Pars I
第I部PL 19, 839AMane jam clarum reserat fenestras;Jam strepit nidis vigilax hirundo.Tu velut primam, mediamque noctem,Parmeno, dormis.Dormiunt glires hiemem perennem,Sed cibo parcunt. Tibi causa somni,
PL 19, 839A朝がすでに明るく窓を開け放ち、すでに巣では目覚めたツバメがさえずる。あなたは、夜の初めか真夜中のように、パルメノよ、眠っている。ヤマネは冬じゅう眠り続けるが、食を節する。あなたの眠りの因は、
Multa quod potas, nimiaque tendisMole saginam.Inde nec flexas sonus intrat aures:Et locum mentis sopor altus urget,Nec coruscantis oculos lacessuntFulgura lucis.
PL 19, 839A大酒を飲み、過度の巨体で肥満を膨らませるからだ。そのため曲がりくねった耳には音が入らず、深い眠りが心の座を押さえつけ、きらめく光の閃きも目を悩まさない。
Annuam quondam juveni quietem,Noctis et lucis vicibus manentem,Fabulae fingunt, cui Luna somnosContinuarit.Surge, nugator, lacerande virgis.Surge: ne longus tibi somnus, unde
PL 19, 839Aかつてある若者に、夜と昼の入れ替わりにも変わらず続く一年の休息があったと、物語は作る。月が彼に眠りを続けさせたのだという〔若者はエンデュミオン〕。起きよ、ぐうたらめ、鞭で裂かれるべき奴よ。起きよ。思いもよらぬ所から長い眠りがあなたに
Non times, detur. Rape membra molli,Parmeno, lecto.Fors et haec somnum tibi cantilenaSapphico suadet modulata versu.Lesbiae depelle modum quietis,Acer Iambe.
PL 19, 839B与えられぬように。柔らかな寝床から、パルメノよ、体をもぎ離せ。あるいはこの歌が、サッフォー風の詩句に整えられて、あなたに眠りを誘うのかもしれない。レスボスの〔サッフォー風の〕静かな調べを追い払え、鋭いイアンボスよ〔次の部から詩形がイアンボスに変わる。イアンボスは風刺の詩形〕。
Pars II
第II部PL 19, 839BPuer, eia, surge: et calceos,Et linteam da sindonem.Da, quidquid est, amictui,Quod jam parasti, ut prodeam.Da rore fontano abluamManus, et os, et lumina.
PL 19, 839B少年よ、さあ、起きよ。靴を、亜麻布の衣を持って来い。着るためのものは何であれ持って来い、すでに用意したそれを、私が出て行くために。泉の水で洗えるよう〔水を〕与えよ、手と口と目を。
Pateatque, fac, sacrarium,Nullo paratu extrinsecus.Pia verba, vota innoxia,Rei divinae copia est.Nec thus cremandum postulo,Nec liba crusti mellei:
PL 19, 839C祈りの場〔sacrarium〕を開けておけ、外からの用意は何もなしに。敬虔な言葉、害のない願い、それが神事の備えのすべてだ。焚くべき乳香も求めず、蜜を含んだ皮の供え菓子も求めない。
Foculumque vivi cespitisVanis relinquo altaribus.Deus precandus est mihi,Ac Filius summi DeiMajestas uniusmodi,Sociata sacro Spiritu.
PL 19, 839C生きた芝の小さな祭壇も空しい祭壇どもに委ねて残す。私が祈るべきは神、そして、いと高き神の子、ただ一つの様態の威光〔majestas〕であり、聖なる霊と結ばれたものである。
Et ecce jam vota ordior:Et cogitatio NuminisPraesentiam sentit pavens.Pavetne quidquam spes, fides?
