ポワティエのヒラリウスc. 315–367

Liber de synodis seu de fide Orientalium › 全文

Liber de synodis seu de fide Orientalium 全文

Hilary of Poitiers · PL 10, 479B–546B

Prooemium

冒頭 (Prooemium)PL 10, 479B
1

Dilectissimis et beatissimis Fratribus et coepiscopis, provinciae Germaniae primae, et Germaniae secundae, et primae Belgicae, et Belgicae secundae, et Lugdunensi primae, et Lugdunensi secundae, et provinciae Aquitanicae, et provinciae Novempopulanae, et ex Narbonensi plebibus et clericis Tolosanis, et provinciarum Britanniarum episcopis, Hilarius servus Christi, in Deo et Domino nostro aeternam salutem.

PL 10, 479B

最愛にして幸いなる兄弟また同僚司教たち、すなわち第一ゲルマニア、第二ゲルマニア、第一ベルギカ、第二ベルギカ、第一ルグドゥネンシス、第二ルグドゥネンシス、アクィタニア属州、ノウェンポプラナ属州の司教たちへ、またナルボネンシスからはトロサの会衆と聖職者たちへ、またブリタンニア諸属州の司教たちへ。キリストの僕ヒラリウスが、我々の神また主にあって永遠の挨拶を送る。

Caput I

第I章PL 10, 479B
1

Hilarii de Galliae episcoporum fide anxii propositum. --Constitutum mecum habebam, Fratres carissimi, in tanto silentii vestri tempore nullas ad vos ecclesiastici sermonis litteras mittere.

PL 10, 479B

ガリアの司教たちの信仰を案じるヒラリウスの意図。――最愛の兄弟たちよ、諸君の沈黙が続くこれほど長い間、教会に関する言葉の書簡を諸君に一通も送らないと、私は心に決めていた。

2

Nam cum frequenter vobis ex plurimis Romanarum provinciarum urbibus significassem, quid cum religiosis fratribus nostris Orientis episcopis fidei studiique esset, quantaque, sub occasione temporalium motuum, diabolus venenato ore atque lingua mortiferae doctrinae sibila protulisset; verens ne in tanto ac tam plurium episcoporum calamitosae impietatis vel erroris periculo, taciturnitas vestra de pollutae atque impiatae conscientiae esset desperatione suscepta (nam ignorare vobis frequenter admonitis non licebat), mihi quoque apud vos tacendum arbitrabar, dominicae sententiae admodum memor, qua post primam atque iteratam conventionem, eos, qui etiam sub testimonio Ecclesiae inobedientes exsisterent, haberi sicut ethnicos publicanosque jussisset (Matth. XVIII, 15 et seqq.) .

PL 10, 479B

というのも、私はローマ諸属州の多くの都市から諸君にたびたび知らせていたのである。すなわち、我々の敬虔な兄弟である東方の司教たちと信仰と熱意のうえでどのような関係にあるか、また、時の騒乱に乗じて、悪魔が毒を含んだ口と舌で、死をもたらす教えの毒気をどれほど吐き出したかを。そして、これほど多くの司教たちが破滅的な不敬虔あるいは誤りの危険に陥っているのに、諸君の沈黙が、汚され不敬虔に染められた良心への絶望のゆえにとられたものではないかと恐れた(諸君は繰り返し警告を受けていたのだから、知らずにいることは許されなかったのである)。それゆえ私もまた諸君に対して黙しているべきだと考えた。それは、主の言葉をよく覚えていたからである。すなわち主は、一度目、また重ねての戒めのあとでも、教会の証言のもとでなお従わない者たちを、異邦人や徴税人のように見なすよう命じたのである(マタイ18:15以下)。

