アウソニウスc. 310–395

Epigrammata › 全文

Epigrammata 全文

Ausonius · PL 19, 825B–838D

Epigramma I

第I篇PL 19, 825B
1

Phoebe potens numeris, praeses Tritonia bellis,Tu quoque ab aerio praepes Victoria lapsu,Come serenatam duplici diademate frontem,Serta ferens, quae dona togae, quae praemia pugnae.Bellandi fandique potens Augustus, honoremBis meret: ut geminet titulos, qui praelia Musis

PL 19, 825B

詩の調べに力あるポエブスよ、戦を司るトリトニア〔ミネルウァ〕よ、また、高みから翼で滑り降りる勝利の女神よ、あなたも、二重の冠で晴れやかな額を飾れ、花冠を携えて。それは平時の務めの賜物、戦の報いである。戦うことにも語ることにも力あるアウグストゥスは、栄誉を二度得るに値する。称号を二重にするためだ、戦をムーサたちで

2

Temperat, et Geticum moderatur Apolline Martem.Arma inter Chunosque truces, furtoque nocentesSauromatas, quantum cessat de tempore belli,Indulget Clariis tantum inter castra Camoenis.Vix posuit volucres stridentia tela sagittas,Musarum ad calamos fertur manus, otia nescit,

PL 19, 825B

和らげ、ゲタイ人のマルスをアポロで制する者は。武器と、猛々しいフン族と、盗みで害をなすサウロマタイ人のただ中で、戦の時から余る分だけ、陣営のなかでクラロスのカメナたち〔クラロスはアポロの聖地〕にふける。うなる飛び道具である速い矢を置くやいなや、手はムーサたちの葦笛へ向かい、休みを知らず、

3

Et commutata meditatur arundine carmen.Sed carmen non molle modis, bella horrida MartisOdrysii, Thressaeque viraginis arma retractat.Exsulta, Aeacide, celebraris vate superboRursum: Romanusque tibi contingit Homerus.

PL 19, 825B

矢の葦を筆の葦に持ち替えて、詩を思案する。だがその詩は調べにおいて柔弱ではなく、オドリュサイのマルスの恐ろしい戦と、トラキアの女丈夫〔ペンテシレイア〕の武具を語り直す。喜べ、アイアコスの子〔アキレウス〕よ、誇り高い詩人によって再び讃えられる。ローマのホメロスがあなたに授かった。

Epigramma II

第II篇PL 19, 825C
1

Cedere quae lato nescit fera saucia ferro,Armatique urget tela cruenta viri,Quam grandes parvo patitur sub vulnere mortes,Et solam lethi vim probat esse manum!Mirantur casusque novos, subitasque ruinas:Quaeritur, et fallit lumina plaga recens.

PL 19, 825C

広い鉄の穂先に傷つきながら退くことを知らぬ獣が、武装した男の血染めの飛び道具に迫る、小さな傷のもとで、なんと大きな死を受けるのか、そして、死の力はただ手にあることを証し立てる。人々は新しい出来事と、突然の倒れ方に驚く。傷は探されるが、新しい傷は目を欺く。

2

Nec contenta ictos lethaliter ire per artus,Conjungit mortes una sagitta duas.Plurima communi pereunt si fulminis ictu,Haec quoque de coelo vulnera missa putes.

PL 19, 825C

致命的に打たれた四肢を貫くだけでは満足せず、一本の矢が二つの死を結びつける。雷の打撃で多くが共に滅びるなら、これらの傷も天から送られたと思ってよい。

Epigramma III

第III篇PL 19, 825D
1

Illyricis regnator aquis, tibi, Nile, secundus,Danubius laetum profero fonte caput.Salvere Augustos jubeo, natumque, patremque,Armiferis alui quos ego Pannoniis.Nuntius Euxino jam nunc volo currere ponto,Ut sciat hoc Superum cura secunda Valens;

PL 19, 825D

イリュリアの水を治める者、ニルスよ、あなたに次ぐ者、私ダヌビウスは、源から喜びの頭をもたげる。私はアウグストゥスたち、子にも父にも挨拶を送る、武器を携えるパンノニア人たちのあいだで私が育てた彼らに。私は今すぐ使者としてエウクシヌスの海(黒海)へ駆けようと思う、神々の第二の関心の的であるウァレンスがこれを知るように。

2

Caede, fuga, flammis stratos periisse Suevos:Nec Rhenum Gallis limitis esse loco.Quod si lege maris refluus mihi curreret amnis,Huc possem victos inde referre Gothos.

PL 19, 825D

スエウィ族が殺戮、敗走、火によって打ち倒されて滅びたこと、レヌス(ライン川)がもはやガリアにとって境界の位置にないことを。もし海の法則で私の流れが逆流するなら、あちらで敗れたゴート人たちを、ここへ運んで来られるだろうに。

Epigramma IV

第IV篇PL 19, 826B
1

Danubius penitis caput occultatus in oris,Totus sub vestra jam ditione fluo.Qua gelidum fontem mediis effundo Suevis,Imperiis gravidas qua seco Pannonias.Et qua dives aquis Scythico solvo ostia ponto:Omnia sub vestrum flumina mitto jugum.

PL 19, 826B

私ダヌビウスは、奥まった地に源を隠していたが、いまは全体が諸君の支配のもとを流れる。スエウィ族のただ中に冷たい泉を注ぐところから、皇帝たちを生み出すパンノニア〔ウァレンティニアヌスとウァレンスの故郷〕を切り開くところまで、また、水に富んで、スキュティアの海に河口を開くところまで、すべての流れを、諸君の軛のもとに送る。

2

Augusto dabitur, sed proxima palma, Valenti.Inveniet fontes hic quoque, Nile, tuos.

PL 19, 826B

勝利のヤシはアウグストゥスに与えられるが、それに次ぐものはウァレンスに。ニルスよ、この者もあなたの源を見いだすだろう。

Epigramma V

第V篇PL 19, 826B
1

Nunc te marmoreum pro sumptu fecimus; at cumAugustus frater remeaverit, aureus esto.

PL 19, 826B

今は費用に見合うよう、あなたを大理石で造った。だがアウグストゥスなる兄弟が帰還したときには、黄金となれ。

Epigramma VI

第VI篇PL 19, 826C
1

Quod leo tam tenui patitur sub arundine lethum,Non vires ferri, sed ferientis agunt.

PL 19, 826C

獅子がこれほど細い葦〔矢〕のもとで死を受けるのは、鉄の力ではなく、射る者の力がそうさせるのだ。

Epigramma VII

第VII篇PL 19, 826C
1

Ante omnes alias felix tamen hoc ego dicar:Sive deum peperi femina, sive virum.

PL 19, 826C

それでも私は、ほかのすべての女に先んじて、このことで幸いと呼ばれよう、女として、神を産んだにせよ、男を産んだにせよ。

Epigramma VIII

第VIII篇PL 19, 826C
1

Fama est fictilibus coenasse Agathoclea regem,Atque abacum Samio saepe onerasse luto,Fercula gemmatis cum poneret horrida vasis;Et misceret opes pauperiemque simul.Quaerenti causam respondit: Rex ego qui sumSicaniae, figulo sum genitore satus.

PL 19, 826C

王アガトクレスは土器で食事をしたという話がある、しばしば食器棚をサモスの粘土〔の器〕で満たし、宝石をちりばめた器と並べて、粗末な皿を出していた。そして富と貧しさを一緒に混ぜ合わせた。理由を尋ねる者に、彼は答えた。「私はシカニア〔シチリア〕の王だが、陶工を父として生まれたのだ」と。

2

Fortunam reverenter habe, quicumque repenteDives ab exsilii progrediere loco.

PL 19, 826D

運命の女神を敬いをもって遇せよ、突然、追放の地〔底本は exsilii。この篇の前半の陶工の子アガトクレスを受けるので、exilis(卑しい)と読めば「卑しい身から」となる〕から富める者となって出てくる者は誰であれ。

Epigramma IX

第IX篇PL 19, 826D
1

Est jocus in nostris, sunt seria multa, libellis;Stoicus has partes, has Epicurus agit.Salva mihi veterum maneat dum regula morum;Ludat permistis sobria Musa jocis.

PL 19, 826D

私の小さな書物には冗談があり、真面目なものも多くある。ストア派の者がこの役を、エピクロスがあの役を演じる。古人の習いの規範が私にとって損なわれずにある限り、節度あるムーサは、冗談を混ぜて戯れてよい。

Epigramma X

第X篇PL 19, 826D
1

Toxica zelotypo dedit uxor moecha marito;Nec satis ad mortem credidit esse datum.Miscuit argenti lethalia pondera vivi;Cogeret ut celerem vis geminata necem.Dividat haec si quis, faciunt discreta venenum.Antidotum sumet qui sociata bibet.

PL 19, 826D

嫉妬深い夫に、不貞の妻が毒を与えた。そして、与えたものは死に十分とは思わなかった。水銀の致死量を混ぜた。二重の力が速い死を強いるように。もし誰かがこれらを分けるなら、別々のものが毒になる。一緒にして飲む者は、解毒剤を取ることになる。

2

Ergo inter sese dum noxia pocula certant,Cessit lethalis noxa salutiferae.Protinus et vacuos alvi petiere recessus,Lubrica dejectis qua via nota cibis.Quam pia cura deum! prodest crudelior uxor.Et cum fata volunt, bina venena juvant.

PL 19, 827A

こうして有害な杯どうしが互いに争ううち、致命的な害は、救いをもたらすものに屈した。たちまち腹の空いた奥まった所へ向かい、排された食物のために知られた滑りやすい道を通った。神々の配慮は何と慈しみ深いことか。いっそう残酷な妻が益になる。運命が望むとき、二つの毒が助けとなる。

Epigramma XI

第XI篇PL 19, 827A
1

Vane, quid affectas faciem mihi ponere, pictor,Ignotamque oculis sollicitare deam?Aeris et linguae sum filia, mater inanisIndicii, vocem quae sine mente gero.Extremos pereunte modos a fine reducens,Ludificata sequor verba aliena meis.

