ペトルス・ダミアニ1007–1072

De translatione S. Hilarii › 全文

De translatione S. Hilarii 全文

Peter Damian · PL 9, 199C–204A

Caput I

第I章PL 9, 199C
1

Gaudeamus et exultemus, dilectissimi, dum ad recolenda beati Hilarii sublimia merita solemniter convenimus. Ipsa quippe nos insignis vocabuli dignitas provocat, ut mens nostra spiritali laetitia affecta, plausibiliter hilarescat.

PL 9, 199C

愛する者たちよ、喜び、歓喜しよう。我々は幸いなるヒラリウスの崇高な功績を思い起こすために、厳かに集っているのだから。まことに、その名の際立った品位そのものが我々を促し、我々の心が霊的な喜びに動かされて、拍手をもって陽気になるようにさせる。

2

Nihilo minus et hoc dignum est, ut dum beati viri translationem colimus, ipsi quoque mentes nostras a terrenis desideriis ad coelestia transferamus: ut dum glebam corporis ejus, tenuemque pulvisculum tanto praeferri apud homines honore conspicimus, quantum gloriae pondus in coelestibus possideat, ubi verus et incomparabilis honor est, mens nostra perpendat.

PL 9, 199C

それに劣らず、次のことも相応しい。我々が幸いなる人の移葬を祝うとき、我々自身もまた、地上の欲望から天上のものへと心を移すことである。すなわち、その体の土塊と細やかな塵とが、人々のもとでこれほどの栄誉をもって先立てられているのを見るとき、天においていかほどの栄光の重みを彼が有しているかを、我々の心が思い量るためである。そこにこそ、まことの比類なき栄誉がある。

3

Sed libet jam translationis hujus historiam succincte transcurrere, ut nulli deinceps de praeclara solemnitatis hujus origine prorsus expediat dubitare.

PL 9, 199C

しかし、いまこの移葬の物語を、簡潔にたどりたい。今後、この祝祭の輝かしい起源について、誰にとっても、疑うことがまったく益とならぬようにするためである。

Caput II

第II章PL 9, 199C
1

Porro autem dum confessor Christi Fridelinus beati Hilarii monasterium, quod in Pictavensi suburbio situm est, laudabiliter regeret, ibique sanctae conversationis insignibus disciplinis, et praeclara morum honestate polleret; beatus Hilarius illi per visionem manifestus apparuit, at inter alia nonnulla hoc illi quadam vivacis imperii auctoritate mandavit, ut videlicet ipse simul et Pictavensis episcopus ad regem Francorum, qui tunc rerum moderabatur habenis, incunctanter accederent, et sumptus impendia, quibus ampliari et augustius fieri monasterium posset, fiducialiter postularent.

PL 9, 199C

さて、キリストの証聖者フリデリヌスが、ポワティエの郊外にある幸いなるヒラリウスの修道院を称賛に値するしかたで治め、聖なる生活の際立った規律と輝かしい品行の品位において力をもっていたとき、幸いなるヒラリウスが幻のうちに彼に明らかに現れ、ほかの幾つかのことのなかで、生ける命令の権威をもって彼にこう命じた。すなわち、自らと、あわせてポワティエの司教とが、そのときフランク人の王として国事の手綱を握っていた王のところへ遅滞なく赴き、修道院を拡張し、いっそう荘厳にするための費用を、信頼して願い出よ、と。

2

Quibus verbis insuper addidit, ut instaurato noviter monasterio, locum sibi sanctus Abbas congruum provideret, in quo corpus ejus, facta translatione, reconderent.

PL 9, 199D

この言葉に彼はさらに付け加えた。修道院が新たに再建されたなら、聖なる修道院長は、移葬を行って彼の遺骸を納めるにふさわしい場所を、ヒラリウス自身のために備えよ、と。

3

Quos nimirum felicis oraculi legatione perfunctos rex clementer ac benigne suscepit, eisque magnifica regiae liberalitatis munera contulit.

PL 9, 199D

まことに、この幸いな託宣の使命を果たした二人を、王は慈悲深く温かく迎え、王の寛大さの壮麗な賜物を与えた。

4

A fundamentis ergo monasterium per latomos ac caementarios denuo construentes, et pollucibiliter instaurantes, ministri Domini tam diu coeptis indefessi laboribus institerunt, donec non modo surgentis structurae machinam ad consummationem usque perducerent, sed etiam utrimque parietes, hoc est, intus et extrinsecus radiantis Musivi decore vestirent.