Caput II

第II章PL 10, 481A
1

Galliae episcopis gratulatur ob negatam Saturnino communionem, ob damnatam Sirmii fidem. --Sed beatae fidei vestrae litteris sumptis, quarum lentitudinem ac raritatem de exsilii mei et longitudine et secreto intelligo constitisse; gratulatus sum in Domino, incontaminatos vos et illaesos ab omni contagio detestandae haereseos perstitisse, vosque comparticipes exsilii mei, in quod me Saturninus, ipsam conscientiam suam veritus, circumvento imperatore detruserat, negata ipsi usque hoc tempus toto jam triennio communione, fide mihi ac spiritu cohaerere: et missam proxime vobis ex Sirmiensi oppido infidelis fidei impietatem, non modo non suscepisse, sed nuntiatam etiam significatamque damnasse.

PL 10, 481A

ガリアの司教たちがサトゥルニヌスとの交わりを拒んだこと、シルミウムの信仰を断罪したことを祝う。――さて、諸君の幸いなる信仰の書簡を受け取った。その遅さと稀少さは、私の追放の遠さと隔絶のゆえであったと理解している。私は主にあって喜んだ。諸君があらゆる忌まわしい異端の汚染から汚れず傷つかずに立ち続けたこと、また、サトゥルニヌスが自らの良心を恐れつつ皇帝を欺いて私を追いやった追放に、諸君が私と分かちあってあずかり、彼との交わりを今日まですでに丸三年も拒み続けて、信仰と霊において私と結ばれていること、さらに、先ごろシルミウムの町から諸君に送られてきた不信仰の信仰の不敬虔を、受け入れなかったばかりか、知らされ告げられるやこれを断罪したことを。

2

Necessarium mihi ac religiosum intellexi, ut nunc quasi episcopus episcopis mecum in Christo communicantibus salutaris ac fidelis sermonis colloquia transmitterem: et qui per metum incertorum, conscientiae tantum antea meae, quod ab his omnibus essem liber, gratulabar, nunc jam communis fidei nostrae integritate gauderem.

PL 10, 481A

今やいわば司教として、キリストにあって私と交わりを保つ司教たちに、救いに満ちた誠実な言葉による語らいを送ることが、必要であり敬虔であると私は悟った。これまで、不確かな事柄への恐れのなかで、私はこれらすべてから自由であるという、ひとえに私自身の良心のことを喜んでいたが、今や我々の共通の信仰が損なわれていないことを喜びたいのである。

3

O gloriosae conscientiae vestrae inconcussam stabilitatem! O firmam fidelis petrae fundamine domum! O intemeratae voluntatis illaesam imperturbatamque constantiam!

PL 10, 481B

おお、諸君の栄えある良心の揺るがぬ堅固さよ。おお、信仰の岩という基の上に据えられた堅い家よ。おお、汚れなき意志の、傷つかず乱されぬ不動の心よ。

4

Mansit namque, atque etiam nunc permanet, post synodi Biterrensis professionem, in qua patronos hujus haereseos ingerendae quibusdam vobis testibus denuntiaveram, innocens, inviolata, religiosa.

PL 10, 481B

実際、ベジエの会議での宣言のあと、この異端を持ち込もうとする後ろ盾たちを、私は諸君の幾人かを証人として告発したのであるが、その宣言のあとも、諸君の信仰は無垢で、侵されず、敬虔なまま保たれてきたし、今なお保たれている。

Caput III

第III章PL 10, 482A
1

Haeresi prorupturae non cedunt, prorumpentem frangunt. Ad resipiscentiam Orientales exemplo suo commovent. --Exspectastis enim sanctae et indemutabilis perseverantiae gloriosum triumphum, non cedendo Saturnini minis, potestatibus, bellis: et cum omnia inchoandae blasphemiae in Deum certamina moverentur, manentes nunc usque mecum in Christo fideles, neque antea ad occasionem prorupturae haereseos cessistis, et nunc omnem ejus petulantiam in proruptionis congressione fregistis.

