Caput I
第I章PL 14, 887A[0887] Quosdam offendi posse quod in adulterium inciderit David, et Christus oblatam sibi adulteram absolverit; maxime vero quod idem propheta peccatum evulgaverit suum.
PL 14, 887Aダビデが姦淫に陥ったこと、またキリストが自分に連れて来られた姦淫の女を赦したことに、つまずきうる人々がいること。とりわけ、同じ預言者が自らの罪を公にしたことにつまずきうること。
Sed, ut David erraverit, Christum errare non potuisse ostenditur; proindeque explodendos eos, qui Dei potentiae, vel providentiae, detrahunt.
PL 14, 887Aしかし、ダビデが過ったとしても、キリストが過つことはありえなかったことが示される。したがって、神の力あるいは摂理を貶める者たちは、退けられるべきである。
1. Fortasse plerosque psalmi titulus offenderit, quem audistis legi; quod venerit ad David Nathan propheta, cum intravit ad Bethsabee: simulque etiam non mediocrem scrupalum movere potuit imperitis Evangelii lectio (Joan. VIII, 11) , quae decursa est, in quo advertistis adulteram Christo oblatam, eamdemque sine damnatione dimissam.
PL 14, 887A1. おそらく多くの人は、諸君が読まれるのを聞いた詩篇の表題につまずいたであろう。預言者ナタンがダビデのもとに来た、それは彼がバト・シェバのもとに入ったときであった、という表題である。同時に、福音書の朗読(ヨハネ8:11)、すでに読み終えられたものも、福音に不慣れな者たちにとって、小さからぬ疑い〔底本は scrupalum。scrupulum の誤りと読む〕を引き起こしえた。そこに諸君は、キリストのもとに連れて来られた姦淫の女が、罪に定められずに帰されたのを見た。
Nam profecto si quis ea auribus accipiat otiosis, incentivum erroris incurrit, cum leget sancti viri adulterium, et adulterae absolutionem; humano propemodum divinoque lapsus exemplo, quod et homo putaverit adulterium esse faciendum, et Deus censuerit adulterium non esse damnandum.
PL 14, 887A実際、もし誰かがこれらを怠惰な耳で受けるなら、聖なる人の姦淫と姦淫の女の赦免を読むとき、過ちへの刺激に陥る。人間の例と神の例とによって、ほとんど滑り落ちるのである。すなわち、人は姦淫をしてよいと考え、神は姦淫を罪に定めるべきでないと判断した、と。
Lubrica igitur ad lapsum via vel veniae, vel concupiscentiae. 2. Accedit illud, quod ipsas faces juvenilis lasciviae videtur accendere; quia adulterium suum non erubuerit, non celaverit: sed quadam divini carminis praedicatione vulgarit.
PL 14, 887Bそれゆえ、赦しへの道も、欲望への道も、滑り落ちるのに滑りやすい。2. さらに、若き放縦の火種そのものに火をつけるように見えることがある。すなわち、彼が自らの姦淫を恥じず、隠さず、神の歌の宣べ伝えによって公にしたからである。
Quid ergo tam impudens, tam improvidus sanctus David fuit, ut ipse suum cantaret opprobrium: maxime cum ipse in alio quoque, qui hodie decursus est, psalmo dixerit: Usquequo peccatores, Domine, usqueque peccatores gloriabuntur (Psal. XCIII, 3) ?
PL 14, 887Bでは、聖なるダビデは、自らの恥辱を自ら歌うほどに恥知らずで、不用意だったのか。とりわけ、今日読み終えられた別の詩篇でも、彼自身が「主よ、いつまで、罪人たちは、いつまで罪人たちは誇るのか」と言っていたのに(詩篇93:3)。
Alios de peccato gloriari prohibet, et ipse etiam sacrato carmine gloriatur. Quomodo igitur ista distinguimus? 3. Esto tamen, David petulanter erraverit: numquid et Christus erravit, ut putemus eum non rectum habuisse judicium?
PL 14, 887C他の人々が罪を誇ることを禁じながら、彼自身も聖なる歌において誇っている。では、これらを我々はどう区別するのか。3. しかし、よしとしよう、ダビデは放埒に過ったとする。ではキリストも過ったのか。キリストが正しくない判断をしたと、我々が考えるほどに。
Bene ergo quasi ad eos Davit hodie prophetavit dicens: Intelligite, insipientes, et stulti aliquando sapite (Ibid., 8) . Quomodo enim Christus potuit errare? Fas non est, ut hoc veniat in sensus nostros.
PL 14, 887Cそれゆえ、ダビデ〔底本は Davit。David と読む〕が今日、あたかもそういう人々に向かって預言して言ったのは見事である。「悟れ、無知な者たちよ。愚か者たちよ、いつかは賢くなれ」(詩篇93:8)。実際、キリストが過ちうるはずがあろうか。これが我々の考えに入ることは許されない。
Qui plantavit aurem non audit: aut qui finxit oculum, non considerat? Qui corripit gentes, non arguet: qui docet hominem scientiam (Ibid., 9 et 10) ? Christus ergo interrogare culpam, et accusationem justam audire nescivit? Christus petulantiam potuit approbare?
PL 14, 888A「耳を植えた者が聞かないのか。目を造った者が顧みないのか。諸国民を戒める者が咎めないのか。人に知識を教える者が〔咎めないのか〕」(詩篇93:9, 10)。それなのにキリストは、罪を問うこと、正当な告発を聞くことを知らなかったのか。キリストが放埒を是認しえたのか。
Christus qui corripit gentes, arguendam adulteram non putavit? Christus qui novit uniuscujusque cordis interna, et scientiam docet Legis, aut falli potuit errato, aut contra Legis seriem judicare?
PL 14, 888A諸国民を戒めるキリストが、姦淫の女を咎めるべきだと考えなかったのか。一人一人の心の内を知り、律法の知識を教えるキリストが、過ちによって欺かれえたのか。あるいは、律法の筋道に反して裁きえたのか。
Et quomodo ipse dixit: Non veni Legem solvere, sed adimplere (Matth. V, 17) ? Christus qui condemnat occulta, potuit dissimulare vulgata? Christus qui fecit tempora, potest nescire tempora? Qui novit cogitationes hominum vanas, non novit etiam criminosas?
PL 14, 888Aまた、彼自身が「私は律法を廃するために来たのではなく、成就するために来た」と言ったのは(マタイ5:17)、どういうことになるのか。隠れたことを罪に定めるキリストが、明るみに出たことを見逃しえたのか。時を造ったキリストが、時を知らないことがありえようか。人の空しい思いを知る者が、罪深い思いをも知らないのか。
4. Et ideo satis illis responsum sit, qui cum creatorem negare non possint, negant tamen potentiam creatoris: qui cum sapientiam fateantur, insipientiam asserunt, objiciendo ei imprudentiam futurorum.
PL 14, 888B4. それゆえ、創造主を否定できないのに創造主の力を否定する者たち、知恵を認めながら、その知恵に将来への無思慮を突きつけて、愚かさを主張する者たちには、十分に答えたことにしよう。
De quo possemus latius dicere: sed alius propositus nobis videtur esse tractatus. Et licet diversarum series decursa sit lectionum, in eamdem tamen assertionem proficiunt, et maxime psalmi titulus et Evangelica lectio.
PL 14, 888Bこれについてはもっと広く語りえようが、我々に示されている論述は別のものと見える。また、朗読の連なりは異なっていても、それらは同じ主張へと進んでおり、とりわけ詩篇の表題と福音書の朗読がそうである。
Sed quamvis conveniat una assertio, tamen juxta ordinem lectionum sit ordo tractatus; et ideo de titulo psalmi prius tractandum videtur.
PL 14, 888Bしかし主張は一つに一致するとしても、論述の順序は朗読の順序に従うべきである。それゆえ、まず詩篇の表題について論じるべきだと見える。
Caput II
第II章PL 14, 888BProposito argumento auctor hic non facile judicandum scribit. Tum quo ordine, et apud quos homines David errantis causam sit defensurus, explicat. 5. Proposita est historia, quae adulterium habeat et homicidium.
PL 14, 888B主題を提示して、著者は、これは安易に裁かれるべきでないと書く。ついで、いかなる順序で、またいかなる人々を相手に、過ちを犯したダビデの事情を弁護するかを説明する。5. 姦淫と殺人を含む物語が提示された。
Nam ita reperimus in libro scriptum esse Regnorum (II Reg. XI, 2 et seq.) ; quia David rex cum deambularet in domo sua, lavantem se Uriae vidit uxorem, amavitque illico, et jussit accersiri.
PL 14, 888C我々は、列王記の書にこのように書かれているのを見いだす(サムエル記下11:2以下〔底本は II Reg.。ウルガタの列王記第二、すなわちサムエル記下にあたる〕)。王ダビデが自分の家を歩いていたとき、ウリヤの妻が身を洗っているのを見て、たちまち愛し、呼び寄せるよう命じた。
Deinde virum ejus innocentem, ut Scriptura inducit, bellatoribus objici jussit acerrimis, ut vi opprimeretur hostili. Haec facta sunt, nec negantur: quomodo igitur defenduntur?
PL 14, 889Aそののち、聖書が述べるとおり、その夫、罪なき者を、最も激しい戦士たちに差し向けるよう命じ、敵の暴力によって打ち倒させた。これらのことは行われたのであり、否定されない。では、これはどう弁護されるのか。
Bene admonet Evangelica lectio (Joan. VIII, 11) , etiam cum peccatum appareat subreptum; tamen debere esse judicis judicium: ac memorem unumquemque esse oportere suae conditionis et meriti.
PL 14, 889A福音書の朗読(ヨハネ8:11)は、罪が密かに犯されたと見えるときでも、なお裁きは裁き手の裁きでなければならないこと、また各人が自らの境遇と功績を覚えていなければならないことを、見事に戒めている。
Saepe enim etiam in judicando majus peccatum judicii est, quam peccatum ipsius de quo fuerit judicatum.
PL 14, 889A裁くときにも、裁きの罪のほうが、裁かれた当人の罪よりも大きいことがしばしばあるからである。
Nam si praescriptum est a quibusdam sapientibus mundi, ut in judicando caveatur, ne major poena quam culpa sit, idque servatur: quanto magis id servandum videtur, ut unusquisque de alio judicaturus, de se ipso prius judicet, nec minora in alio errata condemnet, cum ipse graviora commiserit?
PL 14, 889A実際、世の賢者たちの中に、裁くに当たっては刑罰が咎より大きくならぬよう慎むべしと定める者がいて、それが守られているのなら、ましてや、他人を裁こうとする者は誰でも、まず自分自身を裁き、自分がより重いことを犯しながら、他人のより軽い過ちを罪に定めることがないようにすべきだと、いっそう思われるのではないか。
Quis es igitur tu, qui David sanctum virum judicas? Gentili dico, Judaeo dico, Christiano dico; et ideo tripertito mihi distinguendus esse videtur tractatus, unus adversus gentiles, alius adversus Judaeos, tertius apud Christianos.
PL 14, 889Bそれゆえ、あなたは誰か。聖なる人ダビデを裁くあなたは。私は異邦人に言い、ユダヤ人に言い、キリスト教徒に言う。したがって、論述は三つに分けるべきだと私には思われる。一つは異邦人に対して、もう一つはユダヤ人に対して、三つ目はキリスト教徒のもとで〔語る〕ものである。
Caput III
第III章PL 14, 889BGentiles monet, ne tam errantem, quam poenitentem David respiciant, quia sicut illud est hominibus commune, ita hoc rarum in regibus. Tum quam proclive sit vinci libidine, declarat, et adductis sanctorum virorum exemplis confirmat.
PL 14, 889B異邦人に、ダビデを、過ちを犯した者としてよりも、悔い改めた者として見るよう戒める。過ちは人々に共通であるが、悔い改めは王たちには稀だからである。ついで、情欲に負けることがいかに起こりやすいかを示し、聖なる人々の例を引いて確かめる。
6. Primus ergo adversus gentiles mihi sermo est, qui plerumque objectare consueverunt: Ecce quomodo Christiani innocentiam sequuntur, fidem praeferunt, religionem venerantur, castitatem docent, quorum principes et homicidia et adulteria fecisse produntur?
PL 14, 889C6. したがって、私の最初の言葉は異邦人に向けたものである。彼らは、しばしばこう言い立てるのが常である。「見よ、キリスト教徒は無垢を追い求め、信仰を第一とし、宗教を敬い、貞潔を教える。ところがその君主たちは、殺人も姦淫も行ったと伝えられているではないか」。
Ipse David de cujus genere, ut dicitis, nasci Christus elegit, homicidia sua et adulteria decantavit. Et quales possunt esse discipuli, quorum tales magistri sunt? 7. Quid igitur? Negamus factum, an repudiamus magistrum? Nihil horum.
PL 14, 889C「そのうえ、諸君が言うように、キリストがその血筋から生まれることを選んだダビデ自身が、自らの殺人と姦淫を歌い上げた。師がこのような者たちなら、弟子たちはどのような者でありうるか」。7. では、どうなのか。我々は事実を否定するのか、それとも師を拒むのか。そのどちらでもない。
Sed qui speciem objicit, communitatem consideret. Species facti est, communitas naturae. Nihil ergo mirum si intra generalitatem species est. Agnosco enim hominem fuisse David, et nihil mirum: agnosco commune, ut homo peccet.
PL 14, 889Cしかし、個別の事例を突きつける者は、共通のものを考えるべきである。個別の事例とは行いのことであり、共通のものとは本性のことである。したがって、一般性の内に個別の事例があっても、何ら不思議はない。私は、ダビデが人であったことを認めるが、何も不思議はない。人が罪を犯すのは共通のことだと認める。
Nec enim nova infirmitas conditionis humanae, magisque mirum videtur si homo peccato careat quam si peccatum aliquod affectet. Igitur peccavit sanctus David, nullo ambiguo vos tenebo, fecit adulterium, commentus est homicidium, et commentus est et peregit.
PL 14, 890A人の境遇の弱さは、新しいものではない。むしろ、人が何らかの罪を求めるよりも、罪を欠いているほうが不思議に見える。それゆえ、聖なるダビデは罪を犯した。私は諸君をいかなる曖昧さのうちにも置かない。彼は姦淫を行い、殺人を企て、企てて、やり遂げた。
Peccavit quod solent reges; sed poenitentiam gessit et flevit, quod non solent reges. Rogavit veniam, non arrogans potestatis, sed infirmitatis suae conscius; prostratus in terram cilicio se operuit, oblitus imperii, et memor culpae.
PL 14, 890A彼は、王たちがいつもすることを罪として犯した。しかし、王たちがいつもはしないこと、すなわち悔い改めを行い、泣いた。赦しを求めたが、権能を誇ってではなく、自らの弱さを自覚してであった。地に伏して粗布をまとい、支配を忘れ、咎を覚えていた。
8. Quem mihi hujusce modi reperias virum qui in potestate constitutus non magis peccata sua diligat, culpam praedicet, crimina defendat; qui putet sibi quod non decet, non licere: qui se legibus obstringat suis; et quod per justitiam non licet, nec per potestatem licere agnoscat?
PL 14, 890A8. あなたは、このような人をどこに見いだせるか。権能の座にありながら、むしろ自らの罪を愛し、咎を誇り、罪状を弁護する、ということをせず〔non は diligat・praedicet・defendat の三つにかかると取った〕、ふさわしくないことは自分に許されないと考え、自らの法に自らを縛り、正義によって許されないことは権能によっても許されないと認める者を。
Non enim solvit potestas justitiam, sed justitia potestatem; nec legibus rex solutus est, sed leges suo solvit exemplo. An fieri potest, ut qui de aliis judicat, suo ipse sit liber judicio, et in se suscipiat, in quo et alios astringat?
PL 14, 890B権能が正義を解くのではなく、正義が権能を解く。王は法から解かれているのではなく、自らの範例によって法を解く〔solvere は「(債務を)果たす」の意か。定かでない〕。他人について裁く者が、自らの裁きから自由であり、他人をも縛るその事柄を自分には許す、などということがありえようか。
9. Bonus ergo David, et multo admirabilior qui potestatem vicit, quam qui amorem. Castitas enim corpori nonnumquam defertur, frequenter errori; potestas Deo subditur; et facilius quis se in amore cohibeat, quam in potestate moderetur.
PL 14, 890B9. それゆえダビデは善い人であり、恋情を克服した者よりも、権能を克服した者のほうが、はるかに称賛に値する。貞潔〔が破れること〕は、時に体のせいにされ、しばしば過ちのせいにされる〔defertur の意は定かでない。「帰される」と取った〕。しかし権能は神に服する。誰かが恋情において自らを抑えるほうが、権能において自らを節度あるものとするよりも易しいのである。
Non ergo ignoscis quod minus est, in quo majora miraris. Lubrica enim in omnibus hominibus et prona natura peccandi; lubrica etiam in bonis moribus licentia potestatis, et oblatio facultatis.
PL 14, 890Bそれゆえあなたは、より小さいことを赦さないのか。同じ人においてより大きなことを称賛しながら。罪を犯す本性は、すべての人において滑りやすく、傾きやすい。善い習俗の中にあってさえ、権能の放縦と、機会の提供は滑りやすい。
Non enim distat ira regis ab ira leonis; sed qui stimulat illum et admiscetur, peccat in animam suam. Caveat ergo ne stimulet aliquis potestatem, ne cassibus anima irretita corporeis, vitio se non possit exuere.
PL 14, 890B王の怒りは、獅子の怒りと隔たらない。これを刺激して関わる者は、自らの魂に対して罪を犯す。それゆえ、誰も権能を刺激しないよう用心せよ。魂が体の網にかかって、悪徳から自らを脱ぎ捨てられなくなることのないようにするためである。
Non ergo mirum si etiam David specie lapsus est potestatis; sed multo amplius admirandum, quod fidei contemplatione revocatur.
PL 14, 890Cそれゆえ、ダビデもまた権能の外見によって滑り落ちたとしても、不思議はない。だが、信仰への観想によって呼び戻されたことは、はるかに大きく称賛されるべきである。
10. Videtis igitur quod potestas haec saecularis frequenter nihil prosit, et plerumque obsit; saepe enim culpae exitus in auctoritate est potestatis. Noli igitur quicumque es rex, de potentia et facultate praesumere; cor enim regis in manu Domini.
PL 14, 890C10. 諸君は、この世の権能がしばしば何の益にもならず、たいていは害となることを見ている。咎の結末は、しばしば権能の権威の内にあるからである。それゆえ、王であるあなたは、誰であれ、力と能力に思い上がるな。王の心は主の手にあるのだから。
Noli tibi de populorum subjectione blandiri; quia non salvabitur rex per multitudinem virtutis suae, nec gigas salvus erit in multitudine virtutis suae.
PL 14, 890C諸民があなたに服することに酔うな。「王は、自らの力の多さによって救われず、巨人は、自らの力の多さによって救われないであろう」。
Non enim in altis tabernaculorum fastigiis, pretiosoque tectorum culmine, sed super timentibus eum bene placitum est Domino, et his qui sperant super misericordia ejus.
PL 14, 891A主が好んだのは、幕屋の高い頂や、屋根の高価な棟ではなく、「主を畏れる者たち、そしてその慈しみ〔misericordia は「慈しみ」、miseratio は「憐れみ」と訳し分ける〕に望みを置く者たち」の上である。
11. Lubricam igitur videmus ad vitia potestatem, nec tamen semper inflexam dixerim; quoniam regali potestate sublimem et David legimus cultus auxisse divinos, et Salomonem templum Deo consecrasse.
PL 14, 891A11. それゆえ、我々は権能が悪徳へ滑りやすいことを見る。しかし、それがつねに曲がっているとは、私は言わないであろう。王の権能によって高められた者として、ダビデが神への礼拝を増し加え、ソロモンが神に神殿を奉献したことを、我々は読むからである。
12. Nunc illud quod perstrinximus, asseramus, facultatem imperandi, incentivum esse peccandi, et secundum historiae seriem prosequamur.
PL 14, 891A12. さて、我々が簡潔に触れたこと、すなわち、命じる能力は罪を犯す誘因であることを論証しよう。そして物語の順序に従って進めよう。
Non adulterasset David alieni jus thori, et foederati pacta conjugii, nisi nudam et lavantem mulierem de domus suae interioribus vidisset. Et ideo bene scriptum est: Non intendas in mulieris speciem: et non concupiscas mulierem (Eccl. II, 5, 28) .
PL 14, 891Aダビデは、他人の寝床の権利と、結ばれた婚姻の契約とを犯すことはなかったであろう、裸で身を洗う女を、自分の家の奥から見なかったならば。それゆえ、こう書かれているのは適切である。「女の美しさに目を注ぐな。女を欲するな」(集会の書2:5, 28〔番号が崩れているらしい。刷られたまま写す。集会の書9:5 と 25:28 を指すとも読める〕)。
Ait alibi: Ab omni irreverenti oculo cave (Eccl. XXVI, 14) . Nihil de continentiae tuae virtute praesumas. Etenim fornicatio mulieris in extollentia oculorum, et in palpebris illius agnoscetur (Ibid., 12) ; et ideo causam primo peccati fuge.
PL 14, 891B別の箇所では言う。「あらゆる不敬な目に用心せよ」(集会の書26:14)。あなたの自制の徳について、何も思い上がるな。「女の淫行は、目の高ぶりと、そのまぶたによって見分けられる」(集会の書26:12)。それゆえ、最初の罪の原因から逃れよ。
Nemo enim diu fortis est. Neque fragili tantum, sed omni homini dicitur: Non te vincat concupiscentia formae (Prov. VI, 25) ; si non vis vinci, non congrediare peccatis, ne de te vitia coronentur; neque capiaris oculis, neque abripiaris palpebris (Ibid.) .
PL 14, 891B誰も長くは強くない。弱い者にだけでなく、すべての人に、こう言われている。「美しさへの欲望が汝に勝つな」(箴言6:25)。負けたくないなら、罪と組み合うな。あなたのゆえに悪徳が冠を戴くことのないように。「目に捕らえられるな、まぶたにさらわれるな」(箴言6:25)。
Vilis tibi mulier videtur ad pretium, sed fortis ad vitium; quia mulier virorum pretiosas animas capit (Ibid.) . 13. Difficile est itaque ut quisquam libidinis irretitus illecebris, immunis evadat.
PL 14, 891B女は代価としては安いとあなたには見えるが、悪徳へは強い。「女は男たちの尊い魂を捕らえる」からである(箴言6:25)。13. したがって、情欲の誘惑に絡め取られた者が、無傷で逃れるのは難しい。
Nec mea tantum hoc sententia difficile judicatur: sed etiam sancti Salomonis Proverbiis impossibile judicatum est, qui suo ductus exemplo ait: Ligabit quis ignem in sinu, vestimenta autem non comburet?