PL 19, 839C見よ、今や私は願いを始める。そして思いは、神威の臨在をおののきつつ感じる。望みと信仰は、何かを恐れるだろうか。
Pars III
第III部PL 19, 839DOmnipotens, solo mentis mihi cognite cultu,Ignorate malis, et nulli ignote piorum,Principio, extremoque carens: antiquior aevo,Quod fuit, aut veniet: cujus formamque modumqueNec mens complecti poterit, nec lingua profari:Cernere quem solus coramque audire jubentem,
PL 19, 839D全能者よ、ただ精神の崇敬によってのみ私に知られる汝、悪しき者には知られず、敬虔な者の誰にも知られぬことのない汝、始めも終わりも持たず、時代よりも古い汝、過ぎた時代よりも、来る時代よりも古い。その姿も限りも精神は捉えることができず、舌は語ることができない。面前に汝を見、命じる声を聞くことを、ただ一人〔子〕だけが
Fas habet, et patriam propter considere dextram:Ipse opifex rerum, rebus causa ipsa creandis,Ipse Dei Verbum, Verbum Deus, anticipatorMundi, quem facturus erat: generatus in illoTempore, quo tempus nondum fuit: editus ante,Quam jubar, et rutilus coelum illustraret Eous:
PL 19, 840A許され、父の右手のかたわらに座することも許される。ほかならぬ、万物の造り主、万物が造られる原因そのもの、ほかならぬ、神の言葉、神である言葉、世界に先立つ者、自らが作ろうとしていたその世界に〔先立つ〕。生み出されたのは、あの時がまだなかった時のうちである。現れたのは、光線と、赤く輝く暁の星が天を照らすよりも前である。
Quo sine nil actum: per quem facta omnia: cujusIn coelo solium: cui subdita terra sedenti,Et mare, et obscurae chaos insuperabile noctis:Irrequies, cuncta ipse movens, vegetator inertum:Non genito genitore Deus, qui fraude superbiOffensus populi, gentes in regna vocavit,
PL 19, 840A彼なしには何一つ成されず、彼によって万物が成され、彼の玉座は天にあり、座す彼に大地が服し、海も、暗い夜の越えがたい混沌も服する。休まず、自ら万物を動かし、動かぬものを活気づける者。生まれざる父から生まれた神、傲れる民の欺きに憤り、諸国民を王国へと召した者。
Stirpis adoptivae meliore propage colendus:Cernere quem licuit proavis: quo numine viso,Et patrem vidisse datum: contagia nostraQui tulit: et diri passus ludibria lethi,Esse iter aeternae docuit remeabile vitae:Nec solam remeare animam, sed corpore toto
PL 19, 840A養子とされた血筋の、より良い子孫によって崇められるべき者。先祖たちが見ることを許された者。その神威を見たとき、父をも見たことが許された。我々の汚れを担い、恐ろしい死の嘲弄をも耐え忍んだ者、永遠の生命への道は帰ることのできる道であると教えた。魂だけが帰るのではなく、体全体で
Coelestes intrare plagas, et inane sepulcriArcanum vacuis adopertum linquere terris.Nate patris summi, nostroque salutifer aevo,Virtutes patrias genitor cui tradidit omnes,Nil ex invidia retinens, plenusque datorum,Pande viam precibus, patriasque haec perfer ad aures.
PL 19, 840B天の領域に入り、墓の空の奥所〔arcanum〕を、空しい土に覆われたまま残すのだと。至高の父の子よ、我々の時代に救いをもたらす者よ、生み手である父が、父の力をことごとく授けた者よ、〔父が〕妬みから何も留めず、与えられたもので満ちた者よ、祈りに道を開け、これを父の耳に届けよ。
Da, Pater, invictam contra omnia crimina mentem,Vipereumque nefas nocituri averte veneni.Sit satis, antiquam serpens quod perdidit Evam,Deceptumque adjunxit Adam: nos sera nepotumSemina, veridicis aetas praedicta prophetis,Vitemus laqueos, quos lethifer implicat anguis.
PL 19, 840B父よ、あらゆる罪過に対して打ち負かされない精神を与えよ。害をなす毒の、蝮のごとき悪業を遠ざけよ。蛇が昔のエバを滅ぼしたことで足りるとせよ。アダムをも欺いて引き込んだことで。我々、遅く生まれた子孫の種として、真実を語る預言者たちに告げられていた世代は、死をもたらす蛇の仕掛ける罠を避けよう。
Pande viam, quae me post vincula corporis aegriIn sublime ferat: puri qua lactea coeliSemita ventosae superat vaga nubila Lunae.Qua proceres abiere pii, quaque integer olimRaptus quadrijugo penetrat super aethera curruHelias, et solido cum corpore praevius Enoch.