PL 10, 482A

異端が噴き出そうとするとき彼らは屈せず、噴き出したときにはこれを打ち砕いた。自らの模範によって東方の人々を悔い改めへと動かす。――諸君は、聖にして不変の堅忍の栄えある凱旋を待ち望んでいたが、それはサトゥルニヌスの脅しにも権力にも争いにも屈しないことによってであった。神に対する冒瀆を始めようとするあらゆる闘いが起こされたときにも、諸君はいまなおキリストにあって私とともに留まる信徒として、異端が噴き出そうとする機会に先立って屈することもなく、いま噴き出したときの接触において、その異端の増長をことごとく打ち砕いたのである。

2

Vicistis enim, Fratres, cum ingenti fidei communis gratulatione: et geminam habuit illaesae constantiae vestrae honor gloriam, de integritate scilicet conscientiae, et de exempli auctoritate.

PL 10, 482A

兄弟たちよ、諸君は勝利したのである。共通の信仰の大いなる喜びとともに。諸君の傷つかぬ不動の心の栄誉は、二重の栄光を得た。すなわち、良心の無傷さと、模範の権威とである。

3

Nam fidei vestrae imperturbatae inconcussaeque fama, quosdam Orientalium episcopos sero jam ad aliquem pudorem nutritae exinde haereseos auctaeque commovit: et auditis iis quae apud Sirmium conscripta impiissime erant, irreligiosorum audaciae quibusdam sententiarum suarum decretis contradixerunt.

PL 10, 482B

実際、諸君の信仰が乱されず揺るがされなかったという評判は、東方の司教たちの幾人かを動かした。彼らは、その時以来育てられ増大してきた異端に対して、すでに遅きに失したとはいえ、いくらかの恥を覚えたのである。そしてシルミウムでまことに不敬に書かれたことを聞くと、いくつかの自分たちの意見の決議によって、不敬虔な者たちの厚かましさに反対を唱えた。

4

Et licet non sine aliquo aurium scandalo et piae sollicitudinis offensione restiterint: tamen adeo restiterunt, ut ipsos illos, qui tunc apud Sirmium in sententiam Potamii atque Osii, ita et ipsi sentientes confirmantesque, concesserant, ad professionem ignorantiae errorisque compellerent; ut ipsi rursum subscribendo damnarent quod fecerant. Quod utique ideo fecerunt, ut aliud ante damnarent.

PL 10, 482B

耳に多少の躓きを覚え、敬虔な憂慮を傷つけられながらではあったが、それでも彼らはあくまで抵抗し、そのためついには、当時シルミウムでポタミウスとオシウスの意見に賛同し、自らもそのように考え確認していた者たち自身を、無知と誤りの宣言へと迫り、彼らが行ったことを、自分たちが署名することによってふたたび断罪するに至った。当然、これは先に別のことを断罪するために彼らが行ったことである。

Caput IV

第IV章PL 10, 483A
1

Quorumnam devitent communionem. --Sed tenet etiam nunc invicta fides vestra spectabilem conscientiae suae gloriam: et nihil subdolum, nihil ambiguum, nihil trepidum agere contenta, secure in Christo libertatis suae professione persistit, ab eorum se communione, qui episcopos blasphemiis suis contradicentes in exsilio detinent, abstinendo, neque se in injusti judicii reatum per assensum dissimulationis subdolae aggregando.

PL 10, 483A

どのような者たちとの交わりを避けるべきか。――しかし諸君の不屈の信仰は、いまなお自らの良心の見事な栄光を保っている。欺瞞的なことも、曖昧なことも、臆したことも一切せずにそれで足れりとし、キリストにあって安んじて自らの自由の宣言に留まっている。すなわち、自分たちの冒瀆に反対する司教たちを追放のうちに留め置く者たちとの交わりを断つことによって、また、偽りに満ちた黙認による同意によって、不正な裁きの咎に自らを加えることをしないことによってである。

2

Nam post multum et gravem omnium nostrum ob eas res, quae irreligiose ab impiis gerebantur, dolorem, ex eo intra nos tantum communio dominica continetur, ex quo his perturbationibus vexari Ecclesia coepta est, ut exsulent episcopi, demutentur sacerdotes, plebes terreantur, fides periclitetur, humano arbitrio ac potestate doctrinae dominicae decreta statuantur.

