Epitaphium I
第I篇PL 19, 861BRex regum, Atrides, fraternae conjugis ultor,Oppetii manibus conjugis ipse meae.Quid prodest Helenes raptum punisse dolentem,Vindicem adulterii cum Clytemnestra necet?
PL 19, 861B王の中の王、アトレウスの子〔アガメムノン〕、兄弟の妻のための復讐者である私は、自分の妻の手によって死んだ。ヘレネの略奪を憤って罰したところで、何の益があろう、姦通の報復者である私を、クリュタイムネストラが殺すというのに。
Epitaphium II
第II篇PL 19, 861BFelix o Menelae, deum cui debita sedes,Decretumque piis Manibus Elysium.Tyndareo dilecte gener, dilecte Tonanti:Conjugii vindex, ultor adulterii:Aeterno pollens aevo, aeternaque juventa,Nec leti passus tempora, nec senii.
PL 19, 861B幸いなるかな、メネラオスよ、あなたには神々の座が約束され、敬虔な死者の霊(マネス)のために定められたエリュシウムも与えられている。テュンダレオスに愛された婿、雷を轟かす者〔ユピテル〕に愛された人、結婚の守り手、姦通の報復者よ。永遠の時代と永遠の若さにあふれ、死の時も老いの時も受けることがない人よ。
Epitaphium III
第III篇PL 19, 861CAjacis tumulo pariter tegor obruta Virtus,Illacrymans bustis funeris ipsa mei:Incomptas lacerata comas, quod pravus AtridesCedere me structis compulit insidiis.Jam dabo purpureum claro de sanguine florem,Testantem gemitu crimina judicii.
PL 19, 861Cアイアスの墓とともに、私、武勇〔Virtus〕も覆い隠されて葬られている、私の葬いの墓の上で、自ら涙を流しながら。髪を乱し引き裂いたのは、邪なアトレウスの子〔アガメムノン〕が仕組んだ策略によって、私を退かせたからだ。いま私は、あの名高い血から紫の花を咲かせよう〔アイアスの血から花が咲いたとされる〕、うめきをもって、裁定の罪過を証する花を。
Epitaphium IV
第IV篇PL 19, 861CNon una Aeacidem tellus habet, ossa tegunturLittore Sigeo, crinem Larissa cremavit.Pars tumuli. . . . . . . . . . . . .Orbe sed in toto. . . . . Homer. . . .
PL 19, 861Cアイアコスの子〔アキレウス〕を抱く地は一つではない。骨はシゲイオンの岸に覆われ、髪はラリッサが焼いた。墓の一部は……だが全世界に……ホメロス〔Homer〕……〔刷られた欠落の印。Homer は刷られたまま〕
Epitaphium V
第V篇PL 19, 861Cこの墓には、ラエルテスの子オデュッセウス〔Ulixes〕が葬られている。すべてを知りたいなら、『オデュッセイア』を読み通せ。
Epitaphium VI
第VI篇PL 19, 861DConditur hic genitore bono melior Diomedes:Crimen ob uxoris pulsus dotalibus agris.Argyripam, clarosque viris qui condidit Arpos:Clarior urbe nova, patriae quam sede vetusta.
PL 19, 861Dここには、善き父よりも優れたディオメデスが葬られている。妻の罪過のゆえに、持参金の領地から追われた者が。アルギュリパを、人々で名高いアルポイを築いた者が。新しい町によって、故郷の古い座よりも名高くなった者が。
Epitaphium VII
第VII篇PL 19, 861DConsiliis, belloque bonus, quae copula rara est,Charus et Atridis, charus et Aeacidis:Praemia virtutis simul et pietatis adeptus,Servato Antilochus Nestore patre, obii.Non hic ordo fuit: sed justius ille superstes,Troja capi sine quo perfida non poterat.