PL 19, 827A

愚かな絵師よ、なぜ私に顔を与えようとするのか、目に見えぬ女神を呼び出そうと。私は空気と舌の娘、空しい伝言の母、心なき声を帯びている。消えゆく調べの終わりを、終わりから引き戻して、からかって、他人の言葉を私の言葉で追う。

2

Auribus in vestris habito penetrabilis Echo:Et si vis similem pingere, pinge sonum.

PL 19, 827B

私は諸君の耳に住む、浸み入るエコーである。もし私に似たものを描きたいなら、音を描け。

Epigramma XII

第XII篇PL 19, 827B
1

Cujus opus? Phidiae, qui signum Pallados, ejusQuique Jovem fecit, tertia palma ego sum.Sum dea quae rara, et paucis OCCASIO nota.Quid rotulae insistis? Stare loco nequeo.Quid talaria habes? Volucris sum. Mercurius quaeFortunare solet, tardo ego, cum volui.

PL 19, 827B

誰の作か。ペイディアスの作だ。パッラスの像と、さらにユピテルの像を造った彼の、第三の傑作が私である。私は稀な女神、少数の者にしか知られぬ機会〔Occasio〕である。なぜ小さな車輪の上に立つのか。一つ所にとどまれないからだ。なぜ翼のあるサンダルを持つのか。私は飛ぶものだから。メルクリウスが幸運に導くのが常であるものを、私は望むときには遅らせる。

2

Crine tegis faciem. Cognosci nolo; sed heus tuOccipiti calvo es. Ne tenear fugiens.Quae tibi juncta comes? Dicat tibi. Dic rogo quae sis.Sum dea cui nomen nec Cicero ipse dedit.Sum dea quae facti non factique exigo poenas.Nempe ut poeniteat, sic METANOEA vocor.

PL 19, 827B

髪で顔を覆っているな。知られたくないのだ。だが、おい、あなた、あなたは後頭部が禿げている。逃げるとき捕まらぬためだ。あなたに寄り添う伴は誰か。彼女自身があなたに語るだろう。語れ、頼む、あなたは何者か。私は、キケロでさえ名を与えなかった女神だ。私は、為したことと為さなかったことの償いを求める女神。悔いるように、まさにそのように、私は後悔〔Metanoea〕と呼ばれる。

3

Tu modo dic quid agat tecum? Si quando volavi,Haec manet, hanc retinent quos ego praeterii.Tu quoque, dum rogitas, dum percontando moraris,Elapsam dices me tibi de manibus.

PL 19, 827C

ならば言え、彼女はあなたと何をするのか〔刷りには話し手の区切りが無く、問いと答えの分け方は推定による〕。私がひとたび飛び去れば、彼女は残る。私が通り過ぎた者たちは彼女を引き留める。あなたも、問い続け、尋ねてぐずぐずするうちに、私があなたの手から滑り去ったと言うだろう。

Epigramma XIII

第XIII篇PL 19, 827C
1

Trinacrii quondam currentem in littoris oraAnte canes leporem caeruleus rapuit.At lepus: In me omnis terrae pelagique rapina est,Forsitan et coeli, si canis astra tenet.

PL 19, 827C

かつてトリナクリア〔シチリア〕の岸辺を走るウサギを、犬たちより先に青黒い海の獣〔caeruleus。指すものは定かでない。海の獣と取った〕が奪った。だがウサギは言う。「私に地と海のあらゆる略奪が向けられる、おそらく天のも、犬〔大犬座〕が星々を占めるなら」。

Epigramma XIV

第XIV篇PL 19, 827D
1

Tam segnis scriptor quam lentus, Pergame, cursor,Fugisti, et primo captus es in stadio.Ergo notas scripto tolerasti, Pergame, vultu,Et quas neglexit dextera, frons patitur.

PL 19, 827D

ペルガモスよ、あなたは書くのも走るのも同じくのろい、逃げたが、最初の競技場の走路で捕まった。だから、ペルガモスよ、あなたは顔に書かれた印〔逃亡奴隷への烙印の文字〕を耐えた、そして右手が怠ったものを、額が受けている。

Epigramma XV

第XV篇PL 19, 827D
1

Pergame, non recte punitus: fronte subistiSupplicium lentae quod meruere manus.At tu, qui dominus, peccantia membra coerce.Injustum falsos excruciare reos.Aut inscribe istam, quae non vult scribere, dextram,Aut profugos ferri pondere necte pedes.

PL 19, 827D

ペルガモスよ、あなたは正しく罰されなかった。額にのろい手が受けるに値した刑を受けたのだ。だが主人であるあなたは、過ちを犯した部分を懲らしめよ。偽りの罪人を責めさいなむのは不正だ。書こうとしないその右手に刻印を押すか、逃げ出す足を鉄の重みで縛れ。

Epigramma XVI

第XVI篇PL 19, 827D
1

Laidas et Glyceras, lascivae nomina famae,Conjux in nostro carmine cum legeret,Ludere me dixit, falsoque in amore jocari:Tanta illi nostra est de probitate fides.

PL 19, 827D

ライスやグリュケラ、放縦な評判の名を、妻が私の詩の中に読んだとき、私が戯れ、偽りの恋で冗談を言っているのだと彼女は言った。彼女は、私の誠実さをそれほど信じているのだ。

Epigramma XVII

第XVII篇PL 19, 828A
1

Uxor, vivamus, quod viximus, et teneamusNomina quae primo sumpsimus in thalamo;Nec ferat ulla dies, ut commutemur in aevo;Quin tibi sim juvenis, tuque puella mihi.Nestore sim quamvis provectior, aemulaque annisVincas Cumanam tu quoque Deiphoben;

PL 19, 828A

妻よ、これまで生きたように生きよう。そして最初の新床で取った呼び名を保とう。どんな日も、我々が生涯で変わることを招かぬように。むしろ私はあなたにとって若者、あなたは私にとって乙女であり続けよう。私がネストルより年老いていようと、また年を競ってあなたもクマエのデイポベ〔クマエの巫女〕に勝る年であろうと、

2

Nos ignoremus quid sit matura senectus.Scire aevi incertum, non numerare decet.

PL 19, 828A

我々は熟した老いが何であるかを知らずにいよう。年月の不確かなことを知るのはふさわしいが、数えるのはふさわしくない。

Epigramma XVIII

第XVIII篇PL 19, 828A
1

Qui primus, MEROE, nomen tibi condidit, illeThesidae nomen condidit Hippolyto.Nam divinare est, nomen componere, quod sitFortunae, morum, vel necis indicium.Protesilae, tibi nomen sic fata dederunt:Victima quod Trojae prima futurus eras.

PL 19, 828A

メロエよ、あなたに最初に名を付けた者は、テセウスの子ヒッポリュトスに名を付けた者と同じだ〔ヒッポリュトスは「馬に解き放たれる者」の意で、馬に引き裂かれた死を示す〕。名を定めるのは占うことだからだ、その名が運命、性格、あるいは死のしるしとなるように。プロテシラオスよ、運命はこのようにあなたに名を与えた。あなたはトロイアの最初の犠牲となる者だったからだ〔プロテシラオスは「民の先に跳ぶ者」の意で、トロイアに最初に上陸して討たれた〕。

2

Idmona quod vatem, medicum quod Iapida dicunt,Discendas artes nomina praeveniunt.Et tu sic, Meroe: non quod sis atra colore,Ut quae Niliaca nascitur in Meroe;Infusum sed quod vinum non diluis undis,Potare immixtum sueta merumque merum.

PL 19, 828B

イドモンが預言者、イアピスが医者と呼ばれるのも、学ぶべき技を、名があらかじめ示すからだ。あなたもそうだ、メロエよ。肌の色が黒いからではない、ニルスのメロエ〔島〕で生まれる女のように。そうではなく、注がれたぶどう酒を水で割らず、混ぜ物なしの純粋なぶどう酒を飲むのが常だからだ。〔名は merum(水で割らぬぶどう酒)に通じる遊び〕

Epigramma XIX

第XIX篇PL 19, 828B
1

Me lapidem quondam Persae advexere, tropaeumUt fierem bello; nunc ego sum NEMESIS.At sicut Graecis victoribus adsto tropaeum,Punio sic Persas vaniloquos Nemesis.

PL 19, 828B

かつてペルシア人たちは私を石として運んできた、戦の戦勝碑となるように。いま私はネメシスである。だが、勝者であるギリシア人にとって私が戦勝碑として立つように、そのように私はネメシスとして、大言壮語するペルシア人を罰する。

Epigramma XX

第XX篇PL 19, 828C
1

Thesauro invento, qui limina mortis inibat,Liquit ovans laqueum quo periturus erat.At qui, quod terrae abdiderat, non repperit aurum,Quem laqueum invenit, nexuit, et periit.

PL 19, 828C

死の敷居へ入ろうとしていた者は、宝を見つけて、死ぬはずだった縄を喜んで置き去りにした。だが、大地に隠した金を見つけられなかった者は、見つけた縄を結び、そして死んだ。

Epigramma XXI

第XXI篇PL 19, 828C
1

Qui laqueum collo nectebat, repperit aurum,Thesaurique loco deposuit laqueum.At qui condiderat, postquam non repperit aurum,Aptavit collo quem reperit laqueum.

PL 19, 828C

首に縄を結ぼうとしていた者は金を見つけ、宝のあった場所に縄を置いた。だが金を埋めた者は、それが見つからなくなると、見つけた縄を首にかけた。

Epigramma XXII

第XXII篇PL 19, 828C
1

Excipis adverso quod pectore vulnera septem;Arma superveheris quod, Thrasybule, tua:Non dolor hic patris, Pitanae sed gloria major.Rarum tam pulchro funere posse frui.Quem postquam moesto socii posuere feretro,Talia magnanimus edidit orsa pater:

PL 19, 828C

あなたが胸を正面に向けて七つの傷を受けたことも、トラシュブロスよ、自分の武具に乗せられて運ばれることも、父にとって苦痛ではなく、ピタネ〔スパルタの地区〕にとってのより大きな栄光である。これほど美しい葬儀に与れることはまれである。仲間たちが悲しむ棺台に彼を横たえたあと、気高い父はこのような言葉を述べ始めた。

2

Flete alios, natus lacrymis non indiget ullis,Et meus, et talis, et Lacedaemonius.