PL 10, 483A

というのも、不敬虔な者たちによって不敬に行われたこれらの事柄のゆえに、我々すべてがひどく重い痛みを負ったあと、主の交わりは、我々のあいだだけに保たれている。教会がこれらの混乱に悩まされ始めた時から、司教たちは追放され、司教たちは入れ替えられ、民は脅かされ、信仰は危険にさらされ、主の教えの決議が人間の恣意と権力によって定められているからである。

3

Hoc fides illaesa vestra neque nescire se simulat, neque pati posse profitetur, non se extra conscientiae crimen futuram intelligens ex ipso dissimulationis assensu.

PL 10, 483B

諸君の傷つかぬ信仰は、このことを知らぬふりをすることもなく、耐えうるとも公言しない。黙認による同意そのものによって、自分が良心の罪の外にはいられなくなることを悟っているからである。

Caput V

第V章PL 10, 483B
1

Epistolae hujus occasio. Operis difficultas. --Et quidem quamvis in omnibus, quae gessistis et geritis, constantem fidei vestrae libertatem et securitatem testemini; tamen etiam in eo ferventis spiritus ardorem probatis, quod nonnulli ex vobis, quorum ad me potuerunt scripta deferri, quae exinde Orientales in fidei professionibus gerant et gesserunt, significari vobis humilitatis meae litteris desiderastis: etiam hoc mihi onus imperitissimo atque indoctissimo omnium ex affectu charitatis addentes, ut quid ipse super omnibus dictis eorum sentiam indicem; cum difficillimum sit sensum ipsum propriae meae fidei, secundum intelligentiae interioris affectum loquendo proferre, nedum modo facile sit intelligentiam eorum quae ab aliis dicuntur exponere.

PL 10, 483B

この書簡の機縁。この仕事の難しさ。――諸君は自分たちが行ってきたこと、また行っていることのすべてにおいて、諸君の信仰の一貫した自由と安全を証ししている。しかも、その熱く燃える霊の火を、次の点でも示している。すなわち、諸君のうちの幾人かは、その書き物が私のもとに届けられた人々であるが、東方の人々が信仰の宣言においてそれ以来何を行っており、何を行ってきたかを、私のつたない書簡によって諸君に知らせてくれるよう望んだのである。しかも愛の情から、すべての者のうちで最も未熟で学のない私に、さらにこの重荷を加えて、彼らの述べたすべてのことについて私自身はどう考えるかを示すよう求めた。しかし、内なる理解の思いに従って語り、自分自身の信仰の意味そのものを表し出すことさえ、きわめて難しいのに、ましてや他人の語ることの理解を説き明かすことなど、たやすいはずがない。

Caput VI

第VI章PL 10, 484A
1

Qua conditione debeat legi. Operis utilitas. --Oro autem vos per Domini misericordiam, ut quia mihi ad vos de divinis, ut voluistis, rebus et de fidei nostrae intemerata conscientia erit per has litteras sermo, ne quisquam de me ante sermonis consummationem per litterarum exordia existimet judicandum.

PL 10, 484A

どのような条件で読まれるべきか。この仕事の有益さ。――ところで、私は主の憐れみによって諸君にお願いする。諸君が望んだとおり、この書簡によって私が諸君に、神的な事柄と我々の信仰の汚れなき良心について語るのであるから、話の完結を待たずに、書簡の冒頭の部分から私について判断すべきだと考える者がいないように。

2

Iniquum est enim, non comperta usque ad finem ratione dictorum, praejudicatam sententiam ex initiis quorum causa adhuc ignoretur afferre: cum non de inchoatis ad cognoscendum, sed de absolutis ad cognitionem sit judicandum.