PL 14, 891Cこれが難しいと判断されるのは、私の意見によってだけではない。聖なるソロモンの箴言によっても、不可能と判断されている。彼は自らの例に導かれて言う。「誰が懐に火を結びつけて、衣を焼かずにいられようか」。
Vel ambulabit quis super carbones ignis, pedes autem non comburet (Ibid., 27 et 28) ? Cave ergo et tu ne intra sinum tuae mentis ignem libidinis et amorem accendas; ne corporeum vestimentum illo animi consumatur incendio, ac perpetuitatem resurrectionis amittas: vel certe vestigium tuae mentis uratur, si per libidinum faces tibi putaveris esse gradiendum.
PL 14, 891C「あるいは、誰が炭火の上を歩いて、足を焼かずにいられようか」(箴言6:27, 28)。それゆえ、あなたもまた、あなたの精神の懐の内に、情欲の火と恋情を燃やさぬよう用心せよ。心のあの炎によって、体の衣が焼き尽くされ、復活の永続を失うことのないようにせよ。あるいは少なくとも、情欲の松明の中を進まねばならないとあなたが考えて、あなたの精神の足取りが焼かれることのないようにせよ。
Nam qui uritur corde, comburitur corpore. 14. Omnibus igitur modis lascivae mulieris vitandus occursus est.
PL 14, 891C心で焼かれる者は、体で焼き尽くされるからである。14. したがって、あらゆる手立てで、放縦な女との出会いを避けねばならない。
Et ideo prudentiam discipulam acquire tibi, inquit, ut te custodiat ab uxore aliena et fornicaria (Prov. VII, 5) ; ne te laqueis labiorum suorum teneat obligatum, et criniculis erroris involvat.
PL 14, 891Dそれゆえ、彼は言う。「思慮を弟子として自分のものにせよ。それが汝を、他人の女、淫らな女から守るように」(箴言7:5)。その女があなたを唇の罠に縛りつけて捕らえ、過ちの巻き毛で包み込むことのないように。
Itaque unde debeas cavere meretricem propheta te docuit (Ibid., 6) , ut a fenestra caveas hujus ingressus. A fenestra enim domus suae intrat. Fenestra ejus est oculus: et ideo ab omni irreverenti oculo cave, ne per fenestram introeat amor, libido penetret.
PL 14, 891Dこうして、娼婦に対して何に用心すべきかを、預言者はあなたに教えた(箴言7:6)。すなわち、この女が入ってくる窓に用心せよと。女は、自分の家の窓から入ってくるからである。その窓とは目である。それゆえ、あらゆる不敬な目に用心せよ。窓を通して恋情が入り込み、情欲が貫くことのないようにするためである。
Etenim mulier fornicaria illicit visu amatorem; et nisi petulantem obtutum mentis animique compescas, mors ingreditur per fenestram.
PL 14, 891D実際、淫らな女は、まなざしで恋人を誘う。そして、あなたが精神と心の放埒な凝視を抑えなければ、死が窓から入ってくる。
Non est desidiosa petulantia meretricis, non otiosa lascivia, quae facit juvenum volare corda; ut propriae mentis nequeant tenere constantiam, et huc atque illuc fervido amore rapiantur.
PL 14, 892A娼婦の放埒は怠惰ではなく、その放縦は暇ではない。それは若者たちの心を飛び回らせ、自らの精神の不動を保てなくさせ、熱い恋によってあちらこちらへさらわれるようにする。
Cave ergo hujuscemodi mulierem (Ibid., 10 et seq.) , quae pedibus non quiescit, foris errat, insidiatur per angulos, oculis ligat, verbis illicit, institis lectum intexit suum, et tapetis ab Aegypto stratis; neque enim de cogitatione divina, sed de saeculari illecebra, assumit ornatum: quae merito virum suum dicit absentem, quoniam non potest adultera omnis Christum habere praesentem.
PL 14, 892Aそれゆえ、このような女に用心せよ(箴言7:10以下)。彼女は足を休めず、外をさまよい、隅々で待ち伏せし、目で縛り、言葉で誘い、ひもで自分の寝床を編み、エジプトから運ばれた敷物を敷く。彼女が飾りを取るのは、神的な思いからではなく、世の誘惑からである。彼女が自分の夫は不在だと言うのは当然である。あらゆる姦淫の女は、キリストを自分のそばにいる者として持つことができないからである。
15. Vides igitur quantis rebus etiam sanctorum corda capiantur; et ideo ne mireris, si etiam sanctus David captus est.
PL 14, 892A15. このように、あなたは、聖なる者たちの心さえ、どれほど多くのものに捕らえられるかを見る。それゆえ、聖なるダビデもまた捕らえられたとしても、驚くな。
Vir quidem magnus, et qui Allophylum immanem corpore, armis quoque bellicis inhorrentem fide vicerit, sed utinam se ipse vicisset, utinam sicut illum adversarium stravit, sic interiorem adversarium suum sternere ac superare potuisset!
PL 14, 892B確かに彼は偉大な人であり、体の巨大な異邦人〔ペリシテ人〕、戦の武具で逆立つその者をも、信仰によって打ち負かした。だが、彼が自分自身に勝っていたなら。あの敵を打ち倒したように、内なる自らの敵をも打ち倒し、乗り越えることができていたなら。
Gravior est pugna ejus qui intus, quam illius qui foris dimicat. 16. Sed quid de solo David loquor? Accersamus etiam alios ad tractatum hujusmodi, ne imbecillitatem David magis, unius scilicet hominis putemus; quam corporeae conditionis fuisse infirmitatem.
PL 14, 892B内で戦う者の戦いは、外で戦う者の戦いよりも重い。16. しかし、なぜ私はダビデだけについて語るのか。この種の論述には、ほかの者たちも呼び寄せよう。体という境遇の弱さであったと考えるよりも、むしろ、一人の人間であるダビデの弱さにすぎないと、我々が考えてしまうことのないようにするためである。
Samson validus et fortis leonem suffocavit, sed amorem suum suffocare non potuit: vincula solvit hostium, sed suarum non solvit nexus cupiditatum; messes incendit alienas, et unius ipse mulieris accensus igniculo messem suae virtutis amisit.
PL 14, 892B強く力あるサムソンは獅子を絞め殺したが、自らの恋情を絞め殺すことはできなかった。敵の縄目は解いたが、自らの欲望の結び目は解かなかった。他人の収穫を焼いたが、自らは一人の女の小さな火に燃え上がって、自らの力の収穫を失った。
Salomon templum Deo condidit, sed utinam corporis sui templum ipse servasset! Verum ad ipsum a quo dicessit, revertatur oratio.
PL 14, 892Cソロモンは神に神殿を建てたが、自らの体の神殿を、彼自身が守っていたなら。だが、話がそこから離れた当人〔ダビデ〕のもとへ〔底本は dicessit。discessit の誤りと読む〕、論述を戻そう。
Triumphavit David in decem millibus: sed erravit in viginti et amplius millibus; et quia erravit, hominem se esse cognovit, confessus est culpam, veniam deprecatus est dicens ad Dominum: Domine, ne in ira tua arguas me, neque in furore tuo corripias me.
PL 14, 892Cダビデは一万人において勝利した。しかし二万人以上においては過った。そして過ったからこそ、自らが人であることを知り、咎を告白し、主に向かって言って赦しを請うた。「主よ、汝の怒りで私を責めるな。汝の憤りで私を戒めるな」。
Miserere mei, Domine, quoniam infirmus sum (Psal. VI, 2 et 3) . Si David infirmus, tu fortis es? Si Salomon lapsus est, tu immobilis? Si Paulus primus peccatorum, tu potes primus esse sanctorum?
PL 14, 892C「主よ、私を憐れめ、私は弱いのだから」(詩篇6:2, 3)。ダビデが弱いのに、あなたは強いのか。ソロモンが滑り落ちたのに、あなたは揺るがないのか。パウロが罪人の第一であるのに、あなたは聖なる者の第一になれるのか。
Ergo si erraverunt justi, erraverunt tamquam homines, sed peccatum suum tamquam justi agnoverunt.
PL 14, 892Cそれゆえ、義人たちが過ったとしても、人として過ったのであり、しかし自らの罪を、義人として認めたのである。
Si justi poenae atrocioris exceperunt sententiam, tu quemamodum tibi spem impunitatis proponis, cum Scriptura dicat: Si justus vix salvus fit, peccator et impius ubi parebit (I Pet. IV, 18) ?
PL 14, 892D義人たちがより重い刑罰の判決を受けたのなら、あなたは、どうして罰を免れる望みを自分に差し出すのか〔底本は quemamodum。quemadmodum の誤りと読む〕。聖書は言うのに。「義人がかろうじて救われるなら、罪人と不敬虔な者は、どこに現れるだろうか」(一ペトロ4:18)。
17. Advertitis ergo, filii, quam plerumque etiam bonum propositum subruat causa moechandi; et ideo causas ipsas primo fugere et vitare debetis. Non vis amore capi?
PL 14, 892D17. それゆえ子らよ、諸君は気づいている。姦淫の動機が、善い志さえもどれほどしばしば覆すかに。それゆえ諸君は、その動機そのものから、まず逃れ、避けなければならない。あなたは恋に捕らわれたくないか。
Noli in speciem mulieris intendere, quia oculi tui qui cum viderint alienam, os tuum loquetur perversa, et jaces tamquam in corde maris, et sicut gubernator in magno turbine.
PL 14, 892D女の美しさに目を注ぐな。あなたの目が他人の女を見たなら〔底本は oculi tui qui cum viderint。qui は余りかと読む〕、あなたの口は曲がったことを語り、あなたは海の真ん中に横たわる者のようになり、大嵐のなかの舵取りのようになるからである。
Magnam enim faciunt tempestatem multitudines cupiditatum, quae velut quodam in freto corporis navigantem hinc atque inde perturbant, ut gubernator sui animus esse non possit, diem ac noctem caligine amoris ignorans.
PL 14, 893A欲望の群れは、大きな嵐を起こす。それは、体という海峡を航行する者を、あちらこちらから揺さぶり、その結果、自らの心が自らの舵取りでありえなくなり、恋の暗闇のために昼も夜もわからなくなる。
18. Oculis igitur excitatur libido, sed ebrietate succenditur. Omnis enim ebriosus et fornicator, pauper fiet. Nec tibi de potentia blandiaris potandi. Noe ebriatus est, et qui non inebriatus est diluvio, inebriatus est vino.
PL 14, 893A18. それゆえ、情欲は目によって呼び起こされ、酩酊によって燃え上がる。酒に溺れる者も姦淫する者も、みな貧しくなる。あなたも、飲む力を自分に誇って、いい気になるな。ノアは酔った。大洪水に酔わなかった者が、ぶどう酒に酔ったのである。
Sed ille naturam vini ignorabat, non enim ante potaverat: tu in illo didicisti cavere quid debeas. Lot per somnum deceptus est, et tu si non vis decepi, somnum mentis tuae discute, ne ebrio illudat filius aut filia dormienti.
PL 14, 893Aしかし彼は、ぶどう酒の性質を知らなかった。それまで飲んだことがなかったからである。あなたは彼によって、何に用心すべきかを学んだ。ロトは眠りの中で欺かれた。あなたも、欺かれたく〔底本は decepi。decipi の誤りと読む〕ないなら、自らの精神の眠りを振り払え。酔って眠る者を、息子や娘が弄ぶことのないようにするためである。
Non pietas illic, sed ebrietas reditur: nec pater illic, sed dormiens circumscribitur. Vis non aduri? Noli ad ignem accedere. Vis non praecipitari? Nutantia fuge, praerupta cave, caduca declina et labantia.
PL 14, 893Bそこで返されているのは、孝心ではなく酩酊である〔底本は reditur。redditur の誤りと読む〕。そこで欺かれるのは、父ではなく、眠る者である。焼かれたくないか。火に近づくな。転落したくないか。揺れるものから逃げ、断崖に用心し、崩れやすいものと傾くものを避けよ。
19. Vides igitur in illis qui justi esse meruerunt, non alteram fuisse naturam, sed alteram disciplinam.
PL 14, 893B19. このように、あなたは、義人であるに値した人々にあっても、異なっていたのは本性ではなく、訓練であったのを見る。
Post primi hominis lapsum, justamque sententiam, cum in uno carnis damnatus sit appetitus. vitium traxit conditio, infecit culpa naturam; sed naturae ipsius vitium fides temperavit, et devotionis intentio mitigavit offensam.
PL 14, 893B最初の人の堕落と正当な判決のあと、一人において肉の欲求が罪に定められたので〔底本は appetitus のあとに句点を置き、vitium を小文字で始める〕、その境遇が悪徳を引き、咎が本性を染めた。しかし、本性そのものの悪徳を信仰が和らげ、敬虔の志が違反を和らげた。
20. Convertimini igitur ad Dominum gentes, scitote quoniam Dominus Deus est: ipse fecit nos, et non ipsi nos. Scitote quoniam caro sumus et pulvis.
PL 14, 893B20. それゆえ、諸国民よ、主に立ち返れ。知れ、主こそ神であることを。主が我々を造ったのであり、我々が自らを造ったのではない。知れ、我々は肉であり塵であることを。
Relinquamus ergo quae fecimus, et ipsum nostri veneremur auctorem, qui vitam dedit, peccata donavit, qui solus potest dicere: Ego sum, ego sum, qui deleo iniquitates vestras, et memor non ero (Esai. XLIII, 25) .
PL 14, 893Cそれゆえ、我々は、自らが行ったことを捨て、我々の創り手そのものを崇めよう。創り手は命を与え、罪を赦した。そして、ただ一人こう言うことができる。「私こそ、私こそ、汝らの不法を消す者であり、私は思い出さない」(イザヤ43:25)。
Magnus plane et misericors Deus, qui beneficium confert, nec beneficii munus exprobrat. Miramini quod David regem fecerit, victoremque multarum gentium? Sic servulos suos consuevit evehere.
PL 14, 893C神はまことに偉大で憐れみ深く、善を施しながら、その施しの賜物を咎め立てしない。諸君は、神がダビデを王とし、多くの国民に勝つ者としたことに驚くか。神は、自らの僕たちをこのように高めるのを常とする。
Non avarus munerum, nec beneficii parcus, nec gratiae angustus et frugi; sed opulens largitatis, quos redemit a peccato, auget in praemio. Haec adversum gentiles.
PL 14, 893C神は、賜物を惜しまず、施しにけちでなく、恩寵に狭量でも倹約でもない。惜しみなさに富み、罪から贖った者たちを、報いにおいて増し加える。以上は異邦人に対して。
Caput IV
第IV章PL 14, 893CJudaeos perperam credentes David, qui obnoxius fuit peccato, vel Salomonem, cui dicta de Christo non conveniunt, esse Filium Dei, redarguit; et pravam quorumdam haereticorum de Filio Dei interpretationem confutat.
PL 14, 893Cダビデは罪に陥った者であり、ソロモンにはキリストについて語られた言葉が当てはまらないのに、彼らを神の子と誤って信じるユダヤ人を論駁する。また、神の子についてのある種の異端者たちの邪な解釈を論破する。
21. Sed quoniam tripartitam divisionem tractatus hujus polliciti sumus, unam adversus gentiles, aliam adversus Judaeos, tertiam apud Ecclesiam; nunc contra Judaeos videtur esse tractandum. Quid igitur nobis propositum sit recenseamus.
PL 14, 893D21. しかし我々は、この論考を三つに分けることを約した。一つは異邦人に対して、もう一つはユダヤ人に対して、三つ目は教会に向けてである。今や、ユダヤ人に対して論じるべき時と見える。それゆえ、我々に何が提起されているかを改めて確認しよう。
Titulus, inquit, psalmi David intellectus, cum venit ad cum Nathan propheta: cum intravit ad Bethsabee (Ps. L, 1 et 2) . Nempe historia haec et adulterum David inducit et homicidam, et hunc vos, Judaei, dicitis esse Dei filium? Sed Deus virtutum est, non criminum.
PL 14, 894A「ダビデの詩篇の表題は、理解〔intellectus の係りは定かでない。表題の語として『理解』と取った〕、預言者ナタンが彼のもとに〔底本は ad cum。ad eum の誤りと読む〕来たとき、彼がバト・シェバのもとに入ったとき」と言う(詩篇50:1-2)。この物語は、ダビデを姦淫者かつ殺人者として示しているではないか。それなのに、ユダヤ人たちよ、諸君はこの者を神の子と言うのか。しかし神は徳の神であって、犯罪の神ではない。
Et de hoc dicit Deus Pater: Thronus ejus sicut dies coeli (Ps. LXXXVIII, 30) ; qui dolum fecerit, peccata non vicerit? Et quomodo scriptum est: Nemo sine peccato, nisi unus Deus (Luc. XVIII, 19) ?
PL 14, 894Aまたこの者について、父なる神は言う。「その王座は天の日々のごとし」(詩篇88:30)。欺きを行った者が、罪に打ち勝たなかったというのか〔この問いの係りは定かでない。ダビデが欺きを行い、罪に打ち勝たなかった者であることを言うと取った〕。また「神ただ一人のほか、罪なき者はいない」(ルカ18:19)と書かれているのは、どうしてか。
Si igitur non potest non esse Deus, qui Dei filius est, utique Dei filius arbiter justitiae est, non obnoxius culpae. 22. Qua autem opinione vel David Dei filium judicatis, vel Salomonem putatis?
PL 14, 894Aそれゆえ、神の子である者が神でないということはありえない以上、神の子は正義の裁定者であって、咎に服する者ではない。22. では、いかなる考えから、諸君はダビデを神の子と判断し、あるいはソロモンをそう思うのか。
An quia scriptum est; Deus judicium tuum regi da, et justitiam tuam filio regis (Ps. LXXI, 2) ; et quia titulus psalmi in Salomonem psalmum LXXI dicit esse compositum? Sed quem Salomonem dicat, advertite. Salomon enim pacificus est, hoc habet interpretatio.
PL 14, 894B「神よ、汝の裁きを王に与え、汝の正義を王の子に与えよ」と書かれているからか(詩篇71:2)。また、詩篇の表題が、詩篇71篇はソロモンに向けて作られたと言うからか。だが、それがどのソロモンを指して言うのか、諸君は注意せよ。ソロモンとは平和をもたらす者のことであり、この解釈がそう示している。
Psalmus in eum dicitur, quem vere scimus esse pacis auctorem. Quomodo autem Salomon pacificus?
PL 14, 894Bこの詩篇は、まことに平和の創始者であると我々が知る者について語られている。ところで、ソロモンはどうして平和をもたらす者なのか。
Non hoc Joab sanguis ostendit, quem inter altaria templi jussit occidi; non Adoniae poena, quem affinitatis regiae reum perculit, nec matris obsecratione ab indignatione revocatus.
PL 14, 894Bヨアブの血はそれを示していない。ソロモンは彼を神殿の祭壇の間で殺せと命じたのである。アドニヤの刑罰もそうである。ソロモンは彼を、王家との姻戚関係の咎で打ち倒し、母の懇願によっても怒りから引き戻されなかった。
Quomodo autem in Salomonem David filium existimas convenire quod scriptum est, quia permanebit cum sole et ante lunam, in saecula saeculorum (Ps. LXXI, 5) ; cum ille brevis vitae adeptus usuram, angustis terminis vivendi spatium transegerit?
PL 14, 894Bまた、汝はどうして、「彼は日とともに、月に先立って、世々に永らえる」と書かれていること(詩篇71:5)が、ダビデの子ソロモンに当てはまると考えるのか。彼は短い生の使用権を得て、狭い限りの内に生きる期間を過ごしたのに。
Quomodo autem de eo dieitur: Dominabitur a mari usque ad mare (Ibid., 8) ; cum ille intra Syriam constitutus, hoc est, intra unius regionis provinciam, circumscriptos fines habuerit imperii.
PL 14, 894Cまた、彼について「彼は海から海まで支配する」(詩篇71:8)と言われている〔底本は dieitur。dicitur と読む〕のは、どうしてか。彼はシリアの内に身を置き、すなわち一つの地方の領内に、限られた境をもつ支配を有したのに。
Solus autem Christus usque in orbis totius terminos suum propagarit imperium? Solus enim iste est, de quo bene psalmi series prophetavit, quia reges Arabum et Saba dona adducent, et adorabunt eum omnes reges terrae: omnes gentes servient ei (Psal. LXXI, 10 et 11) .
PL 14, 894Cただキリストだけが、全世界の果てにまで自らの支配を広げたのではないか。まことに、詩篇の流れが見事に預言したのは、この者だけである。「アラビアの王たちとシェバは贈り物を携えて来、地のすべての王は彼を拝し、すべての諸国民は彼に仕える」(詩篇71:10-11)。
Hunc enim novimus gentibus universis et nationibus imperantem, incircumscripto imperio, interminata potestate. Non ergo Salomon Dei filius. 23. Sed qua ratione eum Dei filium putavistis? An quia sapiens fuit?
PL 14, 894Cまことに我々は、この者が、あらゆる諸国民と民族とを、限りなき支配、果てしなき権能をもって治めていると知っている。それゆえ、ソロモンは神の子ではない。23. では、いかなる理由で、諸君は彼を神の子と思ったのか。賢かったからか。
Sed hic sapientiam postulavit, ut quam non habebat, acciperet: Christus ipse sapientia est, naturaliter in universum habens, quod in rebus humanis Salomon accepit per gratiam. Denique quod accipitur ex tempore, in tempore possidetur.
PL 14, 894Cだが彼は、持っていない知恵を受けるために知恵を願ったのである。キリストは知恵そのものであり、人間の事柄においてソロモンが恩寵によって受けたものを、本性によって全面的に有している。さらに、時から受けるものは、時の中で所有される。
Salomon enim sapientiam nec in principio sui habuit, nec in fine possedit. Neque enim habere se credidit quod poposcit; et postea aversus a Dei cultu, non quasi sapiens, sed quasi insipiens lapsus est, ut offenderet.
PL 14, 894Dソロモンは、知恵を初めから持っていたのでも、終わりに所有していたのでもない。願ったものを自分が持っているとは信じなかった。のちには神の礼拝から背き、賢い者としてではなく愚かな者として堕ち、〔神に〕背くに至った。
Offendit in tantum, ut etiam quod meruerat, amitteret. Cur igitur hunc Dei filium credidistis? An quia templum Deo condidit?
PL 14, 895Aそれほどまでに背き、得るに値したものをさえ失った。ではなぜ、諸君は彼を神の子と信じたのか。神のために神殿を建てたからか。
Sed hinc Dominum et Deum non esse credere debuistis, quia scriptum est: Nisi Dominus aedificaverit sibi domum, in vanum laboraverunt qui aedificant eam (Ps. CXXVI, 1) . In vanum laboravit, qui aedificavit id templum, quod subjectus ignis exussit.
