アウソニウスc. 310–395

Septem sapientum sententiae septenis versibus explicatae › 全文

Septem sapientum sententiae septenis versibus explicatae 全文

Ausonius · PL 19, 875D–878B

Sapiens I

第I篇PL 19, 875D
1

Quaenam summa boni? Mens, quae sibi conscia recti.Pernicies homini quae maxima? Solus homo alter.Quis dives? Qui nil cupiat. Quis pauper? Avarus.Quae dos matronae pulcherrima? Vita pudica.Quae casta est? De qua mentiri fama veretur.Quod prudentis opus? Cum possit, nolle nocere.Quid stulti proprium? Non posse, et velle nocere.

PL 19, 875D

善の最高のものは何か。正しさを自覚している精神である。人にとって最大の破滅は何か。ただ他の人間である。誰が富める者か。何も欲しがらない者。誰が貧しい者か。貪欲な者。夫人の持参金のうち最も美しいのは何か。慎み深い生き方。貞潔な女は誰か。噂も、その女については嘘をつくことをためらう女である。賢明な者の務めは何か。害をなしえるときに、害をなそうとしないことである。愚か者に固有のものは何か。害をなす力がなく、しかも害をなそうとすることである。

Sapiens II

第II篇PL 19, 876D
1

Loqui ignorabit, qui tacere nesciet.Bono probari malo, quam multis malis.Demens superbis invidet felicibus.Demens dolorem ridet infelicium.Pareto legi, quisque legem sanxeris.Plures amicos re secunda compara.Paucos amicos rebus adversis proba.

PL 19, 876D

黙ることを知らない者は、語ることも知らないことになる。多くの悪い者に認められるより、一人の善い者に認められるほうがよい。愚か者は、高ぶる幸運な者たちをねたむ。愚か者は、不幸な者たちの苦しみを笑う。法を定めた者は、誰であれ、その法に従え。順境のときには、より多くの友を得よ。逆境のときには、少数の友を試せ。

Sapiens III

第III篇PL 19, 877A
1

Quanto plus liceat, tam libeat minus.Fortunae invidiae est immeritus miser.Felix criminibus nullus erit diu.Ignoscas aliis multa: nihil tibi.Parcit quisque malis, perdere vult bonos.Majorum meritis gloria non datur.Turpis saepe datur fama minoribus.

PL 19, 877A

許されることが多いほど、望むことは少なくあれ。値しないのに不幸な者は、運の妬みの的である。罪過によって幸運な者は、誰も長くは続かない。他人には多くを赦せ。自分には何も赦すな。悪い者を容赦する者は誰でも、善い者を滅ぼそうとしている。先祖の功績によって、栄光は与えられない。恥ずべき評判は、しばしば子孫に与えられる。

Sapiens IV

第IV篇PL 19, 877A
1

Numquam discrepat utile a decoro.Plus est sollicitus, magis beatus.Mortem optare malum, timere pejus.Faxis ut libeat, quod est necesse.Multis terribilis, caveto multos.Si fortuna juvat, caveto tolli.Si fortuna tonat, caveto mergi.

PL 19, 877A

有益なものは、ふさわしいものと決して食い違わない。より幸いな者ほど、より多く気遣う。死を望むのは悪いこと、恐れるのはいっそう悪い。必要なことを、望むことになるようにせよ。多くの人に恐れられる者は、多くの人を警戒せよ。運が助けるときは、舞い上がらぬよう用心せよ。運が雷鳴を轟かすときは、沈まぬよう用心せよ。

Sapiens V

第V篇PL 19, 877B
1

Dico tunc beatam vitam cum peracta fata sint.Par pari jugator conjux. Quidquid impar, dissidet.Non erunt honores umquam fortuiti muneris.Clam coarguas propinquum, propalam laudaveris.Pulchrius multo parari, quam creari nobilem.Certa si decreta sors est, quid cavere proderit?Sive sint incerta cuncta, quid timere convenit?

PL 19, 877B

運命が成し遂げられたときに初めて、幸いな生涯と私は言う。対等な者は対等な者と、夫婦として結ばれよ。不釣り合いなものは、何であれ、仲違いする。栄誉は、偶然の賜物であることは決してない。身内は、ひそかに戒め、公に称えよ。高貴な者に生まれつくよりも、高貴な者になるほうが、はるかに美しい。運命の定めが確かなら、用心して何の益があるか。あるいはすべてが不確かなら、恐れて何がふさわしいか。

Sapiens VI

第VI篇PL 19, 878A
1

Nolo minor me timeat, dispiciatque major.Vive memor mortis, uti sis memor et salutis;Tristia cuncta exsuperans aut animo, aut amico.Tu bene si quid facias, non meminisse fas est.Quae bene facta accipias, perpetuo memento.Grata senectus homini, quae parilis juventae,Illa juventa est gravior, quae similis senectae.

PL 19, 878A

私は、自分より低い者に恐れられたくなく、自分より高い者に見下されたくない〔dispiciat は despiciat の意と取った〕。死を覚えて生きよ。そうすれば身の無事も覚えていよう。あらゆる悲しみを、心によって、あるいは友によって、乗り越えよ。あなたが何かよいことをしたなら、それを覚えていないのが正しい。よいこととして受けたことは、いつまでも覚えていよ。人にとって喜ばしいのは、青年と等しい老年であり、老年に似た青年は、いっそう厭わしい。

Sapiens VII

第VII篇PL 19, 878A
1

Turpe quid ausurus, te sine teste time:Vita perit, mortis gloria non moritur.Quod facturus eris, dicere sustuleris.Crux est, si metuas, vincere quod nequeas.Cum vere objurgas, sic inimice juvas.Cum falso laudas, sic et amice noces.Nil nimium satis est, ne sit et hoc nimium.

PL 19, 878A

恥ずべきことをあえてしようとするなら、証人がいなくても自分自身を恐れよ。生は滅びるが、死の栄光は死なない。なそうとしていることは、口に出すことを控えよ。打ち勝てないものを恐れるなら、それは責め苦である。真実をもって叱責するとき、あなたは敵としても助けとなる。偽って称えるとき、あなたは友としても害となる。度を越さぬことで足りる。ただし、それすら度を越さぬように。

Sapiens VIII

第VIII篇PL 19, 878B
1

Septenis patriam sapientum, nomina, voces,Versibus expediam: sua quemque monosticha dicent:Chilo cui patria est Lacedaemon, Nosce teipsum.Periander, Trepidam moderare, Corinthius, iram.Ex Mitylenaeis, Nimium nil, Pittacus oris.Mensuram optimum, ait Cleobulus Lindius, in reExspectare Solon finem docet, ortus Athenis.Plures esse Bias pravos, quem clara Priene.Mileti, Fugisse, Thales, vadimonia, alumnus.

PL 19, 878B

七人の賢人の祖国、名、言葉を、詩行で述べよう。各人の一行詩が語る。ラケダイモンを祖国とするキロンは「自分自身を知れ」。コリントスのペリアンドロスは「慌ただしい怒りを抑えよ」。ミュティレネの岸の出のピッタコスは「度を越すことなかれ」。リンドスのクレオブロスは言う、「事において程よさが最善」と。アテナイ生まれのソロンは「終わりを待て」と教える。名高いプリエネ〔が生んだ〕ビアスは「悪い者のほうが多い」と。ミレトスの育ちのタレスは「保証を避けよ」。