PL 10, 484A

理由の全体が最後まで確かめられないうちに、事の次第がまだ知られていない初めの部分から予断による判断を下すのは不当だからである。判断は、始められたばかりで知るに至らないものについてではなく、完結して理解に至ったものについてなされるべきなのである。

3

Est enim mihi non de vobis, ut Dominus sensui meo conscius est, sed de quibusdam nimium apud se cautis et prudentibus metus, non intelligentibus per beatum Apostolum sibi, ne supersaperent, praeceptum (Rom. XII, 3) : quos vereor nolle omnia ea, quorum absolutio a me in consummatione erit praestanda, cognoscere, dum verum intelligi ex iis quae absolventur evitant.

PL 10, 484B

主が私の思いを知っているとおり、私が恐れているのは諸君についてではなく、自分のことではあまりに慎重で賢いと思っている幾人かの者たちについてである。彼らは、使徒によって「思い上がってはならない」と自分たちに命じられていることを理解していない(ローマ12:3)。私が結びで果たすべき解明のすべてを、彼らは知ろうとしないのではないかと私は恐れる。解明されるはずのことから真理が理解されるのを避けているからである。

4

Sed quisque haec legenda et cognoscenda susceperit, modum sibi atque mihi patientiae fidelis indulgeat, et usque ad absolutionem universa percenseat.

PL 10, 484B

しかし、これを読み、知ろうとする者は誰でも、自分に対しても私に対しても、信仰ある忍耐の節度を認め、最後の解明に至るまで全体を通して見るがよい。

5

Forte enim omnis hic fidei meae sermo praestabit, ut neque furtivi haeretici quod volunt fallant, et perfecti catholici quod desiderant consequantur.

PL 10, 484B

おそらく、私のこの信仰についての語りのすべては、隠れた異端者たちが望むように欺くことのないように、また完全な公同の信徒たちが望むものを得るように、その助けとなるであろう。

Caput VII

第VII章PL 10, 484C
1

Quid complectatur. --Obsequor igitur Charitatis Vestrae impatientissimae voluntati: et omnes fides, quae post sanctam synodum Nicaenam diversis temporibus et locis editae sunt, cum sententiarum omnium atque etiam verborum additis per me expositionibus destinavi.

PL 10, 484C

この書簡が含むもの。――それゆえ私は、諸君の愛の、抑えがたい願いに従う。聖なるニカイアの会議のあと、さまざまな時と場所で出されたすべての信仰の定式を、そのあらゆる意見と語句にまで及ぶ私の解説を添えて、諸君のもとに送った。

2

In quibus si quid vitiose inesse intelligitur, nemo mihi vitium potest assignare dictorum: internuntius enim, ut voluistis, sum ipse, non conditor.

PL 10, 485A

それらのうちに何か誤りがあると分かっても、その語られたことの誤りを私のせいにすることはできない。諸君が望んだとおり、私は自ら伝令にすぎず、作り手ではないからである。

3

Si quid vero rectum atque ex doctrinis apostolicis praescriptum deprehenditur, nemo ambigit non interpretantis in eo esse gloriam, sed auctoris. Ego tamen quae gesta sunt, fideliter transmisi: vos an catholica, an haeretica sint, fidei vestrae judicio comprobate.

PL 10, 485A

もしまた何か正しく、使徒たちの教えによって定められたものが見出されるなら、その栄光は解釈者にではなく、作者にあることを誰も疑わない。しかし私は、なされたことを忠実に伝えた。それが公同のものか異端のものかは、諸君の信仰の判断によって確かめるがよい。

Caput VIII

第VIII章PL 10, 485A
1

Quis scopus. Orientalium et Gallorum mutuae suspiciones. --Quamquam enim responderi litteris vestris necessarium fuerit, quibus communionem mihi dominicam fidei vestrae scriptis miseratis; et quidam etiam ex vobis ad synodum quae in Bithynia futura videbatur acciti, firmissima fidei constantia intra communionem se meam continentes, a caeteris extra Gallias abstinerent: et dignum sane erat episcopali ministerio ac voce, in tanto haereticorum furore, aliqua vobiscum per litteras piae fidei consilia conferre.