PL 19, 861D思慮でも戦でも優れ――これは稀な取り合わせだが――アトレウスの子たちにも、アイアコスの子たちにも愛され、徳と情愛の報いを同時に得て、父ネストルを救って、私アンティロコスは死んだ。これは順序が逆だった。むしろ彼が生き残るのが、いっそう正しかった、彼なしには、背信のトロイアは陥落しえなかったのだから。
Epitaphium VIII
第VIII篇PL 19, 862BHoc tegor in tumulo quarti jam prodigus aeviNestor, consilio clarus, et eloquio,Objecti sese cujus pro morte peremptusFilius, et nati vulnere vivo pater.Eheu! cur fatis disponere sic placet aevum,Tam longum ut nobis: tam breve ut Antilocho?
PL 19, 862Bこの墓に私は覆われている、すでに第四の世代を費やした者、ネストル、思慮と雄弁で名高い者。身を投げ出して私の死を防いだ息子は討たれ、私は息子の傷によって生き長らえる父である。ああ、なぜ運命は寿命をこのように割り振りたがるのか、私にはこれほど長く、アンティロコスにはこれほど短く。
Epitaphium IX
第IX篇PL 19, 862BOrbe tegor medio, major virtute paterna,Quod puer, et regis Pyrrhus opima tuli.Impius ante aras quem fraude peremit Orestes.Quid mirum? caesa jam genitrice furens.
PL 19, 862B私は世界の中央〔デルポイを指すか〕に葬られている、父の武勇にまさる者、少年の身で、王から最上の戦利品を奪ったピュッロスだ。その私を、祭壇の前で、策略によって不敬虔なオレステスが殺した。何の不思議があろう。すでに母を殺して狂乱していたのだから。
Epitaphium X
第X篇PL 19, 862BNec me non dignum titulo Pleuronia credit:Cui communis erat cum Diomede domus,Euryalo, et Sthenelo. Nam tertius hoc ego regnumPossedi: de quo nunc satis est tumulus.
PL 19, 862Bプレウロン〔アイトリアの町〕の地は、私が碑銘にふさわしくないとは考えない、ディオメデスとも、ステネロスとも家を共有していた私エウリュアロスを。というのも、三番目に私がこの王国を領した者であり、その王国から今は墓で足りる者だ。
Epitaphium XI
第XI篇PL 19, 862CGunea pontus habet, tumulus sine corpore nomen.Fama homines inter; coelum animus repetit.Cuncta elementa duci tanto commune sepulcrum.Quae? coelum, et tellus, et mare, et ora virum.
PL 19, 862Cグネウスを海が持ち、墓は体のない名を持つ。人々のあいだには名声、天へは心が帰る。これほどの将にとって、あらゆる元素が共通の墓だ。どれか。天、大地、海、人々の口である。
Epitaphium XII
第XII篇PL 19, 862CFatale ascriptum nomen mihi Protesilao.Nam primus Danaum bello obii Phrygio,Audaci ingressus Sigeia littora saltu,Captus pellacis Laertiadae insidiis.Qui ne Trojanae premeret pede littora terrae,Ipse super proprium desiliit clypeum.
PL 19, 862Cプロテシラオスという運命の名が、私に付けられた〔名に「最初の」の意が含まれる〕。私は、ダナオス人〔ギリシア人〕の中で最初に、プリュギアの戦で死んだからだ。大胆な跳躍でシゲイオンの岸に踏み入り、欺くラエルテスの子〔オデュッセウス〕の策略に捕らわれて。彼自身は、トロイアの地の岸を足で踏まないよう、自分の盾の上に飛び降りたのだ。
何を嘆こう。この死を、すでにその時、私の運命が告げていた、父が私にこのような名を付けたときに。
Epitaphium XIII
第XIII篇PL 19, 862DProditus ad poenam, sceleratae fraude Lacaenae,Et deformato corpore Deiphobus,Non habeo tumulum, nisi quem mihi voce vocantisEt pius Aeneas, et Maro composuit.
PL 19, 862D罰を受けるよう売られた、邪悪なスパルタの女〔ヘレネ〕の欺きによって、そして体を損なわれた、デイポボスである私は、墓を持たない、ただ、呼びかける声で私のために敬虔なアエネアスとマロ〔ウェルギリウス〕が築いてくれたもの以外は。
Epitaphium XIV
第XIV篇PL 19, 862Dここはヘクトルの墓。彼とともに、彼のトロイアも葬られた。ともに滅びた者たちは、ともに葬られる。
Epitaphium XV
第XV篇PL 19, 862DFlos Asiae, tanta unus de gente superstes,Parvulus, Argivis sed jam de patre timendus,Hic jaceo Astyanax, Scaeis dejectus ab altis.Proh dolor! Iliaci Neptunia moenia muriViderunt aliquid crudelius Hectore tracto.