PL 9, 200B

そこで、基礎から修道院を、石切り工と石積み工によって新たに建て、壮麗に再建しつつ、主の僕たちは、疲れることなく始めた労苦を続けた。ついには、立ち上がる建物の構造を完成に至るまで導いたのみならず、両側の壁、すなわち内側も外側も、輝くモザイクの美で飾った。

5

In quo videlicet opere, ubi regii muneris summa defecit, episcopus ex ecclesiasticis facultatibus supplere quod deerat non cessavit.

PL 9, 200C

この工事において、王の賜物の総額が尽きたところでは、司教は教会の財産から不足分を補うことをやめなかった。

6

Tandem itaque monasterio non modo consummatae fabricae structura perfecto, verum etiam sacerdotalis officii benedictionibus dedicato, mox demoliti sunt tumulum, in quo sanctum fuerat corpus humatum.

PL 9, 200C

こうしてついに、修道院が、建物の構造が完成して完全となっただけでなく、司教の務めの祝福によって奉献されると、ただちに、聖なる遺骸が葬られていた墓を取り壊した。

Caput III

第III章PL 9, 200C
1

Constituto igitur die, in quo sancta membra transferrent, praecedente nocte, dum episcopus simul et abbas in vigiliis et orationibus pernoctarent, repente conspiciunt, quod beati Angeli de tumulo, qui jam terebratus fuerat, sanctum corpus educunt, et in locum, qui sibi praeparatus fuerat propriis manibus inferunt.

PL 9, 200C

こうして、聖なる遺骸を移す日が定められ、その前夜、司教と修道院長が徹夜の祈りと祈禱で夜を明かしていると、突然、彼らは見た。幸いなる天使たちが、すでに穴を開けられていた墓から聖なる遺骸を運び出し、彼のために備えられていた場所へ、自らの手で運び入れるのを。

2

His itaque peractis, beatus Hilarius sanctum Fridelinum per visionem admonuit, ut Scotigenam quemdam sibi cognatione propinquum, in coenobii regimine substitueret, ipse vero ad Gallinariam insulam in honorem ejusdem beati Hilarii aedificaturus ecclesiam properaret.

PL 9, 200D

これがなされると、幸いなるヒラリウスは幻によって聖なるフリデリヌスに勧告した。血縁で近しいスコット人の生まれのある者を、修道院の統治に後任として立て、自らはガッリナリア島へ、同じ幸いなるヒラリウスの栄誉のために聖堂を建てに急ぐようにと。

3

Qui beati sacerdotis imperio mox humiliter paruit, et non solum illud, quod jussum fuerat, sed et alia quatuor monasteria in ejus honorem construxit. Quamquam beati Fridelini vita, in qua haec referri perhibetur historia, in manus nostras nequaquam devenerit.

PL 9, 200D

彼はこの幸いなる司教の命にただちに謙遜に従い、命じられたことだけでなく、さらに他の四つの修道院を、その栄誉のために建てた。ただし、この物語が伝えられているとされる幸いなるフリデリヌスの伝記は、我々の手にはまったく届いていない。

4

Sed quod hic scriptum est, indicio fraternae relationis innotuit. Haec igitur hujus sacrae solemnitatis est causa.

PL 9, 201A

しかしここに書かれていることは、兄弟たちの報告の知らせによって伝わってきた。以上がこの聖なる祝祭の由来である。

5

Haec veneranda celebritatis hodiernae materia, ut in translatione sacri corporis merito gaudeat plebs devota fidelium, cui dependit exsequias exercitus Angelorum.

PL 9, 201A

これが、今日の祝祭の尊ぶべき主題である。聖なる遺骸の移葬において、敬虔な信徒の民が、その方のために当然のごとく喜ぶように。その方に、天使たちの軍勢が葬送の務めを捧げたのである。

Caput IV

第IV章PL 9, 201A
1

Porro autem ex occasione venerandae translationis hujus, et caetera beati viri gesta nobis in memoriam redeunt: ut quae longis ante temporibus sunt peracta, nostris nunc reducta conspectibus quodam modo recentia videantur et nova.

PL 9, 201A

さて、この尊ぶべき移葬の機会から、幸いなる人のほかの事績も我々の記憶に戻ってくる。それは、遠い昔になされたことが、いま我々の目の前に引き戻されて、いわば新しく生々しく見えるためである。

2

Mox enim ut disputare de venerabilis viri gestis incipimus, protinus occurrit memoriae, quam impenetrabilis Ecclesiae murus haereticorum telis obstiterit, quam insuperabilis praeliator perversum Arianorum dogma gratia catholicae veritatis obtriverit.

