maritus suus illi, vel marito quid illa cantabit?
PL 1, 1298A誰の手を望むというのか。誰の杯にあずかるというのか。夫は彼女に何を歌い、彼女は夫に何を歌うのか。
Audiat sane, audiat aliquid de scena, de taberna, de ganea; quae Dei mentio? quae Christi invocatio? ubi fomenta fidei de Scripturarum interlectione? ubi spiritus refrigerium? ubi divina benedictio? Omnia extranea, omnia inimica, omnia damnata, adterendae saluti a malo immissa.
PL 1, 1299A実に彼女は聞くだろう、舞台の、居酒屋の、淫売宿の歌を何かしら。だがそこに神への言及がどこにあろうか。キリストを呼び求めることがどこにあろうか。聖典の朗読による信仰の糧はどこにあろうか。霊の安らぎはどこにあろうか。神の祝福はどこにあろうか。すべては疎遠なもの、すべては敵対するもの、すべては断罪されたものであり、彼女の救いを打ち砕くために悪しき者が送り込んだものである。
Liber II, Caput VII
第II巻 第VII章PL 1, 1299AHaec si illis quoque evenire possint, quae in matrimonio gentilis fidem adeptae morantur, tamen excusantur, ut in ipsis deprehensae a Deo, et jubentur perseverare et sanctificantur et spem lucrationis accipiunt.
PL 1, 1299Aたとえこれらのことが、異教徒との婚姻のうちにありながら信仰を得るに至った女たちの身にも起こりうるとしても、そうした女たちはなお赦されている。神によってまさにその状態のうちに見出された者として、留まり続けるよう命じられ、聖なる者とされ、(夫を)得る望みを与えられているからである。
Si ergo ratum est apud Deum matrimonium hujusmodi, cur non prospere cedat, ut et a pressuris et angustiis et impedimentis et inquinamentis non ita lacessatur, jam habens ex parte divinae gratiae patrocinium?
PL 1, 1299Aそれゆえ、もしこの種の婚姻が神のもとで有効なものとされているのなら、なぜ順調に運ばないのか。神の恩寵の側からの後ろ盾をすでに得ているのだから、圧迫にも苦難にも妨げにも穢れにもさほど悩まされずに済んでよいはずではないか。
Nam et ad aliquam virtutem coelestem documentis dignationis alicujus vocata illa de gentibus terrori est gentili, quo minus sibi obstrepat, minus sciat, minus speculetur.
PL 1, 1299B実に、何らかの神の顧みのしるしによって天上の力へと召された、異教徒たちの中から出た彼女は、異教徒の夫にとって畏怖の的となる。それだけ彼が彼女に対して騒ぎ立てることも、知ろうとすることも、詮索することも少なくなるのである。
Sensit magnalia, vidit experimenta, scit meliorem factam; sic et ipse Dei candidatus est timore. Ita facilius hujusmodi lucrifiunt, in quos Dei gratia consuetudinem fecit. Caeterum aliud est ultro et sponte in prohibita descendere.
PL 1, 1299B彼は偉大な業を感じ取り、実証を目にし、彼女がより善き者となったのを知っている。かくして彼自身もまた、畏れによって神の候補者となっているのである。こうして、神の恩寵が慣れ親しんだものとなった相手においては、この種の者どもはより容易く得られる。しかし、自ら進んで、禁じられたことへと下ってゆくのはまた別のことである。
Quae Domino non placent, utique Dominum offendunt, utique malo inferuntur. Hoc signi erit, quod solis pejoribus placet nomen christianum. Ideo inveniuntur, qui tales non exhorreant, ut exterminent, ut abripiant, ut a fide excludant.
PL 1, 1300A主の御心に適わぬことは、当然主の怒りを招き、当然悪しき者へと引き渡される。キリスト教徒という名が悪しき者どもにのみ気に入られるということ、これがそのしるしとなるであろう。それゆえ、そうした女たちを忌み嫌うどころか、根絶やしにし、奪い去り、信仰から締め出そうとする者どもが見出されるのである。
Habes caussam, qua non dubites, nullum hujusmodi matrimonium prospere decurri; [dum] a malo conciliatur, a Domino vero damnatur.
PL 1, 1300Aお前はこうして、この種の婚姻がひとつとして順調に運ぶことはないと疑わずにいられる原因を得た。それは悪しき者によって取り結ばれ、しかし主によっては断罪されるからである。
Liber II, Caput VIII
第II巻 第VIII章PL 1, 1300AAd hoc quaeramus, an jure, quasi revera dispectores divinarum sententiarum. Nonne etiam penes nationes severissimi quique domini et disciplinae tenacissimi servis suis foras nubere interdicunt? scilicet ne in lasciviam excedant, officia deserant, dominica extraneis promant.
