Ecloga I
第I篇PL 19, 907DMiraris quicumque manere ingentia mundiCorpora, sublimi coeli circumdata gyro,Et tantae nullam moli intercedere labem:Accipe quod mirere magis. Tenuissima tantisPrincipia, et nostros non admittentia visus,Parvarum serie constat connexa atomorum.
PL 19, 907D驚く者はあなた、誰であれ、世界の巨大な体が存続し、高き天の環に取り巻かれていることに、これほどの巨大な塊にいかなる崩壊も起こらないことに──さらに驚くべきことを聞け。これほどのもののいと微細な始原は、我々の視覚を受けつけず、小さな原子の連なりに結ばれて成り立つ。
Sed solidum in parvis, nullique secabile segmen,Unde vigor viresque manent, aeternaque rerumMobilitas: nulloque umquam superabilis aevo.Divinis humana licet componere. Sic estAs solidus, quoniam bis sex de partibus aequisConstat: et in minimis paribus tamen una manet vis.
PL 19, 907Dだが小さなものの中に堅固さがあり、どんな刃にも切れぬ断片があり、そこから活力と力が、また物の永遠の動きが保たれる。それはいかなる時代にも決して凌がれない。神的なものと人間的なものを比べてよいなら、そのように、アス〔ローマの貨幣・重さの単位〕は堅固である。等しい十二の部分から成り、最小の等しい部分にもなお一つの力が宿るからだ。
Nam si quid numero minuatur, summa vacillat,Convulsaeque ruunt labefacto corpore partes:Ut medium si quis vellat de fornice saxum,Incumbunt cui cuncta, simul devexa sequenturCaetera, communemque trahent a vertice lapsum.Non aliter libra est. Si defuit uncia, totus
PL 19, 908Dもし数が少しでも減れば、総体は揺らぎ、揺さぶられた部分は、体が傾くや崩れ落ちる。ちょうど、アーチの中央の石を誰かが引き抜けば、それにすべてが寄りかかっているので、傾いた残りの石も一緒に続き、頂から共通の崩落を引き寄せるように。リブラ〔十二ウンキアから成る重さの単位〕もこれと同じだ。ウンキア〔十二分の一〕が欠ければ、全体は
Non erit as: nomenque deunx jam cassus habebit.Nec dextans retinet nomen, sextante remoto.Et dodrans, quadrante satus, auctore carebit.Divulsusque triens prohibet persistere bessem.Jam quincunx tibi nullus erit, si prima revellas.Et semis, cui semis erit pereuntibus assis
PL 19, 909Aアスではなくなり、デウンクス〔十二分の十一〕はむなしい名を持つだけとなる。セクスタンス〔十二分の二〕が取り除かれれば、デクスタンス〔十二分の十〕も名を保てない。クアドランス〔十二分の三〕から生じたドドランス〔十二分の九〕は、生みの親を欠くことになる。引き裂かれたトリエンス〔十二分の四〕は、ベス〔十二分の八〕が存続するのを妨げる。もし最初の部分を引き剥がせば、クィンクンクス〔十二分の五〕はもうあなたにとって存在しない。セミス〔十二分の六〕は、アスの部分が失われてゆくなら、何の
Partibus, et cujus librae pars septima, septunx?Libra igitur, totum si nulla in parte vacillet.Ponderis, et numeri, morumque, operumque, et aquarumLibra: nec est modulus, quem non hoc nomine signes.Telluris, medio quae pendet in aere, libra est.Et Solis Lunaeque vias sua libra coercet.
PL 19, 909A半分となり、セプトゥンクス〔十二分の七〕は何のリブラの七番目の部分となろうか。ゆえにリブラとは、どの部分にも揺らぎがなければ、全体であり、重さと数、品行と仕事、水の秤である。この名で示せぬ尺度はない。空中に懸かる大地の秤もまたリブラである。太陽と月の道をも、それ自身の秤が抑える。
Libra dii, somnique pares determinat horas.Libra Caledonios sine littore continet aestus.Tu quoque certa mane morum mihi libra meorum.
PL 19, 909Bリブラ〔天秤座〕は昼と夜の等しい時間を定める。リブラは岸なきカレドニアの潮を抑える。あなたもまた、私の品行の確かな秤として、私のもとにとどまれ。
Ecloga II
第II篇PL 19, 909BOmnia, quae vario rerum metimur in actu,Astrorum dominatus agit, terrenaque tantumMembra homini, e superis fortuna, et spiritus auris,Septeno moderanda choro: sed praesidet ollisSortitus regimen nitidae sol aureus aethrae.Nec sola in nobis moderatur tempora vitae,
PL 19, 909B我々が物事のさまざまな営みのうちに測るすべてを、星々の支配が動かす。人間にとって地上のものは肢体だけで、運は上なる者たちから、気息は大気から来て、七つの群れ〔惑星〕に治められる。だがそれらを統べるのは、輝く高空の統治を割り当てられた金色の太陽である。太陽は我々の生の時期をただ一人で治めるのでもなく、
Dum breve solliciti spatium producimus aevi:Creditur occultosque satus, et tempora vitaeMaterno ducenda utero, formare videndo,Et nondum exortae leges componere vitae.Namque ubi conceptus genitali insederit alvo,Haud dubium solem cuicumque insistere signo.