PL 19, 828D

他の者のために泣け。我が子はいかなる涙も要らない、私の子であり、このような者であり、ラケダイモンの者だ。

Epigramma XXIII

第XXIII篇PL 19, 828D
1

Mater Lacaena clypeo obarmans filium,Cum hoc, inquit, aut in hoc redi.

PL 19, 828D

ラコニアの母が、盾で息子を武装させながら、言った。「これを持って、さもなければこれに乗って帰れ」〔勝って盾を持ち帰るか、戦死して盾に乗せられて帰れ、の意〕。

Epigramma XXIV

第XXIV篇PL 19, 828D
1

Quidam superbus opibus et fastu tumens,Tantumque verbis nobilis,Spernit vigentis clara saecli nomina,Antiqua captans stemmata,Martem, Remumque, et conditorem Romulum,Primos parentes nuncupans.

PL 19, 828D

ある男は富に高ぶり、傲慢にふくれ上がり、ただ言葉の上でだけ高貴であって、盛んな当代の名高い名前を軽んじ、古い系図を追い求め、マルスとレムスと、建国者ロムルスを、最初の祖先として名指す。

2

Hos ille Serum veste contexi jubet;Hos caelat argento gravi,Ceris inurens januarum limina,Et atriorum pegmata.Credo quod illi nec pater certus fuit,Et mater est vere lupa.

PL 19, 829A

彼はこれらをセレス人〔絹の民〕の衣に織り込ませ、これらを重い銀に彫り、蝋の絵で戸口の敷居を飾り、広間の棚飾りをも〔作らせる〕。思うに、彼には確かな父もなく、母はまことに雌狼〔lupa。娼婦の意もあり、ロムルスの乳母の雌狼に掛ける〕であるからだ。

Epigramma XXV

第XXV篇PL 19, 829A
1

Inventor primus Cynices ego. Quae ratio isthaec?Alcides multo dicitur esse prior;Alcida quondam fueram doctore secundus,Nunc ego sum Cynices primus, et ille deus.

PL 19, 829A

私は犬儒派の最初の創始者だ。その理屈は何か。アルキデス〔ヘラクレス〕の方がはるかに先だと言われる。かつて私はアルキデスを師として第二の者だった。いま私は犬儒派の第一人者、そして彼は神である。

Epigramma XXVI

第XXVI篇PL 19, 829B
1

Discipulus nulli melior, meliorve magister,Εἰς ἀρετὴν συνέβη, καὶ κυνικὴν σοφίην.Dicere me verum novit, qui novit utrumque,Καὶ θεὸν Ἀλκείδην, καὶ κύνα Διογένην.

PL 19, 829B

より優れた弟子も、より優れた師もいない、徳へ、そして犬儒派の知恵へ至る道では。〔ギリシア語〕両方を知る者は、私が真実を語っていると知る。神であるアルケイデス〔ヘラクレス〕と、犬であるディオゲネスを。〔ギリシア語〕

Epigramma XXVII

第XXVII篇PL 19, 829B
1

Αἰγύπτου μὲν Ὄσιρις ἐγὼ, Μυσῶν δὲ Φανάκης,Βάκχος ἐνὶ ζωοῖσιν, ἐνὶ φθιμένοις Ἀϊδωνεὺς,Πυρογενὴς, δίκερως, Τιτανολέτης Διόνυσσος.

PL 19, 829B

エジプトではオシリス、ミュシア人にはパナケスである私は、〔以下ギリシア語〕生ける者たちのあいだではバッコス、死者たちのあいだではアイドネウス、火から生まれた、二本の角をもつ、ティタンを滅ぼす者、ディオニュソスである。

Epigramma XXVIII

第XXVIII篇PL 19, 829B
1

Ogygia me Bacchum vocat;Osirin Aegyptus putat;Mysi Phanacen nominant;Dionyson Indi existimant;Romana sacra Liberum;Arabica gens Adoneum;Lucaniacus Pantheum.

PL 19, 829B

オギュギア〔テーバイの別名〕は私をバックスと呼び、エジプトはオシリスと考え、ミュシア人はパナケスと名づけ、インド人はディオニュソスと見なし、ローマの祭儀はリベルと、アラビアの民はアドネウスと、ルカニアクス〔地名〕はパンテウスと〔呼ぶ〕。

Epigramma XXIX

第XXIX篇PL 19, 829C
1

Αἲξ, χίμαρος, πήρη, ποιμὴν, ῥαβδοῦχος, ἐλαίη,Εἷς λίθος ἐκ πάντων λιτὸς ἐγὼ Κορύδων.

PL 19, 829C

雌山羊、子山羊、頭陀袋、羊飼い、杖を持つ者、オリーブ、〔以下ギリシア語〕これらすべてから成る一つの質素な石、それが私、コリュドンである〔コリュドンは牧人の名と取った〕。

Epigramma XXX

第XXX篇PL 19, 829C
1

Lesbia Pieriis Sappho soror addita Musis,Εἰμ' ἐνάτη Λυρικῶν, Ἀονίδων δεκάτη.

PL 19, 829C

レスボスのサッポー、ピエリアのムーサたちに加えられた姉妹、私は抒情詩人たちの第九、アオニアの女神たち〔ムーサたち〕の第十である。〔ギリシア語〕

Epigramma XXXI

第XXXI篇PL 19, 829C
1

Orta salo, suscepta solo, patre edita coelo,Aeneadum genitrix, hic habito alma Venus.

PL 19, 829C

海に生まれ、大地に迎えられ、天を父として生まれ出た、アエネアスの子孫の母、慈愛に満ちたウェヌスが、ここに住む。

Epigramma XXXII

第XXXII篇PL 19, 829D
1

Si tineas, cariemque pati te, charta, necesse est,Incipe versiculis anteperire meis.Malo, inquis, tineis. Sapis, aerumnose Libelle,Perfungi mavis qui leviore malo.Ast ego damnosae nolo otia perdere Musae,Jacturam somni quae parit, atque olei.

PL 19, 829D

紙よ、あなたが虫食いと腐朽を受けねばならぬのなら、私の小さな詩句によって、先に滅び始めよ〔anteperire は「先に滅びる」。虫に食われる前に私の詩で台無しになれ、の意と取った〕。虫の方がいい、とあなたは言う。賢明だ、哀れな小さな書物よ、より軽い災いを被るほうを選ぶのだから。だが私は、損失をもたらすムーサに閑暇を無駄にしたくない、それは睡眠と油の損失を生むのだ。

2

Utilius dormire fuit, quam perdere somnum,Atque oleum. Bene ais. Causa sed ista mihi est;Irascor Proculo: cujus facundia tanta est,Quantus honor. Scripsit plurima, quae cohibet.Hunc studeo ulcisci: et prompta est haec ultio vati:Qui sua non edit carmina, nostra legat.

PL 19, 829D

眠りを失うよりも眠るほうが有益だった、油も同じ。あなたの言うとおりだ。だが私にはこの理由がある。私はプロクルスに怒っている。その雄弁は、その名誉と同じほど大きい。彼は多くを書いたが、それを抑えて出さない。私は彼に報復したい。そして詩人にこの復讐は手近だ。自分の詩を出さない者には、我々の詩を読ませるのだ。

3

Hujus in arbitrio est, seu te juvenescere cedro,Seu jubeat duris vermibus esse cibum.Huic ego, quod nobis superest ignobilis oti,Deputo: sive legat, quae dabo, sive tegat.

PL 19, 829D

彼の判断しだいで、あなたは杉の油で若返らされるか、あるいは、容赦ない虫の餌になるよう命じられるか、が決まる。私は、卑しい閑暇として私〔nos〕に残るものを、彼に委ねる。私が与えるものを読もうと、覆い隠そうと。

Epigramma XXXIII

第XXXIII篇PL 19, 830A
1

Lucius una quidem, geminis sed dissita punctisLittera: praenomen sic L nota sola facit.Post M incisum est: puto sic M non tota videtur.Dissiluit saxi fragmine laesus apex.Nec quisquam, Marius, seu Marcius, anne MetellusHic jaceat, certis noverit indiciis.

PL 19, 830A

ルキウス〔Lucius〕は確かに一つだが、二つの点で隔てられた文字である。こうして L の記号だけで個人名を表す。その後に M が刻まれている。私の見るところ、M は完全ではない。石の欠片で傷み、頂が欠け落ちた。マリウスか、マルキウスか、メテッルスか、誰もここに眠るのが誰か、確かな手がかりで知ることはできない。

2

Truncatis convulsa jacent elementa figuris,Omnia confusis interiere notis.Miremur periisse homines? monumenta fatiscunt,Mors etiam saxis, nominibusque venit.

PL 19, 830A

文字は形を欠かれ、引き剥がされて横たわり、すべての印が乱れて失われた。人が滅びたことを驚くべきだろうか。記念碑も崩れ、死は石にも、名にも訪れる。

Epigramma XXXIV

第XXXIV篇PL 19, 830B
1

Sive probas Tyrio textam subtegmine vestem:Seu placet inscripti commoditas tituli:Ipsius hoc dominae concinnat utrumque venustas,Has geminas artes una Sabina colit.

PL 19, 830B

あなたがティルスの緯糸で織られた衣を良しとするにせよ、刻まれた銘の便利さを好むにせよ、そのどちらも、女主人その人の優美さが整える、この二つの技を、サビナ一人が営む。

Epigramma XXXV

第XXXV篇PL 19, 830B
1

Laudet Achaemenias Orientis gloria telas:Molle aurum pallis, Graecia, texe tuis.Non minus Ausoniam celebret dum fama Sabinam,Parcentem magnis sumptibus, arte parem.

PL 19, 830B

東方の栄光はアカイメネス朝の織物を称えるがよい、ギリシアよ、柔らかな金を、あなたの衣に織り込め。ただ評判が、アウソニアの〔イタリアの。夫アウソニウスの名に掛ける〕サビナを劣らず称えさえすれば、大きな出費を惜しみ、しかも技では劣らぬ彼女を。

Epigramma XXXVI

第XXXVI篇PL 19, 830B
1

Licia qui texunt et carmina; carmina Musis,Licia contribuunt, casta Minerva, tibi.Ast ego rem sociam non dissociabo, Sabina:Versibus inscripsi quae mea texta meis.