PL 9, 201A

実際、尊ぶべき人の事績について論じ始めるやいなや、ただちに記憶に浮かぶのは、彼がいかに貫き難い教会の城壁として異端者の矢に立ちはだかったか、いかに打ち破りがたい戦士として、公同の真理の恩寵によって、アリウス派の邪な教義を打ち砕いたかである。

3

Nec illud vacat, quod cum adversus haereticorum perfidiam pugnaturus, Seleuciam Isauriae oppidum peteret, puella gentilis divinitus edocta, sancti sacerdotis denuntiavit adventum: atque ideo cum patre Florentio, totaque familia divini baptismatis meruit suscipere sacramentum.

PL 9, 201B

また次のことも空しくない。異端者の不実に対して戦おうとして、彼がイサウリアの町セレウキアへ向かったとき、異教徒の少女が、神によって教えられて、この聖なる司教の到来を告げた。それゆえ、父フロレンティウスと家の全員とともに、神の洗礼の秘義を受けるにふさわしいとされた。

4

Nec illud excidit insigne miraculum, quod in Gallinaria insula immanium serpentium venenata rabies virtutem tam praeclari Pontificis ferre non potuit; sed tamquam fulmineo fragore perterrita, vilis etiam baculi metam, quam ipse praefixerat, transcendere non praesumpsit.

PL 9, 201B

またあの顕著な奇跡も忘れ去られてはならない。ガッリナリア島で、巨大な蛇どもの毒ある狂暴さは、これほど輝かしい司教の力に耐えることができず、雷の轟きに怯えたかのように、彼自らが前もって立てた、取るに足りぬ杖の境標すら、越えようとはしなかった。

5

Sed et illud memoriae consequenter occurrit, quod idem egregius pontifex puerum sine gratia regenerationis exstinctum, non modo matri resuscitatum et incolumem reddidit, sed et verae fidei rudimentis instructum sanctae Ecclesiae filiis aggregavit.

PL 9, 201B

さらに、これに続いて記憶に浮かぶのは、この同じ卓越した司教が、再生の恩寵なしに死んでいた少年を、母のもとへ蘇らせて無傷で返しただけでなく、真の信仰の初歩を教え込んで、聖なる教会の子らに加えたことである。

6

Haec igitur, et alia multa virtutum ejus insignia nobis ex occasione venerandae hujus translationis occurrunt, quae nos ad amorem Dei et devotionem praeclari hujus sacerdotis accendunt.

PL 9, 201C

こうして、この事とほかの多くの彼の力の顕著な証が、この尊ぶべき移葬の機会に我々の心に浮かび、我々を神への愛と、この輝かしい司教への献身へと燃え上がらせる。

7

Plane cum multorum translationes justorum sancta veneretur Ecclesia, quae diligentia procuratae sunt hominum; quanto devotionis studio haec est solemniter recolenda, quae facta est manibus Angelorum!

PL 9, 201C

実に、聖なる教会が多くの義人たちの移葬を崇めているが、それは人々の配慮によって行われたものである。天使たちの手によってなされたこの移葬は、どれほどの献身の熱意をもって、厳かに思い起こされなければならないことか。

Caput V

第V章PL 9, 201C
1

Sed quid est, quod Moysi corpus ipse per se Dominus sepelivit, et tamen sepulcrum ejus hominibus innotescere noluit; beati vero Hilarii corpus non modo coram hominibus per Angelos transtulit, sed et tanti honoris gloriam et totius Ecclesiae reverentiam sublimavit?

PL 9, 201C

しかし、これはどういうことか。主自らがモーセの遺体を葬りながら、その墓が人々に知られることを望まなかった。ところが、幸いなるヒラリウスの遺骸については、人々の前で天使たちによって移させただけでなく、これほどの栄誉の栄光と全教会の崇敬とを高めたのである。

2

De Moyse quippe scriptum est: Mortuus est ibi Moyses servus Domini in terra Moab, jubente Domino, et sepelivit eum in valle terrae Moab contra Phogor, et non cognovit homo sepulcrum ejus usque in praesentem diem (Deut. XXXIV, 5 et 6) .

PL 9, 201D

モーセについては、こう書かれている。「主の僕モーセは、主の命により、そこ、モアブの地で死んだ。そして彼を、モアブの地の谷、ペオルの向かいに葬った。今日に至るまで、人は彼の墓を知らない」(申命記34:5,6)。

3

Quid est ergo, quod ille nescitur, iste vero quotidie cum tanta gloria Christianae devotionis invisitur?