PL 19, 909B我々が気をもみつつ短い寿命の隔たりを引き延ばしている間に、隠れた種まきと、生の時期を、母の胎で導かれるべきものを、見ることによって形づくり、まだ現れぬ生の法則をも整えると信じられている。というのも、受胎が生殖の胎に据わったとき、太陽がいずれかの星座に位置することは疑いない。
Qui cum vicini stationem ceperit astri,Contiguos nullum transfundit lumen in ortus.Ast ubi conversis post menstrua tempora habenis,Scandit purpureo jam tertia sidera curru:Obliqua exilem dimittit linea lucem,Aspirans tenues per inertia pondera motus.
PL 19, 909Cそれが隣の星座の座を占めるとき、接する出生には、いかなる光も注がない。だが月ごとの期間のあと、手綱が転じられ、紫の車ですでに三つ目の星座に登るとき、斜めの線が、かすかな光を送り、動かぬ重みのうちにも、微かな動きを吹き込む。
Quarta in sede viget primi indulgentia solis.Suadet et infusus teneros coalescere foetus.Fulgor tetragono aspectu vitale coruscat,Clarum et lene micans: quinti qui cardine signiIncutit attonitam vegetato infante parentem.Nam sexto vis nulla loco: quia nulla tuendi
PL 19, 909C四つ目の座では、最初の太陽の寛大さが力を得る。注がれた光は、柔らかな胎児が固まり合うようにも促す。光は、四分の一の対座で生命の輝きを放ち、明るく穏やかにきらめく。五つ目の星座の軸で、その光は、胎児が生気づくと、母親を驚き震わせる。だが六つ目の座には力がない。守りとなる
Aequati lateris signatur regula Phoebo.Ast ubi signiferae media in regione cohortisSeptimus accepit limes rutilantia flammisRecto castra situ: turgentis foedera partusJam plena sub luce videt: nec fulgura parciLuminis intendens, toto favet igne coronae.
PL 19, 909D等辺の規則が、ポエブスによって示されないのだ〔本文が難しく、こう解した〕。だが黄道帯の群れの領域のなか、七つ目の境界が、炎で赤く輝く陣営をまっすぐな位置で受けるとき、膨らむ出産の約束をすでに満ちた光のもとに見る。吝嗇な光の稲光を差し向けることなく、全火で星冠に好意を寄せる。
Hinc illud, quod legitimos Lucina laboresPraevenit; et gravidos sentit subrepere nixusAnte exspectatum festina puerpera votum.Quod nisi, septeno cum lumina fudit ab astro,Impulerit tardi claustra obluctantia partus;Posterior nequeat, possit prior: an quia sexto
PL 19, 909Dここから、ルキナ〔月・出産の女神〕が正規の産みの苦しみを先んじるということが起こる。産婦は重い陣痛が忍び寄るのを感じ、待ち望んだ時よりも前に、急ぐ産婦となる。もし、七つ目の星座から光を注ぐときに、遅れる出産の抗う門を押し開けないなら、後の座では不可能で、先の座なら可能なのはなぜか。それとも六つ目で
Aemulus octavi conspectus inutilis astriNescit compariles laterum formare figuras?Sed nono incumbens signo, cunctantia matrumVota levat, trigono vires sociante sequenti.At si difficilis trahit IlythyiaTetragono absolvet dubiarum vincla morarum.
PL 19, 909D八つ目の星座に対抗する眺めは役に立たず、辺の等しい図形を形づくれないからか。だが九つ目の座にあるとき、太陽は母たちの渋る望みを軽くする。続く三角形が力を貸すからだ。だが難産のイリュティア〔出産の女神〕が〔出産を〕引き延ばす〔底本はこの行が短く、語が欠けているらしい〕なら、四角形の位置が、ためらいの遅延の鎖を解くだろう。
Ecloga III
第III篇PL 19, 910AAd Boreae partes Arcti junguntur, et Anguis.Post has Arctophylax, pariterque Corona, GenuqueProlapsus, Lyra, Avis, Cepheus, et Cassiopea,Auriga, et Perseus, Deltoton, et Andromedae astrum,Pegasus, et Delphinus, Telum, Aquila, Anguitenensque.Signifer inde subest: bis sex et sidera complent.