PL 19, 830B

綾糸を織る者たちも、詩を作る者たちも、詩はムーサたちに、綾糸は、清らかなミネルウァよ、あなたに捧げる。だが私は、結び合う二つを引き離すまい、サビナよ。私は、わが織物に私の詩句を書き込んだ。

Epigramma XXXVII

第XXXVII篇PL 19, 830C
1

Χρηστὸς, Ἀκίνδυνος, εἰσὶν ἀδελφεοὶ, οἰκτρὰ δὲ τέκνα,Moribus ambo malis, nomina falsa gerunt.Οὐδ' οὗτος χρηστὸς, οὐδ' οὗτος ἀκίνδυνός ἐστιν.Una potest ambos littera corrigere.Αἴκεν Χρηστὸς ἕλῃ, Ἀκίνδυνος ἄλφ' ἀπολέσσῃ·Κίνδυνος hic fiet; frater Ἄχρηστος erit.

PL 19, 830C

クレストス〔善い者〕とアキンデュノス〔危なくない者〕は兄弟、そして哀れな子らである、〔ギリシア語〕二人とも性格は悪く、偽りの名を帯びている。この者も善い者ではなく、あの者も危なくない者ではない。〔ギリシア語〕一字が二人とも正すことができる。もしクレストスがアルファを取り、アキンデュノスがアルファを失うなら、〔ギリシア語〕こちらは危険(Κίνδυνος)となり、兄弟は役に立たない者(Ἄχρηστος)となるだろう〔否定の接頭字アルファを足せば「役に立たない者」、除けば「危険」となる遊び〕。

Epigramma XXXVIII

第XXXVIII篇PL 19, 830C
1

Germani fratres sunt, Chrestos, Acindynos alter,Falsum nomen utrique; sed ut verum sit utrique,Alpha suum Chresto det Acindynos, ipse sine alphaPermaneat, verum nomen uterque geret.

PL 19, 830C

実の兄弟で、一方はクレストス、他方はアキンデュノス、どちらの名も偽りだ。だが、どちらも真となるように、アキンデュノスは自分のアルファをクレストスに与え、自らはアルファなしでとどまれ。そうすれば二人とも真の名を帯びるだろう〔第XXXVII篇と同じ遊び〕。

Epigramma XXXIX

第XXXIX篇PL 19, 830D
1

Emptis quod libris tibi bibliotheca referta est;Doctum, et grammaticum te, Philomuse, putas?Hoc genere et chordas, et plectra et barbita conde.Omnia mercatus, cras citharoedus eris.

PL 19, 830D

買った書物であなたの書庫がいっぱいだからといって、ピロムスス〔ムーサを愛する者の意〕よ、自分が学者で文法家だと思うのか。この理屈なら、弦も撥も竪琴も仕舞い込め。すべてを買えば、明日にはあなたは竪琴弾きの歌い手になるだろう。

Epigramma XL

第XL篇PL 19, 830D
1

Rhetoris haec Rufi statua est. Nil verius. Ipsa est.Ipsa adeo linguam non habet, et cerebrum.Et riget, et surda est, et non videt. Omnia Rufi.Unum dissimile est. Mollior ille fuit.

PL 19, 830D

これは弁論家ルフスの像だ。これ以上真実なことはない。そっくりそのものだ。それほどまでに、像は舌も、脳も持たない。こわばり、耳が聞こえず、目も見えない。すべてルフスのとおりだ。違うのは一つだけ。彼のほうが柔らかかった〔mollior は「柔らかい」「柔弱」の両義〕。

Epigramma XLI

第XLI篇PL 19, 830D
1

Elinguem quis te dicentis imagine pinxit?Dic mihi, Rufe. Taces. Nil tibi tam simile est.

PL 19, 830D

語る者の姿で、舌のないあなたを、誰が描いたのか。答えよ、ルフスよ。黙っている。これほどあなたに似たものはない。

Epigramma XLII

第XLII篇PL 19, 831A
1

HAEC Rufi tabula est. Nil verius. Ipse ubi Rufus?In cathedra. Quid agit? Hoc, quod et in tabula.

PL 19, 831A

これはルフスの絵だ。これ以上真実なことはない。では、ルフス本人はどこか。椅子の上にいる。何をしているか。絵の中でしているのと同じことだ。

Epigramma XLIII

第XLIII篇PL 19, 831A
1

REMINISCO Rufus dixit in versu suo:COR ergo versus, imo Rufus non habet.

PL 19, 831A

ルフスは自分の詩句の中で REMINISCO〔思い出す〕と言った。ゆえに詩句には COR が無い。いや、ルフスにこそ cor(心)が無いのだ〔正しくは異態動詞 reminiscor。語尾の -cor を欠くことと cor(心、分別)を欠くことを掛ける〕。

Epigramma XLIV

第XLIV篇PL 19, 831A
1

Qui REMINISCO putat se dicere posse Latine:Hic, ubi CO scriptum est, legeret COR, si cor haberet.

PL 19, 831A

REMINISCO とラテン語で言えると思っている者は、CO と書かれたこの箇所を COR と読むだろう、もし心〔cor〕を持っていれば。

Epigramma XLV

第XLV篇PL 19, 831A
1

Rufus vocatus rhetor olim ad nuptias,Celebri (ut fit) convivio,Grammaticae ut artis se peritum ostenderet,Haec vota dixit nuptiis:Et masculini, et feminini gignite,Generisque neutri filios.

PL 19, 831A

弁論家ルフスは、かつて婚礼に招かれ、人の多い(よくあるとおりの)宴で、文法の技に通じていることを示そうとして、婚礼にこのような祝いの言葉を述べた。男性の子も、女性の子も、もうけよ、中性の子らをも〔文法の「性」を掛けた冗談〕。

Epigramma XLVI

第XLVI篇PL 19, 831B
1

ORE pulchro, et ore muto. Scire vis quae sim? Volo.Imago Rufi rhetoris Pictavici.Diceret sed ipse, vellem, Rhetor hoc mi. Non potest.Cur? Ipse rhetor est imago imaginis.

PL 19, 831B

美しい口、そして物言わぬ口。私が何者か知りたいか。知りたい。ピクタウィ族の弁論家ルフスの像だ。だが、この弁論家自身がこれを私に語ってくれればよいのだが。語れないのだ。なぜか。弁論家その人が、像の像だからだ。

Epigramma XLVII

第XLVII篇PL 19, 831B
1

Rhetoris haec Rufi statua est. Si saxea, Rufi.Cur id ais? semper saxeus ipse fuit.

PL 19, 831B

これは弁論家ルフスの像だ。石でできているなら、ルフスのものだ。なぜそう言うのか。彼自身がいつも石のようだったからだ。

Epigramma XLVIII

第XLVIII篇PL 19, 831C
1

Pera, polenta, tribon, baculus, scyphus, arcta supellexIsta fuit Cynici: sed putat hanc nimiam.Namque cavis manibus cernens potare bubulcum,Cur, scyphe, te, dixit, gesto supervacuum?

PL 19, 831C

頭陀袋、麦粥、粗末な外套、杖、杯、乏しい家財、これが犬儒派の者の全財産だった。だがその者はこれすら多すぎると思った。牛飼いが両手を窪めて水を飲むのを見て、「杯よ、なぜ余計なあなたを私は持ち歩くのか」と言った。

Epigramma XLIX

第XLIX篇PL 19, 831C
1

Effigiem, rex Croese, tuam, ditissime regum,Vidit apud manes Diogenes Cynicus.Constitit utque procul, solito majore cachinnoConcussus, dixit: Quid tibi divitiaeNunc prosunt, regum rex o ditissime, cum sisSicut ego solus, me quoque pauperior?

PL 19, 831C

王クロイソスよ、王たちのうち最も富めるあなたの像を、死者の霊〔マネス〕のもとで、犬儒派のディオゲネスが見た。そして遠くに立ち止まり、いつもより大きな高笑いに揺すられて言った。「富はいま、あなたに何の益があるのか、おお王たちの王にして最も富める者よ、あなたは私のように独りで、私よりも貧しいのに」。

2

Nam quaecumque habui, mecum fero: cum nihil ipseEx tantis tecum, Croese, feras opibus.

PL 19, 831C

「私は持っていたものすべてを一緒に携えている。だがあなたはクロイソスよ、あれほどの富から何一つ携えていない」と。

Epigramma L

第L篇PL 19, 831D
1

Daedale, cur vana consumis in arte laborem?Me potius clausae subjice Pasiphaae.Illecebras verae si vis dare, Daedale, vaccae,Viva tibi species vacca Myronis erit.

PL 19, 831D

ダイダロスよ、なぜ空しい技に労苦を費やすのか。むしろ私を、閉じ込められたパシパエに差し出せ。ダイダロスよ、本物の雌牛の誘惑を与えたいなら、ミュロン〔アテナイの彫刻家〕の雌牛が、生きた姿としてあなたの役に立つだろう。

Epigramma LI

第LI篇PL 19, 831D
1

Errasti, attendens haec ilia nostra, juvence.Non manus artificis lac dedit uberibus.

PL 19, 831D

若い牛よ、あなたは私のこの脇腹をじっと見て、思い違いをした。職人の手は乳房に乳を与えはしなかった。

Epigramma LII

第LII篇PL 19, 831D
1

Pasce greges procul hinc, ne, quaeso, bubulce, MyronisAes, veluti spirans, cum bubus exagites.

PL 19, 831D

牛飼いよ、頼むから、群れをここから遠くで飼え、ミュロンの青銅の像を、息づいているかのように、牛たちと一緒に追い立てることがないように。

Epigramma LIII

第LIII篇PL 19, 831D
1

Me vitulus cernens, immugiet. Irruet in meTaurus amans. Pastor cum grege mittet agens.

PL 19, 831D

子牛は私を見て鳴くだろう。私に向かって恋する雄牛が襲いかかるだろう。牧人は私を群れと共に追い立てて行くだろう。

Epigramma LIV

第LIV篇PL 19, 832A
1

Aerea mugitum poterat dare vacca Myronis:Sed timet artificis deterere ingenium.Fingere nam similem vivae, quam vivere, plus est;Nec sunt facta dei mira, sed artificis.