PL 14, 895Aだが諸君は、まさにこの点から、彼を主また神ではないと信じるべきであった。「主が自らのために家を建てるのでなければ、それを建てる者は空しく労する」と書かれているからである(詩篇126:1)。空しく労したのである、あの神殿を建てた者は。その神殿は、下から火を付けられて焼き尽くされた。
An quia David patri ipsius dictum est: Non tu aedificabis mihi domum . . . . . sed cum tu dormieris, excitabo semen tuum post te; et ipse aedificabit domum nomini meo (II Reg. VII, 12 et 13) .
PL 14, 895Aそれとも、その父ダビデに言われたからか。「汝は私のために家を建てない……しかし汝が眠るとき、私は汝の後に汝の子孫を起こす。彼が私の名のために家を建てる」(サムエル記下7:12-13)。
Verum ibi quoque templum non corporale, non materiale promittitur, neque enim Deus in manufactis habitat, sed templum est sancta Ecclesia, quae utique non humana, sed coelesti virtute fundatur.
PL 14, 895Aしかしそこでも、約束されているのは身体的な神殿でも物質的な神殿でもない。神は人の手で造られたものに住まないからである。それは聖なる教会である神殿であり、教会は人間の力ではなく、天の力によって基礎を据えられる。
24. Nam si praestantioris licet, sed humanae tamen virtutis opera miremur, multos hujuscemodi reperimus, quos cum David et Salomone comparare possumus. Et ideo ubi operis aequalitas est, non est excellentia potestatis.
PL 14, 895A24. すなわち、より優れたものではあれ、なお人間の力による業を我々が驚嘆するのなら、この種の者を我々は多く見出し、ダビデやソロモンと比べることができる。それゆえ、業が同等であるところに、権能の卓越はない。
Nec plures possumus dicere Dei filios, cum unum Dei filium legerimus; sed non ex beneficiis suis quae in parentes nostros contulit, facienda est injuria Dei filio. Multi enim praeclari viri: sed per unum Jesum Nave stetit, inquit (Josue X, 13) , sol contra Gabaon.
PL 14, 895B我々は、神の子が一人であると読んだ以上、神の子らを複数と言うことはできない。だが、神の子が我々の先祖に施した恩恵のゆえに、神の子に不当を加えてはならない〔suis の係りは定かでない。神の子の恩恵と取った〕。まことに優れた人々は多い。しかし、ただ一人のヌンの子ヨシュアによって、「太陽はギブオンの上に止まった」と〔聖書は〕言う(ヨシュア記10:13)。
Videtis eum ultra David regis processisse virtutem; terrenis enim David, non sideribus imperavit. Videtis etiam solem ministrum esse, non dominum, qui etiam voci servierit humanae. Stetit tamen, quia in Jesu et typum futuri agnoscebat, et nomen.
PL 14, 895B諸君は、彼が王ダビデの力を超えて進んだことを見る。ダビデは地上のものを治めたが、星々を治めたのではない。また諸君は、太陽が僕であって主ではなく、人の声にさえ仕えたことを見る。しかし太陽が止まったのは、ヨシュアにおいて、来たるべき者の予型と名とを認めたからである。
Neque enim in sua virtute Jesus Nave, sed Christi mysterio coelestibus luminibus imperabat; designabatur enim Dei filium in hoc saeculum esse venturum, qui mundani luminis occidentis et jam vergentis in tenebras, virtute divina differret occasum, lucem redderet, inveheret claritatem.
PL 14, 895Cヌンの子ヨシュアは、自分の力によってではなく、キリストの奥義によって天の光を支配した。すなわち、神の子がこの世に来ることが示されていたのである。その子は、沈んで今や闇へ傾きかけた世界の光の没落を、神の力によって遅らせ、光を返し、輝きをもたらすのである。
Enoch quoque raptus est ad coelum: sed tamen ille raptus est, hic regressus. Raptus est ille, ne malitia mutaret cor ejus; hic ipsam malitiam saeculi hujus abolevit.
PL 14, 895Cエノクもまた天へ取り去られた。だが、前者は取り去られ、後者は戻った。前者は、悪意がその心を変えることのないよう取り去られ、後者は、この世の悪意そのものを滅ぼした。
Elias curru atque equis ascendit ad coelum; Christus autem descendit e coelo, nec curru et equis, ut ille conscendit, quia ille aliter nequivisset; hic autem propria virtute remeavit.
PL 14, 895Cエリヤは戦車と馬によって天へ上った。しかしキリストは天から降った。前者が上ったような戦車と馬によってではない。前者は他の仕方ではできなかったからである。後者は、自らの力で帰った。
Elisaeus in Jordane leprosum lavare praecepit, ut ab omni contagione mundaretur; hic in Jordane totum diluit mundum.
PL 14, 895Cエリシャはヨルダンで、重い皮膚病の者に、あらゆる汚れから清められるよう洗えと命じた。この者〔キリスト〕はヨルダンで、世界の全体を洗い清めた。
Moyses ipse cui crediti sunt populi Judaeorum, aquam divisit; et ille quidem divisit elementa, quia non divisit potentiam Trinitatis; separavit moles aquarum, quia Patrem non separavit a Filio. 25. Videtis quanti viri, et qualium documenta operum dereliquerunt.
PL 14, 895Cモーセ自身は、ユダヤ人の諸民が彼に委ねられた者であるが、水を分けた。確かに彼が分けたのは元素であり、それは三位一体の力を分けなかったからである。水の塊を分けたが、それは父を子から分けなかったからである。25. 諸君は、いかに偉大な人々が、いかなる業の証しを残したかを見る。
Quemadmodum igitur quos pares David regi vel Salomoni virtute cognoscitis, conditione impares judicatis, ut Salomonem David filium putetis ad Dei sedere dexteram?
PL 14, 895Dそれなのに、どうして諸君は、王ダビデやソロモンと力において等しいと知る者たちを、境遇においては等しくないと判断しながら、ダビデの子ソロモンが神の右に座すと思うのか。
Praesertim cum ipse David evidenter de quo dictum esset, expresserit; neque enim de filio suo diceret: Dixit Dominus Domino meo: Sede ad dexteram meam (Ps. CIX, 1) . Quomodo enim filium suum Dominum nominaret?
PL 14, 895Dとりわけダビデ自身が、誰について言われたのかを明白に述べているのだから。実際、自分の子について、「主は私の主に言った。『私の右に座せ』」(詩篇109:1)とは言わなかったであろう。自分の子を、どうして主と呼べようか。
Lex prohibet, repugnat religio, abhorret fides ut ad dexteram Dei omnipotentis mortalem hominem loces.
PL 14, 895D律法は禁じ、宗教は拒み、信仰は忌み嫌う。汝が、全能の神の右に死すべき人間を据えるなど。
Alius est ille qui sedet ad dexteram, qui corpus suscepit, non qui coepit a corpore; qui ante luciferum genitus est, id est, ante omnium luminum claritatem; quoniam ipse creavit variorum luminum dignitates: nam Salomon utique post luciferum est.
PL 14, 896A右に座すのは別の者である。体を取った者であって、体から始まった者ではない。明けの明星に先立って生まれた者、すなわち、あらゆる光の輝きに先立って生まれた者である。彼自身が、さまざまな光の位階を創造したからである。ソロモンはまさに明けの明星よりのちの者である。
Salomon sacerdos non fuit; et ideo dici ei a Domino omnipotente non potuit: Ex utero ante luciferum genui te (Ibid., 3) ; dici ei non potuit: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech (Ibid., 4) ; maxime cum illo tempore quo Salomon fuit, secundum ordinem Aaron, non secundum ordinem Melchisedech, fuerint sacerdotes.
PL 14, 896Aソロモンは祭司ではなかった。それゆえ、全能の主から彼に「胎から、明けの明星に先立って、私は汝を生んだ」(詩篇109:3)とは言われえず、「汝は永遠に、メルキゼデクの序列にしたがう祭司である」(詩篇109:4)とも言われえなかった。とりわけ、ソロモンがいたその時代には、祭司たちはアロンの序列にしたがい、メルキゼデクの序列にしたがってはいなかったのである。
Adhuc enim sacerdotes sanguinem hircorum atque taurorum pro peccatis plebis et erroribus offerebant: postea vero quam Christus advenit, qui semetipsum pro salute obtulit mundi (ut quos taurorum sanguis lavare non poterat, Christi sanguis ablueret) semetipsos coeperunt offerre pro hostiis sacerdotes.
PL 14, 896A当時なお祭司たちは、民の罪と過ちのために、雄山羊と雄牛の血を献げていた。しかしキリストが来て、世の救いのために自らを献げたのちには(雄牛の血が洗えなかった者たちを、キリストの血が洗い清めるために)、司教たちが、自らを犠牲として献げ始めた。
26. Itaque una quaestione Dominus noster Jesus Christus omnium haereticorum ora sepsit, sacrilegia conclusit.
PL 14, 896B26. こうして、我々の主イエス・キリストは、ただ一つの問いによって、あらゆる異端者の口を塞ぎ、冒瀆を閉じ込めた。
Non solum enim Judaeos, sed etiam Photinianos, et Arianos, et Sabellianos hac redarguit quaestione: et ideo nobis (quoniam Judaeos defecisse jam cernimus, et illam exsecrabilem perfidiam imminutam) jam de Arianis, qui non multum a Judaeis differunt, Photinianisque et Sabellianis aliqua in istius quaestionis tractatu perstringenda sunt.
PL 14, 896Bすなわち、この問いによって、ユダヤ人のみならず、フォティノス派、アレイオス派、サベリオス派をも論駁したのである。それゆえ我々は(ユダヤ人がすでに力を失い、あの忌まわしい不信が衰えたことを我々は見ているので)、今度は、ユダヤ人とさほど異ならないアレイオス派、およびフォティノス派とサベリオス派について、この問いの論述のうちに、いくつか触れておかねばならない。
Taceat ergo Photinus, qui Christum David filium, non Dei dicit; et taceat, damnatus voce coelesti.
PL 14, 896Bそれゆえフォティノスは黙れ。彼はキリストをダビデの子と言い、神の子とは言わない。しかも天の声によって断罪されながら、黙れ。
Quomodo enim dicit Christum filium David esse, cum ipse David dixerit in libro Psalmorum: Dixit Dominus Domino meo: sede a dextris meis; donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum (Ps. CIX, 1) ?
PL 14, 896B実際、彼はキリストがダビデの子だとどうして言うのか。ダビデ自身が詩篇の書で「主は私の主に言った。『私の右に座せ。私が汝の敵を、汝の足台とするまで』」(詩篇109:1)と言っているのに。
Si David, inquit, Dominum illum vocat, quomodo ejus filius est (Luc. XX, 13 et 14) ? Non ergo David filius, sed Dei filius Christus.
PL 14, 896C「ダビデが彼を主と呼ぶのなら、どうして彼の子なのか」(ルカ20:13-14〔引かれた言葉はルカ20:41–44 にあたる。刷られた番号のまま写す〕)と〔彼は〕言う。それゆえ、キリストはダビデの子ではなく、神の子である。
Taceat etiam Sabellianus; et cum legit Dominum Domino dixisse, intelligat non eumdem et ipsum esse, qui dicit, et cui dicitur: nec enim sibi Pater dixit: Sede a dextris meis; nec sibi dixit: Ponam inimicos tuos.
PL 14, 896Cサベリオス派の者もまた黙れ。「主が主に言った」と読むとき、語る者と、語りかけられる者とは、同一ではないと悟れ。実際、父は自分自身に「私の右に座せ」と言ったのではなく、自分自身に「私は汝の敵を置く」と言ったのでもない。
Et aliquando intelligant omnes eum Filium esse, qui a dextris sedet. Et hanc distinctionem inter Patrem Filiumque custodiant, ut sit distinctio Patris et Filii, quod alius Pater, alius Filius, quia una in sede, una majestate potiuntur, et sedent, non pro discerniculo dignitatis, nec pro ordine potestatis, sed pro copula charitatis: unam Patris et Filii intelligant potestatem, in quo et Arius conticescat, qui contraria Sabellio erroris urget vestigia.
PL 14, 896Cそして、ついには皆が、右に座すのは子であると悟れ。また、父と子とのこの区別を守れ。父と子の区別が成り立つのは、父は一方、子は他方だからであるが、彼らは同じ座、同じ威光を共有して座すのであり、それは品位の差のためでも、権能の序列のためでもなく、愛の結びつきのためである。父と子の権能が一つであることを悟れ。この点において、アレイオスもまた沈黙せよ。彼は、サベリオスと反対の過ちの足跡を踏んで迫っている。
Audiat Dominum Domino dicere, audiat ad dexteram Patris Filium sedere; et desinat de sermone atque ordine hominum divinitati facere quaestionem.
PL 14, 896Dアレイオスは、主が主に言うのを聞け。子が父の右に座すのを聞け。そして、人間の言葉と序列によって、神性に問いを立てることをやめよ。
Nec argumentetur hic, quia Pater dicit, sede; legimus enim et alibi, etiam sine Patris dicto sedere Filium, sicut scriptum est: Et sedet ad dexteram Dei (Marc. XVI, 20) . Et alibi: Amodo videbitis Filium Hominis sedentem ad dexteram Dei (Matth. XXVI, 64) .
PL 14, 896Dこの者は、父が「座せ」と言うからといって論じてはならない。我々は他の箇所で、父の言葉なしにも子が座すと読むからである。「そして彼は神の右に座す」(マルコ16:20〔引かれた言葉はマルコ16:19 にあたる。刷られた番号のまま写す〕)。また別の箇所では、「今よりのち、汝らは、人の子が神の右に座すのを見る」(マタイ26:64)。
Ipse est enim cui dicitur, sede, qui Filius hominis nominatur: audit quasi homo, sedet quasi Dei filius.
PL 14, 896D実際、「座せ」と言われる者は、人の子と名づけられるその者である。彼は人として聞き、神の子として座す。
Quid hac potest dici praecellentius potestate, quae etiam carnem hominis ad dexteram Dei collocavit; et infirmum illud conditionis humanae, postquam tamen Verbum caro factum est, divinitati copulavit aeternae? 27. Sed quid hoc est?
PL 14, 896Dこの権能よりすぐれたことが、何と言えようか。それは人の肉をも神の右に据え、人間の境遇のあの弱さを、言葉が肉となったのちに、永遠の神性に結びつけたのである。27. しかし、これは何か。
Posteaquam Photinus obmutuit, Arius conticuit, Sabellius vocem perdidit; adhuc tamen haeresim diversa contra Ecclesiam excitantem ora conspicio.
PL 14, 897Aフォティノスが黙り、アレイオスが沈黙し、サベリオスが声を失ったのちも、私は、なお異なる口が教会に対して異端を掻き立てているのを目にする。
Nam ecce Manichaeus et Valentinianus, et omnis derivatio Manichaeorum in eo telo nititur, quo alii sunt perempti; et fidei praejudicium, fidei testificatione molitur.
PL 14, 897A見よ、マニ教徒とウァレンティヌス派、およびマニ教徒のあらゆる派生が、他の者たちが滅ぼされた当の槍に頼り、信仰への予断を、信仰の証言によって企てている。
Ait enim detestanda haeresis: Ecce negavit Christus filium se esse David (Luc. XX, 13) ; et ideo, inquit, credendum est quod non susceperit carnem.
PL 14, 897Aすなわち、忌むべき異端は言う。「見よ、キリストは、自分がダビデの子であることを否定した」(ルカ20:13〔引かれた事柄はルカ20:41–44 にあたる。刷られた番号のまま写す〕)。それゆえ、彼は肉を取らなかったと信じるべきである、と〔異端は〕言う。
Quibus apertissime in ipso principio Evangelii Scriptura respondet, cum dicit: Liber generationis Jesu Christi filii David (Matth. I, 1) .
PL 14, 897Aこれに対して聖書は、福音書のまさに冒頭で、きわめて明白に答える。「ダビデの子、イエス・キリストの系図の書」(マタイ1:1)と言う。
Cur igitur aut alibi David filius dicitur, aut alibi David filius denegatur; nisi ut intelligas aliud esse secundum substantiam divinam esse filium, aliud secundum carnis susceptionem? Nam secundum substantiam divinam, Dei Filius est; secundum carnem filius David.
PL 14, 897Bではなぜ、ある所ではダビデの子と言われ、別の所ではダビデの子であることが否定されるのか。それは、神の実体に即して子であることと、肉を取ったことに即して子であることとが別であると、あなたが悟るためではないか。すなわち、神の実体に即しては神の子であり、肉に即してはダビデの子である。
Itaque ubi generatio secundum carnem describitur Salvatoris, David filius nominatur: ubi vero plenitudo confessionis exigitur, cum designatur generatio Salvatoris, non vult se David filium, sed Dei nominari; designatio enim majestatis ejus naturam interpretatur. Sed jam redargutis saevorum interpretationibus, ad Ecclesiam sermo vertendus est.
PL 14, 897Bそれゆえ、救い主の肉による系図が記される所では、ダビデの子と呼ばれる。しかし、告白の充満が求められる所、救い主の誕生が示されるときには、自らがダビデの子ではなく神の子と呼ばれることを望む。その威光の指示は、その本性を解き明かすからである。しかし、すでに残酷な者たちの解釈は論破されたので、話は教会へ向けられねばならない。
Caput V
第V章PL 14, 897BConfirmat rationes adversus Judaeos atque gentiles adductas, et sermonem ad Ecclesiam convertit. 28. Verum quod saepe titulum quinquagesimi psalmi repetimus, non praesumptionis, sed infirmitatis est exemplum.
PL 14, 897B異邦人とユダヤ人に向けて提示された論拠を確かめ、話を教会へと転じる。28. ところで、我々が第五十篇の詩篇の表題をたびたび取り上げるのは、思い上がりではなく、弱さのしるしである。
Uno enim die vel per angustias ingenii, vel per fragilitatem vocis omnem seriem non possum explere tractatus.
PL 14, 897Cというのも、才の狭さのゆえか、声の弱さのゆえか、私は一日では、論述の全体の筋を尽くすことができないのである。
Et ideo quoniam superiori die adversus Judaeos noster sermo directus est, quos quidem eo usque documenta fidei subegerunt, ut Christus in coelesti solio collocaretur: quod utique in hominem non potest convenire.
PL 14, 897Cそれゆえ、前日、我々の話はユダヤ人に向けられ、信仰の証拠は彼らを、キリストが天の玉座に据えられることを認めるまでに屈服させた〔この文は主文を欠き、接続が定かでない。「前日…向けられ」から「…認めるまでに屈服させた」までを一文と取った〕。それは、人間には決して当てはまりえないことである。
Neque enim alium nisi Dei Filium ad dexteram Dei sedere credibile est. Non alius utique nobis sedere ad dexteram Patris nisi Dei Filius, remotis omnibus ambiguis, aestimandus est.
PL 14, 897C実際、神の子でなくして他の者が神の右に座すとは、信じうることではない。あらゆる曖昧さを取り除けば、我々にとって、父の右に座すのは神の子以外ではありえないと見なすべきである。
Rursus quoniam Scriptura habet: Ex fructu ventris tui ponam super sedem tuam (Ps. CXXXI, 11) ; idem utique Dei Filius carnem ex Maria suscepisse credendus est, in qua prophetici fructus est ventris: ut vere successionem originis recognoscas, illumque Dei Filium, factum postea filium hominis per susceptionem carnis, in Patris throno coelesti sedere non dubites.
PL 14, 897Dさらに、聖書に「汝の腹の実のうちから、私は汝の座の上に置く」(詩篇131:11)とあるので、この同じ神の子が、マリアから肉を取ったと信じるべきである。その肉には、預言された腹の実がある。それは、あなたが出自の継承を真に認め、のちに肉を取ることによって人の子となったあの神の子が、父の天の王座に座すことを疑わないためである。
Neque enim Christus sedem aliquam regalem hoc habuit in saeculo, ut putes aliam sedem David similem esse promissam; maxime cum ipse dixerit Dominus: Regnum meum non est de hoc mundo (Joan. XVIII, 36) .
PL 14, 898Aキリストは、この世において何らかの王座を持ったのではない。それゆえ、ダビデの座に似た別の座が約束されたと、あなたが考える余地はない。とりわけ、主自身が「私の国はこの世のものではない」(ヨハネ18:36)と言ったのであるから。
29. Conclusi itaque undique, eo perfidiae suae tentamenta derivant, ut incredibile esse asserant, quod Deus susceperit carnem: qua ratione autem non potuerit suscipere, explicare non possunt.
PL 14, 898A29. こうして四方から追い詰められ、彼らは自分たちの不信の企てを、神が肉を取ったことは信じえないと断言するところにまで持ち込む。だが、なぜ取りえなかったのかを、彼らは説明できない。
Quaero enim utrum impossibilitatis, an injuriae causa existiment carnem a Deo suscipi nequivisse? Si impossibilitatis, aliquid ergo impossibile Deo: nihil enim est quod facere voluerit, et facere nequiverit. Superest ergo ut aut voluisse, aut noluisse doceatur.
PL 14, 898A私は問う。神が肉を取ることができなかったと、彼らは不可能のゆえに考えるのか、それとも侮辱のゆえに考えるのか。不可能のゆえなら、神にとって不可能なことがあることになる。しかし、神が行おうと望んで、行えなかったことは何もない。残るのは、神が望んだのか、望まなかったのかが示されることである。
Quod autem majus indicium voluntatis, quam quod ipse dixit: Palam apparui non quaerentibus me . . . . Expandi manus meas ad populum non credentem, et contradicentem (Esai. LXV, 1 et 2) ? Si ergo voluit et potuit, an putamus eum causa injuriae noluisse?
PL 14, 898Aでは、望みのしるしとして、「私は、私を求めない者たちに公然と現れた……私は手を、信じず逆らう民に差し伸べた」(イザヤ65:1-2)と神自身が言ったこと以上のものがあろうか。もし神が望み、かつ、できたのなら、神は侮辱のゆえに望まなかったと、我々は考えるのか。
Et quam divinitas sui sentit injuriam? Expers enim est contumeliae, neque subjecta nostris est passionibus; neque enim caro vel detrimentum divinitati afferre potuit, vel augmentum. 30. Qui tamen hoc objiciunt, quod Dei Filius carnem suscipere non potuerit?
PL 14, 898Bまた、神性は、どんな侮辱を自らに感じるのか。神性は辱めと無縁であり、我々の情念に服してもいない。肉が神性に、損失をもたらすことも、増益をもたらすことも、できなかったのである。30. それでもなお、神の子は肉を取ることができなかったと、このように異議を唱えるのは誰か。
Si gentiles, qui deos suos (quoniam homines fuisse negare non possunt) humana specie visos esse testantur?
PL 14, 898B異邦人であろうか。彼らは、自分たちの神々が(人間であったことを否定できないので)人の姿で現れたと証言しているのに。
An rex eorum, quem illi suis diis omnibus anteponunt, prodigiales formas potuit pro amore suscipere: Christus carnem hominis, quem ad imaginem sui fecit, atque illud praestantissimum opus suum suscipere pro mundi salute non potuit; et pulchrius illis videtur propter adulterium alieni thori, quam propter redemptionem omnium hominum speciem carnis assumptam?