PL 19, 910A北の方には、熊座〔大熊・小熊〕と蛇〔竜座〕が連なる。これらのあとに牛飼い座、同じく冠座、そして膝をついた者〔ヘラクレス座〕、琴座、鳥〔白鳥座〕、ケペウス、カッシオペイア、御者座、ペルセウス、三角座、アンドロメダの星座、ペガソス、イルカ座、矢座、ワシ座、蛇使い座。その下に黄道帯がある。十二の星座がそれを満たす。
Hic Aries, Taurus, Gemini, Cancer, Leo, Virgo,Libra, Scorpius, Arcitenens, Capricornus, et UrnamQui tenet, et Pisces. Post hos in partibus AustriOrion, Procyon, Lepus, ardens Sirius, Argo,Hydrus, Chiron, Turibulum quoque, Piscis et ingens.Hunc sequitur Pistrix, simul Eridanique fluenta.
PL 19, 910Aここには牡羊座、牡牛座、双子座、蟹座、獅子座、乙女座、天秤座、蠍座、射手座、山羊座、そして水瓶を持つ者〔水瓶座〕、魚座がある。これらのあと、南の方にはオリオン、プロキュオン、ウサギ座、燃えるシリウス、アルゴ座、ヒュドロス〔海蛇座〕、ケイロン、香炉座、そして大きな魚〔南の魚座〕。これに海獣座〔Pistrix。鯨座〕が続き、またエリダヌス川の流れも続く。
Sed vaga praeterea dicuntur lumina septem,Luna et Mercurius, Venus, ac Sol, Mars quoque fulgens.Hic Jovis et sidus super omnia sidera lucens.Celsior his Saturnus, tardior omnibus astris.
PL 19, 910Bこのほかに、さまよう七つの光が語られる、月、メルクリウス、ウェヌス、太陽、そして輝くマルス。ここにユピテルの星もあり、すべての星の上に輝く。これらより高いのがサトゥルヌス、すべての星のうち最も遅い。
Ecloga IV
第IV篇PL 19, 910BNonaginta dies et quatuor, ac medium SolConficit, a tropico in tropicum dum permeat astrum,Octipedem in Cancrum Phryxeo ab Ariete pergens.Hoc spatio aestivi pulsusque, et meta diei.Semidiemque, duosque dies, deciesque novenos,A Cancro in Chelas, aequatae tempora noctis
PL 19, 910B九十四日と半日を、太陽は回帰点から回帰点の星座へと通り抜けるあいだに費やす、プリクソスの牡羊座〔金毛の羊はプリクソスを運んだ〕から八本足の蟹座へと進みながら。この隔たりに夏の推進と、昼の限りがある。半日と、二日と、九の十倍の日を、蟹座から天秤座まで、等しくなった夜と
Atque dii, cursu peragit Sol aureus altero,Autumni aestatisque simul confinia miscens.Unde autumnales transcurrens ordine menses,Ad tropicum pergit signum gelidi Capricorni,Octo dies decies octonis insuper addens,Quadrantemque dii: quinto qui protinus anno
PL 19, 910C昼の時を、金色の太陽は別の行程で歩み通し、秋と夏との境を同時に交え合わせる。そこから秋の月々を順に走り抜けて、凍える山羊座の回帰点の星座へ進み、八十日に加えてさらに八日を加え、さらに昼の四分の一を加える。この四分の一は五年目にすぐ
Mense Numae extremo nomen capit embolimaei.Inde ad Agenorei festinans cornua tauri,Scandit Lanigeri tropicum Sol aureus astrum,Nonaginta dies decreto fine coercens.Hic tibi circus erit semper vertentibus annis,Tercentum, ac senis decies et quinque diebus.
PL 19, 910Cヌマの暦の末の月に、閏の名を取る。そこからアゲノルの娘の牡牛〔牡牛座〕の角へと急ぎ、金色の太陽は、羊毛の者〔牡羊座〕の回帰点の星座に登り、九十日を、定められた終わりで区切る。これがあなたにとって、年が巡るたびに常にめぐる周期となる。三百と、六十と、五日の。
Ecloga V
第V篇PL 19, 910DNomina, quae septem vertentibus apta diebusAnnus habet, totidem errantes fecere planetae.Quos indefessa volvens vertigine MundusSignorum obliqua jubet in statione vagari.Primum, supremumque diem radiatus habet Sol.Proxima fraternae succedit Luna coronae.