PL 10, 485A

目的は何か。東方の人々とガリアの人々との相互の疑い。――というのも、たしかに諸君の書簡に返事をすることは必要であった。諸君は、諸君の信仰を記した書き物によって、私に主の交わりを差し出してくれたのであるし、諸君のうちの何人かは、ビテュニアで開かれると思われた会議に召されながら、きわめて堅固な信仰の不動の心をもって私との交わりのうちに留まり、ガリアの外にいるほかの者たちとの交わりを避けたのである。そして、異端者たちのこれほどの猛り狂いのなかで、司教の務めと声にふさわしく、敬虔な信仰についての何らかの勧めを、書簡によって諸君と交わすことは、まことに当然のことであった。

2

Non enim cum corporibus nostris exsulans, vinctum ac detentum esse potuit Dei verbum, ut non communicari vobiscum posset ubicumque (Vid. l. X de Trinitate, n. 4) .

PL 10, 485B

神の言葉は、我々の体とともに追放の身となっても、縛られ留め置かれることはできなかった。どこにいても諸君と交わることができないなどということはないのである(『三位一体論』第10巻第4節を見よ)。

3

Sed maxime cum comperissem synodos in Ancyra atque Arimino congregandas, et a singulis provinciis Gallicanis binos vel singulos eo esse venturos; ea, quae inter nos atque Orientales episcopos mutuis suspicionibus detinentur, per me, qui in Orientis partibus continebar, exponenda vobis, licet jam scientibus, atque edenda existimavi: ut cum hanc prorumpentem a Sirmio haeresim et vos condemnassetis, et illi cum anathemate judicassent, sciretis tamen in cujus fidei professione id ipsum, quod vos gesseratis, etiam ab Orientalibus episcopis esset effectum; et vos, quos maxime vellem futuris synodis probabiles elucere, non paterer uno atque eodem apostolicae fidei sensu catholica sentientes, aliqua saltem a catholicae fidei sinceritate, ignorata verborum opinione, differre.

PL 10, 485B

しかし私はとりわけ、アンキュラとアリミヌムで会議が招集され、ガリアの各属州から二人あるいは一人ずつがそこへ赴くことになると知ったので、我々と東方の司教たちとのあいだに相互の疑いによって保たれているものを、東方の地に留め置かれている私が、たとえ諸君がすでに知っていることであっても、諸君に説明し公にすべきだと考えた。それは、シルミウムから噴き出したこの異端を諸君が断罪し、また彼らがアナテマをもって裁いたとしても、諸君が行ったそのことが、いかなる信仰の宣言によって東方の司教たちにもなされたのかを知るようにするためであり、また、来たるべき会議で立派に光り輝いてほしいと私がとりわけ願う諸君が、使徒的信仰の一つの同じ理解に立って公同の信仰を抱きながら、語句についての意見を知らないために、公同の信仰の純粋さから少しでも隔たることのないようにするためである。

Caput IX

第IX章PL 10, 486A
1

Orientalium adversus Sirmii formulam decreta cur hic relata. --Et quidem rectum ac conveniens existimo, ut ante quam de verborum suspicionibus ac dissensionibus ineo sermonem, ea quae ab Orientalibus episcopis adversum conscriptam apud Sirmium haeresim dicta et constituta sint, verbis quam possim absolutissimis demonstrem: non quod non ab aliis planissime omnia edita sint; sed quod ex graeco in latinum ad verbum expressa translatio affert plerumque obscuritatem, dum custodita verborum collatio eamdem absolutionem non potest ad intelligentiae simplicitatem conservare.