PL 1, 1300Aこのことについて、あたかも我々が本当に神の判決を吟味する者ででもあるかのように、それが正当であるかどうかを問うてみよう。異教の諸国民のもとでさえ、最も厳格な主人たち、規律をこの上なく固く守る主人たちは、自分の奴隷たちが外部の者に嫁ぐことを禁じているではないか。すなわち、放埓に走ることのないように、務めを見捨てることのないように、主人の家の事柄を外部の者に漏らすことのないように、というわけである。
Nonne insuper censuerunt servituti vindicandos, qui cum alienis servis post dominorum denuntiationem in consuetudine perseverarunt?
PL 1, 1300Bさらに彼らは、主人たちの通告の後もなお他人の奴隷との交わりを続けた者どもを、隷属の身に処すべきだと定めたではないか。
Severiores habebuntur terraenae disciplinae coelestibus praescriptis? ut gentiles quidem extraneis junctae libertatem suam amittant, nostrae vero diaboli servos sibi conjungant et in statu suo perseverent?
PL 1, 1301A地上の規律の方が天上の定めよりも厳格だと見なされるというのか。異教の女たちは外部の者と結ばれれば自分の自由を失うというのに、我々の側の女たちは悪魔の奴隷どもを己に結びつけながら、なお自分の身分にとどまり続けるというのか。
Scilicet negabunt sibi a Domino per apostolum ejusdem denuntiatum. Quam hujus amentiae caussam detineam, nisi fidei imbecillitatem pronam semper in concupiscentiam saecularium gaudiorum?
PL 1, 1301Aなるほど、彼女たちは、主によってその使徒を通じてまさにそのことが自分に通告されたのではないと言い張るであろう。この狂気の原因として、常に世の喜びへの欲望に傾きがちな信仰の脆弱さ以外の何を、私は挙げられようか。
Quod quidem plurimum in lautioribus deprehensum est; nam quanto dives aliqua est matronae nomine inflata, tanto capaciorem domum oneribus suis requirit, ut campum in quo ambitio decurrat. Sordent talibus Ecclesiae.
PL 1, 1301Aこのことは、裕福な女たちにおいてこそ最も多く見出される。富める女が「既婚の貴婦人」の名に思い上がるほど、それだけ自分の重荷にふさわしい広壮な家を、すなわち野心が疾走する場を求めるのである。そうした女たちにとって、教会など見劣りするものでしかない。
Difficile in domo Dei dives, ac si quis est, difficile caelebs. Quid ergo faciant? Unde nisi a diabolo maritum petant idoneum exhibendae sellae et mulabus et cinerariis peregrinae proceritatis? Christianus ista etiam dives fortasse non praestet.
PL 1, 1301A神の家にあっては富める者は稀であり、もしいたとしても独り身の者は稀である。それゆえ、彼女たちはどうすればよいのか。悪魔からでなくてどこから、輿を、騾馬を、異国風の並外れた背丈をした髪結いの奴隷たちを整えるにふさわしい夫を求めようか。キリスト教徒であれば、たとえ富んでいたとしても、おそらくそうしたものは用意しまい。
Quaeso te, gentilium exempla proponas tibi. Pleraeque et genere nobiles et re beatae passim ignobilibus et mediocribus ibi conjunguntur ad luxuriam inventis aut ad licentiam sectis.
PL 1, 1301B私はお前に願う、異教徒の実例をお前自身に示してみるがよい。家柄において高貴で、財において富める女たちの多くが、そこでは、贅沢のために探し出された、あるいは放縦のために選ばれた、卑しく凡庸な男たちと無差別に結びついている。
Nonnullae se libertis et servis suis conferunt, omnium hominum existimatione despecta, dummodo habeant a quibus nullum impedimentum libertatis suae timeant. Christianam fidelem fideli re minori nubere piget, locupletiorem futuram in viro paupere?
PL 1, 1301B中には、自分の解放奴隷や奴隷に身を委ねる女もいる。すべての人々の評判など意に介さず、ただ自分の自由に何の妨げも恐れずに済む相手さえ持てればよいのである。それなのに、キリスト教徒たる信徒の女は、財に劣る信徒の男に嫁ぐことを嫌がるというのか——貧しい夫のもとでこそ、より富む者となるはずなのに。
Nam si pauperum sunt regna coelorum (Matth., V, 3), quia divitum non sunt, plus dives in paupere inveniet majore dote. Sit illa ex aequo in terris, quae in coelis forsitan non erit.