PL 19, 910D七つの巡る日に当てられた名を、年は持ち、それと同数のさまよう惑星が作った。疲れ知らずの回転で世界が動かしつつ、それらを星座の斜めの位置のなかでさまよわせる。第一の、そして最後の日を、光を放つ太陽が持つ。次に、兄弟〔太陽〕の冠のあとに月が来る。
Tertius assequitur Titania lumina Mavors.Mercurius quarti sibi vendicat astra diei.Illustrant quintam Jovis aurea sidera zonam.Sexta salutigerum sequitur Venus alma parentem.Cuncta supergrediens Saturni septima lux est.Octavum instaurat revolubilis orbita Solem.
PL 19, 910D三番目はティタンの光〔太陽〕に追いつくマルス〔Mavors〕。メルクリウスは第四の日の星を我がものとする。ユピテルの金の星が、第五の帯〔日〕を照らす。第六に、恵み深いウェヌスが救いをもたらす親〔ユピテル〕に従う。すべてを超えて進む、サトゥルヌスのものが第七の光である。第八に、巡る軌道が再び太陽を立てる。
Ecloga VI
第VI篇PL 19, 911A爪をメルクリウスに、髭をユピテルに、髪をキュプリス〔ウェヌス〕に。
Ecloga VII
第VII篇PL 19, 911AMercurius furti probat ungues semper acutos,Articulisque aciem non sinit imminui.Barba Jovi, crines Veneri decor: ergo necesse est,Ut nolint demi, quo sibi uterque placet.Mavors imberbes, et calvos Luna adamasti.Non prohibent comi tum caput atque genas.
PL 19, 911Aメルクリウスは、盗みの爪が常に鋭いことを是とし、指の関節から鋭さが減ることを許さない。髭はユピテルの、髪はウェヌスの飾りである。ゆえに必然的に、二人はそれぞれ気に入っているものを剃り落とされるのを望まない。マルスは髭のない者を、月は禿頭の者を愛した〔adamasti は二人称単数で、文が整わない。「愛した」と取った〕。そのとき情け深い二神は、頭と頬〔を剃ること〕を妨げない〔comi は「情け深い」と取った。como の受動不定詞「整えられる(刈られる)こと」とも読める〕。
太陽とサトゥルヌスは爪には何も妨げない。ゆえに、神々に気に入られなかった一行詩を取り除け。
Ecloga VIII
第VIII篇PL 19, 911AAeternos menses, et tempora quattuor anni,Quattuor ista tibi subjecta monosticha dicent.Martius, Aprilis, Maius sunt tempora veris.Julius, Augustus, nec non et Junius, aestas.Septembri, Octobri autumnus, totoque Novembri.Brumales, Janus, Februarius, atque December.
PL 19, 911A永遠に巡る月々と、年の四つの季節を、あなたに向けて、下に付した四つの一行詩が語るだろう。3月、4月、5月は春の季節。7月、8月、また6月が夏。9月、10月、11月まるごとが秋。冬の月は、1月、2月、そして12月。
Ecloga IX
第IX篇PL 19, 911BPrimus Romanas ordiris Jane Kalendas.Februa vicino mense Numa instituit.Martius antiqui primordia protulit anni.Foetiferum Aprilem vindicat alma Venus.Majorum dictus patrum de nomine Maius.Junius aetatis proximus est titulo.
PL 19, 911Bヤヌスよ、あなたは最初にローマのカレンダエを始める。次の月に、ヌマはフェブルア〔浄めの祭り〕を定めた。3月は、古い年の始まりを示した。実りをもたらす4月を、恵み深いウェヌスが我がものとする。5月は、年長の父たちの名にちなんで呼ばれた。6月は、年齢〔年少〕の称号に隣り合う。
Nomine Caesareo Quinctilem Julius auget.Augustus nomen Caesareum sequitur.Autumnum Pomona tuum, September, opimat.Triticeo October fenore ditat agros.Sidera praecipitas pelago, intempeste November.Tu genialem hiemem, feste December agis.
PL 19, 911Bユリウス〔7月〕は、カエサルの名でクィンクティリス〔7月の旧称〕を飾る。アウグストゥス〔8月〕はカエサルの名に続く。9月よ、ポモナ〔果実の女神〕があなたの秋を豊かにする。10月は小麦の利息で畑を富ませる。夜更けの11月よ、あなたは星々を海へ急落させる。祝いの12月よ、あなたは楽しみの冬を導く。
Ecloga X
第X篇PL 19, 911CJane nove, primo qui das tua nomina mensi,Jane bifrons, spectas tempora bina simul.Post superum cultus, vicino Februa menseDat Numa cognatis Manibus inferias.Martius et generis Romani praesul, et anni,Prima dabas Latiis tempora consulibus.