PL 19, 832A

ミュロンの青銅の雌牛は、鳴き声をあげることもできたはずだ。だが職人の才を損なうのを恐れている。生きた雌牛に似せて造るほうが、生きることよりも大きな事だからだ。驚嘆すべきは神の業ではなく、職人の業である。

Epigramma LV

第LV篇PL 19, 832A
1

Aerea bos steteram, mactata est vacca Minervae,Sed dea proflatam transtulit huc animam.Et modo sum duplex: pars aerea, pars animata.Haec manus artificis dicitur, illa Deae.

PL 19, 832A

私は青銅の牛として立っていた。ミネルウァには雌牛が犠牲にされた。だが女神は、吹き出されたその魂をここに移した。いま私は二重である。一部は青銅、一部は命を得たもの。こちらは職人の手、あちらは女神のものと言われる。

Epigramma LVI

第LVI篇PL 19, 832A
1

Necdum caduco sole, jam sub vespere,Ageret juvencas cum demum pastor suas,Suam relinquens, me minabat, ut suam.

PL 19, 832A

太陽がまだ沈みきらず、すでに夕べに近いころ、牧人がようやく自分の若い雌牛たちを追い立てたとき、自分の牛を置き去りにして、私を、自分のものとして追って行った。

Epigramma LVII

第LVII篇PL 19, 832B
1

Unam juvencam pastor forte amiserat,Numerumque jussus reddere,Me defuisse conquerebatur, sequiQuae noluissem caeteras.

PL 19, 832B

牧人はたまたま若い雌牛を一頭なくしていた。そして頭数を返せと命じられて、私が欠けていると嘆いていた、他の牛たちに従うことを望まなかった私が。

Epigramma LVIII

第LVIII篇PL 19, 832B
1

Vallebanae (nova res, et vix credenda poetis:Sed quae de vera promitur historia)Femineam in speciem convertit masculus ales:Pavaque de pavo constitit ante oculos.Cuncti admirantur monstrum: sed mollior agnaAdstitit in tenerum de grege versa marem.

PL 19, 832B

ウァッレバナ〔地名〕で(新しい事で、詩人にもほとんど信じがたい、だが真の歴史から取り出されるものだ)、雄の鳥が雌の姿に変わった。雄のクジャクから雌のクジャクが目の前に現れた。皆はこの異変に驚く。だがさらに柔らかな雌の子羊が群れの中から若い雄に変わって立っていた。

2

Quid stolidi ad speciem notae novitatis hebetis?An vos Nasonis carmina non legitis?Caenida convertit proles Saturnia Consus:Ambiguoque fuit corpore Tiresias.Vidit semivirum fons Salmacis Hermaphroditum.Vidit nubentem Plinius Androgynum.

PL 19, 832B

なぜ愚か者たちよ、よく知られた珍事を前にして鈍くなるのか。それとも諸君はナソ〔オウィディウス〕の詩を読まないのか。サトゥルヌスの子コンスス〔ネプトゥヌス〕はカイニスを変えた。テイレシアスは両義の体をもった。サルマキスの泉は、半ば男のヘルマプロディトスを見た。プリニウスは、嫁ぐ両性具有者を見た。

3

Nec satis antiquum, quod Campana in BeneventoUnus epheborum virgo repente fuit.Nolo tamen veteris documenta arcessere famae.Ecce ego sum factus femina de puero.

PL 19, 832C

古い話というほどでもない、カンパニアのベネウェントゥムで青年の一人が突然おとめになったことは。だが私は、昔の言い伝えの証拠を持ち出したくない。見よ、私自身が少年から女に変えられたのだ。

Epigramma LIX

第LIX篇PL 19, 832C
1

Abjecta in triviis inhumati glabra jacebatTesta hominis, nudum jam cute calvitium.Fleverunt alii: fletu non motus Achillas,Insuper et silicis verbere dissecuit.Eminus ergo icto rediit lapis ultor ab osse:Auctorisque sui frontem oculosque petit.

PL 19, 832C

埋葬されぬ人の、禿げた頭蓋が辻に投げ捨てられて横たわっていた、人の頭蓋骨、もう皮もなく裸の禿頭だった。他の者は泣いた。涙に動かされなかったアキッラスは、その上、石の一撃で打ち割った。遠くから打たれた骨から、復讐の石は跳ね返り、投げた本人の額と目を襲った。

2

Sic utinam certos manus impia dirigat ictus,Auctorem ut feriant tela retorta suum.

PL 19, 832D

このように、不敬虔な手が確かな一撃を向けますように、跳ね返った飛び道具が、放った者自身を撃つように。

Epigramma LX

第LX篇PL 19, 832D
1

Languenti Marco dixit Diodorus haruspex,Ad vitam non plus sex superesse dies.Sed medicus divis fatisque potentior Alcon:Falsum convicit illico haruspicium,Tractavitque manum victuri, ni tetigisset.Illico nam Marco sex periere dies.

PL 19, 832D

腸卜師ディオドルスは、病みつかれたマルクスに言った、命はあと六日しか残っていない、と。だが医者アルコンは、神々や運命よりも力がある。たちまち腸卜の言葉の偽りを証明した。彼は、触れさえしなければ生き延びたはずの者の手を取った。すぐさまマルクスの六日は尽きた。

Epigramma LXI

第LXI篇PL 19, 832D
1

Alcon hesterno signum Jovis attigit. Ille,Quamvis marmoreus, vim patitur medici.Ecce hodie jussus transferri ex aede vetustaEffertur: quamvis sit Deus, atque lapis.

PL 19, 832D

アルコンは昨日、ユピテルの像に触れた。その像は、大理石でできていても、医者の力を被っている。見よ、今日、古い神殿から移されるよう命じられ、運び出される、神であり石であるのに〔effertur は葬列で遺体を運び出す語〕。

Epigramma LXII

第LXII篇PL 19, 833A
1

Languentem Caium moriturum dixerat olimEunomus: evasit fati ope, non medici.Paulo post ipsum videt, aut vidisse putavitPallentem, et multa mortis in effigie.Quis tu? Caius, ait. Vivisne? Hic abnuit. At quidNunc agis hic? Missu Ditis, ait, venio.

PL 19, 833A

かつて、病んだカイウスは死ぬだろうとエウノムスは告げた。彼は運命の助けで逃れた、医者の助けではなく。しばらくして、エウノムスは彼を見た、あるいは見たと思った、蒼白で、死の姿を多分にまとった彼を。「あなたは誰だ」「カイウスだ」と彼は言う。「生きているのか」。彼は否定した。「ではここで今何をしているのか」「ディス〔冥府の神〕の遣わしで来た」と彼は言う、

2

Ut, quia notitiam rerumque hominumque tenerem,Accirem medicos. Eunomus obriguit.Tum Caius: Metuas nihil, Eunome; dico ego et omnes,Nullum qui saperet, dicere te medicum.

PL 19, 833A

「私が事情と人に通じているので、医者たちを呼び寄せるために」と。エウノムスはこわばった。そのときカイウスは言う。「恐れるな、エウノムスよ。私も皆も言う、分別のある者は誰も、あなたを医者と呼ばないと」。

Epigramma LXIII

第LXIII篇PL 19, 833B
1

Latratus catulorum, hinnitus fingis equorum,Caprigenumque pecus, lanigerosque gregesBalatu adsimilas: asinos quoque rudere dicas,Cum vis Arcadicum fingere, Marce, pecus.Gallorum cantus, et ovantes gutture corvos,Et quidquid vocum bellua et ales habet.

PL 19, 833B

あなたは子犬たちの吠え声、馬たちのいななきを真似し、山羊の家畜も、羊毛をもつ群れも、鳴き声で似せる。驢馬が鳴いているとさえ思えるだろう、マルクスよ、アルカディアの家畜〔驢馬〕を真似ようとするとき。雄鶏の歌、喉で勝ち誇るカラスたち、獣や鳥が持つあらゆる声を。

2

Omnia cum simules ita vere, ut ficta negentur:Non potes humanae vocis habere sonum.

PL 19, 833B

あなたはそれらすべてを、偽りとは思えぬほど本物らしく真似するが、人間の声の響きだけは持てない。

Epigramma LXIV

第LXIV篇PL 19, 833B
1

Incipe. Dimidium facti est, coepisse. SupersitDimidium. Rursum hoc incipe: et efficies.

PL 19, 833B

始めよ。始めたことは為したことの半分だ。残りが半分あるなら、これをまた始めよ。そうすれば成し遂げるだろう〔「始めれば半ば成る」の格言を、「始めよ」の繰り返しで受ける遊び〕。

Epigramma LXV

第LXV篇PL 19, 833C
1

Gratia, quae tarda est, ingrata est. Gratia namqueCum fieri properat, gratia grata magis.

PL 19, 833C

遅れる好意〔gratia〕は、ありがたくない〔ingrata〕。好意は急いで施されるとき、いっそうありがたい〔grata〕〔gratia と grata の語呂合わせ〕。

Epigramma LXVI

第LXVI篇PL 19, 833C
1

Si bene quid facias, facias cito; nam cito factumGratum erit: ingratum gratia tarda facit.

PL 19, 833C

何か善いことをするなら、すぐにせよ。すぐなされたことはありがたい。遅れた好意はありがたみを失わせる。

Epigramma LXVII

第LXVII篇PL 19, 833C
1

Deceptae felix casus se miscuit arti.Histrio, saltavit qui Capanea, ruit.Idem, qui Nioben saltavit saxeus, ut tumSpectator veram crediderit Nioben.In Canace, visus multo felicior ipsa:Quod non hic gladio viscera dissecuit.

PL 19, 833C

幸いな偶然が、偽りの技に入り混じった。カパネウス〔テーバイ攻めでユピテルの雷に打たれて落ちた〕を演じ舞った役者は、倒れた。同じ者が、ニオベを舞ったときは石のようになり、そのとき観客が本物のニオベだと信じたほどだった。カナケ〔剣で自害した〕を演じたときは、本人よりずっと幸せに見えた。彼は、剣で内臓を切り裂かなかったからだ。

Epigramma LXVIII

第LXVIII篇PL 19, 833D
1

Daphnen et Nioben saltavit simius idem,Ligneus ut Daphne, saxeus ut Niobe.