PL 19, 840C道を開け。病む体の縛めののち、私を高みへ運ぶ道を。そこは清らかな天の乳白色の小道が、風立つ月のさまよう雲を越えて行く所。そこを敬虔な先人たちは去って行き、またそこをかつて、損なわれずに四頭立ての戦車で運び去られ、天上を突き進んだ、エリヤ、また完全な体で先に行ったエノク。
Da, Pater, aeterni speratam luminis auram:Si lapides non juro deos, unumque verendiSuspiciens altare sacri, libamina vitaeIntemerata fero: si te Dominique, Deique,Unigenae cognosco Patrem, missumque Duobus,Qui super aequoreas volitabat Spiritus undas.
PL 19, 840C父よ、永遠の光の、待ち望まれた息吹を与えよ。もし私が石を神々と誓わず、畏れるべき聖なる唯一の祭壇を仰ぎ見て、生命の汚れなき供えを携えるなら。もし汝を、主にして神なる独り子の父と認め、二者より遣わされた者を認めるなら、海の波の上を舞っていた霊を。
Da, Genitor, veniam, cruciataque pectora purga:Si te non pecudum fibris, non sanguine fusoQuaero: nec arcanis numen conjecto sub extis:Si scelere abstineo, errori obnoxius: et siOpto magis, quam fido, bonus purusque probari.Confessam dignare animam: si membra caduca
PL 19, 840C生み手なる父よ、赦しを与え、責めさいなまれた胸を清めよ。もし私が、家畜の内臓によって、流した血によって汝を求めず、秘められた臓腑のもとで神威を占わないなら。過ちに陥りやすくとも、悪行は慎み、自分を恃むよりも、善く清い者と認められることをむしろ願うなら。告白した魂をよしとせよ。もし朽ちゆく肢体を
Exsecror, et tacitum si poenitet: altaque sensusFormido excruciat, tormentaque sera gehennaeAnticipat, patiturque suos mens saucia manes.Da, Pater, haec nostro fieri rata vota precatu.Nil metuam, cupiamque nihil, satis hoc rear esse,Quod satis est. Nil turpe velim, nec causa pudoris
PL 19, 840D厭い、黙して悔い改めるなら。深い恐れが私の思いを責めさいなみ、ゲヘナの遅れて来る苦しみを先取りし、傷ついた精神が己のマネス〔死者の霊。ここでは各人が受ける責め苦〕を耐えるなら。父よ、我々の祈りによって、これらの願いが確かに成るようにせよ。何も恐れず、何も欲さず、これを十分と見なすように、足りるものを足りるとして。恥ずべきことは何も望まず、恥の原因と
Sim mihi. Non faciam cuiquam, quae tempore eodemNollem facta mihi. Nec vero crimine laedar,Nec maculer dubio. Paulum distare videturSuspectus, vereque reus. Male posse facultasNulla sit: at bene posse adsit tranquilla potestas.Sim tenui victu, atque habitu. Sim charus amicis.
PL 19, 841A私自身がなることのないように。私は誰にも、同じ時に自分がされたくないことをしない。またまことの罪過に傷つけられず、疑わしい罪過に汚されぬように。疑われる者と、まことに罪ある者とはほとんど隔たりがないと見えるからだ。悪をなす能力は一切無く、善をなす穏やかな力のみがあるように。食も衣も質素であるように。友に愛されるように。
Et semper genitor, sine vulnere nominis hujus,Non animo doleam, non corpore: cuncta quietisFungantur membra officiis: nec saucius ullisPartibus amissum quidquam desideret usus.Pace fruar. Securus agam. Miracula terraeNulla putem. Suprema mihi cum venerit hora,
PL 19, 841Aそして常に父であるように、この名に傷を付けることなく。心も体も痛まぬように。すべての肢体が安らぎの務めを果たし、どの部位も傷つくことなく、失われた働きを何ひとつ惜しむことのないように。平和を享受し、安んじて過ごし、地上の驚異を何ほどとも思わぬように。最後の時が私に来たとき、
Nec timeat mortem bene conscia vita, nec optet.Purus ab occultis cum te indulgente videbor,Omnia despiciam, fuerit cum sola voluptasJudicium sperare tuum. Quod dum sua differtTempora, cunctaturque dies, procul exige saevumInsidiatorem blandis erroribus anguem.