PL 10, 486A

東方の人々のシルミウムの定式に対する決議がここに記される理由。――さて私は、語句についての疑いと不一致に立ち入る前に、シルミウムで書かれた異端に対して東方の司教たちが述べ定めたことを、できる限り完全な言葉で示すのが正しく適切であると考える。ほかの人々によってすべてが最も明白に公にされていないからではない。ギリシア語からラテン語へ逐語的に写した翻訳は、多くの場合に不明瞭さをもたらすからである。語句の対応を守っても、同じ完全さを理解の単純さのうちに保つことはできないのである。

Caput X

第X章PL 10, 486B
1

Sirmii formula quid tentatum. --Meministis namque in ea ipsa scripta proxime apud Sirmium blasphemia id tentatum ac laboratum fuisse, uti dum Pater unus et solus omnium Deus praedicatur, Deus esse Filius negaretur: et dum de homousio ac de homoeusio taceri decernitur, id decretum esse, ut aut ex nihilo ut creatura, aut ex alia essentia ut consequentia creaturarum, et non ex Deo Patre Deus Filius natus confirmaretur.

PL 10, 486B

シルミウムの定式は何を企てたか。――諸君は覚えているであろう。先ごろシルミウムで書かれたまさにその冒瀆において、次のことが企てられ、努められた。すなわち、父が唯一の、すべての者の神であると宣べ伝えられる一方で、子が神であることは否定されること。またホモウシオス(同一実体)についてもホモイウシオス(類似実体)についても沈黙することが決められる一方で、子は無から、被造物として、あるいは別の本質から、被造物の連なりとして生まれたと確認され、父なる神からの神として生まれたとは確認されないと決定されたことである。

  • ホモウシオス(ὁμοούσιος、ラテン語 homousion/unius substantiae)=「同一実体の」。ニカイア信条(325年)が、子は父と「同一実体」であると告白した語。子が父と同じ一つの実体をもつことを言う。聖書に無い語であり、父と子の区別を消す(サベリオス的な)理解を招くとして、東方の多くの司教に警戒された。
  • ホモイウシオス(ὁμοιούσιος、ラテン語 homoeusion/similis substantiae)=「類似実体の」。350年代に、アンキュラのバシレイオスら東方の司教たちが唱えた語で、子は実体において父に「似ている」と言う。子を被造物とし、父に「似ていない」とする人々(アノモイオイ)を退けつつ、ホモウシオスへの警戒も保つ立場である。ホモウシオスとはギリシア語で一文字(ι)しか違わない。
2

Tum porro in eo, quod honore, dignitate, claritate, majestate Pater major diceretur, id esse quaesitum, ut Filius his omnibus, quibus Pater major est, indigeret.

PL 10, 486B

さらにまた、父が名誉・威厳・輝き・威光において大であると言われている点についても、父が大である当のそれらすべてを子は欠くのだと示すことが求められていた。

3

Postremo dum ignorabilis nativitas ejus asseritur, per hoc ignorantiae decretum, nescire quod ex Deo sit juberemur: perinde quasi juberi decernique possit, ut quis aut quod ignoraturus sit sciat, aut quod scierit ignoret.

PL 10, 486B

最後に、その誕生が知りえないものと断言される一方で、この無知の決定によって、我々は子が神から出ていることを知らないよう命じられたのである。あたかも、人が知ることになるはずのことを知るように、あるいは知ったことを知らないように、命じ決定することができるかのようである。

4

Ipsam autem ex solido impiissimae blasphemiae pestem invitus licet subdidi, ut responsionum, quae e diverso ab Orientalibus positae sunt, absolutius et virtus et ratio nosceretur, quibus studii fuit, ut secundum intelligentiae suae sensum omnibus haereticorum artibus contrairent. Exemplum Blasphemiae Apud Sirmium per Osium et Potamium conscriptae (anno 357).