PL 14, 898B彼らの王――彼らが自分たちのすべての神々に優先させる者〔ユピテルを指すと取った〕――は、愛のために怪異な姿を取ることができたのに、キリストは、自らの像に似せて造った人間の肉、自らの最も優れた作品を、世の救いのために取ることができなかったというのか。そして彼らには、他人の寝床を犯す姦淫のために肉の姿をまとうほうが、すべての人の贖いのためにまとうよりも、美しく見えるのか。
Quod si Judaeus hoc objicit, quomodo legit: Ecce virgo accipiet in utero, et pariet filium; et vocabitur nomen ejus Emmanuel (Esai. VII, 14) , quod est interpretatum, nobiscum Deus? Quomodo legit: Ecce qui loquebar adsum (Esai. LIII, 6) ?
PL 14, 898Cしかし、もしユダヤ人がこれを異議として持ち出すなら、彼はどのように読むのか。「見よ、おとめ〔Virgo(マリア)を本サイトでは「おとめ」と訳す〕が胎に宿り、子を産む。その名はインマヌエルと呼ばれる」(イザヤ7:14)。これは訳すと「我々とともに神」である。また、どのように読むのか。「見よ、語っていた私がここにいる」(イザヤ53:6〔引かれた言葉はイザヤ52:6 にあたる。刷られた番号のまま写す〕)。
Quomodo autem lectum asserit: Ecce sicut panthera . . . . . et sicut ursus aporiatus occurram eis (Ose. XIII, 7 et 8) ?
PL 14, 898Cまた、どのように読まれたと彼は主張するのか。「見よ、私はヒョウのように……また途方に暮れた〔aporiatus の意は定かでない。『途方に暮れた』と取った〕クマのように、彼らに出会う」(ホセア13:7-8)。
Dei ergo filius carnem suscipere non potuit pro redemptione omnium, cum ipsi negare non possint quod pro nostrorum supplicio peccatorum, affectum quemdam Deus ferinae crudelitatis induerit; ut qui natura pius est et misericors, nostrorum tamen scelerum atrocitate commotus, assumat in nos quamdam saevitiam bestiarum?
PL 14, 898Cそれゆえ、神の子は、すべての人の贖いのために肉を取ることができなかったというのか。我々の罪の刑罰のために、神が野獣の残酷さのある種の情を身に帯びたと、彼ら自身が否定できないのに。本性において情け深く、慈しみ深い神が、しかし我々の悪行の残虐さに動かされて、我々に対して、獣のある種の凶暴さを取るのだというのに。
31. Sed jam quia et superiore die et hodie Judaeis satis responsum arbitror, apud vos mihi, fratres dilectissimi, prophetici facti ratio praestanda est.
PL 14, 898D31. しかし、前日にも今日にも、ユダヤ人にはもう十分に答えたと私は考えるので、最も愛する兄弟たちよ、諸君に対して、私は預言された出来事の理を示さねばならない。
Etenim cum primum legeretur hic psalmi titulus, quod venerit Nathan ad David, cum intravit ad Bethsabee, diximus plurimos serie historiae hujus confundi: et ideo tractatum ejus assumpsimus tripertitum; divisionemque tractatus ita putavimus esse faciendam, ut apud Gentiles lapsus conditionis non negaretur, correctio erroris astrueretur; apud Judaeos autem ideo lapsum esse sanctum David doceremus, ne amplius Judaeorum perfidia claudicaret, eumque vel Dei filium desinerent credere, quem viderent communi conditione obnoxium fuisse peccato; Christiani vero surgentis Ecclesiae mysteria possint advertere.
PL 14, 899A実際、この詩篇の表題、すなわち、ダビデがバト・シェバのもとに入ったとき、ナタンがダビデのもとに来たこと、これが初めて読まれたとき、我々は、この物語の筋によって多くの人が混乱していると言った。それゆえ我々は、その論述を三つに分けて取り上げた。そして論述の区分は、次のようにするべきだと考えた。異邦人に対しては、〔人間の〕境遇の堕落は否定されず、過ちの矯正が付け加えられるようにする。ユダヤ人に対しては、聖なるダビデが堕落した理由を示す。それは、ユダヤ人の不信がこれ以上足を引きずらないため、また、共通の境遇によって罪に服したと彼らが見ている者を、神の子と信じることをやめるためである。キリスト教徒は、興りつつある教会の奥義に気づくことができるようにする〔Christiani vero … possint の文は構成が崩れている。「…ようにする」と取った。ミーニュの脚注は、ほかの写本が Christianis vero suggerentes Ecclesiae mysteria possimus advertere(キリスト教徒に示して、我々が教会の奥義を指し示すことができるように)と読むとする〕。
Tripertita ergo divisio facta est, una secundum naturam, alia secundum fidem, tertia secundum gratiam; nec infirmitas excludit a venia, et fides excusat a culpa, gratiam quoque promissam jam dudum sacramenta conciliant.
PL 14, 899Aこうして三つに分けた区分が立てられた。一つは本性に即して、もう一つは信仰に即して、三つ目は恩寵に即してである。弱さは赦しから排除せず、信仰は咎を免じ、すでに久しく約束された恩寵をも、秘跡が取り結ぶ。
Caput VI
第VI章PL 14, 899BEcclesiam docet, cur David ac plerique alii Dominici generis auctores in errorem labi permissi sint; et ut inde facilius mysteria eruat, historiam homicidii et adulterii ipsius David recenset.
PL 14, 899B教会に、ダビデと、主の家系のほかの多くの創始者たちが、なぜ過ちに陥ることを許されたかを教える。そして、そこから奥義をより容易に掘り出すために、ダビデ自身の殺人と姦淫の物語を改めて述べる。
32. Peccaverit David ne totus mundus erraret; peccaverit sibi, ut nobis omnibus emendaret; postremo peccaverit in corpus suum (qui enim fornicatur, in corpus suum peccat) peccaverit in corpus suum, ut in Christi corpore redimeretur: ecce quem vix defendendum putabamus, jam cernimus praedicandum.
PL 14, 899B32. ダビデは罪を犯したとしよう、全世界が過つことのないために。自分自身に対して〔sibi は「自分のために」とも読める〕罪を犯したとしよう、我々すべてのために〔過ちを〕正すために。最後に、自分の体に対して罪を犯したとしよう(淫行する者は自分の体に対して罪を犯すのである)。自分の体に対して罪を犯したとしよう、キリストの体において贖われるために。見よ、我々がかろうじて弁護できるかと思っていたその人を、いまや我々は宣べ伝えるべき者と見ている。
Quis enim est qui nolit divina magis in se munera, quam humana opera praedicari? Arbitramur enim secundum apostolum (Rom. III, 28) justificari hominem per fidem, sine operibus Legis: justificetur ergo ex fide David, qui per Legem peccatum agnovit, sed peccati veniam per fidem credidit; justificetur David, quia in peccato ejus subrepto Ecclesiae mysteria refulserunt.
PL 14, 899C実際、人の業よりも、むしろ神の賜物が自分のうちに宣べ伝えられることを望まない者があろうか。我々は使徒にしたがって、人は律法の業なしに信仰によって義とされる(ローマ3:28)と考える。それゆえ、ダビデは信仰によって義とされよ。彼は律法によって罪を知ったが、罪の赦しを信仰によって信じたのである。ダビデは義とされよ。彼の忍び込んだ罪において、教会の奥義が輝いたからである。
33. Dicit aliquis, qua ratione et adulterium et homicidium commiserit Dominici generis auctor electus a Deo? Aliud dico: Talis auctor Dominici fuit corporis eligendus. Quid est enim corporatio, nisi remissio peccatorum?
PL 14, 899C33. ある者は言う、主の家系の創始者として神に選ばれた者が、どのような理由で、姦淫と殺人の両方を犯したのか、と。私は別のことを言う。主の体のこのような創始者が選ばれるべきであった。そもそも体をまとうこと〔corporatio の意は定かでない。主が体を取ること(受肉)と取った〕は、罪の赦しでなくて何であろうか。
Et ideo exsors peccati esse non potuit, ut divinam gratiam et exemplo praeferret et nuntio. Denique ea dispositione Bethsabee et Thamar inter auctores Dominici generis computantur: quarum altera adulterium fecit, altera commisit incestum.
PL 14, 899Cそれゆえ彼は、罪と無縁であることはできなかった。神の恩寵を、模範によっても告知によっても掲げるためである。さらに、この配剤によって、バト・シェバとタマルが、主の家系の創始者たちの中に数えられている。その一人は姦淫を行い、もう一人は近親相姦を犯した。
Ea dispositione et Achab et Jechonias, sicut Matthaeus Evangelista descripsit (Matth. I, 9 et 11) , annumerantur majoribus Christi, ut omnes homines redempturus, beneficium a suis majoribus inchoaret; simul ne qui se subjecit usque ad corporis passionem, nobilitatem captasse immaculatae originis videretur.
PL 14, 899Dこの配剤によって、アハブとエコンヤも、福音記者マタイが記したとおり(マタイ1:9, 11)、キリストの祖先に数えられている。それは、すべての人を贖う者が、自らの祖先から恩恵を始めるためである。同時に、体の受苦に至るまで身を低くした者が、汚れなき出自の高貴さを求めたと見られないためである。
Hominum enim ista jactantia est, alienam gloriam, non suam quaerere; et tamen inter ipsos homines major virtutis, quam nobilitatis est gratia.
PL 14, 900A他人の栄光を、自分のものでなく求めるのは、人間のこの種の自慢である。しかも、人間どうしの間でさえ、高貴な生まれよりも徳のほうが、受ける好意は大きい。
Simul edendum exemplum fuit, ut intelligerent omnes majorum probra non posse posteris esse dedecori; quod unusquisque successionis maculam propriae merito possit abolere virtutis.
PL 14, 900A同時に、先祖の恥辱が子孫の不名誉にはなりえないことを、すべての人が悟るよう、模範を示す必要があった。各人が、血筋の汚点を、自らの徳の功によって消し去ることができるからである。
Vides quantos et quam graviter criminosos Dominicae generationis series comprehendat, de quorum origine propter te nasci Christus non erubuit? Et haec si credas, divinae miserationis in te munera sunt, et hoc coelestis insigne est potestatis.
PL 14, 900A主の系図が、いかに多くの、いかに重い罪を負う者を含んでいるか、あなたは見るか。キリストはあなたのために、その者たちの出自から生まれることを恥じなかった。これをあなたが信じるなら、それはあなたにおける神の憐れみの賜物であり、これは天の権能のしるしである。
Superabundavit enim peccatum, ut superabundaret gratia. Non fuerit igitur David exceptus a culpa, ut esset electus ad gratiam.
PL 14, 900A罪が満ちあふれたのは、恩寵が満ちあふれるためだからである。それゆえ、ダビデは咎を免れた者ではなかったのであろう、恩寵へと選ばれるために。
34. Sed jam mysteria ipsius recenseamus historiae, et ex ipsis Scripturarum fontibus hauriamus; atque ut omnem seriem mysteriorum introspicere possimus, textum ipsius repetamus historiae.
PL 14, 900B34. さて、いまやこの物語の奥義を改めて見渡し、聖書の泉そのものから汲もう。そして、奥義の全体の筋を見通すことができるように、その物語の本文を繰り返そう。
Sic enim in libro Regnorum meminimus expressum (II Reg. XI, 2 et seq.) , eo quod David cum lavantem vidisset Bethsabee Uriae uxorem, adamaverit; deinde domum venire praeceperit, cum absens esset vir mulieris; non multo post maritum ejus reversum esse, nuntium belli, religiosum sane et devotum virum, qui belli tempore non putaverit sibi ingrediendam domum, cum socios bello videret intentos, nec domesticis in tabernaculis, sed in praeliaribus tentoriis excubantes; postea jussu David in bella revocatum, sub ea praeceptione, ut objiceretur adversariis bellatoribus, quo morte viri liberam copiam potiendae mulieris rex haberet.
PL 14, 900B我々は列王記の書に、こう表現されていることを記憶している(サムエル記下11:2以下)。ダビデは、バト・シェバ、ウリヤの妻が身を洗うのを見て、恋い慕った。それから、女の夫が不在のとき、女に家へ来るよう命じた。それから間もなく、その夫が戦の使者として帰ってきた。彼は確かに信心深く敬虔な男であって、戦の時には、自分が家に入るべきではないと考えた。仲間が戦に気を張り、家の天幕でなく、戦陣の天幕で夜警しているのを見ていたからである。その後、彼はダビデの命令によって戦いに呼び戻された。それは、敵の戦士たちの前に差し出されるようにとの指示のもとにであり、夫の死によって、王が女を得る自由な機会を持つためであった。
Et hic nonnulla est peccati verecundia, et pudor culpae, quod latebram quaesivit erroris; et injustae necis non auctoritatem sibi jure regiae potestatis assumpsit, sed invidiam declinavit.
PL 14, 900Cここにも、罪に対する多少の恥じらい、咎に対する羞恥がある。彼は過ちの隠れ場を求め、不当な殺害について、王の権能の権利に基づく権威を自ら取るのでなく、非難を避けたのである。
Culpam fatetur, sed tolerabilior est quae premitur verecundia, quam quae insolentia praedicatur. Mortuus est igitur Urias, bellatoribus objectus, sed postea iidem qui eum peremerunt, jussu David, expugnata urbe, sunt perempti. Haec est historiae series, in qua profunda licet spectare mysteria.
PL 14, 900C彼は咎を認める。しかし、恥じらいに抑えられた咎のほうが、傲慢によって公言される咎よりも耐えうる。こうしてウリヤは、戦士たちの前に差し出されて死んだ。しかしのち、彼を殺した者たち自身も、ダビデの命令によって、町が攻め取られたときに、殺された。これが物語の筋であり、ここに深い奥義を見て取ることができる。
Caput VII
第VII章PL 14, 900CDivino invocato Spiritu, incipit detegere mysteria, quae sub David ac Bethsabee adulterio, nec non sub ipsius partu velabantur.
PL 14, 900C神の霊を呼び求めて、ダビデとバト・シェバの姦淫の下に、またその子の誕生の下に覆われていた奥義を、あばき始める。
35. Et quoniam David non defendendum neque enim meo eget auxilio, sed excusandum recipimus, vel potius praedicandum; ne in tanto mysteriorum profundo vacillem, justum est ut ejus ore utar, cujus utor historia.
PL 14, 900D35. 我々は、ダビデを、弁護されるべき者としてでなく(彼は私の助けを必要としない)、情状を酌まれるべき者、あるいはむしろ宣べ伝えられるべき者として受け入れるので、奥義のこれほどの深みにおいて私がよろめくことのないように、その物語を用いている当人の口を、私が用いるのは正しい。
Utar igitur responsorio Prophetico dicens: Cor mundum crea in me, Deus, et spiritum rectum innova in visceribus meis (Psal. L, 12) . Nemo enim sine Spiritus sancti infusione, tanta divini recessus potest spectare mysteria.
PL 14, 901Aそれゆえ私は、預言者の応答の言葉を用いて言う。「神よ、私のうちに清い心を造り、私の内臓のうちに正しい霊を新たにせよ」(詩篇50:12)。実に、聖なる霊の注ぎなくしては、神の奥まった所の、これほどの奥義を、誰も見て取ることができない。
Etenim si ille tantus propheta, Spiritus sancti petit sibi munus infundi, quid facere infirmus debeat; cum praesertim etiam Apostolus sanctus populi quoque se putet precibus adjuvari, ut aperiatur ei ostium ad loquendum mysterium verbi.
PL 14, 901A実際、あれほど偉大な預言者が、聖なる霊の賜物が自らに注がれるよう求めるのなら、弱い者は何をなすべきか。とりわけ、聖なる使徒さえ、言葉の奥義を語るために自分に戸が開かれるよう、民の祈りによっても助けられると考えているのだから。
O si mihi ostium illud Christus dignetur aperire! Pulsemus tamen; solet enim exaudire pulsantes, quia ipse dixit: Pulsate, et aperietur vobis (Luc. XI, 9).
PL 14, 901Aああ、キリストが私にあの戸を開くことを良しとしてくれたなら。しかし、我々は叩こう。キリストは、叩く者に応えるのを常とする。彼自身が言ったからである。「叩け。さらば汝らに開かれる」(ルカ11:9)。
O si mihi se ipse reseraret, quia Christus est janua: ipse intus, ipse extra, ipse via quae ducit, ipse vita ad quam contendimus pervenire.
PL 14, 901Bああ、キリストが私に自らを開いてくれたなら。キリストは戸だからである。彼自身が内であり、彼自身が外であり、彼自身が導く道であり、彼自身が、我々が到達しようと努める生命である。
36. Veni ergo, Domine Jesu, et aperi nobis fontes tuos, ut bibamus de aqua, quam qui bibit, non sitiet in aeternum (Joan. IV, 13) .
PL 14, 901B36. それゆえ、主イエスよ、来て、汝の泉を我々に開け。その水を飲む者は永遠に渇くことがない、その水を、我々が飲むためである(ヨハネ4:13)。
Vel si de fonte adhuc tuo haurire non possumus, dignare concedere ut de puteo saltem haurire possimus, unde potum Samaritanae illi dubitanti adhuc mulieri polliceris.
PL 14, 901Bあるいは、まだ汝の泉から汲むことができないなら、せめて井戸から汲むことができるようにせよ。その井戸から、汝は、なお疑っているあのサマリアの女に、飲み物を約束する。
Et tu quidem de fonte omnibus polliceris, sed dubitantibus, ut illi Samaritanae, fons tuus adhuc altus est puteus. Bibamus et nos aquam coelestium secretorum. Et quoniam ad fontem tuum meruimus pervenire, liceat nobis imaginem saltem mysteriorum videre coelestium.
PL 14, 901Bまた、汝は確かに、泉からすべての人に〔飲み物を〕約束する。しかし、あのサマリアの女のように疑う者たちにとっては、汝の泉はなお深い井戸である。我々もまた、天の秘められたものの水を飲もう。そして、汝の泉に至るに値したのであるから、せめて天の奥義の像を見ることを、我々に許せ。
37. Itaque, nisi fallor, per Prophetam Spiritum sanctum intelligimus; per adulteram autem licet Synagogae fornicationes varias aestimare.
PL 14, 901B37. こうして、私が誤っていなければ、我々は預言者〔ダビデ〕によって聖なる霊を解し、姦淫の女によって、会堂のさまざまな淫行を思うことができる。
Et ideo multo ante cernimus revelatum ex Spiritu sancto, et ex familia Judaeorum (quorum patres, et ex quibus Christus secundum carnem) Dominum Jesum esse generandum (Gen. XLIX, 10) , qui quidem quasi Judaeus ex adultera familia natus est, sed quasi immaculatus ex Virgine.
PL 14, 901Cそれゆえ、はるか前に、聖なる霊によって啓示されていたことが分かる。すなわち、ユダヤ人の家系(先祖たちは彼らのものであり、肉によればキリストも彼らから出た)から、主イエスが生まれるはずであると(創世記49:10)。彼は確かに、ユダヤ人として姦淫の家系から生まれたが、おとめから生まれた者としては汚れなき者である。
Erat sub Lege, erat quasi sub viro familia Judaeorum; abolenda fuit Legis observantia, ut veritas substitueretur et gratia.
PL 14, 901Cユダヤ人の家族は律法の下にあり、いわば夫の下にあった。律法の遵守は廃されるべきであり、それは真理と恩寵が取って代わるためであった。
38. Habemus unum mysterium: accipite et aliud; ita tamen ut memineritis ex prima conceptione Bethsabee natum esse parvulum qui mortuus est, postea natum esse Salomonem: illum parvulum ex conceptione furtiva; istum vero Salomonem jam ex professione conjugii.
PL 14, 901C38. 我々は一つの奥義を得た。もう一つも受け取れ。ただし、次のことを覚えておくように。バト・シェバの最初の懐胎から、死んだ幼子が生まれ、のちにソロモンが生まれた。あの幼子は密通による懐胎から、このソロモンは、すでに婚姻の宣言に基づく〔懐胎から〕。
Liquet igitur per David intelligi prophetam, per Prophetam populum propheticum, ex quo et ex Synagoga primus ille qui natus est (quoniam degeneraverat a majoribus suis per flagitia formatus, et per vitia concretus populus Judaeorum) ad resurrectionis aeternitatem pervenire non potuit, nec in virum perfectum excrescere; sed in exigua sensuum parvitate, et quadam virtutis defecit infantia.
PL 14, 901Dしたがって、明らかである。ダビデによって預言者が、預言者によって預言の民が、解されるのである。その民から、また会堂から、最初に生まれたあの者は(ユダヤ人の民が、先祖から堕落し、悪行によって形づくられ、悪徳によって固まっていたので)、復活の永遠に至ることができず、完全な人へと成長することもできなかった。感覚の乏しい幼さと、徳のある種の幼児性のうちに、力尽きたのである。
At vero ille qui postea ex legitima conceptus est copula, populus Christianus, ille sapiens atque pacificus, hoc enim Salomonis interpretatione reseratur, ad incanam longaevae resurrectionis aetatem, atque ad regnum illud coeleste pervenit.
PL 14, 902Aしかし、のちに正当な交わりから懐胎されたあの者、すなわちキリスト教徒の民、あの賢く平和をもたらす者は(ソロモンの名の解釈がこれを示している)、長命の復活の白髪の齢に、またあの天の国に至る。
Per illum autem populum Lex soluta, per istum gratia reformata est. 39. Accipite etiam tertium mysterium. Quod David Hebraei excelsum dicunt, Latini humiliatum interpretantur.
PL 14, 902Aあの民によって律法は解かれ、この民によって恩寵は改められた。39. 第三の奥義も受け取れ。ダビデを、ヘブライ人は「高められた者」と言い、ラテン人は「低められた者」と解釈する。
Quis est autem vere humiliatus, nisi ille qui non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo: sed formam servi accipiens humiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem (Philip. II, 6 et seq.) ?
PL 14, 902Aでは、誰が真に低くされた者か。「神と等しくあることを奪取とは考えず、僕の形を取って自らを低くし、死に至るまで従順となった」その者のほかにはいない(フィリピ2:6以下)。
Hic igitur est qui significatur David, excelsus per naturam, sed humiliatus per misericordiam: sublimis in divinitate, sed mitis in corpore. Itaque ubi humiliatus, ibi obediens. Ex eo enim nascitur obedientia, ex quo humilitas, et in eo desinit.