PL 19, 862Dアジアの花、あれほどの一族でただ一人生き残った者、幼子ながら、父ゆえにすでにアルゴス人〔ギリシア人〕に恐れられた者、私アステュアナクスはここに眠る、スカイア門の高みから投げ落とされて。ああ、苦しみよ! イリオンの城壁、ネプトゥヌスの築いた市壁は、引きずられたヘクトルよりもなお残酷なものを見た。
Epitaphium XVI
第XVI篇PL 19, 863ASarpedon Lycius, genitus Jove, numine patrisSperabam coelum; sed tegor hoc tumulo,Sanguineis fletus lacrymis. Proh ferrea fata!Et patitur luctum, qui prohibere potest?
PL 19, 863Aリュキアのサルペドン、ユピテルの子である私は、父の神威によって天を望んでいた。だが私はこの墓に覆われ、血の涙で嘆かれている。ああ、鉄のごとき運命よ!防ぎうる者〔ユピテル〕が、嘆きを耐え忍ぶのか。
Epitaphium XVII
第XVII篇PL 19, 863ANastes, Amphimachusque, Nomionis inclyta proles,Ductores quondam, pulvis et umbra sumus.
PL 19, 863Aナステスとアンピマコス、ノミオンの名高い子らである我々は、かつては将であったが、今は塵と影だ。
Epitaphium XVIII
第XVIII篇PL 19, 863AHectore prostrato, nec dis, nec viribus aequisCongressus saevo Troilus Aeacidae,Raptatus bigis fratris conjungor honori:Cujus ob exemplum nec mihi poena gravis.
PL 19, 863Aヘクトルが倒れたのち、神々にも力にも釣り合わぬまま猛々しいアイアコスの子〔アキレウス〕と戦ったトロイロスである私は、二頭立ての戦車に引きずられ、兄の栄誉に結びつけられる。その先例のゆえに、私にとって刑罰も重くはない。
Epitaphium XIX
第XIX篇PL 19, 863BCede procul, myrtumque istam fuge nescius, hospes,Telorum seges est sanguine adulta meo.Confixus jaculis, et ab ipsa caede sepultus,Condor in hoc tumulo bis Polydorus ego.Scit pius Aeneas, et tu, rex impie, quod meThracia poena premit, Troia cura tegit.
PL 19, 863B遠くへ退け、旅の人よ。知らずにこのギンバイカに近づくな。これは槍の穂の畑、私の血で育ったものだ。投げ槍で貫かれ、殺された場所そのままに葬られ、私ポリュドロスは、二度この墓に葬られる。敬虔なアエネアスは知っている。そして不敬虔な王〔トラキア王ポリュメストル〕よ、あなたも知っている、私をトラキアの刑罰が押し潰し、トロイアの手厚い配慮が覆うことを。
Epitaphium XX
第XX篇PL 19, 863BEuphemum Ciconum ductorem Troia tellusCondidit hastati Martis ad effigiem.Nec satis est titulum saxo incidisse sepulcri:Insuper et frontem mole onerant statuae.Ocyus ista ruunt, quae sic cumulata locantur.Major ubi est cultus, magna ruina subest.
PL 19, 863Bキコネス人の将エウペモスを、トロイアの地が槍を携えたマルスの像のかたちで葬った。墓の碑銘を石に刻むだけでは足りず、さらにその上、前面を像の重みで押さえつける。こうして積み上げて据えられたものは、いっそう早く崩れる。飾りが大きいところには、大きな崩壊が潜んでいる。
Epitaphium XXI
第XXI篇PL 19, 863CHippothoum, Pyleumque tenet gremio infima tellus.Caulibus et malvis terga superna virent.Nec vexat cineres horti cultura quietos:Dum parcente manu molle olus excolitur.