PL 19, 841A良心に恥じぬ生が、死を恐れもせず、望みもしないように。隠れた咎から清く、汝の赦しのもとにあると見えるとき、私はすべてを軽んじるだろう。唯一の快楽が汝の裁きを待ち望むことであるとき。その裁きが自らの時を延ばし、その日がためらう間、遠くへ追いやれ、甘い迷いで待ち伏せる残酷な蛇を。
Haec pia, sed moesto trepidantia vota reatu,Christe, apud aeternum placabilis assere Patrem.Salvator, Deus, ac Dominus, mens, gloria, verbum,Filius, ex vero verus, de lumine lumen,Aeterno cum Patre manens, in saecula regnans.Consona quem celebrant modulati carmina David:Et responsuris ferit aera vocibus, Amen.
PL 19, 841Bこの敬虔な、だが悲しい罪責におののく願いを、キリストよ、赦し深く、永遠の父のもとで弁護せよ。救い主、神、主、精神、栄光、言葉、子、まことの者からのまことの者、光からの光、永遠の父とともに留まり、世々に統べる者。ダビデの調べに整えられた調和の歌が讃える者、そして応える声で空を打つ。アーメン。
Pars IV
第IV部PL 19, 841CSatis precum datum Deo,Quamvis satis numquam reisFiat precatu numinis.Habitum forensem da, puer:Dicendum amicis est Ave,Valeque quod fit mutuum.
PL 19, 841C神への祈りは十分に捧げた。もっとも、罪ある者にとっては、決して十分に神威への祈りがなされることはないのだが。公の場の衣を持て、少年よ。友に「ようこそ(Ave)」と言わねばならず、「健やかであれ(Vale)」も言う。それは互いに交わされる。
それが四時間のあいだ ……〔刷られた欠落の印〕正午へ傾くとき、もうソシアに言いつけねばならない。
Pars V
第V部PL 19, 841CTempus vocandis namque amicis appetit;Ne nos, vel illi demoremur prandium:Propere per aedes curre vicinas, puer.Scis ipse, qui sint. Jamque, dum loquor, redi.Quinque advocavi. Sex enim conviviumCum rege justum: si super, convicium est.Abiit, relicti nos sumus cum Sosia.
PL 19, 841C友を招く時が迫っているのだ。私〔nos〕も彼らも、昼食を遅らせることのないように。急いで近隣の家々を走れ、少年よ。誰かは、あなた自身が知っている。さあ、私が話す間に戻れ。五人を招いた。実に六人でこそ宴は宴の主〔rex〕とともにちょうどよい。それを超えれば騒ぎ(convicium)だ〔convivium「宴」と convicium「騒ぎ・罵り」の洒落〕。少年は出て行った。私はソシアとともに残された。
Pars VI
第VI部PL 19, 841DSosia, prandendum est. Quartam jam totus in horamSol calet: ad quintam flectitur umbra notam.An vegeto madeant condita obsonia gustu,(Fallere namque solent), experiundo proba.Concute ferventes palmis volventibus ollas,Tinge celer digitos jure calente tuos:
PL 19, 841Dソシアよ、昼食だ。太陽はすでに第四時に向かってすっかり熱を帯び、影は第五の目盛りへ傾く。味付けした料理が、生き生きした味で潤っているかどうかを、(それは人を欺きがちだから)味見して確かめよ。煮立つ鍋を、手のひらを回して揺すり、素早く、熱い汁に指を浸せ。
Vibranti lambat quos humida lingua recursu.( Desunt multa. )Quadrupedum, et volucrum, vel cum terrena marinisMonstra admiscentur: donec purgantibus EurisDifflatae liquidum tenuentur in aera nubes.Nunc fora, nunc lites, laeti modo pompa theatri
PL 19, 842A濡れた舌が震えつつ戻って、その指をなめるように。(以下多くを欠く)四足の獣や鳥の、あるいは陸の怪物が海の怪物と混ざり合うさま〔前を欠くため文の主語は定かでない〕。ついにはエウルス〔東風〕が払い清め、吹き散らされた雲が、澄んだ空へと薄れていくまで。あるときは広場、あるときは訴訟、また楽しげな劇場の行列が
Visitur. Et turmas equitum, caedesque latronumPerpetior: lacerat nostros fera bellua vultus:Aut in sanguinea gladio grassamur arena.Per mare navifragum gradior pedes: et freta cursuTransilio, et subitis volito super aera pinnis.Infandas etiam veneres, incestaque noctis