PL 19, 911C新しきヤヌスよ、最初の月にあなたの名を与える者、二つの顔のヤヌスよ、あなたは二つの時を同時に見る。天上の神々の祭祀のあと、次の月に、フェブルア〔浄めの祭り〕をヌマは、縁ある死者の霊(マネス)に供物として捧げる。3月よ、ローマ人の血筋と年との守護者よ、あなたはラティウムの執政官たちに最初の時を与えていた。
Aeneadum genetrix vicino nomen ApriliDat Venus, est Marti namque Aphrodita comes.Maia dea, an major, Mai, te fecerit aetas,Ambigo: sed mensi est auctor uterque bonus.Junius hunc sequitur duplici celebrandus honore,Seu nomen Juno, sive Juventa dedit.
PL 19, 911Cアエネアスの子孫の母ウェヌスが、隣の4月に名を与える。アプロディテは実にマルスの伴侶だからだ〔4月の名をアプロディテに結ぶ〕。5月よ、あなたを作ったのは女神マイアか、それとも年長の世代か、私は迷う。だがどちらも月の善き創始者だ。6月がこれに続き、二重の名誉で祝われる、名を与えたのがユノであれ、ユウェンタ〔青春の女神〕であれ。
Inde Dionaeo praefulgens Julius astro,Aestatis mediae tempora certa tenet.Augustus sequitur cognatum a Caesare nomen:Ordine sic anni proximus, ut generis.Nectuntur post hos, numerumque ex ordine signant:September, Bacchi munere praela rigans:
PL 19, 911Dそこから、ディオネの星〔ウェヌスにつながる〕で輝きわたる7月が、真夏の確かな時期を保つ。8月が続く、カエサルから縁を得た名で。年の順で隣であるのと同じく、血筋でも近い。これらのあとには、順序から数を表す月々が連なる。9月は、バックスの賜物で搾り台を潤し、
Et qui sementis per tempora, fenore laetus,October, cupidi spem fovet agricolae:Quique salo mergens solemnia signa NovemberPraecipitat, coelo mox reditura suo.Concludens numerum genialia festa DecemberFinit, ut a bruma mox novus annus eat.
PL 19, 911Dまた種まきの季節に、利息を喜ぶ10月は、意気込む農夫の望みを温める。そして荘厳な星座を海に沈める11月は、それらを急落させる。星座はやがて自らの天に戻る。数を締めくくる12月は、楽しみの祝宴をもって終える、冬至から新しい年がまもなく進み出るように。
Ecloga XI
第XI篇PL 19, 912AImplent tricenas per singula menstrua lucesJunius, Aprilisque, et cum Septembre November.Unum ter denis cumulatius adde diebusPer septem menses, Jani Martisque Kalendis,Et quas Maius agit, quas Julius, Augustusque,Et quas October, positusque in fine December.
PL 19, 912A月ごとに三十の日を満たすのは、6月、4月、そして9月とともに11月。三十日にさらに一日を加えて増やせ、七つの月に、すなわち1月と3月のカレンダエの月、また5月が、7月が、8月が営む月、また10月と、末に置かれた12月が営む月に。
Unus erit tantum duodetriginta dierum,Quem Numa praeposito voluit succedere Jano.Sic tercentenis decies accedere senos,Quadrantemque, et quinque dies sibi computat annus.
PL 19, 912Aただ一つの月だけが二十八日となり、ヌマは、これを先頭に置かれたヤヌス〔1月〕に続かせた。こうして三百に十の六倍を加え、さらに四分の一日と五日を、年は自らに数える。
Ecloga XII
第XII篇PL 19, 912BBis senas anno reparat Lucina Kalendas:Et totidem medias dat currere Jupiter Idus.Nonarumque diem faciunt infra octo secundi.Haec sunt Romano tantum tria nomina mensi,Caetera per numeros sunt cognomenta dierum.
PL 19, 912Bルキナ〔月・出産の女神〕は年に十二のカレンダエを新たにし、ユピテルは同じ数の、月の中日のイドゥスを走らせる。第二のものたちは、ノナエの日を八日の内側に置く〔secundi の係りが定かでない。ノナエがイドゥスの八日前にあることを言うらしい〕。ローマの月にあるのは、この三つの名だけである、そのほかの日の呼び名は、数によるものである。
Ecloga XIII
第XIII篇PL 19, 912BAt Nonas modo quarta aperit, modo sexta refert lux.Sexta refert Maii, Octobris, Martisque recursu,Et qui solstitio sua tempora Julius infert.Caetera pars mensium quartis est praedita Nonis.Omnes vero Idus octava luce recurrunt.
