アウソニウスc. 310–395

Tetrasticha (De Caesaribus) › 全文

Tetrasticha (De Caesaribus) 全文

Ausonius · PL 19, 865D–868D

Praefatio

序PL 19, 865D
1

Nunc et praedictos, et regni sorte sequentesExpediam, series quos tenet imperii.Incipiam ab Divo, percurramque ordine cunctos,Novi Romanae quos memor historiae.

PL 19, 865D

今こそ、すでに語った者たちと、支配の定めによって後に続く者たちを、帝国の系列が保つ者たちを、述べていこう。神なる者〔ユリウス・カエサル〕から始め、順にすべてを巡ろう、ローマの歴史を覚えている私が知る者たちを。

Tetrastichon I

第1篇PL 19, 865D
1

Imperium, binis fuerat solemne quod olimConsulibus, Caesar Julius obtinuit.Sed breve jus regni, sola trieteride gestum,Perculit armatae factio saeva togae.

PL 19, 865D

かつては二人の執政官が共有する慣わしだった支配を、カエサル・ユリウスが手に入れた。だがその支配の権利は短く、わずか三年のあいだに行われ、武装した長衣〔toga。元老院議員たち〕の残酷な党派が彼を打ち倒した。

Tetrastichon II

第2篇PL 19, 866D
1

Ultor, successorque dehinc Octavius, idemCaesar: at Augusti nomine nobilior;Longaeva, et numquam dubiis violata potestas,In terris positum credidit esse deum.

PL 19, 866D

復讐者にして、そのあとを継いだのがオクタウィウス、同じくカエサル。だがアウグストゥスの名によっていっそう高貴となった。長く続き、疑いによって損なわれることのなかった権力は、地上に置かれた神だと〔人々に〕信じさせた。

Tetrastichon III

第3篇PL 19, 867A
1

Praenomen Tiberi nactus Nero prima juventaeTempora laudato gessit in imperio.Frustra dehinc solo Caprearum clausus in antro,Quae prodit vitiis, credit operta locis.

PL 19, 867A

ティベリウスという個人名を得たネロは、青年の初めの時期を、称賛された支配のもとで過ごした。のちに、カプレアエのひとけのない洞窟に閉じこもったが空しかった。悪徳によって露わにしたものを、場所によって隠せると思い込んで。

Tetrastichon IV

第4篇PL 19, 867A
1

Post hunc castrensis caligae cognomine CaesarSuccessit saevo saevior ingenio:Caedibus, incestisque dehinc maculosus, et omniCrimine pollutum qui superavit avum.

PL 19, 867A

この者の後に、野営の長靴の異名を持つカエサル〔ガイウス〕が、残酷な気質のうえに、より残酷な者として継いだ。殺戮と近親相姦に汚れ、あらゆる罪過で汚れていた祖父〔ティベリウス〕さえも凌いだ者である。

Tetrastichon V

第5篇PL 19, 867A
1

Claudius irrisae privato in tempore vitae,In regno specimen prodidit ingenii.Libertina tamen, nuptarum et crimina passus,Non faciendo nocens, sed patiendo fuit.

PL 19, 867A

クラウディウスは、私人の時には人生を嘲られたが、支配にあっては才能の見本を示した。だが解放奴隷たちの罪過と妻たちの罪過を耐え、害をなすことによってでなく、耐えることによって害となった。

Tetrastichon VI

第6篇PL 19, 867B
1

Aeneadum generis qui sextus et ultimus haeres,Polluit, et clausit Julia sacra Nero.Nomina quot pietas, tot habet quoque crimina vitae.Disce ex Tranquillo: me meminisse piget.

PL 19, 867B

アエネアスの裔の血筋の六人目にして最後の相続人であるネロは、ユリウス家の祭儀を汚し、そして閉じた。情愛〔pietas〕に名があるだけ、その生涯には罪過がある〔母・妻・兄弟への情愛のすべてに背いた、の意と取った〕。スエトニウスから学べ。私は思い出すのも厭わしい。

Tetrastichon VII

第7篇PL 19, 867B
1

Spem frustrate, senex, privatus sceptra mereriVisus; at imperio proditus inferior:Fama tibi melior juveni: sed justior ordo est,Complacuisse dehinc, displicuisse prius.

PL 19, 867B

希望を裏切った老人よ、私人のときには支配にふさわしく見えたが、支配に就くと〔その名声に〕劣ると暴かれた。若いころのあなたの評判は良かった。だが順序としてより正しいのは、あとで好まれ、はじめに嫌われることだ。

Tetrastichon VIII

第8篇PL 19, 867C
1

Aemula polluto gesturus sceptra Neroni,Obruitur celeri raptus Otho exitio.Fine tamen laudandus erit: qui morte decoraHoc solum fecit nobile, quod periit.