PL 14, 902Aしたがって、ダビデによって示されているのは彼である。本性によって高く、しかし慈しみによって低められた者、神性において崇高で、体において柔和な者である。それゆえ、低められたところに、従順がある。従順は、謙遜が生まれるその源から生まれ、またそこで終わるからである。
Cum enim obediens dicitur factus usque ad mortem (mors autem non divinitatis, sed corporis fuit) non utique obedientia divinitatis fuit illa, sed corporis; nec humilitas majestatis illa, sed carnis.
PL 14, 902B実際、死に至るまで従順となったと言われるとき(その死は神性のではなく、体の死であった)、あの従順は決して神性の従順ではなく、体の従順であり、あの謙遜は威光の謙遜ではなく、肉の謙遜である。
Itaque quantum ad susceptionem corporis spectat, apostolica lectio in quo Christi fuerit humilitas, declaravit: quod vero ad naturam spectat divinitatis, Evangelica lectione reseratum est: quam pio prosecuti estis assensu, cum audiretis legi, dicente Dei Filio: Ego et Pater unum sumus (Joan. X, 30) .
PL 14, 902Bこうして、体を取ることに関しては、使徒の朗読が、キリストの謙遜がどこにあったかを明らかにした。しかし神性の本性に関しては、福音書の朗読が明らかにした。諸君は、その朗読が読まれるのを聞いたとき、敬虔な同意をもってそれに従った。そこで神の子は言う。「私と父とは一つである」(ヨハネ10:30)。
Unum enim divinitate sunt Pater et Filius: sed non unum sunt corporis sacramentum, et divinitatis aeternitas.
PL 14, 902B父と子は、神性において一つである。しかし、体の秘義と神性の永遠とは、一つではない。
Nec solus tamen Apostolus humiliatum dixit esse Dominum, sed ipse quoque se humilem esse memoravit dicens: Tollite jugum meum, quia leve est; quoniam mitis sum et humilis corde (Matth. XI, 29) .
PL 14, 902Bしかも、使徒だけが主を低められた者と言ったのではなく、主自身もまた、自らが謙遜であると述べて言った。「私の軛を取れ。それは軽いからである。私は柔和で、心の謙遜な者だからである」(マタイ11:29)。
Et tamen non sola interpretatione, sed etiam appellatione signatum est; quia scriptum est: Inveni David servum meum, oleo sancto meo unxi eum (Psal. LXXXVIII, 21) . Et infra dicit: Pater meus es tu (Ibid. 27) ; et, Ego dicam illi: Filius meus es tu. Ergo David quem quaerebamus, invenimus: servum quidem specie, sed Dominum veritate.
PL 14, 902Cそして、これは解釈によってのみでなく、呼び名によってもしるされている。「私は私の僕ダビデを見いだした。私の聖なる油で彼に油を注いだ」(詩篇88:21)と書かれているからである。そして少しのちに言う。「汝は私の父である」(詩篇88:27)。また「私は彼に言う。『汝は私の子である』」。こうして、我々が探していたダビデを、我々は見いだした。姿においては確かに僕であるが、真実においては主である。
Caput VIII
第VIII章PL 14, 902CQuid domus regia, in qua deambulat David: quid nudatio et lavatio Bethsabee; quidve quod statim nuda visa amata sit, significet. 40. Hic ergo David intra domum deambulavit suam.
PL 14, 902Cダビデが歩き回る王宮は何を、バト・シェバが裸になり身を洗うことは何を、また、裸の姿を見られてただちに愛されたことは何を、意味するのか。40. ここで、ダビデは自分の家の中を歩き回った。
Quae utique domus est Christi, nisi illa de qua dicit: Quia apud Patrem meum multae mansiones sunt (Joan. XIV, 2) ? In illa ergo regia situs humanam conditionem nudam vidit, et miseratus adamavit.
PL 14, 902Dキリストの家とは、まさに、彼が「私の父のもとには多くの住まいがある」(ヨハネ14:2)と言うあの家でなくて何であろうか。それゆえ、その王宮に身を置いて、彼は人間の境遇が裸であるのを見、憐れんで、愛した。
Erat enim adhuc nuda virtutum, quia per insidias serpentis genitalibus erat naturae suae exuviis destituta.
PL 14, 902D実際、人間の境遇は、なお諸徳に関して裸であった。蛇の策略によって、自らの本性の生来の衣を奪われていたからである。
Neque enim verisimile videtur, ut ante domum regis mulier nudaretur, ante domum regis femina se lavaret (II Reg. XI, 2 et seq.) : quasi locus lavacro opportuno alius esse non posset. Non quadrat, non congruit, non cum fide convenit: distat a vero, abhorret a sensu.
PL 14, 903Aというのも、女が王の家の前で裸になり、王の家の前で身を洗ったとは(サムエル記下11:2以下)、ありそうに見えない。あたかも、沐浴に適した場所が他にありえなかったかのように。それは合わず、適わず、信仰に合致しない。真実から隔たり、感覚に反する。
Talem rex, tam petulantem, tam procacem horrere potuit, non amare. An illa, si non viro verecundari, nec regios saltem vereri potuisset aspectus? An illam, priusquam rex videret, nec ministri ejus arcere potuerunt?
PL 14, 903A王は、このような女、これほど無遠慮で厚かましい女を、忌み嫌うことはできても、愛することはできなかったであろう。それとも彼女は、夫に対して恥じらわないとしても、せめて王の眼差しを畏れることはできなかったのか。王が見る前に、彼の僕たちでさえ、彼女を遠ざけることができなかったのか。
41. Ergo si hoc cum fide non potest convenire: quaeramus quae ista sit nuda, videlicet humana conditio, omnibus vestimentis exuta naturae, carens amictu immortalitatis, et innocentiae spoliata velamine. Nudus est enim qui peccato nudatur et culpa.
PL 14, 903A41. それゆえ、これが信仰に合致しえないのなら、この裸の女が何であるかを問おう。それはすなわち、人間の境遇であり、本性のあらゆる衣を脱ぎ捨て、不死の衣を欠き、無垢の覆いを奪われている。実に、罪と咎によって裸にされた者が、裸の者である。
Denique ille primus nostri generis peccator, atque utinam solus, antequam peccaret, nudum se esse non sensit, posteaquam peccavit, nudum se esse vidit; et ideo tegendum foliis putavit, quia nudum se esse cognovit.
PL 14, 903Aさて、我々の種族の最初の罪人は(せめて彼だけであってほしかったが)、罪を犯す前は、自分が裸であることを感じなかったが、罪を犯したのちは、自分が裸であるのを見た。そして、葉で覆うべきだと考えた。自分が裸であると知ったからである。
Factus est igitur ille sibi nudus, posteaquam factus est reus culpae. In illo nudata est omnis humana conditio, per successionem naturae; non solum culpae, sed etiam aerumnae obnoxia.
PL 14, 903Bこうして彼は、咎の責めを負う者となったのちに、自分にとって裸となった。彼において、人間の境遇のすべてが、本性の継承によって裸にされた。咎のみならず、苦難にも服する者となったのである。
Ergo ille se nudum sensit et vidit: unde ita est omnis nostra conditio, ut qui se nudum putaverit, nudum et videat et sentiat. Denique qui divitias concupiscit, nudus est: qui contemnit, opulentus est.
PL 14, 903Bこうして彼は、自分が裸であると感じ、見た。それゆえ、我々の境遇のすべては、自分を裸と思う者が、裸であると見もし、感じもするようなものである。実際、富を欲する者は裸であり、それを軽んじる者は豊かである。
Adeo suus cuique sensus aerumna est, et sua cuique virtus expers injuriae est. Ergo humanam conditionem primo per Legem sibi Christus in conjugium vindicavit, quam repudiavit postea. Unde et ait: Quis liber repudii matris vestrae, quo dimisi eam (Esai. L, 1) ?
PL 14, 903Bそれほどに、各人にとって、各人の感覚が苦難であり、各人の徳が侮辱から無縁なのである。それゆえキリストは、人間の境遇を、まず律法を通して自分のものとして婚姻に迎え、のちにこれを離縁した。ゆえに彼は言う。「汝らの母の離縁状とは何か。それによって私は彼女を去らせた」(イザヤ50:1)。
Hoc igitur genere Christus familiam suam nudam vidit, et amavit: amat enim sanctam Christus animam. Denique amabat Jesus Lazarum et Mariam: amabat Christus Ecclesiam suam, quamvis nudam, quamvis nullo adhuc virtutum decore vestitam.
PL 14, 903Cこうして、この仕方で、キリストは自らの家族が裸であるのを見て、愛した。キリストは聖なる魂を愛するからである。実にイエスは、ラザロとマリアを愛していた。キリストは自らの教会を、たとえ裸であっても、たとえ徳の飾りをいまだ何もまとっていなくても、愛していた。
42. Denique ut sciamus propositae disputationi Scripturarum seriem convenire, discamus Ecclesiam mundam, discamus quaerentem, festinantem et lavantem se ante domum Christi, quando baptizabat Joannes in Jordane dicens: Ego quidem baptizo vos in aqua in poenitentiam: qui autem venit post me, fortior me est, cujus non sum dignus calceamenta portare: ipse vos baptizabit in Spiritu sancto (Matth. III, 11) .
PL 14, 903C42. さらに、聖書の流れが、提示された議論に合致することを知るために、教会が清く〔mundam(清い)の係りは定かでない。前後の話から nudam(裸の)の誤りとも考えられるが、刷られたとおり訳した〕、探し求め、急ぎ、キリストの家の前で身を洗っているものであることを学ぼう。それは、ヨハネがヨルダンで洗礼を授けて言ったときである。「私は確かに、汝らに水で、悔い改めへと洗礼を授ける。しかし、私のあとに来る者は私より強く、私は彼の靴を持つにも値しない。彼は、聖なる霊で汝らに洗礼を授ける」(マタイ3:11)。
Ergo quando baptizabatur plebs in poenitentiam, Christum utique domui ejus jam vicina quaerebat, ut perveniret ad gratiam.
PL 14, 903Cそれゆえ、民が悔い改めへと洗礼を受けていたとき、教会は、すでにキリストの家に近づいて、恩寵に至るために、キリストを探し求めていたのである。
Quaerebat ergo a Joanne Christum Ecclesia dicens: Annuntia mihi quem dilexit anima mea (Cant. I, 6) ; ipsum causam desiderii, ipsum causam lavacri sibi esse commemorans, sicut habes: Fusca sum et decora, filia Hierusalem, ut tabernacula Cedar, ut pelles Salomonis (Ibid., 4) .
PL 14, 903Dこうして教会は、ヨハネにキリストを尋ねて言った。「私の魂が愛する者を、私に告げよ」(雅歌1:6)。彼自身が自分にとって渇望の原因であり、洗いの原因であると述べたのである。あなたが〔聖書に〕読むとおりである。「私は黒いが美しい。エルサレムの娘よ、ケダルの天幕のように、ソロモンの皮のように」(雅歌1:4)。
Habes causam qua ratione se lavare gestiat, quia fuscam se esse commemorat. Nam quasi interroganti Joanni, qua ratione plebs multa concurrens gestiret lavari, respondit: Fusca sum et decora, filia Hierusalem.
PL 14, 904Aここにあなたは、教会がなぜ身を洗うことを熱望するのか、その理由を見る。自分が黒いと述べているからである。実際、ヨハネが、集まって来る多くの民がなぜ洗われることを熱望するのかと尋ねるかのように、教会は答えた。「私は黒いが美しい、エルサレムの娘よ」。
Quia fusca est, lavari desiderat; quia decora est, videri nuda non metuit. Nolite, inquit, aspicere me, quia offuscata sum, quia non est intuitus me sol. Ergo fuscamur, quando non videmur a Christo; sed quando videmur, albescimus.
PL 14, 904A黒いから、洗われることを望み、美しいから、裸を見られることを恐れない。「私を見るな」と彼女は言う、「私は黒くなっているから。太陽が私を見なかったから」。それゆえ我々は、キリストに見られないときには黒くなり、見られるときには白くなる。
Vidit ergo eam ille cui nuda sunt omnia, et interna pectoris occulta esse non possunt; quia scrutator est cordis et renum: nihil huic tectum, nihil est involutum. Vidit Ecclesiam suam nudam, et vidit, et amavit.
PL 14, 904Aこうして、彼女を見たのは、その者の前ではすべてが裸であり、胸の内も隠されえない者である。この者は心と腎を探る者であり、この者にとって、覆われたものも、包まれたものもない。彼は、自らの教会が裸であるのを見た。見て、そして愛した。
Vidit nudam dilectam, et quasi filius charitatis adamavit. 43. Videte quemadmodum videat, videte quemadmodum vocet. Non hic adulterii opprobria, sed mysteria castitatis sunt. Tota es, inquit, formosa, amica mea, proxima mea, et reprehensio non est in te.
PL 14, 904A彼は、裸の愛される者を見て、愛の子のように恋い慕った。43. 諸君は、彼がどのように見るか、どのように呼ぶかを見よ。ここにあるのは姦淫の恥辱ではなく、貞潔の奥義である。「汝は全く美しい、私の友、私の近き者よ。汝のうちに咎めはない」と彼は言う。
Ades huc a Libano sponsa, ades huc a Libano, transibis et pertransibis a principio fidei (Cant. IV, 7 et 8) . Et bene a principio fidei. Ergo ubi fidem habes, adulterium timere non debes; fides enim conjugii est, fraus adulterii.
PL 14, 904B「レバノンからここに来よ、花嫁よ、レバノンからここに来よ。汝は通り過ぎ、さらに通り過ぎる、信仰の初めから」(雅歌4:7-8)。そして「信仰の初めから」とは、よい。それゆえ、あなたが信仰を持つところでは、姦淫を恐れてはならない。信仰は婚姻のものであり、偽りは姦淫のものだからである。
Sed ut adesse possit a Libano, ante praemisit dicens: Exsurge, veni, proxima mea, formosa mea, columba mea, perfecta mea (Cant. II, 10) . Proxima, utique fidei desiderio; formosa, decore virtutis; columba, gratia spiritali.
PL 14, 904Bしかし、彼女がレバノンから来ることができるように、彼はその前にあらかじめこう言った。「起きよ、来たれ、私の近き者、私の美しい者、私のハト、私の完全な者」(雅歌2:10)。近き者とは、確かに信仰の渇望によって。美しい者とは、徳の美によって。ハトとは、霊的な恩寵によって。
Pennae enim columbae deargentatae aeternam illam significant potestatem; et columbae volatus sancti Spiritus praesentiam declaravit.
PL 14, 904B銀で覆われたハトの翼は、あの永遠の権能を表し、ハトの飛翔は、聖なる霊の臨在を示したからである。
Vocat igitur ad se eam Christus, ut veniat; quoniam spiritalibus jam pretiis dotata veniebat: Quia ecce, inquit, hyems praeteriit, imber abiit, discessit sibi, flores visi sunt in terra (Ibid., 11 et 12) . Videte quemadmodum sancta invitetur Ecclesia.
PL 14, 904Cこうしてキリストは、彼女が来るように、自らのもとに呼ぶ。彼女はすでに霊的な宝を嫁資として備えて来ようとしていたからである。「見よ、冬は過ぎ、雨は去り、去って行った、花が地に現れた」(雅歌2:11-12)と言う。諸君は、聖なる教会がどのように招かれているかを見よ。
Hyems, inquit, discessit sibi, ne hyemem nuda formidet, hyemem non temporis, sed infirmitatis, quae agrum animae fecundum omni flore dispoliat.
PL 14, 904C「冬は去った」と彼は言う。それは、裸の彼女が冬を恐れないためである。時の冬ではなく、弱さの冬である。それは、魂の実り豊かな畑から、あらゆる花を剥ぎ取る。
Est enim hyems non terreni solis, est hyems mentis, quando animo frigus illabitur, quando vapor animi evanescit, quando solvitur vigor sensus, quando nimius humor exundat et mentem gravat, quando interior caliginat aspectus.
PL 14, 904C実際、冬とは、地上の太陽の冬ではなく、精神の冬である。心に冷気が忍び入り、心の熱気が消え失せ、感覚の活力が解け、過度の湿気があふれて精神を重くし、内なる視界が暗くなるときである。
Et ideo ait Dominus: Videte ne fiat fuga vestra hyeme vel sabbato (Matth. XXIV, 20) . Bonum enim ut tunc dies judicii vel mortis adveniat, cum viget animi blanda temperies, cum coeleste mysterium serena luce resplendet, cum cor nostrum ardet in nobis.
PL 14, 904Cそこで主は言う。「気をつけよ、汝らの逃走が、冬や安息日に起こらないように」(マタイ24:20)。実に、審判の日、あるいは死の日が、そのときに来るのがよい。すなわち、心の穏やかな温和が盛んなとき、天の奥義が晴れた光に輝くとき、我々の心が我々のうちに燃えるときである。
Tunc enim Christus est praesens, sicut testantur in Evangelio Ammaon et Cleophas dicentes: Nonne cor nostrum ardens erat in nobis in via, cum aperiret nobis Scripturas (Luc. XXIV, 32) ? Viget autem animus quando etiam flos videtur in terris.
PL 14, 904Dそのとき実際、キリストは現前しているからである。福音書で、アンマオン〔エマオの町の名を弟子の名と取っている〕とクレオパが証言して言うとおりである。「道で、彼が我々に聖書を開いたとき、我々の心は我々のうちに燃えていたではないか」(ルカ24:32)。心が盛んであるのは、地に花が見えるときでもある。
Quis est iste flos boni odoris, nisi ille qui dixit: Ego flos campi, et lilium convallium (Cant. II, 1) ? De quo et in Esaia scriptum est: Et exiet virga de radice Jesse, et virga ex radice ascendet et flos ex virga exiet (Esai. XI, 1) .
PL 14, 905Aこの良い香りの花とは誰か。「私は野の花、谷間のユリ」(雅歌2:1)と言った者のほかにはいない。この者について、イザヤにも書かれている。「エッサイの根から若枝が出、その根から若枝が上り、若枝から花が出る」(イザヤ11:1)。
Radix utique familia Judaeorum est, virga Maria, flos Mariae Christus, qui quando nostra resplendet in terra, et in agro animae redolet, vel in Ecclesia sua vernat, nec frigus possumus timere, nec pluviam vereri, sed exspectare judicii diem.
PL 14, 905A根とは、ユダヤ人の家系であり、若枝はマリア、マリアの花はキリストである。彼が我々の地に輝き、魂の畑で香り、あるいは自らの教会で芽吹くとき、我々は冷気を恐れることも、雨を畏れることもありえず、ただ審判の日を待ち望むことができる。
44. Et ideo Ecclesia ut hunc florem videret, omni studio festinabat, sicut ipsa testatur dicens: In cubili, in noctibus quaesivi quem dilexit anima mea: quaesivi eum, et non inveni: vocavi eum, et non exaudivit me.
PL 14, 905A44. それゆえ教会は、この花を見るために、あらゆる熱心をもって急いでいた。彼女自身が証言して言うとおりである。「寝床で、夜々に、私の魂が愛する者を探した。探したが、見いださなかった。彼を呼んだが、彼は私に答えなかった」。
Exsurgam itaque, et introibo in domum, in forum, et plateas, et quaeram quem dilexit anima mea (Cant. III, 1 et seq.) . Quaesivi, et non inveni eum . . . Invenerunt me custodes qui circumeunt civitatem, me percusserunt, et tulerunt pallium a me (Cant. V, 7) .
PL 14, 905B「それゆえ私は起き上がり、家に、市場に、広場に入り、私の魂が愛する者を探そう」(雅歌3:1以下)。「私は探したが、彼を見いださなかった……町を巡る見張りたちが私を見つけ、私を打ち、私から外套を奪った」(雅歌5:7)。
Videtis quemadmodum quaerat quem desiderat invenire, ut non timeat vulnerari. Sed haec vulnera non metuenda sunt, sed optanda; quia vulnera charitatis sunt; sicut ipsa dicit: vulnerata charitate ego sum (Ibid. 8) . Bona charitatis vulnera. Denique utiliora vulnera amici, quam voluntaria oscula inimici.
PL 14, 905B諸君は、彼女が、見いだしたいと望む者を、傷つけられることを恐れずに、どのように探すかを見る。しかし、これらの傷は恐れるべきものではなく、望むべきものである。愛の傷だからである。彼女自身が言うとおり、「私は愛によって傷ついている」(雅歌5:8)。愛の傷は善い。実際、友の傷は、敵の進んでする口づけより有益である。
Caput IX
第IX章PL 14, 905BEamdem materiam prosequitur, ostenditque Ecclesiam Christo, qui velatam Synagogam despexerit, nudam placuisse; tum ejusdem ad illum inquirendum ardorem describit; ac demum Legis solutionem in Uriae nece adumbratam explicat.
PL 14, 905B〔著者は〕同じ主題を続けて論じ、キリストが、覆いをかけた会堂を蔑み、裸の教会が自らの気に入ったことを示す。次いで、教会が彼を探し求める熱情を描き、最後に、律法の解消がウリヤの死のうちに予め描かれていることを説き明かす。
45. Merito ergo nuda, quia pallium perdidit: aut fortassis ideo nuda, quia nonnumquam virtutis est opertum non habere pectus, cor non habere velatum.
PL 14, 905C45. それゆえ、彼女が裸であるのは当然である。外套を失ったからである。あるいはまた、彼女が裸であるのは、胸に覆いをもたず、心に覆いをかけていないことが、時として徳の証だからであろう。
Denique velatam illam, hoc est, Synagogam (II Cor. III, 13 et seq.) , quae habebat velamen in lectione veteris Testamenti, quod modo revelatur, quoniam in Christo evacuatur; velatam, inquam, Synagogam Christus despexit et sprevit; unde hodieque velamen super cor Judaeorum est positum.
PL 14, 905Cさて、覆いをかけたあの女、すなわち会堂(二コリント3:13以下)は、古い契約の朗読において覆いをもっていた。その覆いは、キリストにおいて廃されるがゆえに、今や取り去られる。覆いをかけた会堂を、と私は言うが、キリストは蔑み、退けた。それゆえ今日に至るまで、ユダヤ人の心の上には覆いが置かれている。
At vero ea quae tota ad Dominum mente convertitur, nuda est atque perspicua. Cum enim quis conversus fuerit ad Dominum, velamen auferetur; ut gloriam Dei speculantes videre possimus.
PL 14, 905Cしかし、心を尽くして主に向き直る女は、裸であり、透き通っている。「誰かが主に向き直るとき、覆いは取り去られる」のであって、それは我々が神の栄光を見つめ、見ることができるためである。
Denique etiam alibi nudam esse virtutis indicium est, quia scriptum est: Exui tunicam meam, quomodo induam eam? Lavi pedes meos, quomodo inquinabo illos (Cant. V, 3) ?