PL 19, 833D

同じサルが、ダプネとニオベを舞った、ダプネとしては木のように、ニオベとしては石のように。

Epigramma LXIX

第LXIX篇PL 19, 833D
1

Dodra ex dodrante est. Sic collige: jus, aqua, vinum,Sal, oleum, panis, mel, piper, herba, novem.

PL 19, 833D

ドドラはドドランス〔十二分の九〕に由来する〔ドドラは九種を混ぜた飲み物〕。こう数えよ。汁、水、ぶどう酒、塩、油、パン、蜜、胡椒、香草、で九つ。

Epigramma LXX

第LXX篇PL 19, 833D
1

Dodra vocor. Quae causa? Novem species gero. Quae sunt?Jus, aqua, mel, vinum, panis, piper, herba, oleum, sal.

PL 19, 833D

私はドドラと呼ばれる。なぜか。九つの種類を帯びているからだ。それは何か。汁、水、蜜、ぶどう酒、パン、胡椒、香草、油、塩。

Epigramma LXXI

第LXXI篇PL 19, 833D
1

Δόδρα πότος καὶ ἀριθμός ἔχω, μέλι, οἶνον, ἔλαιον,Ἄρτον, ἅλας, βοτάνην, ζωμὸν ὕδωρ, πέπερι.

PL 19, 833D

私、飲み物にして数であるドドラは、蜜、ぶどう酒、油を持つ、〔以下ギリシア語〕パン、塩、香草、汁、水、胡椒を〔持つ〕。

Epigramma LXXII

第LXXII篇PL 19, 834A
1

Doctus Hylas caestu, Phegeus catus arte palaestrae,Clarus Olympiacis et Lycus in stadiis,An possent omnes venturo vincere agone,Hammonem Libyae consuluere deum.Sed deus, ut sapiens: dabitur victoria vobisIndubitata quidem, si caveatis, ait,

PL 19, 834A

拳闘の革帯に巧みなヒュラス、レスリング場の技に賢いペゲウス、オリュンピアの競技場で名高いリュコスは、来たる競技で皆が勝てるかどうか、リビュアの神ハンモンに尋ねた。だが神は、賢者のように言う。「諸君には勝利が与えられる、疑いなく、ただし諸君が用心するなら」と言う、

2

Ne quis Hylam caestu, ne quis certamine luctaePhegea, ne cursu te, Lyce, praetereat.

PL 19, 834A

「誰かが拳闘でヒュラスを、誰かが格闘の試合でペゲウスを、走りであなたリュコスを、追い越さぬように」と。

Epigramma LXXIII

第LXXIII篇PL 19, 834A
1

Si cuperes alium, posses, Narcisse, potiri.Nunc tibi amoris adest copia: fructus abest.

PL 19, 834A

ナルキッソスよ、もし他の者を望んだなら、手に入れられたろう。いまあなたには愛する機会は豊かにあるが、その実りはない。

Epigramma LXXIV

第LXXIV篇PL 19, 834A
1

Quid non ex hujus forma pateretur amator,Ipse suam qui sic deperit effigiem?

PL 19, 834A

この姿のために、恋する者は何を耐えないだろうか、本人が自分自身の像にこれほど身を焦がしているのだから。

Epigramma LXXV

第LXXV篇PL 19, 834B
1

Commoritur, Narcisse, tibi resonabilis Echo,Vocis ad extremos exanimata modos.Et pereuntis adhuc gemitum resecuta querelis,Ultima nec etiam verba loquentis amat.

PL 19, 834B

ナルキッソスよ、こだまするエコーはあなたと共に死ぬ、声の最後の調べに至るまで、息絶えて。なお死にゆく者のうめきを、嘆きの声で追いかけ、語る者の最後の言葉をも愛する〔底本は nec etiam。nunc etiam と読む〕。

Epigramma LXXVI

第LXXVI篇PL 19, 834B
1

Pone arcum, Paean, celeresque reconde sagittas:Non te virgo fugit, sed tua tela timet.

PL 19, 834B

弓を置け、パイアン〔アポロの呼び名〕よ、速い矢をしまえ。おとめがあなたから逃げるのではない、あなたの飛び道具を恐れているのだ。

Epigramma LXXVII

第LXXVII篇PL 19, 834B
1

Invide, cur properas, cortex, operire puellam?Laurea debetur Phoebo, si virgo negatur.

PL 19, 834B

妬み深い樹皮よ、なぜ急いで娘を覆うのか。おとめが拒まれるなら、月桂樹の冠はポエブスに与えられるべきものだ。

Epigramma LXXVIII

第LXXVIII篇PL 19, 834C
1

Delia, vos miramur: et est mirabile, quod tamDissimiles estis, tuque sororque tua.Haec habitu casto, cum non sit, casta videtur;Tu praeter cultum nil meretricis habes.Cum casti mores tibi sint, huic cultus honestus:Te tamen et cultus damnat, et actus eam.

PL 19, 834C

デリアよ、我々は諸君に驚嘆する。驚くべきは、あなたとあなたの姉妹が、これほど似ていないことだ。姉妹は身なりが貞潔で、そうでないのに貞潔に見える。あなたは、装い以外に遊女らしいところは何もない。あなたの品行は貞潔で、彼女の装いは品位がある。それでもあなたは装いによって、彼女は行いによって、断罪される。

Epigramma LXXIX

第LXXIX篇PL 19, 834C
1

Emersam pelagi nuper genitalibus undisCyprin Apellei cerne laboris opus:Ut complexa manu madidos salis aequore crinesHumidulis spumas stringit utraque comis.Jam tibi nos, Cypri, Juno inquit et innuba Pallas,Cedimus, et formae praemia deferimus.

PL 19, 834C

海の生みの波から、いま現れたばかりのキュプリス〔ウェヌス〕を見よ、アペレスの労苦の作品である。彼女が手で、海原の塩に濡れた髪をつかみ、濡れた髪から、両の手で泡を絞るさまを。「いまやキュプリスよ、あなたに我々は」とユノと未婚のパッラスは言う、「譲る。美の褒賞をあなたに差し出そう」と。

Epigramma LXXX

第LXXX篇PL 19, 834D
1

Dum dubitat natura, marem, faceretne puellam:Factus es, o pulcher, pene puella, puer.

PL 19, 834D

自然が、男を造るべきか娘を造るべきかためらううちに、おお美しい者よ、少年として造られたあなたは、ほとんど娘だ。

Epigramma LXXXI

第LXXXI篇PL 19, 834D
1

Silvius ille Bonus, qui carmina nostra lacessit,Nostra magis meruit disticha Brito Bonus.

PL 19, 834D

私の詩を挑発する、あのシルウィウス・ボヌスは、ブリトン人ボヌスは、私の二行詩にいっそうふさわしい〔Bonus は人名で「善い」の意。以下のシルウィウス・ボヌスの連作は、Bonus(善い)とブリトン人を掛ける遊び〕。

Epigramma LXXXII

第LXXXII篇PL 19, 834D
1

Silvius hic Bonus est. Quis Silvius? Iste Britannus.Aut Brito hic non est Silvius, aut malus est.

PL 19, 834D

このシルウィウスは善い〔ボヌス〕。どのシルウィウスか。あのブリタンニアの者だ。このブリトン人はシルウィウスでないか、あるいは悪い者かのどちらかだ。

Epigramma LXXXIII

第LXXXIII篇PL 19, 834D
1

Silvius iste Bonus fertur, ferturque Britannus:Quis credat civem degenerasse bonum?

PL 19, 834D

あのシルウィウスは善い者と言われ、ブリタンニアの者とも言われる。ブリタンニアの市民が堕落して善い者になったなどと、誰が信じるだろうか〔ブリトン人が善いのは生まれに背くことだ、という皮肉〕。

Epigramma LXXXIV

第LXXXIV篇PL 19, 835A
1

Nemo bonus Brito est: si simplex Silvius esseIncipiat, simplex desinat esse Bonus.

PL 19, 835A

善いブリトン人などいない。もしシルウィウスがただ一つの名の者であり始めるなら、ボヌスはあっさり無くなるがよい〔simplex は「単一の・単純な」。ブリトン人と Bonus(善い)の名は両立しない、という遊び〕。

Epigramma LXXXV

第LXXXV篇PL 19, 835A
1

Silvius hic Bonus est. Sed Brito est Silvius idem.Simplicior res est, credite, Brito malus.

PL 19, 835A

このシルウィウスは善い。だが同じシルウィウスはブリトン人である。信じよ、事はもっと単純だ。ブリトン人は悪い。

Epigramma LXXXVI

第LXXXVI篇PL 19, 835A
1

Silvi, Brito, Bonus; quamvis homo non bonus esseFerris: nec se quit jungere Brito Bono.

PL 19, 835A

シルウィウスよ、ブリトン人でボヌスの者よ。善い人間であると言われるわけではないにせよ、ブリトン人は善い者〔ボヌス〕と結びつくことができない〔この篇の句の係りは定かでない。大意で取った〕。

Epigramma LXXXVII

第LXXXVII篇PL 19, 835A
1

Pars te Furippum vocitat, pars vero Furippum,Altera producens, altera corripiens.Elige utrum malis: aut tende, aut corripe nomen.Conveniet quodvis, fur furiose, tibi.

PL 19, 835A

ある人々はあなたをフリップスと呼び、別の人々もまたフリップスと呼ぶ、一方は〔語頭を〕長く引き、他方は短く切って。どちらがよいか選べ。名を引き伸ばすか、切り詰めるか。どちらでもあなたに合う、狂った盗人よ〔fur(盗人)と furi-(狂った)の二通りに読める遊び〕。

Epigramma LXXXVIII

第LXXXVIII篇PL 19, 835B
1

Quod est beatum, morte et aeternum carens,Nec sibi parit negotium, nec alteri.

PL 19, 835B

幸いで、死を知らず永遠であるものは、自分にも他者にも煩いを生じさせない〔エピクロスの格言のラテン語訳〕。

Epigramma LXXXIX

第LXXXIX篇PL 19, 835B
1

Sanus piger febriente multo est nequior.Potat duplum, dapesque duplices devorat.