PL 19, 867C

汚れたネロに匹敵する笏を握ろうとしたオトは、速やかな破滅にさらわれて葬られる。だがその最期は称えられる。見事な死によって、ただ一つの高貴なことをなした。死んだことである。

Tetrastichon IX

第9篇PL 19, 867C
1

Vitae sors foeda tibi, nec digna, Vitelli,Qui fieres Caesar. Sic sibi fata placent.Umbra tamen brevis imperii: quia praemia regniSaepe indignus adit, non nisi dignus habet.

PL 19, 867C

ウィテッリウスよ、あなたの命の運は醜く、カエサルになるにふさわしくなかった。運命とはそういうものを好む。だが短い支配の影。支配の褒賞は、ふさわしくない者もしばしば得るが、ふさわしい者でなければ保てない。

Tetrastichon X

第10篇PL 19, 867C
1

Quaerendi attentus, moderato commodus usu,Auget nec reprimit Vespasianus opes.Olim qui dubiam privato in tempore famam,Rarum aliis, princeps transtulit in melius.

PL 19, 867C

ウェスパシアヌスは、得ることに注意深く、節度ある用い方に心地よく、富を増やし、抑えない。かつて私人の時には疑わしかった評判を、他の者には稀なことだが、君主となって良い方に変えた。

Tetrastichon XI

第11篇PL 19, 867D
1

Felix imperio, felix brevitate regendi,Exspers civilis sanguinis, orbis amor;Unum dixisti moriens te crimen habere,Sed nulli de te, nos tibi credidimus.

PL 19, 867D

支配に恵まれ、統治の短さにも恵まれ、内乱の血を知らず、世界の愛された者よ。あなたは死にゆくとき、自分にはただ一つ罪があると言った。だが我々は、あなたについて誰の言葉も信じず、あなたの言葉を信じた〔係りは定かでない。こう取った〕。

Tetrastichon XII

第12篇PL 19, 867D
1

Hactenus edideras dominos gens Flavia justos.Cur duo quae dederant, tertius eripuit?Vix tanti est habuisse illos, quia dona bonorumSunt brevia. Aeternum, quae nocuere, dolent.

PL 19, 867D

フラウィウス家の一族よ、ここまであなたは正しい主人たちを世に出してきた。なぜ二人が与えたものを、三人目が奪ったのか。彼らを持ったことは、それほどの値打ちでもない。善き人の賜物は短いからだ。害をなしたものは、永遠に痛む〔quae nocuere の係りは定かでない。こう取った〕。

Tetrastichon XIII

第13篇PL 19, 867D
1

Proximus exstincto moderatur sceptra tyrannoNerva senex, princeps nomine, mente parens.Nulla viro suboles. Imitatur adoptio prolem,Quam legisse juvet, quam genuisse velit.

PL 19, 867D

暴君が絶えたあとに、その次に笏を治めるのは老いたネルウァ、名では君主、心では父である。この人に血を分けた子はない。養子縁組が子を模する、選んだことが喜ばしく、自分で産んだのならと願うような子を。

Tetrastichon XIV

第14篇PL 19, 868A
1

Aggreditur regimen viridi Trajanus in aevo,Belli laude prior, caetera patris habens.Hic quoque prole carens, sociat sibi sorte legendi,Quem fateare bonum, diffiteare parem.

PL 19, 868A

トラヤヌスは、青い盛りの年に統治に取りかかった。戦の誉れでは先に立ち、他は父〔ネルウァ〕に等しい。この者もまた子がなく、選ぶ運によって自分に結びつける。善い人だとは認めても、同等だとは認めまい、そういう者を。

Tetrastichon XV

第15篇PL 19, 868A
1

Aelius hinc subiit mediis praesignis in actis:Principia et finem fama notat gravior.Orbus et hic: sociatque virum documenta daturum,Adsciti quantum praemineant genitis.

PL 19, 868A

次にアエリウス〔ハドリアヌス〕が、行いの中ほどで際立って登場した。始まりと終わりを、より重い評判が記す。この者も子を失い、これから模範を示そうとする男を結びつける。養子に取られた者が、生まれた者より、どれほど優れるかを。

Tetrastichon XVI

第16篇PL 19, 868A
1

Antoninus abhinc regimen capit: ille vocatuConsultisque PIUS, nomen habens meriti.Filius huic fato nullus: sed lege suorumA patria sumpsit, qui regeret patriam.