PL 14, 905Dさらにまた、別の箇所でも、裸であることは徳のしるしである。こう書かれているからである。「私は衣を脱いだ。どうしてまたそれを着られようか。私は足を洗った。どうしてそれを汚せようか」(雅歌5:3)。
46. Quam igitur tunicam exuerit, et non invenerit quemadmodum induat eam, de Scripturis, si possumus, revelemus. Est enim quaedam tunica corporalis, sunt cupiditatum quaedam intexta velamina; et ideo interdum melius est nudum esse corpore, quam corde velatum.
PL 14, 906A46. では、彼女が脱ぎ、どうまた着たらよいかを見いださなかったその衣とは何か。それを、できることなら聖書から明らかにしよう。そもそも、体の衣というものがあり、欲望の織り込まれた覆いというものがある。それゆえ、心に覆いをかけているより、体が裸であるほうが、ときにはまさるのである。
Unde etiam Paulus nos admonet exspoliari multo esse melius quam supervestiri, dicens etiam alibi: Exspoliantes vos veterem hominem cum actibus suis, induite novum qui renovatur in agnitione, secundum imaginem ejus qui creavit eum (Coloss. III, 9 et 10) .
PL 14, 906Aそれゆえパウロも、着込むよりも脱ぐほうがはるかにまさると我々に戒め、別の箇所でもこう言っている。「古い人をその行いとともに脱ぎ、新しい人を着よ。この人は、これを創造した者の像にしたがい、認識において新たにされる」(コロサイ3:9-10)。
Ergo quae exspoliata est, et pedes lotos habet; et ideo quae lavit, nescit quemadmodum inquinari possint. Obliviscitur enim per gratiam, quod hauserat per naturam. Magnus igitur hic est justus amor mulieris ante David regiam se lavantis.
PL 14, 906Aしたがって、脱ぎ捨てた女は足も洗われている。それゆえ、洗った者は、どのようにして汚されうるかを知らない。彼女は恩寵によって、本性によって汲み取っていたものを忘れるからである。ゆえに、ダビデの王宮の前で身を洗う女の愛は、正しく、大きい。
47. Verum non solum lavit, sed etiam vocavit; ut in eodem accepimus libro, dicente sancta Ecclesia: Veni, frater meus, exeamus in agrum, requiescamus in castellis, diluculo surgamus in vineas, videamus si floruit vitis (Cant. VII, 11 et 12) .
PL 14, 906B47. しかも彼女は、洗っただけでなく、呼びもした。同じ書の中で我々が受けているとおり、聖なる教会はこう言っている。「来よ、私の兄弟よ。野に出よう。砦に休もう。朝早く起きてブドウ畑に行こう。ブドウの木が花を咲かせたか見よう」(雅歌7:11-12)。
Non solum igitur lavat, sed etiam Christum ad se venire provocat et invitat dicens: Tibi dabo ubera mea (Ibid.) . Nec sua tantum, sed etiam nova ac vetera pollicetur, sicut habes: Nova et vetera, frater meus, servavi tibi (Ibid. 13) .
PL 14, 906Bそれゆえ彼女は、洗うだけでなく、キリストが自分のもとに来るよう促し、招いて、こう言う。「汝に私の乳房を与えよう」(雅歌7:12)。しかも自分のものだけでなく、新しいものと古いものをも約束する。あなたが〔聖書に〕読むとおりである。「新しいものと古いもの、私の兄弟よ、汝のために私は取っておいた」(雅歌7:13)。
Et quasi amoris impatiens quaerit adminiculum alicujus, a quo Christus rogetur ut veniat. Videte aestuantem, videte desiderantem: Quis dabit, inquit, te, frater meus, lactantem ubera matris meae (Cant. VIII, 1) ?
PL 14, 906Bそして愛に堪えかねたかのように、彼女は、キリストが来るよう願ってくれる誰かの助けを求める。諸君は、燃え立つ女を見よ、焦がれる女を見よ。彼女は言う。「誰が、私の母の乳房を吸う私の兄弟として、汝を私に与えてくれるのか」(雅歌8:1)。
Et qua ratione quaerat, et qua gratia invitet, et quemadmodum possit tenere, demonstrat: quemadmodum foris morantem exspectet, ostendit: et ut domum suam ingrediatur, implorat dicens: Inveniens te foris osculabor te, assumam te, et adducam te in domum matris meae, et in secretum ejus quae concepit me (Ibid. 2) .
PL 14, 906Bそして、どのような理由で探し、どのような好意で招き、どのようにして彼を引き留められるかを、彼女は示す。外に留まる彼をどのように待つかを示し、自分の家に入るよう願って言う。「外で汝に出会えば、汝に口づけしよう。汝を連れて行こう。私の母の家に、私を宿した女の奥の間に、汝を導き入れよう」(雅歌8:2)。
Vides quemadmodum nuda sit, quae non potest tectum habere secretum intemeratae utique naturae, secretum intimae conscientiae, non designatum aliqua temeritate vitiorum.
PL 14, 906Cあなたは見ている。彼女がいかに裸であるかを。彼女は、損なわれたことのない本性の隠れ処、内奥の良心の隠れ処という覆いを持つことができない〔tectum secretum の係りは定かでない。「覆われた隠れ処」を持てない者と取った〕。その〔良心〕は、悪徳のいかなる無謀によってもしるしを付けられていないのである。
Hortus enim clausus est Ecclesia sancta, et immaculata virginitas, quae ideo hanc gratiam meretur a Christo, quia Verbum Dei quaesivit, desideravit, invenit, advigilans ante ostia sapientiae, sicut ipsa dicit: Beatus vir qui audierit me, et homo qui vias meas custodierit, advigilans meis ostiis quotidie, custodiens postes mei introitus.
PL 14, 906C聖なる教会は、閉ざされた園であり、汚れなき処女性である。教会がキリストからこの恩寵を受けるにふさわしいのは、神の言葉を探し、焦がれ、見いだしたからである。知恵の門の前で目を覚まして見張りながら、である。知恵自身が言うとおりである。「私に聞く人は幸いである。私の道を守る人、毎日私の門の前で目を覚まし、私の入口の柱を守る人は」
Exitus mei, exitus sunt vitae (Prov. VIII, 34) . 48. Sic Ecclesiae suae Christus speciem concupivit et paravit sibi eam uxorem adsciscere.
PL 14, 906D「私の出口は命の出口である」(箴言8:34)。48. このようにキリストは、自らの教会の美しさを欲し、彼女を妻として迎える備えをした。
Sed quia erat sub Lege (sub Lege enim Petrus, Joannes, caeterique apostolici viri), prius nos observantiae corporalis vinculis relaxandos putavit.
PL 14, 906Dしかし彼女は律法の下にあった(実際、ペトロ、ヨハネ、そのほかの使徒たちも律法の下にあった)ので、彼は、まず我々が体の遵守の束縛から解き放たれるべきだと考えた。
Quam vis enim Lex religiosa, Lex justa, sicut Uriae persona inducitur, qui tam religiosus et castus fuit, ut regressus e bello uxorem non recognosceret, nec intraret ad eam; tamen quia Urias in David, hoc est, viro humili, copulam cognovit Ecclesiae, a Synagogae conjunctione discedens, locum futuris nuptiis praeparavit.
PL 14, 907Aなるほど律法は敬虔であり、律法は正しい。ウリヤという人物が〔そのようなものとして〕登場させられるとおりである。彼はきわめて敬虔で貞潔であったので、戦から帰っても妻を知らず、彼女のもとに入らなかった。しかしながら、ウリヤは、ダビデにおいて、すなわち低き人において、教会との結びつきを知ったので、会堂との結合から離れて、来たるべき婚礼のために場所を備えたのである。
Unde et Joannes typum accepit Legis, qui quamvis esset ex Patribus, parari vias Domini nuntiavit et Ecclesiae copulam prophetabat; et ideo occisus inducitur, ut defectum legitimae observationis ostenderet. Lex enim et prophetae usque ad Joannem.
PL 14, 907Aそれゆえヨハネも律法の予型を受けた。彼は父祖たちから出た者であったが、主の道を備えよと告げ、教会との結びつきを預言していた。それゆえ殺された者として登場させられる。それは、律法に適った遵守の欠落を示すためである。「律法と預言者はヨハネまでである」。
Ergo jam Urias occisus est in typo Legis, ut Synagoga Legis laqueis solveretur, quoniam quae sub viro est mulier, vivente viro, ligata est legi; si autem mortuus fuerit vir, soluta est a lege viri.
PL 14, 907Aそれゆえ今や、ウリヤは律法の予型として殺された。それは、会堂が律法の罠から解かれるためである。夫のもとにある女は、夫が生きている間は律法に縛られているが、夫が死ねば、夫の律法から解かれるからである。
Igitur vivente viro, vocabitur adultera, si juncta fuerit alteri viro; si autem mortuus fuerit vir ejus, liberata est a lege viri: ita ut non sit adultera si fuerit cum alio viro.
PL 14, 907Bしたがって、夫が生きている間に別の夫と結ばれれば、彼女は姦淫の女と呼ばれる。しかし夫が死ねば、夫の律法から解放され、別の夫のもとにいても姦淫の女ではない。
Ergo non adultera humanae conditioni, quae licet sub Lege fuerit, tamen abolita quodammodo observantia Legis, in gratiam vindicata est. 49. Legis autem observantiam non Christus abolevit.
PL 14, 907Bそれゆえ、人間の境遇は姦淫の女ではない〔humanae conditioni は与格で、係りが定かでない。人間の境遇を主として取った〕。それは律法の下にあったとはいえ、律法の遵守がいわば廃されて、恩寵のうちに解放されたのである。49. しかし、律法の遵守を廃したのはキリストではない。
Unde et Uriam non David occidit, sed occidi a bellatoribus passus est: hoc est, profanari ritum observantiae ex Lege venientis, per incursionem barbarorum et captivitatem Judaeorum passus est Christus. Denique Urias, lux mea dicitur.
PL 14, 907Bそれゆえダビデがウリヤを殺したのではなく、戦士たちに殺されることを許したのである。すなわち、律法から来る遵守の儀礼が冒瀆されることを、蛮族の侵入とユダヤ人の捕囚によって、キリストは許したのである。実際、ウリヤは「私の光」と言われる。
Quae autem Christi lux, nisi Lex et Evangelium? Si enim crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scripsit (Joan. V, 46) . Quia lux Christi in Lege praecessit, cujus postea in Evangelii gratia quasi in heptamyxo spiritu universa mundi hujus implevit.
PL 14, 907Bでは、キリストの光とは、律法と福音でなくて何であろうか。「もし汝らがモーセを信じていたなら、私をも信じたであろう。モーセは私について書いたからである」(ヨハネ5:46)。キリストの光は律法において先立ったが、のちに福音の恩寵において、いわばヘプタミュクソス(七つの灯心をもつ)〔ギリシア語に由来する語〕霊において、この世のすべてのものを満たした。
Hinc ergo Legi carnem sustulit vel Ecclesiam et sibi junxit: cujus Legis lumen populus hostilis imminuit, quando Legis sancta violavit.
PL 14, 907Cそれゆえ、彼は律法から肉を、あるいは教会を取り上げ〔Legi carnem sustulit vel Ecclesiam の意味は定かでない。Legi を「律法から」と取った〕、自らに結びつけた。その律法の光を、敵対する民は減じた。律法の聖なるものを犯したときである。
Imminuta ergo lux Dei est in populo Judaeorum; quia caecitas ex parte in Israel contigit, donec plenitudo gentium intraret, et sic omnis Israel salvus fieret.
PL 14, 907Cかくて神の光は、ユダヤ人の民において減じられた。イスラエルに部分的な盲目が起こったのは、諸国民の満ちる数が入り、こうしてイスラエルの全体が救われるまでだからである。
Caput X
第X章PL 14, 907CRenovata attentione, altius mysterium in adulterio Davidico latens, nimirum Verbi divini cum humana natura conjunctionem scrutatur.
PL 14, 907C〔著者は〕注意を新たにして、ダビデの姦淫に潜むより深い奥義、すなわち神の言葉と人間の本性との結合を探究する。
50. Superest adhuc et quartum mysterium, quod, quaeso, placidis accipiatis auribus, et mentem nostram, non verba pendatis; non enim in verbo est regnum Dei, sed in virtute. Adulterium factum est, et homicidium factum.
PL 14, 907D50. なお第四の奥義が残っている。これを、どうか穏やかな耳で受け入れ、言葉ではなく我々の精神を量ってほしい。神の国は言葉にあるのではなく、力にあるからである。姦淫が行われ、殺人が行われた。
Hoc est quod dictum est ad Prophetam: Sume tibi baculum nucinum (Jerem. I, 11). Et alibi virgam nucinam legimus, per quam intelligimus jus quoddam et summam prophetiae, quae more nucis foris amara in cortice; dura in medio testa, tenera intus est et fructuosa.
PL 14, 907Dこれは預言者に言われたことである。「クルミ〔nucinum は堅果の木の意。クルミと取った〕の杖を取れ」(エレミヤ1:11)。また別の箇所で我々はクルミの杖を読むが、それによって我々は、預言のある種の法と総括を理解する。預言は、クルミのように、外では殻が苦く、中ほどでは堅い皮があり、内では柔らかく実り豊かである。
Etsi igitur in historia amariora auditis, in typo dura cognoscitis; sperate tamen in mysterio fructuosa. Adulterium, inquam, in typo salutis est factum; non enim adulterium omne damnandum est.
PL 14, 908Aしたがって、歴史においてはより苦いことを諸君は聞き、予型においては堅いことを知るにしても、奥義においては実り豊かなことを望め。姦淫は、と私は言うが、救いの予型において行われたのである。あらゆる姦淫が断罪されるべきなのではないからである。
Denique ad Prophetam dictum est: Vade, accipe tibi uxorem fornicariam (Ose. I, 2) . Dominus hoc jubet cum ea quae fornicata fuerit, esse conjugium: cujus conjugii, ut supra diximus (Supra, cap. 9 hujus libri) , partus est Christus.
PL 14, 908A実際、預言者にはこう言われた。「行って、姦淫の女を妻に迎えよ」(ホセア1:2)。主は、姦淫を犯した女との結婚があるようにと命じる。その結婚の子がキリストであることは、すでに上で述べたとおりである(上の、この書の第9章)。
Namque filio qui ex fornicatione est natus, a Domino nomen impositum est Jezrahel, quod divina est generatio. Si ergo pia illa copula fornicariae, etiam ista utique pia societatis adulterae copula est. Sed illa de Judaeis.
PL 14, 908Aというのも、姦淫から生まれた子には、主によってイズレエルという名が付けられたが、それは神の世代という意味だからである。したがって、姦淫の女とのあの結びつきが敬虔であったのなら、この姦淫の交わりの結びつきもまた、確かに敬虔である。しかしあれはユダヤ人についてのことである。
De divinis autem non audeo, licet pium, adulterium nominare, ne quem vel sonus sermonis offendat, licet sensus venerationis in promptu sit; quod potest tamen cautius dici, etsi non expressius, ex disparibus copulis contubernium pium factum est, cum Verbum caro factum est.
PL 14, 908Bだが、神的なことについては、敬虔なものであっても、姦淫と呼ぶ勇気は私にない。語の響きだけでも誰かをつまずかせないためである。たとえ畏敬の念をもった意味は明らかであるにせよ。より慎重に、ただしより明瞭さを欠くことになろうが、こう言うことはできる。釣り合わない者どうしの結びつきから、敬虔な共棲が成った。言葉が肉となったときにである。
Non sunt enim legitima consortia divinitatis et carnis; nec ut quodam foedere conveniunt naturae, caro animae et anima carni, ita etiam divinitas et caro justi servant quodammodo thori legem.
PL 14, 908B神性と肉との交わりは、合法的な結びつきではないからである。肉が魂と、魂が肉と、ある種の約定によって本性どうしとして結び合うように、神性と肉もまた、いわば正当な婚姻の床の法を守っている、というわけではない〔justi は thori に係ると取った〕。
Suscepit carnem Deus, assumpsit animam, per inusitatam nec legitimam incarnationem consortium fecit esse legitimum, ut sit Deus omnia in omnibus. 51. Denique ut scias esse mysterium, interpretare vocabula.
PL 14, 908B神は肉を受け、魂を取り、前例のない、また合法的でもない受肉によって、その交わりを合法的なものとした。神が万物において万物となるためである。51. さらに、これが奥義であることをあなたが知るために、語の意味を解き明かせ。
David enim accipis in typo Christi, Bethsabee filia sabbati, aut filia plena, vel puteus dicitur juramenti. Quid igitur expressius, quam quod filia sabbati caro Christi est; quia misit Deus Filium suum factum ex muliere, factum sub Lege?
PL 14, 908Cダビデは、キリストの予型として受け取られる。バト・シェバは、安息日の娘、あるいは満ちた娘、あるいは誓いの井戸と言われる。では、安息日の娘とは、キリストの肉であるという以上に明らかなことがあろうか。神がその子を、女から生まれた者、律法の下に生まれた者として遣わしたからである。
Eadem plena, quia in passione ejus Legis est plenitudo, vel quia plena gratia Spiritus sancti. Jesus enim plenus Spiritu sancto regressus est a Jordane. Eadem etiam puteus juramenti, hoc est, religionis et fidei.
PL 14, 908C同じ彼女が満ちているのは、キリストの受難において律法の完成があるからであり、あるいは聖なる霊の恩寵に満ちているからである。実際、イエスは聖なる霊に満ちてヨルダンから帰った。また同じ彼女は誓いの井戸でもある。すなわち信心と信仰の井戸である。
Et bene puteus, quia flumina de ventre ejus fluent aquae vivae. Hanc ergo assumens sibi Deus Verbum, copulam fecit esse legitimam; quod mysterium illae nuptiae designarunt, quae sunt in Canticis canticorum, quibus Christo Ecclesia, et spiritui caro nubit.
PL 14, 908C井戸というのが正しいのは、「その腹から生ける水の流れが流れ出る」からである。それゆえ、神である言葉はこの彼女を自らに引き受け、その結びつきを合法的なものとした。この奥義を、雅歌にあるあの婚礼が示したのであり、そこでは教会がキリストに、肉が霊に嫁ぐ。
Et ideo circumcursabat et quaerebat ubique Dei Verbum, quia vulnerata, quia nuda, quia adultera in omnibus, etsi immaculata in Christo, quaerebat caro misera redemptorem. 52. Hanc sibi Christus junxit, ut immaculatam redderet: hanc sociavit, ut auferret adulterium.
PL 14, 908Cだからこそ、肉は神の言葉を、あちこち走り回って至る所で探し求めたのである。傷つき、裸であり、あらゆる点で姦淫の女であって、キリストにおいては汚れなき者であっても、哀れな肉は救い主を探し求めた。52. キリストは、この肉を自らに結びつけて汚れなき者とし、これを交わりに加えて姦淫を除いた。
Et quia sub Lege erat, moriendum fuit, ut liberaretur a Lege, ut per illam mortem velut quoddam Legis et carnis matrimonium solveretur.
PL 14, 908Dそして肉は律法の下にあったので、死ななければならなかった。それは、律法から解放されるためであり、その死によって、律法と肉のいわば婚姻が解消されるためであった。
Mortua est igitur in Christo caro, ut nos mortificati Legi per corpus Christi, sicut Apostolus dixit (Rom. VII, 4) , essemus alterius qui ex mortuis resurrexit, et passiones cupiditatesque carnis, et cogitationes peccatorum quae per Legem erant in membris nostris, in illa morte morerentur: nos autem soluti a lege mortis, quasi nova Christi copula, in novitate spiritus resurgeremus.
PL 14, 909Aかくて肉はキリストにおいて死んだ。それは、使徒が言ったとおり(ローマ7:4)、我々がキリストの体を通して律法に対して死に、死者のうちから復活した別の者のものとなり、律法によって我々の肢体の中にあった肉の情念と欲望と罪の思いが、あの死において死ぬためであった。そして我々は、死の律法から解かれて、いわばキリストとの新たな結びつきにあって、霊の新しさのうちに甦るためであった。
53. Et tamen qui Legem in Christi carne solverunt, eamque putaverunt esse violandam, omnes jussu David a bellatoribus interempti sunt.
PL 14, 909A53. それでもなお、キリストの肉において律法を解消し、律法は犯されるべきだと考えた者たちは、みなダビデの命令により、戦士たちによって殺された。
Quo indicio ostenditur id, quod posteriora docuerunt esse signatum, quod eorum qui Christum interfecerunt, nullus evaserit; idque evidentissime revelatur, eos quos ante mortem assumpserat Jesus, sicut Judaeos, perisse parvulos et informes: eos vero quos post mortem adscivit in numerum filiorum, regno esse servatos.
PL 14, 909Aこのしるしによって、のちの事柄が教えたとおり、キリストを殺した者のうち誰一人として逃れなかったことが予め示されていたことがわかる。そして、きわめて明らかに示されるのは、イエスが死の前に引き受けた者たちは、ユダヤ人のように、幼く形のないまま滅び、死ののちに子らの数に加えた者たちは、国のために保たれたということである。
Unde juxta hoc mysterium convenit quod primus in Judaeis fuerit partus infirmus; ut postea in Christianis fieret fructus aeternus.
PL 14, 909Bそれゆえ、この奥義にしたがって、ユダヤ人のうちに最初に生まれた子が弱かったのは、ふさわしいことである。のちにキリスト教徒のうちに永遠の実りが生じるためである。
Caput XI
第XI章PL 14, 909BParabola Nathan proponitur, atque ad sensum moralem, moxque ad allegoricum traducitur. 54. Sed jam ad nuntium transeamus.
PL 14, 909Bナタンのたとえが示され、道徳的な意味に、続いて寓意的な意味に解き明かされる。54. では、今や知らせのほうへ移ろう。
Nam superioribus diebus tractatus nobis de illo invidioso adulterio et homicidio David prophetae fuit, decursisque mysteriis non solum nihil quod condemnaretur; sed etiam quod laudaretur, invenimus.
PL 14, 909B先日、我々は、預言者ダビデの、あの非難を招く姦淫と殺人について論じた。そして奥義を述べ終えたとき、断罪されるべきことは何も見いださず、かえって称賛されるべきことを見いだした。
Nunc tractatus incipit esse de nuntio quem decursi psalmi titulus jam saepe repetitus ostendit. Sic enim est: Psalmus David intellectus, cum venisset ad eum Nathan propheta, cum intrasset ad Bethsabee (Psal. L, 1) .
PL 14, 909C今や論述は、すでに先に読まれ、何度も繰り返された詩篇の表題が示す知らせについてとなる。表題はこうである。「ダビデの詩篇。理解〔intellectus の係りは定かでない。表題の語として『理解』と取った〕。預言者ナタンが彼のもとに来たとき、彼がバト・シェバのもとに入ったのちに」(詩篇50:1)。
55. Itaque et haec pars historiae retexenda est, quae hujusmodi est. Dives, inquit (II Reg. XII, 1 et seq.) , et pauper intra unam erant civitatem.