PL 19, 863Cヒッポトオスとピュライオスを、最下の大地が懐に抱く。その上の背は、キャベツとゼニアオイで青々としている。菜園の耕作は、静かな灰を悩ますことがない、惜しむ手で柔らかな野菜が育てられる間は。
Epitaphium XXII
第XXII篇PL 19, 863CEnnomus hic, Chromiusque jacent, queis Mysia regnum,Queis pater Alcinus, Oceanusque atavus.Nobilitas quid tanta juvat? quo clarius istisEst genus, hoc mortis conditio gravior.
PL 19, 863Cここにエンノモスとクロミオスが眠る。ミュシアは彼らの王国であり、父はアルキヌス、遠い祖はオケアノスであった。これほどの高貴さが何の役に立とう。彼らの家柄が名高いほど、死の定めはいっそう重い。
Epitaphium XXIII
第XXIII篇PL 19, 863DHic Priami non est tumulus, nec condor in istaSede: caput Danai diripuere meum.Ast ego cum lacerum sine nomine funus haberem,Confugi ad cineres Hectoreos genitor.Illic et natos, Trojamque, Asiamque sepultamInveni, et nostrum quidquid ubique jacet.
PL 19, 863Dここはプリアモスの墓ではなく、私はこの場所に葬られてもいない。ダナオス人たちが私の首を奪い去った。だが私は、名もない引き裂かれた亡骸でいたので、父として、ヘクトルの灰のもとへ逃げ込んだ。そこで私は、子らも、トロイアも、葬られたアジアも、我々のもののうち、至るところに横たわるすべてをも、見いだした。
Epitaphium XXIV
第XXIV篇PL 19, 863DQui tumulum Priami quaerit, legat Hectoris ante.Ille meus, nato quem prius ipse dedi.Hectoris, et patris simul est commune sepulcrum,Amborum quoniam juncta ruina fuit.
PL 19, 863Dプリアモスの墓を探す者は、先にヘクトルの墓を読め。あれは私の墓だ。先に私自身が息子に与えたものだ。ヘクトルと父の墓は、共通の一つである、二人の滅びは結びついていたのだから。
Epitaphium XXV
第XXV篇PL 19, 863DQuae regina fui, quae claro nata Dymante,Quae Priami conjunx, Hectora quae genui,Hic Hecuba injectis perii superobruta saxis.Sed rabie linguae me tamen ulta prius.Fidite ne regnis, et prole, et stirpe parentum:Quicumque hoc nostrum σῆμα κυνὸς legitis.
PL 19, 863D王妃であった私、名高いデュマスから生まれた私、プリアモスの妻であった私、ヘクトルを産んだ私は、ヘカベとして、投げ込まれた石に覆い潰されて、ここで死んだ。だがその前に、舌の狂暴さによって復讐を遂げた。王国にも、子にも、父祖の血筋にも、頼るな。この我々の「犬の墓標(σῆμα κυνός)」〔ヘカベが犬となったとされる岬の名〕を読む諸君は、誰であれ。
Epitaphium XXVI
第XXVI篇PL 19, 864ATroas Achilleo conjuncta Polyxena bustoMalueram nullo cespite functa tegi.Non bene discordes tumulos miscetis, Achivi:Hoc violare magis, quam sepelire fuit.
PL 19, 864Aトロイアの女ポリュクセネである私は、アキレウスの墓に結びつけられ、死んでも芝土一つ被せられないほうがよかったと思っていた。仲違いする墓を混ぜるのは良くない、アカイア人よ。これは葬るというより、むしろ汚すことであった。
Epitaphium XXVII
第XXVII篇PL 19, 864AThebarum regina fui, Sipyleia cautesQuae modo sum: laesi numina Latoidum.Bis septem natis genitrix laeta atque superba,Tot duxi mater funera, quot genui.Nec satis hoc divis. Duro circumdata saxoAmisi humani corporis effigiem.
PL 19, 864A私はテーバイの女王であった。今はシピュロスの岩である。レト〔の子ら〕の神威を傷つけたからだ。十四人の子を産み、母として喜び、誇っていた。産んだ数と同じだけ、母として葬りを営んだ。神々にはこれでも足りなかった。固い石に包まれて、私は人の体の姿を失った。
Sed dolor, obstructis quamquam vitalibus, haeret:Perpetuasque rigat fonte pio lacrymas.Proh facinus! tantaene animis coelestibus irae?Durat adhuc luctus, matris imago perit.