PL 19, 835B

健康で怠け者の者は、熱病に苦しむ者よりはるかに劣る。彼は二倍飲み、二倍の食事をむさぼる。

Epigramma XC

第XC篇PL 19, 835B
1

Illo ego sum Dido vultu, quem conspicis, hospes,Assimilata modis pulchraque mirificis,Talis eram: sed non, Maro quam mihi finxit, erat mens:Vita nec incestis laeta cupidinibus.Namque nec Aeneas vidit me Troius umquam,Nec Libyam advenit classibus Iliacis.

PL 19, 835B

旅人よ、あなたの見るその顔かたちの私こそディドである、その姿に似せられ、驚くほど美しく。私はそのようだった。だが私の精神は、マロ〔ウェルギリウス〕が私に造り上げたようなものではなかった。生は不貞の欲望に喜ぶものでもなかった。トロイアのアエネアスは私を見たこともなく、イリオンの艦隊とともにリビュアに来たこともない。

2

Sed furias fugiens atque arma procacis Iarbae,Servavi, fateor, morte pudicitiam,Pectore transfixo: castus quod perculit ensis,Non furor, aut laeso crudus amore dolor.Sic cecidisse juvat: vixi sine vulnere famae.Ulta virum, positis moenibus, oppetii.

PL 19, 835C

ただ私は、図々しいイアルバスの怒りと武力を逃れ、死によって貞潔を守った、と告白する、胸を貫いて。私を打ったのは貞潔な剣で、狂乱でも、傷ついた恋の生々しい苦痛でもない。このように倒れたのは嬉しい。私は評判を傷つけられずに生きた。夫の仇を討ち、城壁を築いたのち、私は死に向かった。

3

Invida, cur in me stimulasti, Musa, Maronem,Fingeret ut nostrae damna pudicitiae?Vos magis historicis, lectores, credite de me,Quam qui furta deum concubitusque canuntFalsidici vates: temerant qui carmine verum:Humanisque deos assimilant vitiis.

PL 19, 835C

妬み深いムーサよ、なぜあなたはマロを私に向けてけしかけたのか、私の貞潔を損なう話を作り上げさせるために。読者たちよ、私については、諸君は歴史家をこそ信じよ、神々の密通や情交を歌う、偽りを語る詩人たち〔vates〕よりも。彼らは詩で真実を汚し、神々を人間の悪徳に似せる。

Epigramma XCI

第XCI篇PL 19, 835D
1

Faustulus insidens formicae, ut magno elephanto,Decidit, et terrae terga supina dedit.Moxque idem ad mortem est mucltatus calcibus ejus,Perditus ut posset vix retinere animam.Vix tamen est fatus: Quid rides, improbe Livor,Quod cecidi? cecidit non aliter Phaeton.

PL 19, 835D

ファウストゥルスは、アリに乗って、まるで大きなゾウに乗るかのように、落ち、仰向けに背を地に預けた。すると同じ彼は、アリの蹴りで死ぬほど打たれ〔底本は mucltatus。multatus(罰された)と読む〕、ほとんど息も保てぬほど、打ちのめされた。それでもやっとのことで言った。「悪意ある妬み〔Livor〕よ、なぜ笑うのか。私が落ちたからか。パエトンもまったく同じように落ちたのだ」と。

Epigramma XCII

第XCII篇PL 19, 835D
1

Medaeam vellet cum pingere Timomachi mens,Volventem in natos crudum animo facinus,Immanem exhausit rerum in diversa laborem,Fingeret affectum matris ut ambiguum.Ira subest lacrymis, miseratio non caret ira.Alterutrum videas, ut sit in alterutro.

PL 19, 835D

ティモマコスの心がメデイアを描こうとしたとき、子らに対する残酷な所業を心に思い巡らす彼女を、彼は、さまざまな事柄に及ぶ途方もない労苦を尽くした、母の揺れ動く心情を描き出すために。涙の下には怒りがあり、憐れみは怒りを欠かない。どちらか一方を見れば、他方がその中にあるのが見える。

2

Cunctantem satis est; nam digna est sanguine materNatorum; tua non dextera, Timomache.

PL 19, 836A

ためらう姿で十分だ。母は子らの血にふさわしいが、あなたの右手は違う、ティモマコスよ。

Epigramma XCIII

第XCIII篇PL 19, 836A
1

Quis te pictorum simulavit, pessima Colchis,In natos crudum volvere mente nefas?Usque adeone sitis puerorum haurire cruorem,Ut ne picta quidem parcere caede velis?Numnam te pellex stimulat? numne alter Iason,Altera vel Glauce, sunt tibi causa necis?

PL 19, 836A

最悪のコルキスの女よ、画家たちの誰があなたを描き、子らへの残酷な悪事を心に巡らす姿としたのか。子らの血を飲み干すあなたの渇きは、それほどまでか、描かれた殺害でさえ、あなたは見逃したくないのか。愛人があなたをけしかけるのか。もう一人のイアソンか、あるいは別のグラウケが、殺害の理由なのか。

2

Quin ne picta quidem sis barbara? namque tui vimCera tenax zeli concipit immodicam.Laudo Timomachum, matrem quod pinxit in enseCunctantem, prolis sanguine ne maculet.

PL 19, 836A

なぜ描かれた姿でさえ野蛮であろうとするのか。実際、執拗な蝋は、あなたの度を越した嫉妬の力を宿している。私はティモマコスを称える。彼は母を、剣を手にためらう姿に描き、子らの血で汚れさせなかったからだ。

Epigramma XCIV

第XCIV篇PL 19, 836B
1

Insidens caeco graditur pede claudus utroque.Quo caret alteruter, sumit ab alterutro.Caecus namque pedes claudo gressumque ministrat:At claudus caeco lumina pro pedibus.

PL 19, 836B

両足の不自由な者が、盲人に乗って進む。どちらも自分に欠けるものを、相手から受け取る。盲人は足を、歩みを、足の不自由な者に提供し、足の不自由な者は盲人に、足の代わりに目を与える。

Epigramma XCV

第XCV篇PL 19, 836B
1

Ambulat insidens caeco, pede captus utroque:Atque alterna subit munia debilitas.Nam caecus claudo pede commodat: ille vicissimMutua dat caeco lumina pro pedibus.

PL 19, 836B

両足を奪われた者が、盲人に乗って歩く。そして不自由さは、互いの務めを引き受ける。盲人は足の不自由な者に足を貸し、彼は代わりに盲人に、足への見返りとして目を与える。

Epigramma XCVI

第XCVI篇PL 19, 836B
1

Non est dives opum dives: nec pauper inopsqueInfelix: alio nec magis alter eget.Dives eget gemmis, cereali munere pauper.Sed cum egeant ambo, pauper egens minus est.

PL 19, 836B

富に富む者は、金持ちではない。貧しく乏しい者も不幸ではない。一方が他方より多く欠けているわけでもない。金持ちは宝石を欠き、貧しい者はケレスの賜物〔穀物〕を欠く。だが二人とも欠けているのだから、貧しい者の乏しさのほうが少ない。

Epigramma XCVII

第XCVII篇PL 19, 836C
1

Intemerata procis, et tot servata per annos,Oscula vix ipsi cognita Telemacho.Hinc mea virginitas facibus tibi luxit adultis:Arsit et invidia principe verus amor.Saepe ego mentitis tremui nova femina somnis:Lapsaque non merito sunt mihi verba sono:

PL 19, 836C

求婚者たちに汚されず、これほど長い年を守られてきた口づけは、テレマコス〔オデュッセウスとペネロペの子〕本人にもほとんど知られなかった。こうして私のおとめの身は、満ちた婚礼の松明であなたのために輝いた。妬みが先に立つ中でも〔invidia principe は「妬みを先頭に」と取った〕、真の愛は燃えた。新妻の私は、偽りの夢にたびたび身を震わせ、言葉は、ふさわしからぬ音で口からこぼれ落ちた。

2

Et tamen ignotos sensi experrecta dolores,Strataque tentavi sicca pavente manu.Nam tibi anhelanti, supremaque bella moventi,Paruit indulgens et sine voce dolor,Dente nihil violare fero, nihil unguibus ausae:Foedera nam tacita pace peregit amor.

PL 19, 836C

それでも目覚めて、知らない痛みを感じ、乾いた寝床を、怯える手で探った。息を切らし、最後の戦いを挑むあなたに、痛みは声も立てず、やさしく従った。牙で荒々しく傷つけることも、爪で傷つけることも、私はあえてしなかった。愛が、黙した平和のうちに契りを果たしたのだから。

3

Denique non aviam tremulo clamore vocavi:Nec prior obsequio serva cucurrit anus.Ipsa verecundo tetigi pallore puellas,Impositum teneri fassa pudoris opus.

PL 19, 836C

実に、震える叫びで祖母を呼びはしなかった。奉仕のために先に駆けつける老いた奴隷女もいなかった。私自身が、慎みの蒼ざめた顔で娘たちに触れ、やさしい恥じらいが課した務めを打ち明けたのだ。

Epigramma XCVIII

第XCVIII篇PL 19, 836D
1

Felix grammaticus non est: sed nec fuit umquam:Nec quisquam est felix nomine grammaticus.At si quis felix praeter fatum exstitit umquam:Is demum excessit grammaticos canonas.

PL 19, 836D

文法家は幸福ではない。かつて幸福であったこともない。フェリクス〔Felix。「幸福な」の意の人名〕という名の文法家も、誰一人いない。だがもし誰か、運命に反して幸福であった者がいたなら、その者はついに、文法家たちの規範(canonas)を超え出たのである〔canonas はギリシア語の対格の形。運命に背く幸福を、文法の規範を破る語形に掛ける〕。

Epigramma XCIX

第XCIX篇PL 19, 836D
1

Arma virumque docens, atque arma virumque peritusNon duxi uxorem, sed magis arma domum.Namque dies totos, totasque ex ordine noctesLitibus oppugnat meque, meumque larem:Atque ut perpetuis dotata a Marte duellis,Arma in me tollit, nec datur ulla quies.