PL 14, 909C55. それゆえ、歴史のこの部分も改めて織り直さなければならない。それはこうである。「ある町に」と〔ナタンは〕言う。「富める者と貧しい者がいた」(サムエル記下12:1以下)。
Diviti multa armenta, multae oves; pauperi una ovis, quae de pane et vino pauperis alebatur, et in sinu ejus requiescebat. Venit hospes ad divitem; dives neque de armento suo, neque de gregibus suis aliquid abstulit, sed unam ovem pauperis occidit.
PL 14, 909C「富める者には多くの牛と羊の群れがあり、貧しい者には一匹の羊しかなく、その羊は貧しい者のパンとぶどう酒で育てられ、彼のふところで憩っていた。富める者のもとに客が来ると、富める者は自分の牛からも羊の群れからも何も取らず、貧しい者の一匹の羊を殺した」。
Hoc ubi cognovit David: Morietur, inquit, vir ille, et restituet quadruplum. Respondit illi Nathan: Tu es.
PL 14, 909Cこれを知ったダビデは言った。「その男は死ぬ。そして四倍にして返す」。ナタンは彼に答えた。「汝がその男である」。
Deinde aperuit ei coeleste mandatum, dicens mandasse Dominum quod multa illi bona, id est, opes regias, sublato de pastorum numero, contulisset, quodque in eum suam misericordiam profudisset; et ideo quoniam peccato exasperasset Dominum, abducenda ejus omnia, rapienda ab hostibus, depopulandam domum.
PL 14, 909Cそれから〔ナタンは〕彼に天の命令を示して言った。主が命じたことには、主は彼を羊飼いの数から取り上げて、多くの善いもの、すなわち王の富を与え、彼の上に自らの慈しみを注いだ。しかし彼が罪によって主を怒らせたので、彼のものはすべて奪われ、敵に略奪され、家は荒らされるであろう、と。
Tunc ait ille: Peccavi. Et respondit Nathan: Quoniam peccasse te confiteris, remittet tibi Dominus peccatum; sed filius tuus qui natus est ex Bethsabee, morietur.
PL 14, 909Dそのとき彼は言った。「私は罪を犯した」。ナタンは答えた。「汝は自分が罪を犯したと告白するから、主は汝の罪を赦すであろう。しかし、バト・シェバから生まれた汝の子は死ぬ」。
Hoc filio aegrotante, David flevit, humi jacuit, cilicio se operuit, jejunavit: ubi mortuum cognovit, surrexit, lavit, coenavit, alios consolatus est. 56. Videte quam multa.
PL 14, 909Dこの子が病んだとき、ダビデは泣き、地に伏し、粗布をまとい、断食した。子が死んだと知ると、立ち上がり、身を洗い、食事をし、ほかの人々を慰めた。56. 諸君、いかに多くのことがあるか見よ。
Primo omnium, quod Deus pius et misericors est, et quae nobis adversa contingunt, pro pretio nostri erroris excipimus. Didicimus igitur captivitatem pretium esse peccati; haec enim decernitur poena pro crimine.
PL 14, 910A第一に、神は情け深く慈しみ深いということ。そして、我々に降りかかる逆境を、我々の過ちの代価として受けるということ。かくて我々は、捕囚が罪の代価であることを学んだ。この刑罰は罪に対して定められているからである。
Deinde illud advertimus quod regum lapsus, poena populorum sit. Sicut enim eorum virtute servamur, ita etiam errore periclitamur. Unde optandum est nobis, ut regem gloriosum atque perfectum habere possimus.
PL 14, 910A次に、我々が気づくのは、王たちの転落が民の刑罰となるということである。我々は、彼らの徳によって守られるように、彼らの過ちによって危うくもされる。それゆえ我々は、栄光ある完全な王を持てるよう願わなければならない。
Nos ergo qui regem volumus habere perfectum, Dominum nolumus habere perfectum? An vero illi possunt velle hominem esse perfectum, qui Deum nolunt esse perfectum? Illud etiam breviter textus operatur historiae, ut advertamus quam cito veniae spes secuta sit.
PL 14, 910Aでは、完全な王を持ちたいと願う我々が、完全な主を持つことを望まないのか。神が完全であることを望まない者たちが、人が完全であることを望みうるだろうか。また、歴史の本文が簡潔に示すのは、赦しの希望がいかに速やかに続いたかに我々が気づくためでもある。
Non mediocre autem, quod Nathan denuntiavit ei, hoc est, inferior propheta. Gravis enim verecundia pudorque delicti, ab inferiore reprehendi. Videtis quod culpa gratiam minuat.
PL 14, 910Aしかも、ナタンが彼に告げたということは小さなことではない。ナタンは、すなわち〔ダビデより〕下位の預言者である。下位の者に叱責されることは、罪の重い恥であり辱めだからである。諸君は、咎が人の威信を減ずることを見ている〔gratia を人の威信と取った。神の恩寵とも読める〕。
Sciebat Nathan, quod David nesciebat: adeo caligabat animus obumtratus quadam nube vitiorum. Deinde hic est Nathan, qui in superioribus David acceptum Domino prophetavit; ut doleret eodem redarguente peccatum, quo prophetante, meritum fuerat praedicatum.
PL 14, 910Bナタンは、ダビデの知らなかったことを知っていた。悪徳のある種の雲に覆われ〔底本は obumtratus。obumbratus と読む〕、心がそれほど暗んでいたのである。さらに、このナタンは、先にダビデが主に受け入れられていることを預言した人である。それは、彼の功を預言して告げたその同じ者によって罪を責められ、彼が痛むためであった。
57. Sed jam mysterium requiramus. Duo, inquit, viri erant in una civitate, unus dives, et alter pauper (II Reg. XII, 1) . Quis est hic dives aut pauper, nisi forte unus populus Judaeorum, et alter populus Christianus?
PL 14, 910B57. では、奥義を探ろう。「一つの町に二人の人がいた。一人は富める者、もう一人は貧しい者であった」(サムエル記下12:1)と言う。この富める者または貧しい者とは誰か。おそらく、一方はユダヤ人の民、他方はキリスト教徒の民であろう。
Ille dives in Lege, dives eloquiis Dei sibi creditis, dives prophetiis, dives oraculis; hic vero pauper. Sed nolite hanc refugere paupertatem, quam sequitur regnum coelorum.
PL 14, 910Bあの者は律法において富み、自らに託された神の言葉に富み、預言に富み、神託に富む。これに対してこの者は貧しい。しかし、この貧しさを避けるな。天の国がこれに続くからである。
Scriptum est enim: Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum coelorum (Matth. V, 3) . Bona paupertas, quae quod habuerit, non amittit. Bona paupertas, quae si thesauros non habet pecuniae, habet tamen thesauros scientiae atque sapientiae.
PL 14, 910Cこう書かれているからである。「霊において貧しい人々は幸いである。天の国は彼らのものだからである」(マタイ5:3)。持つものを失わない貧しさは善い。貨幣の宝を持たなくても、知識と知恵の宝を持つ貧しさは善い。
Nolite, filii, quasi vilem despicere paupertatem. Iste pauper clamavit, et Dominus exaudivit eum (Psal. XXXIII, 7) . Nolite quasi magnis invidere divitiis: Divites eguerunt et esurierunt (Ibid., 11) .
PL 14, 910C子らよ、貧しさを卑しいものとして軽んじるな。「この貧しい者が叫ぶと、主は彼に聞き入れた」(詩篇33:7)。大きな富を妬むな。「富める者は欠乏し、飢えた」(詩篇33:11)。
Sed si vultis habere bona, Dominum quaerite: Inquirentes enim Dominum, non deficient omni bono (Ibid.) . Ergo nolite recusare omnem pauperem. Pauper erat Petrus, et quem donaret, nummulum non habebat; sed pretiosiorem omni pecunia donabat salutem.
PL 14, 910Cしかし、善いものを持ちたいなら、主を探し求めよ。「主を探し求める者は、あらゆる善いものに欠けることがない」(詩篇33:11)。それゆえ、いかなる貧しい者も拒むな。ペトロは貧しかった。与えるべき小銭も持たなかったが、あらゆる金銭より貴い救いを与えていた。
Pauper ille erat Lazarus in Evangelio (Luc. XVI, 19 et seq.) ; sed ille qui ante in ostro dives jacebat et purpura, optabat post exitum vitae, stillante digito pauperis refrigerari.
PL 14, 910C福音書におけるあのラザロは貧しかった(ルカ16:19以下)。しかし、先に緋と紫の衣をまとって富んで横たわっていたあの者は、命の終わりののち、貧しい者の指から滴る〔水〕によって涼を得ることを望んでいた。
Quamvis ille ostro superbus regio et purpuratis vestibus vulnera pauperis dives fastidiosus horruerit, tamen in infernis locatus optabat eo loci fuisse quo Lazarus.
PL 14, 910Dあの者は王の緋色に誇り、紫の衣をまとった富者として、貧しい者の傷をいとわしく思い、嫌悪したのだが、それでも冥界に置かれて、ラザロのいる所にいたいと願った。
Quo loco lectio non videtur pecuniarum divitem pauperemque describere; sed eum pauperem qui pro fide et devotione vulnera corporis non horruerit, famem jejuniumque toleraverit.
PL 14, 910Dこの箇所の朗読は、金銭の富者と貧者を描いているようには見えない。むしろ、信仰と献身のために体の傷を恐れず、飢えと断食に耐えた貧しい者を描いているのである。
58. Cum igitur haberet populus Judaeorum in suis gregibus plurimas copias hostiarum; tamen unam oviculam quam populus ille pauper habebat, eripuit, gloriosae illam subjiciens passioni. Vis scire quam ovem?
PL 14, 910D58. こうして、ユダヤ人の民は、自らの群れの中に犠牲獣を数多く持っていた。それでもなお、あの貧しい民が持っていた一匹の小さな羊を取り上げ、栄光ある受難に服させた。どの羊か、知りたいか。
Sicut ovis ad victimam ductus est (Esai., LIII, 7) , qui pane pauperis alebatur, et potu pauperis utebatur, et in sinu pauperis dormiebat. Nostris enim utebatur alimentis, in nostri pectoris gremio quiescebat.
PL 14, 911A「屠られる羊のように引かれて行った」(イザヤ53:7)。その羊は、貧しい者のパンで育てられ、貧しい者の飲み物を用い、貧しい者のふところで眠っていた。我々の食べ物を用い、我々の胸のふところで憩っていたからである。
Nam in Judaeorum sinu quiescere se non posse memoravit dicens: Filius hominis non habet ubi caput suum reclinet (Luc. IX, 58) . 59. Et venit hospes, inquit, ad virum illum divitem. Quis est iste hospes, nisi miserabile peccatum?
PL 14, 911A実際、彼はユダヤ人のふところでは憩えないことを、こう言って述べた。「人の子には頭を休める所がない」(ルカ9:58)。59. 「そして、あの富める者のもとに客が来た」と〔ナタンは〕言う。この客とは、哀れな罪でなくて何であろうか。
Etenim culpa in hunc mundum tamquam hospes intravit, aliena nostrae et peregrina naturae. Itaque non de suis gregibus hostiam obtulit; sed accepit oviculam pauperis, et occidit illam.
PL 14, 911Aまことに、咎は客のようにこの世に入ってきた。我々の本性には縁がなく、異邦のものである。それゆえ彼は、自分の群れから犠牲を捧げず、貧しい者の小さな羊を取って殺した。
Cujus quidem passio licet quibusdam ad sacrificium salutare profecerit; tamen videtur illis sui fuisse furoris alimentum, et cibus culpae, incentivumque peccati.
PL 14, 911Aその受難は、なるほど一部の人々にとっては救いの犠牲に役立ったとはいえ、彼らにとっては自らの憤りの糧、咎の食べ物、罪の刺激となったように見える。
Denique Judas panem accepit a Christo, et tunc magis repletus est diabolo; quia non accepit ex fide, qui tam hospitali Domino proditionem parabat. 60. Et iratus est David ad illum virum.
PL 14, 911B実際、ユダはキリストからパンを受け取ったとき、いっそう悪魔に満たされた。信仰によって受けたのではなかったからである。彼はこれほど客を厚くもてなす主を裏切ろうと企てていた。60. 「ダビデはその男に怒った」。
Diximus quod per Prophetam Judaeorum populus declaratur, et ideo sub hac figura se ipse condemnat.
PL 14, 911B先に述べたとおり、預言者を通してユダヤ人の民が示されている。それゆえ彼は、この象りのもとで自らを断罪するのである。
Dignus est morte vir ille qui fecit hoc, et oviculam restituet in quadruplum, hoc est, periturum populum Judaeorum, sed cumulatioribus bonis fruiturum populum Christianum; quia praestabilior est praesentibus status qui ex resurrectione debetur.
PL 14, 911Bこれを行ったあの男は死に値する。そして小さな羊を四倍にして返す。すなわち、ユダヤ人の民は滅びるが、キリスト教徒の民はより豊かな善いものを享受する。復活によって与えられるべき状態は、現在のものよりすぐれているからである。
61. Propositum mihi fuit, ut meminisse dignamini, adversus eos qui homicidium adulteriumque sancti David arguendum putant, qualicumque meo respondere sermone: et ita favore vestrae unanimitatis tractatus nostri cursus evasit: ut praedicandus ore omnium videretur, quem putabamus non posse defendi.
PL 14, 911B61. 諸君が覚えていてくれるとおり、私が意図していたのは、聖なるダビデの殺人と姦淫を咎めるべきだと考える人々に対して、拙いながらも私の説教で答えることであった。そして、諸君が心を一つにして好意を寄せてくれたおかげで、我々の論述の歩みはこう運んだ。弁護できないと我々が思っていた人が、すべての人の口によって称えられるべき人に見えるようになったのである。
Sed quoniam nostro vir sanctus auxilio non indiget, jam ipse vobis pro se loquatur, et factum suum ipsius dicta defendant.
PL 14, 911Cしかし、聖なる人は我々の助けを必要としないので、今や彼自身に、諸君に向かって自らのために語らせよう。そして彼自身の言葉に、彼の行いを弁護させよう。
Caput XII
第XII章PL 14, 911CDavid peccatum suum Deo confitetur, composito psalmo L, cujus hic versus aliquot explicantur; imprimis quae sit magna misericordia, quaeve multitudo miserationum, inquiritur; tum docetur, solum Deum iniquitates nostras delere, quae cum latere non possint, exemplo David sunt confitendae.
PL 14, 911Cダビデは詩篇50篇を作って自らの罪を神に告白する。その詩篇の数節がここで解き明かされる。まず、大いなる慈しみとは何か、憐れみの多さとは何かが問われる。次いで、我々の不法を消し去るのは神のみであること、そしてそれらは隠しおおせないのだから、ダビデの例にならって告白すべきことが説かれる。
Demum Arianos in Manichaeorum impietatem recidere planum fit. 62. Miserere, inquit, mei, Domine, secundum magnam misericordiam tuam. (Psal. L, 3) . Nova, nisi fallor, fratres charissimi, conjunctio ista sermonis, ut magna misericordia diceretur.
PL 14, 911C最後に、アレイオス派がマニ教徒の不敬虔に陥ることが明らかにされる。62. 「主よ、私を憐れめ。汝の大いなる慈しみにしたがって」(詩篇50:3)。愛する兄弟たちよ、私の思い違いでなければ、「大いなる慈しみ」と言われるこの言葉の結びつきは新しい。
Non facile alibi lectum memini: et ideo quae sit magna misericordia, non facile dixerimus. Legimus tamen magnam Dei virtutem. Et ideo considerantes quae magna sit virtus, conjicere poterimus, quam misericordiam magnam voluerit designare.
PL 14, 911D私は、ほかの箇所でこれを読んだ覚えがない。それゆえ、大いなる慈しみとは何であるか、たやすくは言えない。しかし我々は、神の大いなる力を読んでいる。それゆえ、大いなる力とは何であるかを考えれば、〔詩篇の話し手が〕どのような大いなる慈しみを指し示そうとしたのかを推し量ることができるであろう。
Legimus enim in sancto Hieremia: quis es, Domine? Tu fecisti coelum et terram, in magna virtute tua, et brachio excelso (Jerem. XXXII, 17) . Virtus ergo magna coelum fecit. Quae est virtus magna; Patris, an Filii?
PL 14, 912A実際、我々は聖なるエレミヤにこう読む。「主よ、汝は誰か〔quis es は刷られたとおり訳した。この節の通常の本文には無い句である〕。汝は大いなる力と高く挙げた腕とによって、天と地を造った」(エレミヤ32:17)。それゆえ、大いなる力が天を造った。この大いなる力とは、父のものか、子のものか。
Magna utique Patris virtus est; ipse enim per Filium coelum fecit et terram, sicut habes: In principio fecit Deus coelum et terram (Gen. I, 1) . Sed tamen et Filius magna virtus est.
PL 14, 912A確かに父の大いなる力である。父自身が子を通して天と地を造ったからである。あなたの持つ「初めに、神は天と地を造った」(創世記1:1)とあるとおりである。しかし、子もまた大いなる力である。
Nam cum virtutem Patris Filium legeris (I Cor. I, 24) , sicut habes Christum Dei sapientiam atque virtutem, utique cum virtus Patris Filius sit, magna virtus est Filius. Quemadmodum igitur omnipotens denegatur, quem fatemur magnam Dei esse virtutem?
PL 14, 912Aというのも、子が父の力であると読むのだから(一コリント1:24)、すなわち、キリストが神の知恵であり力であるとあるのだから、父の力が子であるなら、子は大いなる力だからである。では、我々が神の大いなる力であると告白する子が、全能であることがどうして否定されようか。
Haec igitur magna virtus coelum fecit; quia coelum fecit et Filius, sicut habes: Omnia per ipsum facta sunt (Joan. I, 3) . Ergo si et Pater fecit et Filius, utique facti unitas operationis indicat unitatem. Non ergo operatio Patris et Filii discrepat.
PL 14, 912Aそれゆえ、この大いなる力が天を造った。子もまた天を造ったからである。「すべてのものは彼によって造られた」(ヨハネ1:3)とあるとおりである。したがって、父も子も造ったのなら、造ったという事実の一つであることが、働きの一つであることを示している。ゆえに、父と子の働きは食い違わない。
Si autem una operatio, una utique operationis potestas, et majestas una factorum est. Haec de Patre et Filio. 63. Quid ergo silemus de Spiritu, praesertim cum Scriptura nos divina non patiatur silere?
PL 14, 912B働きが一つなら、働きの権能も一つであり、造られたものの威光も一つである。これは父と子についてである。63. では、聖なる霊について、なぜ我々は黙っているのか。神の聖書が我々に沈黙を許さないのであるから、なおさらである。
Dat enim locus opportunissimum testimonium ad sancti Spiritus unitatem cum Patre et Filio comprobandam, ut ejus quoque operationem ab opere Patris et Filii dissociare nequeamus.
PL 14, 912Bこの箇所は、聖なる霊が父と子と一つであることを証明するのにきわめて好都合な証言を与えている。それは、霊の働きをも、父と子の働きから切り離すことができないようにするためである。
Legimus enim magnam virtutem Patris esse, quod coelum fecit; magnam virtutem etiam Filium esse, quoniam coelum fecit: nec solum fecit, sed etiam firmavit: Verbo enim Domini coeli firmati sunt (Psal. XXXII, 6) .
PL 14, 912B実際、我々は読む。天を造ったことが、父の大いなる力であると。子もまた大いなる力であると。子が天を造ったからである。しかも造っただけでなく、堅固にもした。「主の言葉によって天は堅固にされた」(詩篇32:6)。
Ergo si et fecisse et firmasse coelum magnae virtutis est, etiam Spiritum sanctum a majestate magnae virtutis separare non possumus; quia scriptum est: Et spiritu oris ejus omnis virtus eorum (Ibid.) .
PL 14, 912Bそれゆえ、天を造ったことも堅固にしたことも大いなる力のわざであるなら、我々は聖なる霊をも、大いなる力の威光から切り離すことができない。こう書かれているからである。「その口の霊によって、彼らのすべての力がある」(詩篇32:6)〔virtus は「軍勢」の意とも取れる〕。
Namque cum coelum fieret et terra, superferebatur Spiritus; de quo alibi ait propheta David: Emitte Spiritum tuum, et creabuntur (Psal. CIII, 13) . De quo etiam alibi dixit: Quoniam videbo coelos tuos, opera digitorum tuorum (Psal. VIII, 4) .
PL 14, 912C実際、天と地が造られたとき、霊がその上を動いていた。この霊について、預言者ダビデはほかの箇所でこう言う。「汝の霊を送れ。そうすれば彼らは造られる」(詩篇103:13)〔底本は13。30の誤りか〕。この霊について、彼はさらにほかの箇所でこう言った。「私は汝の天を見るであろう、汝の指のわざを」(詩篇8:4)。
Non enim corporalibus digitis Deus coelum fecit et terram; sed Spiritus gratia septiformis, illo videlicet digito de quo habes in Evangelio: Quod si in digito Dei ejicio daemonia (Luc. XI, 20) .
PL 14, 912C神が天と地を造ったのは、体の指によってではない。七重の恩寵をもつ霊によってである。すなわち、あなたが福音書にこう持っている、あの指によってである。「しかし、もし私が神の指によって悪霊を追い出すなら」(ルカ11:20)。
Hunc enim digitum alibi Spiritum dixit, sicut habes: Quod si in spiritu Dei ejicio daemonia (Matth. XII, 28) .
PL 14, 912C実際、この指を、別の箇所で彼は霊と呼んだ。あなたの持つ「しかし、もし私が神の霊によって悪霊を追い出すなら」(マタイ12:28)とあるとおりである。
Si igitur Spiritus Dei digitus est, quoniam brachium Dei Filius est, utique Spiritus cooperatus Patri et Filio per unitatem operationis coelum fecit et terram. Ideo enim digitum Filius nuncupavit, ut tamquam unius corporis, ita divinitatis exprimeret unitatem.
PL 14, 912Cしたがって、霊が神の指であるなら、子は神の腕なのだから、霊は働きの一つであることによって、父と子と共に働いて天と地を造ったのである。子が〔霊を〕指と呼んだのも、一つの体のように、神性の一つであることを表すためである。
Itaque si magna virtus coelum condidit, utique magna sapientia coelum condidit; quia scriptum est: Omnia in sapientia fecisti (Psal. CIII, 24) . 64. Didicimus igitur quae magna sit virtus, colligamus nunc quae magna sit misericordia.
PL 14, 912Dそれゆえ、大いなる力が天を築いたのなら、大いなる知恵が天を築いたのでもある。「汝はすべてを知恵によって造った」(詩篇103:24)と書かれているからである。64. こうして、大いなる力とは何かを我々は学んだ。今や、大いなる慈しみとは何かを推し量ろう。
Si magna virtus coelos fecit, et magna misericordia debet esse de coelo, et magna justitia debet esse de coelo; justitia enim de coelo prospexit, et misericordia venit e coelo.