PL 19, 864Bだが命の通い路はふさがれても、痛みは留まる。情愛の泉から、絶えず涙を流している。ああ、何たる所業。天の心にこれほどの怒りがあるのか。悲しみは今も続き、母の姿のほうが滅びた。
Epitaphium XXVIII
第XXVIII篇PL 19, 864BVivebam. Sum facta silex, quae deinde politaPraxitelis manibus, vivo iterum Niobe.Reddidit artificis manus omnia, sed sine sensu.Hunc ego, cum laesi numina, non habui.
PL 19, 864B私は生きていた。石となり、のちにプラクシテレスの手で磨かれて、私ニオベは再び生きている。〔プラクシテレスはアテナイの彫刻家〕職人の手はすべてを返してくれたが、感覚だけは返さなかった。神威を傷つけたとき、私はこの感覚を持たなかったのだ。
Epitaphium XXIX
第XXIX篇PL 19, 864CHabet sepulcrum non id intus mortuum.Habet nec ipse mortuus bustum super.Sibi sed est ipse hic sepulcrum, et mortuus.
PL 19, 864C墓はあるが、その中に死者はいない。死者自身にも、上に墓の塚はない。だが彼は自分自身にとって墓であり、同時に死者でもある。
Epitaphium XXX
第XXX篇PL 19, 864C不幸なディドよ、どの夫とも良い結婚をしなかった。この夫が死ねばあなたは逃げ〔シュカエウスの死〕、この夫が逃げればあなたは滅びる〔アエネアスの出奔〕。
Epitaphium XXXI
第XXXI篇PL 19, 864CDic, canis, hic cujus tumulus? Canis. At canis hic quis?Diogenes. Obiit? Non obiit, sed abiit.Diogenes, cui pera penus, cui dolia sedes,Ad manes abiit? Cerberus ire vetat.Quonam igitur? Clari flagrat qua stella Leonis,Additus est justae nunc canis Erigonae.
PL 19, 864C犬よ、言え、ここは誰の塚か。「犬」。では、この犬は誰か。「ディオゲネス」。死んだのか。「死んだのではない、去ったのだ」。頭陀袋を食糧蔵とし、甕を住まいとしたディオゲネスは、死者の霊たち(マネス)のもとへ去ったのか。ケルベロスが行くことを禁じる。ならばどこへ。明るい獅子座の星が燃えるあたり、正しきエリゴネの犬〔エリゴネの愛犬は星座となった〕のそばに、今や加えられたのだ。
Epitaphium XXXII
第XXXII篇PL 19, 864DOmnia quae longo vitae cupiuntur in aevo,Ante quater plenum consumpsit Anicia lustrum.Infans lactavit, pubes et virgo adolevit.Nupsit, concepit, peperit. Jam mater obivit.Quis mortem accuset? quis non accuset in istoAetatis? meritis anus est, aetate puella.
PL 19, 864D長い生涯にわたって望まれるものはすべて、アニキアは五年を四たび満たす前に使い果たした。乳児として乳を飲み、娘盛りとなり、おとめとして育ち、嫁ぎ、身ごもり、産み、すでに母として世を去った。誰が死を責めるだろうか。だがこの〔若い〕年齢において、誰が責めずにいられよう〔in isto aetatis の係りは定かでない。こう取った〕。功績では老婆、年齢では少女である。
Epitaphium XXXIII
第XXXIII篇PL 19, 864DLaeta bis octono tibi jam sub consule pubesCingebat teneras, Glaucia adulte, genas.Et jam desieras puer, anne puella, videri:Cum properata dies abstulit omne decus.Sed neque functorum socius miscebere vulgoNec metues Stygios flebilis umbra lacus.