PL 19, 912Bノナエ〔月の第5日または第7日〕を、ある月は第四の日が開き、ある月は第六の日が運び戻す。第六の日が運び戻すのは、5月、10月、3月が巡ってくるとき、また夏至の頃に自らの時を持ち込む7月のときである。残りの月々は、第四の日のノナエを備える。イドゥスは、実にすべてノナエから八日めの日に巡り来る。
Ecloga XIV
第XIV篇PL 19, 912CPost Idus, quas quisque suas habet ordine mensis,Diversae numero redeunt variante Kalendae,. . . . . Dum rursumque iterumque vocantur,Ut tandem optati procedant temporis ortu.Ter senis, unoque die genialia festaPorrigit, ut Janum arcessat nova bruma morantem.
PL 19, 912Cイドゥスのあと、どの月も順に自らのものを持つが、カレンダエは、数が変わり、異なる日数で巡り来る、…… 繰り返し、また繰り返し呼ばれるあいだに、〔底本はこの行の頭に欠落の印がある〕ついには待ち望まれた時の始まりとともに進み出る。十八日と一日で、楽しみの祝いを差し出す、新しい冬至が、ためらうヤヌスを呼び寄せるように〔主語は欠落のため定かでない〕。
Hoc numero mensisque Numae redit, autumniquePrincipium referens Bacchi September alumnus.Julius, et Maius, positusque in fine December,Octoberque die revocatur tardius uno.Inde die redeunt minus uno quattuor ultra,Quos numero adjiciam, Sextilis, Junius atque
PL 19, 912Cこの数で、ヌマの月〔2月〕も戻り、また秋の始まりを運び戻すバックスの養い子、9月も戻る。7月と5月、そして末に置かれた12月は、10月とともに、一日遅く呼び戻される。その先では、四つの月が、一日少なく戻る。それを私は数えに加えよう──セクスティリス〔8月の旧称〕、6月、そして
Aprilis, post quos penultima meta November.Ter quinis, unoque die Junonie Mavors,Ut redeas, referasque exordia prima, cieris.Hoc numero, ad plenum vertens reparabitur annus.
PL 19, 912C4月、これらのあとに終わりから二番めの目標、11月。十五日と一日で、ユノにゆかりのマルス〔3月〕よ、あなたは、戻って最初の始まりを運び戻すよう、呼び出される。この数で、年は完全に巡って更新される。
Ecloga XV
第XV篇PL 19, 912DPrincipium Jani sancit tropicus Capricornus.Mense Numae in medio solidi stat fidus Aquari.Procedunt duplices in Martia tempora Pisces.Respicis Apriles, Aries Phryxee, Kalendas.Majus Agenorei miratur cornua Tauri.Junius aequatos coelo videt ire Laconas.
PL 19, 912D1月の始まりを、回帰点の山羊座が定める。ヌマの月〔2月〕のちょうど半ばに、水瓶座の星座〔底本は fidus(頼もしい)。sidus と読む〕が立つ。二重の魚座が、マルスの時〔3月〕へと進み出る。プリクソスの羊〔牡羊座〕よ、あなたは4月のカレンダエを見返す。5月は、アゲノルの娘の牡牛〔牡牛座〕の角に見とれる。6月は、天で等しくされたラコニアの者たち〔双子座〕が進むのを見る。
Solstitio ardentis Cancri fert Julius astrum.Augustum mensem Leo fervidus igne perurit.Sidere Virgo tuo Bacchum September opimat.Aequat et October sementis tempore Libram.Scorpion hibernus praeceps jubet ire November.Terminat Arcitenens medio sua signa Decembri
PL 19, 912D7月は、夏至に燃える蟹座の星をもたらす。8月を、熱を帯びた獅子座が火で焼き尽くす。乙女座よ、あなたの星のもとで、9月はバックス〔ぶどう酒〕を豊かにする。10月は種まきの季節に、天秤座をも釣り合わせる。冬の11月は、蠍座を急ぎ進ませる。射手座は、12月の半ばに自らの座を終える。
Ecloga XVI
第XVI篇PL 19, 913AFlumina verna cient obscuro lumine Pisces.Curriculumque Aries aequat noctisque diique.Cornua quem comunt florum praenuntia Tauri.Aridaque aestatis Gemini primordia pandunt.Longaque jam minuit praeclarus lumina Cancer.Languificusque Leo proflat ferus ore calores.
PL 19, 913A魚座は、おぼろな光で春の流れを呼び起こす。牡羊座は、夜と昼の運行を等しくする。それを、花の先触れである牡牛座の角が飾る。双子座が、乾いた夏の始まりを開く。輝かしい蟹座は、すでに長い昼の光を減らし始める。気を萎えさせる獣、獅子座は、口から暑熱を吐き出す。
Post, modicum quatiens Virgo fugat orta vaporem.Autumni reserat portas aequatque diurnaTempora nocturnis dispenso sidere Libra.Et fetos ramos dinudat flamma Nepai.Pigra Sagittipotens jaculatur frigora terris.Bruma gelu glacians jubare spirat Capricorni.