PL 19, 836D

「武器と男を」〔『アエネーイス』冒頭〕と教え、武器と男に通じた私は、妻を娶らず、むしろ武器を家に迎え入れた。彼女は昼を丸一日、夜を丸一夜、続けざまに訴訟で、私と我が家を攻め立て、軍神マルスから授かった絶え間ない一騎打ちを持参金のように携えて、私に武器を向け、いかなる安息も与えない。

2

Jamque repugnanti dedam me; ut denique victumJurget ob hoc solum, jurgia quod fugiam.

PL 19, 837A

今や、逆らう彼女に身を委ねよう。そうすれば実に、負けた私を責め立てるのは、私が争いを避けるというただそのためとなろう。

Epigramma C

第C篇PL 19, 837A
1

Emendata potest quaenam vox esse magistri,Nomen qui proprium cum vitio loquitur?Auxilium te nempe vocas, inscite magister,Da rectum casum: jam Solicismus eris.

PL 19, 837A

どの言葉が、正しいと言えようか、自分の固有の名を誤って口にする教師の言葉が。あなたは自分を「助け」と呼ぶが、無学な教師よ、〔名の洒落の仕組みは定かでない〕正しい格〔rectus casus。文法用語で「主格」の意〕を与えよ。そのときあなたは「文法違反(Solicismus)」となろう。

Epigramma CI

第CI篇PL 19, 837A
1

Nec Stygiis lucis ineunt sua foedera fratresOedipodionidae, de misero ah miseri.Namque etiam ex uno surgentes aggere flammaeIn diversa sui dissiliunt cineris.Infandos juvenes! quos nec discordia cassosLuce, nec in semet linquit atrox animus.

PL 19, 837A

ステュクスの森〔冥界〕に入っても、兄弟は互いに契りを結ばない、オイディプスの子らは、ああ、哀れな父の哀れな子らは。というのは、一つの積み薪から立ちのぼる炎さえ別々の方へ裂けて、自分の灰を分かつからだ。忌まわしい若者たち! 光を失って空しくなってからも、不和にも、互いへの激しい心にも、見捨てられない。

2

Atque utinam et Thebas quissent partirier ipsas,Regnorum et metas, ut cinerum nebulas!

PL 19, 837B

せめてテーバイそのものを、王国の境を〔二人は王位を争い相討ちとなった〕、灰の霞を分けるように分けられたならよかったのに!

Epigramma CII

第CII篇PL 19, 837B
1

Nil homine terra pejus ingrato creat.Vicinus, hospes, notus, ignotus, cliens,Et si qua genera civium sunt id genus,Si quid petenti promptus opis impertias,Ut misereare, gratia actutum perit.

PL 19, 837B

大地は、恩知らずの人間より悪いものを生まない。隣人、客、知人、見知らぬ者、被護民(cliens)、そのほか市民のこの種類に属する者たちも同じだ。求める者に手助けを惜しまず与え、憐れみをかけたとしても、感謝はたちまち消えうせる。

Epigramma CIII

第CIII篇PL 19, 837B
1

Discere si cupis, a doctis quam multa licebit.Quae nosti, meditando velis inolescere menti.Quae didicisti hauddum, discendo assumere tendas.

PL 19, 837B

学びたいなら、学識ある人々から多くを学べるだろう。知っていることは、思い巡らして精神に根づかせるがよい。まだ学んでいないことは、学びつつ身につけようと努めよ。

Epigramma CIV

第CIV篇PL 19, 837C
1

Fortuna numquam sistit in eodem statu.Semper movetur: variat, et mutat vices,Et summa in imum vertit, ac versa erigit.

PL 19, 837C

運命の女神フォルトゥナは、同じ状態に決して留まらない。常に動き、変わり、巡りを替え、頂を底へ覆し、覆されたものを引き起こす。

Epigramma CV

第CV篇PL 19, 837C
1

Stella prius superis fulgebas, lucifer: at nuncExstinctus, cassis lumine vesper eris.

PL 19, 837C

かつて明けの明星〔lucifer〕よ、あなたは生ける者たちのうちで輝いていた。だが今は消え失せて、光を失った者たち〔死者〕のうちで宵の明星〔vesper。同じ金星〕となるだろう。

Epigramma CVI

第CVI篇PL 19, 837C
1

Re fruere, ut natus mortalis; dilige sed rem,Tamquam immortalis, sors est in utroque verenda.

PL 19, 837C

財を享受せよ、死すべき者として生まれたのだから。だが財を愛せよ、不死の者であるかのように。どちらの場合にも運は畏れるべきものだ。

Epigramma CVII

第CVII篇PL 19, 837C
1

Puer, notarum praepetumSolers minister, advola.Bipatens pugillar expedi,Cui multa fandi copia,Punctis peracta singulis,Ut una vox absolvitur.

PL 19, 837C

少年よ、速い速記符号の巧みな扱い手よ、飛んで来い。二つに開く書字板を取り出せ。その板には語る豊かな言葉が宿り、一つ一つの点で成し遂げられて、一語のように言い終えられるのだ。

2

Evolvo libros uberes,Instarque densae grandinisTorrente lingua perstrepo.Tibi nec aures ambigunt,Nec occupatur pagina.Et mota parce dextera

PL 19, 837D

私は豊かな書物をひもとき、密な雹のように奔流の舌で喋りたてる。あなたの耳は迷わず、頁が埋まって塞がることもない。動かされた右手は軽く

3

Volat per aequor cereum.Cum maxime nunc proloquorCircumloquentis ambitu,Tu sensa nostri pectorisUt dicta jam ceris tenes.Sentire tam velox mihi

PL 19, 837D

蝋の平原を飛ぶ。まさに今、私が語り出しているうちに、遠回しな言い回しの迂回を重ねて、あなたは我が胸の思いをすでに語られた言葉のように蝋板に保っている。これほど速く感じ取る力を、私に

4

Vellem dedisset mens mea,Quam praepetis dextrae fugaTu me loquentem praevenis.Quis, quaeso, quis me prodidit?Quis ista jam dixit tibi,Quae cogitabam dicere?

PL 19, 838A

我が精神が与えてくれたらよいのに、翼ある右手の疾走ほどに。あなたは語る私を先回りする。誰が、教えてくれ、誰が私を裏切ったのか。誰があなたに告げたのか、私が言おうとしていたことを。

5

Quae furta corde in intimoExercet ales dextera?Qui ordo rerum tam novus,Veniat in aures ut tuas,Quod lingua nondum absolverit?Doctrina non haec praestitit:

PL 19, 838A

どんな盗みを、心の奥底で翼ある右手は働くのか。こんなに新しい物事の順序とは、言葉がまだ舌で言い終えられていないものがあなたの耳に届くとは。これは学問が与えたものではない。

6

Nec ulla tam velox manusCeleripedis compendii.Natura munus hoc tibi,Deusque donum tradidit:Quae loquerer, ut scires prius:Idemque velles, quod volo.

PL 19, 838B

足の速い略記法の、これほど速い手は一つとしてない。自然があなたにこの務めを、そして神が贈り物を授けた。私が語ることを、先にあなたが知り、私の望むことを、あなたも同じに望むように。

Epigramma CVIII

第CVIII篇PL 19, 838B
1

Ignota aeternae ne sint tibi tempora Romae,Regibus, et patrum ducta sub imperiis,Digessi Fastos, et nomina perpetis aevi:Sparsa jacent Latiam si qua per historiam.Sit tuus hic fructus, vigilatas accipe noctes.Obsequitur studio nostra lucerna tuo.

PL 19, 838B

永遠のローマの時代を、あなたが知らずにいることのないように、王たちの下、また元老たちの支配の下で数えられた時を、私は執政官表(Fasti)と、永続する世の名を整理した。ラテンの歴史のあちこちに散らばって横たわるものがあれば、それも。これをあなたの実りとせよ、夜ごとの不眠の励みを受け取れ。私の灯火はあなたの勉学に仕える。

2

Tu quoque venturos per longum consere Janos.Ut mea congessit pagina praeteritos.Exemplum jam patris habes: ut protinus et teAggreget Ausoniis purpura consulibus.

PL 19, 838C

あなたもまた、来たるべき年々のヤヌス〔年初。執政官の年を指す〕を長く連ねよ、私の頁が過ぎ去った年々を集めたように。すでに父の手本をあなたは持っている。やがて紫衣があなたをも、アウソニアの執政官たち〔Ausoniis。「イタリアの」とも家名アウソニウスとも取れる〕の列に加えるように。

Epigramma CIX

第CIX篇PL 19, 838C
1

Annis undecies centum conjunge quaternos,Undecies unumque super trieterida necte:Haec erit aeternae series ab origine Romae.

PL 19, 838C

千百年に四年を足せ、十一たび、さらに一たび加えて、三年期を継げ〔数え方は定かでない〕。これが、永遠のローマの起源からの年の連なりとなろう。

Epigramma CX

第CX篇PL 19, 838C
1

Urbis ab aeternae deductam rege QuirinoAnnorum seriem cum, Procule, accipies:Mille annos centumque, et bis fluxisse novenosConsulis Ausonii nomen adusque leges.Fors erit, ut lustrum cum se cumulaverit istis,Confectam Proculus signet Olympiadem.

PL 19, 838C

王クィリヌス〔ロムルス〕から引かれた永遠の都の年の連なりを、プロクルスよ、あなたが受け取るとき、千年と百年、さらに二度の九年が流れ去ったことを〔年数の勘定は定かでない。千百十八年と取った〕、執政官アウソニウスの名に至るまで、あなたは読むだろう。たまたま、五年期がこれらの上に積み上がったなら、プロクルスは完成したオリュンピア期〔四年周期〕に印を付けるだろう。

Epigramma CXI

第CXI篇PL 19, 838D
1

Hactenus ascripsi Fastos. Si sors volet, ultraAdjiciam. Si non, qui legis, adjicies.Scire cupis, qui sim? titulum qui quartus ab imo estQuaere; leges nomen Consulis Ausonii.

PL 19, 838D

ここまで執政官表(Fasti)を書き記した。運が許せば、さらに書き足そう。そうでなければ、読者よ、あなたが書き足すだろう。私が誰か知りたいか。最下から数えて四番目の題を探せ。執政官アウソニウスの名を読むだろう。