PL 19, 842A見える。そして騎兵の群れ、盗賊たちの殺戮を私は耐え忍ぶ。猛獣が我が顔を引き裂く。あるいは血に染まる砂場で剣を振るって暴れる。船を砕く海を歩いて渡り、海峡を走って跳び越え、突然生えた翼で空の上を飛ぶ。口にするのも忌まわしい情交、夜の穢れた
Dedecora, et tragicos patimur per somnia coetus.Perfugium tamen est, quotiens portenta soporumSolvit rupta pudore quies, et imagine foedaLibera mens vigilat: totum bene conscia lectumPertractat secura manus. Probrosa receditCulpa tori, et profugi minuiscunt crimina somni:
PL 19, 842B恥辱、また悲劇のような交わりを、夢のなかで我々は耐える。だが逃れ場はある。眠りの怪異を恥じらいが破った眠りが解き消すたびに。醜い幻から精神は自由になって目覚め、やましさなく、安んじた手が寝床をくまなく探る。恥ずべき寝床の咎は退き、逃げ去る眠りの罪過は薄れる。
Cerno, triumphantes inter, me plaudere: rursumInter captivos trahor exarmatus Alanos.Templa deum, sanctasque fores, palatiaque aureaSpecto, et Sarrano videor discumbere in ostro:Et mox fumosis conviva accumbo popinis.Divinum perhibent vatem, sub frondibus ulmi
PL 19, 842B凱旋する者たちの中で自分が拍手しているのが見え、また武装を解かれ、捕虜のアラニ人〔北方の遊牧民〕たちの中に引かれていく。神々の神殿、尊ぶべき扉、黄金の宮殿を眺め、またテュロスの紫布(Sarrano ostro)の上で食卓に伏すかと見える。やがて煙たい居酒屋で客として席につく。人々は言う、神のごとき詩人〔ウェルギリウス〕は、ニレの枝の下に
Vana ignavorum simulacra locasse soporum,Et geminas numero portas: quae fornice eburnoSemper fallaces glomerat super aera formas:Altera, quae veros emittit cornea visus.Quod si de dubiis conceditur optio nobis:Deesse fidem laetis melius, quam vana timeri.
PL 19, 842B怠惰な眠りの空しい幻を置き、また数にして二つの門を置いた、と。象牙の拱門の一方は常に偽りの姿を空の上へ群がらせ、角でできたもう一方は、真実の幻を送り出す〔『アエネーイス』第6巻の夢の二つの門〕。もし疑わしいものの中から選ぶことが我々に許されるなら、喜ばしいものが信を欠くほうが、空しいものが恐れられるよりまし。
Ecce ego jam malim falli: nam, dummodo semperTristia vanescant, potius caruisse fruendis,Quam trepidare malis. Satis est bene, si metus absit.Sunt et qui fletus, et gaudia controversaConjectent: varioque trahant eventa relatu.Ite per obliquos coeli, mala somnia, mundos,
PL 19, 842C見よ、私はむしろ欺かれたい。というのは、悲しいことが常に消えうせさえするなら、享受すべきものを欠くほうが、災いにおののくよりまし。恐れがなければ、それで十分に良い。涙を、また喜びを、逆さまに占い解き、成り行きをさまざまな語りに引き寄せる者もいる。行け、悪い夢よ、天の斜めに傾く世界を通って、
Irrequieta vagi qua difflant nubila nimbi.Lunares habitate polos. Quid nostra subitisLimina, et angusti tenebrosa cubilia tecti?Me sinite ignavas placidum traducere noctes,Dum redeat roseo mihi Lucifer aureus ortu.Quod si me nullis vexatum nocte figuris
PL 19, 842Cさまよう雨雲が休みなく雲を吹き散らすあたりへ。月の天極に住め。なぜ我が敷居と、狭い屋根の暗い寝所に入り込むのか。私が怠惰な夜を穏やかに過ごすのを許せ、金色の明けの明星(ルキフェル)が薔薇色の昇りで私のもとへ戻るまで。もし私が夜、いかなる姿にも悩まされることなく、
Mollis tranquillo permulserit aere somnus;Hunc lucum, nostro viridis qui frondet in agroUlmeus, excubiis habitandum dedico vestris.
PL 19, 842D柔らかな眠りが静かな空気で私をなだめたなら、我が畑に緑の葉を茂らせているこのニレの森を、諸君の見張りの住処として捧げる。