PL 19, 868A

ここからアントニヌスが統治を受ける。彼は呼び名と決定によって「ピウス」、功績にふさわしい名を持つ。この者に運命は息子を与えなかった。だが自分の者たちの法によって、祖国から、祖国を治める者を受け取った。

Tetrastichon XVII

第17篇PL 19, 868B
1

Post Marco tutela datur; qui scita PlatonisFlexit ad imperium, patre PIO melior.Successore suo moriens, sed principe pravo,Hoc solo patriae, quod genuit, nocuit.

PL 19, 868B

そののちマルクスに後見が与えられる。プラトンの定めを支配へと曲げ、父ピウス〔敬虔の意〕よりも優れていた。彼は自分の後継者を残して死んだが、その君主は邪悪だった。生んだという、ただ一点で祖国に害をなした。

Tetrastichon XVIII

第18篇PL 19, 868B
1

Commodus insequitur, pugnis maculosus arenae,Threcidico princeps bella movens gladio.Eliso tandem persolvens gutture poenas;Criminibus fassus matris adulterium.

PL 19, 868B

コンモドゥスが続く。闘技場の戦いで汚れ、君主でありながらトラキア風の剣で戦いを起こした。ついに喉を絞められて償いを果たした。その罪過によって母の姦通を明かした〔父マルクスに似ぬ悪行が、母の姦通の子であることを示した、の意と取った〕。

Tetrastichon XIX

第19篇PL 19, 868B
1

Helvi, judicio et consulto lecte senatus,Princeps decretis prodite, non studiis.Quod doluit malefida cohors; errore probato,Curia quod castris cesserat imperio.

PL 19, 868B

ヘルウィウスよ、元老院の判断と決議によって選ばれた者、熱意によってでなく、決議によって世に出された君主よ。背信の部隊が嘆いた。誤りが確かめられたとき、元老院が野営に支配を譲っていたことが〔嘆きの種だった〕〔この二行の係りは定かでない。こう取った〕。

Tetrastichon XX

第20篇PL 19, 868C
1

Dii bene, quod spoliis Didius non gaudet opimis:Et cito perjuro praemia adempta seni.Tuque, Severe pater, titulum ne horresce novantis.Non rapit imperium vis tua, sed recipit.

PL 19, 868C

神々のおかげで、ディディウスは最上の戦利品を喜ばない。偽証の老人から、褒賞はすぐに取り上げられた。そしてあなた、父なるセウェルスよ、変革者〔帝位を覆す者〕という名を恐れるな。あなたの力は支配を奪うのでなく、取り戻すのだ。

Tetrastichon XXI

第21篇PL 19, 868C
1

Impiger egelido movet arma Severus ab Histro,Ut parricidae regna adimat Didio.Punica origo illi: sed qui virtute probaretNon obstare locum, cum valet ingenium.

PL 19, 868C

セウェルスは氷のように冷たいヒステルから、ためらわず兵を動かす。弑逆者〔parricida。君主ペルティナクスを殺した者の意〕ディディウスから支配を取り上げるために。彼の出自はプニカ〔ポエニ(カルタゴ)系のアフリカ〕。だが徳によって、才能のあるところでは場所は妨げにならないと証した。

Tetrastichon XXII

第22篇PL 19, 868D
1

Dissimilis virtute patri, et multo magis illi,Cujus adoptivo nomine te perhibes.Fratris morte nocens, punitus fine cruento,Inrisu populi tu, Caracalla, magis.

PL 19, 868D

徳において父に似ず、ましてその養子の名であなたが名乗る者〔アントニヌス〕には、なおさら似ない。兄弟の死で害をなし、血なまぐさい最期で罰せられ、民の嘲りによって、カラカッラよ、あなたはいっそう罰せられた。

Tetrastichon XXIII

第23篇PL 19, 868D
1

Principis hic custos, sumptum pro Caesare ferrumVertit in auctorum caede Macrinus iners.Mox cum prole ruit. Gravibus pulsare querelisCesset perfidiam. Quae patitur, meruit.

PL 19, 868D

君主の護衛であったマクリヌスは、カエサルのために取った剣を、怠惰にも、〔自分を〕立てた者たちの殺害に向けた。やがて子とともに倒れる。重い嘆きで背信を責めるのはやめよ。彼は受けるに値したものを受けている。

Tetrastichon XXIV

第24篇PL 19, 868D
1

Tunc etiam Augustae sedis penetralia foedasAntoninorum nomina falsa gerens?. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .( Reliqua desiderantur. )

PL 19, 868D

そのとき、アウグストゥスの座の奥まった所を汚すのか、アントニヌスたちの偽りの名を名乗りながら。……(以下は失われている)