PL 9, 201D

それでは、あの者が知られず、この者が日々、キリスト教の献身の大いなる栄光をもって訪ねられるのは、どういうことか。

4

Quid est, inquam, quod Moyses ab hominum notitia removetur, nisi ut tollatur occasio, ne qui tam Deo carus et familiaris exstitisse cognoscitur, divinus honor illi ab Israeliticae plebis perfidia praebeatur?

PL 9, 201D

私は言う。モーセが人々の認識から遠ざけられたのは、神にこれほど愛され親しい者と知られる者に、イスラエルの民の不実によって、神にふさわしい栄誉が捧げられることのないよう、その機会が取り除かれるためにほかならない、と。

5

Reliquorum vero Sanctorum corpora non celantur: ut dum Christianae devotionis frequentantur accessu, et per illos fiant rutilantia signa virtutum, et istis accrescat felicium cumulus meritorum.

PL 9, 201D

しかしほかの諸聖徒の遺骸は隠されない。それは、キリスト教の献身の参詣によって足しげく訪ねられるうちに、彼らを通して輝かしい力のしるしが起こり、またそれによって彼らに、幸いなる功績の積み重ねが増し加わるためである。

6

Praeterea nonnulli fideles idcirco post mortem tumulis editoribus includuntur, ut sui memoriam viventibus ingerant, quatenus eis impendere pietatis officia non omittant.

PL 9, 202A

そのうえ、信徒の幾人かが、死後に高く築いた墓に納められるのは、生きている者たちに自分の記憶を呼び起こし、彼らに敬虔の務めを施すことを怠らせないためである。

7

Hinc est, quod sepultura vocatur ex more memoria: scilicet ut per eam memorentur vivi, et percipiant refrigerium mortui.

PL 9, 202A

ここから、慣習により、墓が「記憶」と呼ばれる。すなわち、それによって生ける者たちが思い起こし、死者たちが安らぎを受けるためである。

Caput VI

第VI章PL 9, 202A
1

Sed quid est, quod nonnulli Sanctorum tantopere studuerunt suis providere sepulcra corporibus? Abraham nempe quadringentis argenti siclis a filiis Heth speluncam duplicem comparat.

PL 9, 202A

しかし、聖徒たちの幾人かが、自らの遺体のために墓を備えることにあれほど熱心だったのは、どういうことか。アブラハムは実に、銀四百シケルでヘトの子らから二重の洞穴を買い取った。

2

Jacob et Joseph ad eamdem speluncam totum jam animi desiderium tendunt (Gen. XXIII, 16) , et corpora sua post obitum illo perferenda deposcunt.

PL 9, 202A

ヤコブとヨセフは、その同じ洞穴に、すでに心の願いのすべてを傾け(創世記23:16)、死後、自分たちの遺体をそこへ運ぶよう求めた。

3

Quid ergo est, quod sancti Patriarchae, qui se pulverem et cinerem esse perspicue perhibent, qui certe corpora et corporalia quaeque coelestium contemplatione despiciunt, in Chananaeorum terra corpora sua quiescere tanto desiderio concupiscunt?

PL 9, 202A

それでは、自らが塵であり灰であることをはっきり述べ、天上のものを観想して体と体に属する一切を確かに軽んじる聖なる族長たちが、カナン人の地に自らの体が憩うことを、これほどの願いで望んだのは、どういうことか。

4

Cur illum prae caeteris mundi partibus quieti suae praevident locum, nisi quod humanae salutis auctorem illic noverant de suo semine nasciturum?

PL 9, 202B

彼らがその地を、世界のほかの部分よりも自らの安息の場として見定めたのは、人の救いの創始者が、そこで自分たちの子孫から生まれると知っていたからにほかならないではないか。

5

Hinc est, quod Jacob filium suum Joseph obsecrat, dicens: Si inveni gratiam in conspectu tuo, pone manum sub femore meo, et facies mihi misericordiam et veritatem, ut non sepelias me in Aegypto, sed dormiam cum patribus meis, et auferas me de hac terra, condasque in sepulcro majorum (Gen. XLVII, 29 et 30) .

PL 9, 202B

ここから、ヤコブは息子ヨセフに、こう言って懇願する。「もしお前の前に好意を見出したのなら、お前の手を私の腿の下に置き、私に慈しみと真理を施してくれ。私をエジプトに葬らないでくれ。私は父祖たちとともに眠り、お前は私をこの地から運び出し、先祖たちの墓に納めてほしい」(創世記47:29,30)。

6

Cur autem ad confirmandae sponsionis indicium, Jacob manum filii supponi sui femoribus petiit, nisi quia illum, qui summa veritas est, de proprio semine propagandum esse cognovit?