PL 19, 913Aそのあと、乙女座が昇り、少し揺すって熱気を追い払う。秋の門を開き、昼の時を夜の時と等しくする、星を配分した天秤座は。蠍座〔Nepa〕の炎は、実をつけた枝を裸にする。射手座は、地にしびれる寒気を放つ。冬至は、山羊座の光で凍らせ、霜を吐く。
Quam sequitur nebulas rorans liquor altus Aquari:Tenta supra, circaque vigent ubi flumina mundi.At dextra, laevaque ciet rota fulgida SolisMobile curriculum, et Lunae simulacra feruntur.Squama sub aeterno conspectu torta DraconisEminet. Hunc inter fulgentem sidera septem
PL 19, 913Bそれに続くのは、霧を露に変える水瓶座の高い水。上にも周りにも世界の流れが張りめぐらされて力を持つところで〔Tenta の語形は定かでなく、こう取った〕。右にも左にも、太陽の輝く輪が動く軌道を駆り立て、月の像が運ばれてゆく。永遠に見える下に、竜の身をよじらせた鱗がそびえる。その輝く竜のあいだで、七つの星が
大きなもの〔大熊座〕を揺らして光る。それを見守りつつ、遅くボオテス〔牛飼い座〕が光とともにオケアノスの深い岸に沈む。
Ecloga XVII
第XVII篇PL 19, 913BSol profectus a teporo veris aequinoctio,Post semidiem postque totos nonaginta et quatuor,Fervidis flagrans habenis pulsum aestivum conficit.Inde Autumnus noctis horas librans aequo lumine,Octo et octoginta goeris, et super trihorio.. . . . . . . . . . . . . . . . .
PL 19, 913B太陽は、春のなまあたたかい春分から出発し、半日、そして丸々九十四日を経て、燃える手綱で熱く輝きつつ、夏の推進を成し遂げる。そこから秋は、夜の時を等しい光で釣り合わせ、八十八の周回〔goeris。ギリシア語 γῦροι(周回)のラテン綴り〕と、さらに三時間とで。……
そこから花咲く春が、巡り返った時〔oreis はギリシア語 ὧραι(時)のラテン綴りで、horis の意〕をもって再び訪れ、先の周回〔goeros〕に二つの周期を加えて。
Ecloga XVIII
第XVIII篇PL 19, 913CNunc et Apollineos Tiberina per ostia ludos,Et Megalesiacae matris operta loquar.Vulcanique dies autumni exordia primi,Quinquatrusque Deae Pallados expediam:Et medias Idus, Maii, Augustique recursu,Quas sibi Mercurius, quasque Diana dicat.
PL 19, 913C今や私は、ティベリス河口一帯のアポロの競技を、またメガレシア〔大母神キュベレの祭り〕の母神の秘められた事柄を語ろう。またウルカヌスの日、初秋の始まり、女神パッラスのクィンクァトルス〔ミネルウァの祭り〕を述べよう。また5月と8月が巡るときの中日のイドゥスを、メルクリウスとディアナが、それぞれ自らのものと称する日を。
Matronae quae sacra colant pro laude virorum,Mavortis primi cum rediere dies.Festa Caprotinis memorabo celebria nonis.Cum stola matronis dempta teget famulas.Quattuor illa etiam discretis partibus anniSolstitia, et luces nocte, dieque pares.
PL 19, 913C既婚婦人たちが夫たちの誉れのために営む祭儀を、3月の最初の日々が巡り来るときに。カプロティナのノナエ〔7月7日〕に祝われる祭りも思い起こそう。そのとき、既婚婦人のストラ〔長衣〕を脱いで、召使いの女たちが身にまとう。また、年の分けられた四つの時期の至点と、夜と昼の等しい日々をも。
Nec Regifugium pulsis ex urbe tyrannis,Laetum Romanis fas reticere diem.Visne Opis ante sacrum, vel Saturnalia dicam,Festaque servorum, cum famulantur heri?Et numquam certis redeuntia festa diebus,Compita per vicos cum sua quisque colit?