PL 1, 1302Aなぜなら、「天の御国は貧しい者たちのものである」(マタイ5:3)というなら、それは富める者たちのものではないからこそ、富める女は貧しい男のうちに、より大きな持参金を見出すことになろう。彼女は地上において対等であるがよい、天においてはおそらくそうではないであろうから。
Liber II, Caput IX
第II巻 第IX章PL 1, 1302ADubitandum et inquirendum et identidem deliberandum est, an idoneus sit invectis dotalibus, cui Deus censum suum credidit.
PL 1, 1302A疑い、探り、繰り返し思案せねばならない。神がご自分の財産を託されたその者が、持ち込まれる持参金にふさわしい者であるかどうかを。
Unde sufficiamus ad enarrandam felicitatem ejus matrimonii, quod Ecclesia conciliat, et confirmat oblatio, et obsignat benedictio, angeli renuntiant, Pater rato habet? Nam nec in terris filii sine consensu patrum recte et jure nubunt.
PL 1, 1302A教会が取り結び、奉献が確かめ、祝福が刻印を捺し、天使たちが告げ知らせ、御父が是認する——その婚姻の幸いを語り尽くすのに、我々はどこから十分な力を得られようか。地上においてすら、子らは父の同意なくしては正しく法にかなって嫁ぐことはないのだから。
Quale jugum fidelium duorum unius spei, unius disciplinae, ejusdem servitutis! Ambo fratres, ambo conservi, nulla spiritus carnisve discretio. Atquin vere duo in carne una; ubi caro una, unus et spiritus.
PL 1, 1302B何という軛であろうか——一つの希望、一つの規律、同じ隷属をともにする、二人の信徒の軛は!二人はともに兄弟、ともに同僚奴隷であり、霊にも肉にも隔てはない。しかるに、まことに二人は一つの肉である。肉が一つであるところ、霊もまた一つなのである。
Simul orant, simul volutantur et simul jejunia transigunt, alterutro docentes, alterutro hortantes, alterutro sustinentes.
PL 1, 1302B共に祈り、共にひれ伏し、共に断食の日々を過ごす。互いに教え合い、互いに励まし合い、互いに支え合いながら。
In Ecclesia Dei pariter utrique, pariter in convivio Dei, pariter in angustiis, in persecutionibus, in refrigeriis; neuter alterum celat, neuter alterum vitat, neuter alteri gravis est; libere aeger visitatur, indigens sustentatur; eleemosynae sine tormento, sacrificia sine scrupulo, quotidiana diligentia sine impedimento; non furtiva signatio, non trepida gratulatio, non muta benedictio; sonant inter duos psalmi et hymni, et mutuo provocant, quis melius Deo suo cantet.
PL 1, 1303A神の教会にあっては二人はひとしく、神の饗宴にあってもひとしく、苦難にあっても、迫害にあっても、安らぎにあってもひとしい。どちらも相手に隠し立てせず、どちらも相手を避けず、どちらも相手の重荷とならない。病める者は憚りなく見舞われ、乏しき者は支えられる。施しは苦しみなく、生贄は気兼ねなく、日々のつとめは妨げなく行われる。十字を記すも忍びやかにではなく、喜びの挨拶もおどおどとせず、祝福の言葉も声を潜めない。二人の間には詩篇と讃歌が響き、いずれが己の神により良く歌うかを互いに競い合う。
Talia Christus videns et audiens gaudet, his pacem suam mittit; ubi duo, ibi et ipse; ubi et ipse, ibi et malus non est.
PL 1, 1304Aこのような様をキリストは見、また聞いて喜び、この二人にご自分の平和を送り給う。二人のあるところ、そこにこの方もおられる。この方のおられるところ、そこに悪しき者はいない。
Haec sunt quae Apostoli vox illa sub brevitate intelligenda nobis reliquit; haec tibi suggere, si opus fuerit; his te ab exemplis quarundam reflecte. Non licet aliter fidelibus nubere, et si liceret, non expediret.
PL 1, 1304Aこれこそ、かの使徒の声が簡潔なうちに、我々の悟るべきものとして残したことである。必要とあらば、これをお前自身に思い起こさせるがよい。これらのことによって、ある種の女たちの実例からお前自身を引き戻すがよい。信徒には、これ以外の仕方で嫁ぐことは許されていない。たとえ許されていたとしても、益とはならないであろう。