PL 9, 202B

ではなぜ、ヤコブは約束を確かにするしるしとして、息子の手が自分の腿の下に置かれることを求めたのか。それは、至高の真理である方が、自分自身の子孫から生まれることになると知っていたからにほかならない。

7

Illis igitur terrae finibus beati viri jam medullitus aggliscebant, quam per spiritum jam cernebant Salvatoris vestigiis atteri, quam in interioribus oculis jam videbant pretioso Dominici corporis sanguine purpurari: ut illic eorum corpora suam expectarent resurrectionem, ubi resurrecturum esse cognoscebant ipsum beatae resurrectionis auctorem.

PL 9, 202C

それゆえ、幸いなる人々は、その地の境に、骨の髄から焦がれていた〔aggliscebant の語義は定かでなく、文脈から焦がれていたと解した〕。彼らはすでに霊によって、その地が救い主の足跡で踏まれているのを見、内なる目で、その地が主の体の尊い血で紅に染まるのをすでに見ていたのである。それは、彼らの遺体が、そこで自分たちの復活を待つためである。幸いな復活の創始者自身が、そこで復活することになると知っていたからである。

Caput VII

第VII章PL 9, 202C
1

Ad hunc et nos, dilectissimi, perspicuam nostrae mentis aciem dirigamus. Ad hunc dum pedum progressione non possumus, aestuantis desiderii festinatione tendamus: et dum sanctorum quorumlibet reliquiis dignae devotionis reverentiam exhibemus, ad illud unum et singulare corpus nostrae mentis dirigamus obtutum, quod in paternae majestatis gloria credimus ineffabiliter sublimitatum.

PL 9, 202C

愛する者たちよ、我々もこの方に、我々の心の明晰な鋭さを向けよう。足の歩みによってはできないので、燃える望みの急ぎによってこの方へ向かおう。またどの聖徒たちの遺物にも、ふさわしい献身の崇敬を示すとき、その唯一にして比類なき体に、我々の心の眼差しを向けよう。この体は、父なる威厳の栄光のうちに、言い表しがたく高められて〔底本は sublimitatum。sublimatum と読む〕いると我々は信じる。

2

Illa nimirum est terra, cui tunc beati Patriarchae atque Prophetae suspirabant, lacte scilicet et melle mananti. Lac siquidem de carnis uberibus profluit, mel vero de superioribus venit.

PL 9, 202D

まことに、それこそ、かつて幸いなる族長たちと預言者たちが慕い求めていた地、すなわち乳と蜜の流れる地である。乳は肉の乳房から流れ出し、蜜は高きところから来る。

3

Et quia substantia Dominici corporis ex Virginis visceribus prodiit, divinitas autem ex paterna majestate descendit; recte corpus Salvatoris terra dicitur repromissionis.

PL 9, 202D

そして、主の体の実体はおとめ〔Virgo(マリア)を本サイトでは「おとめ」と訳す〕の胎から出たが、神性は父なる威厳から下ったので、救い主の体が約束の地と呼ばれるのはふさわしい。

4

Quae nimirum terra lacte simul et melle fluere dicitur, quia in Redemptoris nostri corpore et substantia vere et dulcedo est ineffabilis deitatis.

PL 9, 202D

この地が、乳と蜜がともに流れると言われるのは、我々の贖い主の体のうちに、まことに実体があり、また言い表しがたい神性の甘美さがあるからである。

5

In ipso enim, sicut Apostolus ait, habitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter, et alibi: Deus erat in Christo reconcilians mundum sibi (II Cor. V, 19) .

PL 9, 202D

使徒が言うように、まさにこの方のうちに、神性の充満がことごとく、体をもって宿っている。また別の箇所では、「神はキリストのうちにおり、世界を自らと和解させていた」(二コリント5:19)。

6

Ad hanc viventium terram ille nos dignetur inducere, qui terrae nostrae mortalia non dedignatus est tolerare: quatenus sic ibi lacte et melle vescamur, ut Salvatoris nostri praesentia, et melliflua divinitatis ejus dulcedine satiemur, qui cum Deo Patre et Spiritu sancto vivit et regnat per omnia saecula saeculorum. Amen.

PL 9, 202D

我々の地の死すべきものを耐え忍ぶことを卑しまなかったその方が、この生ける者たちの地へ、我々を導き入れてくれるように。そこで我々が乳と蜜を味わい、我々の救い主の臨在と、その神性の蜜のように甘い甘美さに満たされるようにである。この方は神なる父と聖なる霊とともに、すべての世々にわたって生き、統べている。アーメン。