PL 14, 912D大いなる力が天を造ったのなら、大いなる慈しみも天からあるべきであり、大いなる正義も天からあるべきである。実際、正義は天から見下ろし、慈しみは天から来たからである。
Magna ergo facta misericordia, quia Verbum caro factum est, et habitavit in nobis (Joan. I, 14) . Ergo magna virtus coelos fecit, magna virtus coelos inclinavit, sicut legimus: Et inclinavit coelos et descendit (Psal. XVII, 10) .
PL 14, 913Aそれゆえ、大いなる慈しみが生じた。言葉が肉となり、我々のうちに宿ったからである(ヨハネ1:14)。ゆえに、大いなる力が天を造り、大いなる力が天を傾けた。我々の読むとおりである。「彼は天を傾けて降りた」(詩篇17:10)。
Quo ostenditur numquam divinitatis suae exsors fuisse Dei Filius, nec cum inter homines versaretur; quoniam etsi suscepit quod non erat, non destitit tamen esse quod erat.
PL 14, 913Aこれによって示されるのは、神の子が、人々のうちに生きていたときでさえ、自らの神性を欠いたことは決してなかったということである。なぜなら、彼は、なかったものを取ったとはいえ、あったものであることをやめなかったからである。
Itaque cum dicitur: Et inclinavit coelos, et descendit, non tam videtur de coelo descendisse, quam ipso descendisse cum coelo. Nam cum Pater Filium alloqueretur in terris situm, Angeli ministrarent, non tam mutasse videtur sedem Dei Filius, quam transtulisse.
PL 14, 913Aそれゆえ、「彼は天を傾けて降りた」と言われるとき、天から降りたというより、天そのものとともに降りたように見える。実際、父が、地上に置かれた子に語りかけ、天使たちが仕えたとき、神の子は座を変えたというより、移したように見える。
Ergo didicimus magnam esse misericordiam. 65. Itaque si magna misericordia est descendisse de coelo, quae sit multitudo miserationum distinguere atque intelligere debemus.
PL 14, 913Bこうして我々は、慈しみが大いなるものであることを学んだ。65. したがって、天から降りたことが大いなる慈しみであるなら、憐れみの多さとは何かを、我々は区別し理解しなければならない。
Sequitur enim: Et secundum multitudinem miserationum tuarum dele iniquitatem meam (Psal. L, 3) .
PL 14, 913B実際、次の句が続く。「汝の憐れみの多さにしたがって、私の不法を消し去れ」(詩篇50:3)。
Non enim idem significat uterque versiculus; sed illud ad Incarnationem refertur, hoc vero quod sequitur, ad eas referendum videtur quas Dei Filius in carne suscepit injurias, quia jejunavit, quia esuriit, quia flevit, quia vapulavit, quia crucifixus, quia mortuus, quia sepultus est.
PL 14, 913B二つの句は同じことを意味しない。前の句は受肉に関わり、続くこの句は、神の子が肉において受けた不当な仕打ちに関わると見える。断食し、飢え、泣き、鞭打たれ、十字架につけられ、死に、葬られたことである。
Haec enim carnis, non divinitatis insignia sunt. Et necessarium fuit, ut aerumnarum multitudinem miserationum multitudo depelleret, profutura nobis Dominicae certamine passionis.
PL 14, 913Bこれらは肉のしるしであって、神性のしるしではない。そして、憐れみの多さが苦難の多さを退けることが必要であった。それは、主の受難の闘いによって我々に益をもたらすためであった。
66. Non enim sua peccata delebat, quia peccatum nullum fecerat; sed quia peccatum factus est, nostra erant delenda peccata, sicut David dixit: Dele iniquitatem meam. Quid est dele? Videamus hoc verbum; non enim otiosum est.
PL 14, 913C66. というのも、彼は自らの罪を消していたのではない。罪を何一つ犯していなかったからである。しかし、彼が罪となったので、我々の罪が消されなければならなかった。ダビデが「私の不法を消し去れ」と言ったとおりである。「消し去れ」とは何か。この語を見よう。これは無用な語ではない。
Denique et alibi ait: Ego sum qui deleo iniquitates tuas, et memor non ero (Esai. XLIII, 25) . Sunt profecto alte impressa quaedam conscientiae nostrae ulcera delictorum, et quaedam mentium nostrarum animorumque vibices, quae errorum nostrorum obducuntur ulceribus.
PL 14, 913C実際、別の箇所でもこう言う。「私は汝の不法を消し去る者である。そして私は覚えていない」(イザヤ43:25)。確かに、我々の良心の深いところに刻まれた罪の傷があり、我々の精神と心の鞭痕があって、それは我々の過ちの傷で覆われている。
Habet ergo culpa characteres suos et apices, quibus proditur: quod non ingenio nostro affingimus, sed prophetica auctoritate signamus. Scripta est ergo; et ubi scripta sit vide: In pectore, inquit, cordis tui (Jerem. XVII, 1).
PL 14, 913Cそれゆえ、咎は、それによって露わになる自らの刻印と印を持つ。これは、我々の才によって作り上げるのではなく、預言の権威によって記すことである。ゆえに咎は書かれている。どこに書かれているかを見よ。「汝の心の胸に」とある(エレミヤ17:1)。
Hoc est, ibi scripta est culpae series, ubi etiam forma virtutis; non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus. Sed quae bona sunt non atramento scribuntur, sed spiritu Dei vivi: quae autem vitiosa, graphio ferreo et ungue adamantino.
PL 14, 913Dすなわち、咎の連なりは、徳の形が書かれるのと同じ場所に書かれている。石の板にではなく、肉の心の板に、である。しかし善いことはインクで書かれるのではなく、生ける神の霊で書かれる。悪しきことは、鉄の尖筆と、金剛石の爪で書かれる。
Talis propemodum scriptura, qualis est poena peccati. Scribitur illa graphio ferreo, hoc virga ferrea coercetur, sicut scriptum est: Reges eos in virga ferrea (Psal. II, 9) .
PL 14, 913D罪の書かれ方は、罪の刑罰とほとんど同じである。咎は鉄の尖筆で書かれ、罪は鉄の杖で抑えられる〔illa と hoc の指すものは定かでない。illa を書かれた咎、hoc を罪と取った〕。こう書かれているとおりである。「汝は彼らを鉄の杖で治める」(詩篇2:9)。
Alia est illa virga recta, virga regni tui (Psal. XLIV, 7) : haec supplicio coercet noxios, illa innoxios gubernat imperio. Ergo scripta est culpa: videamus ubi. Non foris, sed intus in corde tuo et in pectore tuo.
PL 14, 914Aあの真っ直ぐな杖は別である。「汝の王国の杖」(詩篇44:7)である。こちらは罰によって罪ある者を抑え、あちらは権能によって罪なき者を治める。それゆえ、咎は書かれている。どこにかを見よう。外にではなく、内に、あなたの心とあなたの胸にである。
Sicut enim prope est verbum in ore tuo, et in corde tuo: sic infidelibus in ipso corde exprimitur figura peccati, et erroris effigies. Intus igitur est culpa, intus et virtus.
PL 14, 914A実際、「言葉は汝の口と汝の心の近くにある」のと同じように、不信者においては、罪の形と過ちの像が、心そのものの中に刻まれる。それゆえ、咎は内にあり、徳もまた内にある。
Et ideo Dominus: Sentio, inquit, de me virtutem exisse (Luc., VIII, 46) : ut ostenderet quae bona sunt, de interiore procedere, et contra quae mala sunt, de interiore prodire.
PL 14, 914Aそれゆえ主は言った。「私は、私から力が出て行ったのを感じる」(ルカ8:46)。善いものは内から出て、これに反して悪いものも内から出てくることを示すためである。
Non enim quod intrat, inquit, in os, coinquinat hominem; sed quod exit de ore (Matth. XV, 11). De corde enim tuo cogitationes procedunt; et ideo cave ne de corde tuo malae cogitationes prodeant, quae te posteriore tempore arguant et accusent.
PL 14, 914A「口に入るものが人を汚すのではなく、口から出るものが人を汚す」(マタイ15:11)と言う。思いは、あなたの心から出るからである。それゆえ、あなたの心から悪い思いが出て、のちにあなたを責め、訴えることのないよう注意せよ。
Non enim Deus testimoniis ad revincendum te argumentisque indiget: tua te ipsa culpa accusat et prodit. 67. Deinde bene in hoc psalmo David dicit: Et delictum meum contra me est semper (Psal. L, 5) . Vae enim mihi quod latere cupio, et latere non possum!
PL 14, 914B神は、あなたを論破するために証言や論証を必要としない。あなた自身の咎が、あなたを責め、あなたを暴く。67. さて、この詩篇でダビデが「私の罪は常に私に向かう」(詩篇50:5)と言うのは、まことに適切である。実際、私は隠れたいのに隠れられない、何と災いなことか。
Quomodo enim latebo, qui inscripta in pectore meo gero meorum indicia delictorum? Nudabitur in illo judicii die uniuscujusque pectus, testimonium reddente omnibus conscientia sua, et invicem accusantibus cogitationibus, aut etiam defendentibus, in die qua judicabit Dominus occulta hominum.
PL 14, 914B私の胸に、自分の罪の証拠が刻まれたまま持ち運んでいる者が、どうして隠れられようか。あの審判の日には、一人ひとりの胸が裸にされる。良心が皆に証言を与え、思いが互いに責め合い、あるいは弁護もする。その日、主は人々の隠れたことを裁く。
Quis pudor ille, cum prodi omnibus coeperit quod putabamus occultum; cum aperire se coeperit uniuscujusque imago delicti, ut unusquisque sui criminis serie revincatur?
PL 14, 914B隠れていると思っていたことが皆に暴かれ始め、それぞれの罪の像が自らを開き始めて、一人ひとりが自らの罪状の連なりによって論破されるとき、その恥はいかばかりか。
Quis pudor cum illum quem despicabilem in hoc saeculo judicabas, videris esse praelatum; illum servum tuum, illum quem juxta saeculi hujus astutias ineptum et inhabilem arbitrabaris, simplicitatis suae divitiis cognoveris honoratum?
PL 14, 914Cこの世で軽蔑すべき者と判断していたあの人が、上に立てられているのを見るとき、あなたの僕であったあの人、この世の悪知恵に照らせば無能で不器用と見なしていた人が、その素朴さの富ゆえに誉れを受けているのを知るとき、その恥はいかばかりか。
Ergo dum vivimus, confugiamus ad eum qui potest delere peccatum. Nec vereare quod graphio ferreo scriptum est, et ungue adamantino; hic enim portas ferreas adamantinasque confregit, nec timeas culpam fateri.
PL 14, 914Cそれゆえ、我々は生きている間に、罪を消し去ることのできる者のもとへ逃れよう。鉄の尖筆と金剛石の爪で書かれたものを恐れるな。この者は鉄と金剛石の門を打ち砕いたのである。咎を告白することを恐れるな。
68. Confessus est David, agnovit iniquitatem suam, agnovit errorem; et ideo ait: Quoniam iniquitatem meam ego agnosco (Ibid.) . David agnoscit, et tu non agnoscis? David fatetur, et tu negas? Paulus se nocentem clamat (I Tim. I, 15) , et tu innocentem te asseris?
PL 14, 914C68. ダビデは告白し、自らの不法を認め、過ちを認めた。それゆえ言う。「私は自らの不法を認めるからである」(詩篇50:5)。ダビデが認めているのに、あなたは認めないのか。ダビデが告白しているのに、あなたは否むのか。パウロは自らを罪ある者と叫ぶ(一テモテ1:15)のに、あなたは自らを無垢だと言い張るのか。
Non est igitur maximus erubescendi locus, quando cum plurimis peccati mixta consortia sunt; si sequamur tamen studium corrigendi. Neque rursus paveas, ne culpae confessio teneatur ad poenam.
PL 14, 914Dそれゆえ、罪の交わりが多くの人々と混じり合っているときには、赤面すべき理由は最大ではない。ただし、正そうとする熱意に従うなら、である。また、咎の告白が刑罰に結びつけられるのではないかと恐れるな。
Bonus enim et misericors Deus non solum culpas ignoscere confitentibus, sed etiam praemia corrigentibus impertire consuevit; si tamen unusquisque sibi donari petat, quod intelligit non latere. Dic ergo iniquitates tuas, ut justificeris (Esai. XLIII, 26) .
PL 14, 914D善にして慈しみ深い神は、告白する者に咎を赦すだけでなく、正そうとする者に報いをも与えるのを常としているからである。ただし、一人ひとりが、隠せないと悟っていることを赦されるよう求めるなら、である。それゆえ「汝の不法を言え。汝が義とされるために」(イザヤ43:26)。
Dei vox ista est volentis ignoscere: Dei vox ista est promittentis, quod tuum velit delere peccatum. 69. Tibi peccavi, David dicit, et malum coram te feci.
PL 14, 915Aこれは、赦そうと望む神の声である。これは、あなたの罪を消し去ろうと望むと約束する神の声である。69. 「汝に対して私は罪を犯し、汝の前で悪を行った」とダビデは言う。
Hoc est, etsi homines non vident, sed tu vides; etsi homines me dijudicare non possunt, quia participes delictorum sunt; tu tamen judex es singulorum, quia expers es delictorum.
PL 14, 915Aすなわち、人々が見ていなくても、汝は見ている。人々は私を裁けない。彼らは罪を分かち合っているからである。しかし汝は一人ひとりの裁き手である。汝は罪と無縁だからである。
Quamlibet in corde intimo cogitationes noxiae lateant, coram te tamen sunt, qui potes dicere: Quid cogitatis mala in cordibus vestris (Matth. IX, 4) ? Nempe Christus hoc dicit.
PL 14, 915A有害な思いが心の奥にどれほど隠れていようと、それは汝の前にある。汝は言うことができる。「なぜ汝らは心の中で悪いことを思うのか」(マタイ9:4)。まことに、これはキリストの言葉である。
Qui ergo novit quid in corde sit scriptum, potest delere quidquid in corde conscriptum est. Cui se fateatur noster David non solum in seipso, sed etiam in primo homine peccasse, dum praecepta divina temerantur.
PL 14, 915Aそれゆえ、心に何が書かれているかを知る者は、心に書かれたことは何であれ消し去ることができる。我々のダビデは、この者に、自らにおいてだけでなく、最初の人においても、神の戒めが踏みにじられたとき罪を犯したと告白する。
70. Quo licet advertere, fratres dilectissimi, quemadmodum omnes haereses, dum se impugnant, in se recurrant.
PL 14, 915B70. ここで、最愛なる兄弟たちよ、すべての異端が、互いに攻撃し合いながら、いかに互いのうちへと舞い戻るかに気づくことができる。
Itaque Ariani dum Patris et Filii separant potestatem, in eum furiose exitum disputationis incurrunt, ut cum Manichaeis eorum concurrat assertio, illi enim dicunt alterum Deum esse veteris, alterum novi Testamenti.
PL 14, 915Bそれゆえ、アレイオス派は、父と子の権能を分けるうちに、狂ったように議論を進めて、その主張がマニ教徒の主張と一致するほどの帰結に陥る。というのも、彼ら〔マニ教徒〕は、旧約の神と新約の神は別だと言うからである。
Quam profanam assertionem Ecclesia sancta condemnat, quae unum Deum legit; quia unus Deus Pater ex quo omnia, et nos in ipsum: et unus Dominus Jesus per quem omnia, et nos per ipsum (I Cor., VIII, 6) .
PL 14, 915Bこの不敬な主張を、聖なる教会は断罪する。教会は唯一の神を読むからである。「唯一の神、父がおり、万物は彼から出て、我々は彼へと向かう。また唯一の主、イエスがおり、万物は彼によって〔あり〕、我々も彼によって〔ある〕」(一コリント8:6)。
Utique omnipotens potestas et una Patris et Filii declaratur; ut nec Patrem a novi Testamenti gratia secernamus, nec rursus ab instauratione mundi Filium separemus. 71. Denique consideremus utrum idem Deus utriusque sit eonditor Testamenti.
PL 14, 915Bかくて、父と子の全能の権能は一つであると宣言される。それゆえ、我々は父を新約の恩寵から切り離さず、また子を世界の創設から切り離さない。71. そこで、同じ神が二つの契約の設立者〔刷りでは c と e の区別がつかないが conditor と読む〕であるかを考えよう。
Nempe omnes in primo homine peccavimus, et per naturae successionem, culpae quoque ab uno in omnes transfusa successio, est. In quem ergo peccavi, in Patrem, an in Filium? Utique in cum qui mihi credidit, quod non servando peccavi.
PL 14, 915Cまことに、我々は皆、最初の人において罪を犯した。本性の継承によって、咎もまた一人から万人へと受け渡される継承である。では、私は誰に対して罪を犯したのか。父か、子か。まさしく、私に〔貸して〕委ねた者に対してである〔刷りでは c と e の区別がつかないが in eum と読む〕。私が守らなかったことによって罪を犯したのである。
Mandatum est homini, ut ab omnibus gustaret quae erant in paradiso, sed lignum scientiae boni et mali non tangeret (Gen., II, 17) . Adam ergo in singulis nobis est. In illo enim conditio humana deliquit, quia per unum in omnes pertransivit peccatum.
PL 14, 915C人には、楽園にあるあらゆるものから食べ、しかし善悪を知る木には触れるなと命じられた(創世記2:17)。それゆえ、アダムは我々一人ひとりのうちにいる。実際、彼において人間の境遇が罪を犯したのであり、罪は一人を通して万人に及んだからである。
Video summam mihi creditam; video quae praevaricationis aera contraxerim, dum vetita et interdicta degusto. Hinc debeo commissae sortis usuram; quia creditum mandatorum coelestium foenus intemerata fides servare non potuit.
PL 14, 915C私は、自分に託された元本を見る。禁じられ、退けられたものを味わううちに、いかなる背反の負債を負ったかを見る。ここから私は、委ねられた元本の利息を負っている。託された天の戒めという貸付を、信義は損なわずに守ることができなかったからである。
72. Agnovimus creditum, agnoscamus etiam creditorem. Creditoris nempe jus est ut exigat et relaxet; et ideo idem relaxat, qui jus habet exigendi.
PL 14, 916A72. 我々は貸付を認めた。債権者をも認めよう。債権者には、取り立てる権利も免ずる権利もある。それゆえ、取り立てる権利を持つ者が免ずるのである。
Cum igitur in Evangelio Christus dixerit mihi: Remissa sunt tibi peccata tua (Luc. V, 20) ; nonne eumdem intelligo dominum sortis, quem arbitrum veniae recognosco?
PL 14, 916Aしたがって、福音書においてキリストが私に「汝の罪は赦された」(ルカ5:20)と言ったのだから、私が赦しの裁定者と認める者を、元本の主でもある同じ者と理解するのではないか。
Aut si Pater credidit, et Filius relaxavit, non per unitatem, ut nos dicimus; sed, ut Ariani asserunt, per distantiam potestatis: alius ergo Deus credidit, alius relaxavit? Unde incurrunt, ut Manichaeorum perfidiam non evadant.
PL 14, 916Aあるいは、父が貸し、子が免除したとして、それが、我々の言うような一つであることによってではなく、アレイオス派が主張するように、権能の隔たりによってであるなら、貸した神と免除した神は別だということになるのか。そこから彼らは、マニ教徒の背信を逃れられない所に落ち込む。
Deinde unum dicendo bonum Deum, advertant quos laqueos dementiae suae incidant. Si bonus est, qui credidit, quomodo non est bonus, qui relaxavit? Ergo cum illis partem habeant Ariani, in quorum assertionem perveniunt.
PL 14, 916Aさらに、善い神は一つだと言うことで、彼らは自らの狂気のどのような罠に落ちるか、気づくがよい。貸した者が善いなら、免除した者がどうして善くないことがあろうか。それゆえ、アレイオス派は、その主張に行き着いた彼ら〔マニ教徒〕と、仲間となるがよい。
Nec mirum si is qui semel deviare coepit a vero, nexibus se alieni erroris involvat. 73. Et ideo una est sententia, quae haereticorum omnium machinas destruat, ut unius potestatis, majestatis atque virtutis Trinitatem esse credamus; et ideo ab eo quod Filius fecit, non separemus Patrem; nec ab eo quod Pater mandavit, Filium segregemus.
PL 14, 916Bひとたび真理からそれ始めた者が、他人の過ちの縄目に自らを巻き込むとしても不思議ではない。73. それゆえ、すべての異端者の企てを打ち壊す一つの見解がある。三位一体は一つの権能、威光、力であると信じることである。それゆえ、子が行ったことから父を切り離さず、父が命じたことから子を切り離さない。
Ita enim fiet, ut non alterum Deum veteris, alterum novi Testamenti inducamus; sed per unitatem potestatis et Filius in Patre, et Pater intelligatur in Filio; et Filius foeneretur in Patre, et Pater relaxet in Filio.
PL 14, 916Bこうすれば、旧約の神と新約の神を別々に持ち込むことはなくなるからである。権能の一つであることによって、子は父のうちにあり、父は子のうちにあると理解される。子は父において貸し付け、父は子において免除する。
Nam et Pater dimittit peccatum: Filium dimisisse jam diximus. 74. Accipite quia dimittit et Pater. Dimitte, inquit, nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris (Matth. VI, 12) . Utique ex persona nostra hoc Filius Patri dicit.
PL 14, 916B実際、父も罪を赦す。子が赦したことはすでに述べた。74. 父もまた赦すことを聞け。「我々の負い目を赦せ。我々も我々に負い目のある者を赦すように」(マタイ6:12)。まことに、子は我々の人格から〔ex persona。「〜の人格から」は「〜の立場で・〜として語る」の意〕父にこう言っているのである。
Nec ideo dicit, quasi dimittere ipse non possit; sed ideo dicit, ut tu unitatem potestatis intelligas. 75. Denique si auctoritatem quaeris in Filio: Jam vos, inquit, mundi estis propter sermonem quem locutus sum vobis (Joan., XV, 3) .
PL 14, 916C子がそう言うのは、自分が赦せないからではない。あなたが権能の一つであることを理解するために言うのである。75. さらに、あなたが子に権威を求めるなら、こう言っている。「汝らは、私が汝らに語った言葉のゆえに、すでに清い」(ヨハネ15:3)。
Dimittit sermone, dimittit imperio: sed cum ratione dimittit dicens: Vade, et posthac vide ne pecces (Joan. V, 14) . Habes auctoritatem, quia vetera donavit: habes judicium, quia futura praescripsit.
PL 14, 916C彼は言葉によって赦し、命令によって赦す。しかも道理をもって赦す。「行け。今後は罪を犯さぬよう気をつけよ」と言う(ヨハネ5:14)。ここにあなたは〔彼の〕権威を見る。過去のものを免じたからである。ここにあなたは〔彼の〕裁きを見る。未来のものを定めたからである。