PL 19, 913Dまた、僭主たちが都から追われたときの王の逃亡祭〔レギフギウム〕も、ローマ人にとって喜ばしいその日を、黙するのは許されない。語ってほしいか、先立つオプスの祭儀や、サトゥルナリアを、主人が仕える側に回る奴隷たちの祭りを。また決まった日には決して巡らない祭り、人々がそれぞれ辻々で自分たちの辻の祭り〔コンピタ〕を祝うときのものも。
Aut duplicem cultum, quem Neptunalia dicunt,Et quem de Conso consiliisque vocant?Festa haec, navigiis, aut quae celebrata quadrigis,Jungunt Romanos finitimosque duces?Adjiciam cultus, peregrinaque sacra deorum,Natalem Herculeum, vel ratis Isiacae:
PL 19, 914Aあるいは、ネプトゥナリアと呼ばれる二重の祭祀、またコンススと謀議にちなんで呼ばれる〔祭祀〕を。これらの祭りは、船の競漕や、四頭立て馬車で祝われるもので、ローマ人と近隣の指導者たちを結びつけるのか。さらに加えよう、外来の神々の祭祀と祭儀を、ヘラクレス〔Hercules〕の誕生日や、イシスの船の祭りを。
Nec non lascivi Floralia laeta theatri,Quae spectare volunt, qui voluisse negant.Nunc etiam veteres celebrantur Equiria ludi.Prima haec Romanus nomina Circus habet.Et Dionysiacos Latio cognomine ludosRoma colit, Liber quae sibi vota dicat.
PL 19, 914Aまた、気ままな劇場の陽気なフロラリア〔花の女神の祭り〕、見ることを望みながら、望んだことを否認する者たちの祭りを。いまなお古い競技エクィリアが祝われている。ローマの競技場は、これらを最初の呼び名として持つ。またラティウムの通り名でディオニュソスの競技をローマは祝う。そこでリベル〔バックス〕は自らへの誓願を受ける。
Aediles plebeii etiam, aedilesque curulesSacra Sigillorum nomine dicta colunt.Et gladiatores funebria praelia notumDecertasse foro: nunc sibi arena suosVendicat: extremo qui jam sub fine DecembrisFalcigerum placant sanguine Caeligenam.
PL 19, 914B平民の按察官たちも、高官椅子の按察官たちも、シギッラリア〔小像の祭り〕の名で呼ばれる祭儀を祝う。また剣闘士たちが葬礼の戦いを広場で戦ったことは知られている。いまは闘技場が自らのものとして彼らを我がものとする。彼らは12月の終わりごろ、鎌を持つ天の子〔サトゥルヌス〕を血でなだめる。
Ecloga XIX
第XIX篇PL 19, 914BQuattuor antiquos celebravit Achaia ludos.Caelicolum duo sunt, et duo festa hominum.Sacra Jovis, Phoebique, Palaemonis, Archemorique.Serta quibus pinus, malus, oliva, apium.
PL 19, 914Bアカイアは四つの古い競技を祝った。二つは天の住人たちの、二つは人間たちの祭りである。ユピテルの、ポエブスの、パライモンの、アルケモロスの祭儀である。その冠は、マツ、リンゴ、オリーブ、セロリである。
Ecloga XX
第XX篇PL 19, 914CPrima Jovi magno celebrantur Olympia Pisae.Parnassus Clario sacravit Pythia Phoebo.Isthmia Portuno bimaris dicat acta Corinthi.Archemori Nemeaea colunt funebria Thebae.
PL 19, 914C第一に、大ユピテルにオリュンピアがピサで祝われる。パルナッソスは、クラロスのポエブスにピュティアを奉った。二つの海に臨むコリントスの浜は、イストミアをポルトゥヌスに捧げる。テバイはアルケモロスの葬礼のネメアを営む。
Ecloga XXI
第XXI篇PL 19, 914CPrimus Olympiacae sacravit festa coronaeJupiter Argivi stadia ad longissima Circi.Proximus Alcides Nemeae sacravit honorem.Haec quoque temporibus quinquennia sacra notandisIsthmia Neptuno data sunt, et Pythia Phoebo,Ancipiti cultu divorum hominumque sepultis.
PL 19, 914C最初にユピテルが、オリュンピアの冠の祭りをアルゴス人の競技場のいと長い走路のそばで奉った。次にアルキデス〔ヘラクレス〕がネメアの栄誉を奉った。この五年ごとの祭儀も、時を数えるために、イストミアはネプトゥヌスに、ピュティアはポエブスに与えられた。神々と、葬られた人間たちへの二重の祭祀によって。
Ecloga XXII
第XXII篇PL 19, 914DTantalidae Pelopi moestum dicat Elis honorem.Archemori Nemeaea colunt quinquennia Thebae.Isthmia defuncto celebrata Palaemone, notum.Pythia placando Delphi statuere Draconi.
PL 19, 914Dエリスは、タンタロスの子ペロプスに、悲しみの栄誉を捧げる。テバイは、アルケモロスのためのネメアの五年祭を営む。イストミアは、亡きパライモンのために祝われたことが知られている。ピュティアを、デルポイは竜をなだめるために定めた。