PL 19, 864Dグラウキアスよ、早くも十六を数える執政官の年〔十六歳の意と取った〕のもと、喜ばしい若さが、成人しかけたあなたの柔らかな頬を囲んでいた。あなたはもう、少年か少女かと見られることをやめていた。その時、早まった日がすべての輝きを奪った。だが、あなたは死者の群れの仲間にはならず、涙に値する影として、ステュクスの湖を恐れることもない。
かえって、ペルセポネのもとへ行くキニュラスの子アドニスとなるか、さもなくば、エリュシウムのユピテル〔冥界の王を言う〕の寵童となるだろう。
Epitaphium XXXIV
第XXXIV篇PL 19, 865AViginti atque novem genitrici CallicrateaeNullius sexus mors mihi visa fuit.Sed centum et quinque explevi bene messibus annos,Intremulam baculo non subeunte manum.
PL 19, 865A二十九人の子の母であった私カッリクラテアは、男女いずれの子の死も、見ることがなかった。そして百五度の収穫で、年をよく満たした。震えることのない手を、杖に支えさせることもなく。
Epitaphium XXXV
第XXXV篇PL 19, 865APhosphore, clamosi spatiosa per aequora CirciSeptenas solitus victor obire vias:Improperanter agens primos a carcere cursus,Fortis praegressis ut potereris equis.Promptum et veloces erat anticipare quadrigas:Victores etiam vincere, laus potior.
PL 19, 865Aポスポロスよ、喧噪の競技場の広い平野を、七周の道を勝者として回るのが常だった。出走口からの最初の駆けは急がずに運び、先に出た馬たちを、のちに力強く制するのが常だった。素早い四頭立ての馬車を先んじることは容易で、勝者たちをもさらに負かすことが、より大きな誉れだった。
Hunc titulum vani solatia sume sepulcri,Et gradere Elysios praepes ad alipedes.Pegasus hinc dexter currat tibi; laevus ArionFunis eat; quartum det tibi Castor equum.
PL 19, 865B空しい墓の慰めとして、この銘を受けよ。そして翼ある足でエリュシウムの足速き馬たちのもとへ歩み行け。こちらからはペガソスが右の側馬として走り、左の綱はアリオン〔ペガソスとアリオンは神話の名馬〕が引く。四頭目の馬はカストル〔馬を馴らす英雄〕が授けよう。
Epitaphium XXXVI
第XXXVI篇PL 19, 866ASparge mero cineres, bene olenti et unguine nardi,Hospes, et adde rosis balsama puniceis.Perpetuum mihi ver agit illacrymabilis urna.Et commutavi saecula, non obii.Nulla mihi veteris perierunt gaudia vitae:Seu meminisse putes omnia, sive nihil.
PL 19, 866A灰にぶどう酒をそそげ。よい香りのナルドの香油も。旅の人よ、赤いバラにバルサムを添えよ。涙のない壺が私のために永遠の春を過ごさせる。私は世を替えたのであって、死んだのではない。昔の命の喜びは何一つ失われていない。すべてを覚えていると思うがよい、何も覚えていないと思うがよい。
Epitaphium XXXVII
第XXXVII篇PL 19, 866AMe sibi, et uxori, et natis commune sepulcrumConstituit seras Carus ad exsequias.Jamque diu monumenta vacant, sitque ista querelaLongior: et veniat ordine quisque suo,Nascendi qui lege datus: placidumque per aevumCondatur, natu qui prior, ille prior.
PL 19, 866Aカルスは、自分と妻と子らの共同の墓として、私を遅い葬りのために建てた。墓所はもう長く空いている。この嘆き〔墓がなお空いているという嘆き。こう取った〕がさらに長引くように。各人が自分の順に来るがよい、生まれの定めによって与えられた者は。穏やかな世を過ごして葬られるのは、生まれの早かった者が先であるように。
Epitaphium XXXVIII
第XXXVIII篇PL 19, 866BNon nomen, non quo genitus, non unde, quid egi.Mutus in aeternum sum, cinis, ossa, nihil.Non sum, nec fueram: genitus tamen e nihilo sum,Mitte, nec exprobres singula, talis eris.
PL 19, 866B名も、親も、出所も、何をなしたかも、ない。私は永遠に物言わぬ。灰、骨、無である。私は今いない。以前もいなかった。それでも無から生まれたのだ。やめよ。一つ一つを咎めるな。あなたもこうなるのだ。