PL 10, 486C

ところが私は、最も不敬な冒瀆というこの疫病そのものを、進んでではないが完全な形で下に添えた。これは、東方の人々が反対の立場から提出した応答の力と理由が、より十全に知られるためである。彼らは自分の理解する意味に従って、異端者たちのあらゆる技巧に反対することに努めたのである。シルミウムでオシウスとポタミウスによって書かれた冒瀆の写し(357年)。

Caput XI

第XI章PL 10, 487A
1

Deum esse unum. Substantiae vocem tacendam. Patrem Filio esse majorem. -- « Cum nonnulla putaretur esse de fide disceptatio, diligenter omnia apud Sirmium tractata sunt et discussa, praesentibus sanctissimis fratribus et coepiscopis nostris, Valente, Ursacio et Germinio.

PL 10, 487A

神は一であること。実体という語は口にしてはならないこと。父は子より大であること。――「信仰についてある論争があると思われたので、我々の最も聖なる兄弟にして同僚司教であるウァレンス、ウルサキウス、ゲルミニウスが同席するなか、シルミウムにおいてすべてが入念に取り扱われ、審議された。」

2

Unum constat Deum esse omnipotentem et patrem, sicut per universum orbem creditur: et unicum filium ejus Jesum Christum Dominum salvatorem nostrum, ex ipso ante saecula genitum.

PL 10, 487A

「全能の神にして父である者が一であることは確かである。全世界で信じられているとおりである。またその独り子、我々の主にして救い主イエス・キリストが、代々に先立って父から生まれたことも確かである。」

3

Duos autem deos nec posse nec debere praedicari; quia ipse Dominus dixit: Ibo ad patrem meum et ad patrem vestrum, ad Deum meum et ad Deum vestrum (Joan. XX, 17) . Ideo omnium Deus unus est, sicut Apostolus docuit. An Judaeorum Deus tantum? nonne et gentium?

PL 10, 487B

「しかし、二つの神が宣べ伝えられることは、できもしないし、あってもならない。主自身が『私は、私の父また汝らの父のもと、私の神また汝らの神のもとへ行く』と言っているからである(ヨハネ20:17)。それゆえ、すべての者の神は一である。使徒が教えたとおりである。神はユダヤ人の神だけであろうか。異邦人の神でもないだろうか。」

4

Imo et gentium. Quoniam quidem unus Deus, qui justificat circumcisionem ex fide, et praeputium per fidem (Rom. III, 29, 30) . Sed et caetera convenerunt, nec ullam habere potuerunt discrepantiam.

PL 10, 488A

「それどころか、異邦人の神でもある。『割礼の者を信仰によって、無割礼の者を信仰を通して義とする神は一つだからである』(ローマ3:29,30)。そのほかのことも一致し、いかなる相違もありえなかった。」

5

Quod vero quosdam aut multos movebat de substantia, quae graece usia appellatur, id est (ut expressius intelligatur), homousion, aut quod dicitur homoeusion, nullam omnino fieri oportere mentionem; nec quemquam praedicare ea de causa et ratione quod nec in divinis Scripturis contineatur, et quod super hominis scientiam sit, nec quisquam possit nativitatem Filii enarrare, de quo Scriptum est, Generationem ejus quis enarrabit (Esai. LIII, 8) ?

PL 10, 488A

「ところで、実体――ギリシア語ではウシアと呼ばれ、すなわち(より明確に理解されるために言えば)ホモウシオス、あるいはホモイウシオスと言われるもの――については、多くの者あるいはある者たちが動揺していたが、これについては一切言及すべきでなく、また誰もそれを宣べ伝えてはならない。その理由は、それが神の聖書に含まれておらず、人間の知識を超えており、子の誕生を語ることのできる者は誰もいないからである。それについては『その生成を誰が語り得よう』と書かれている(イザヤ53:8)。」

  • ホモウシオス(ὁμοούσιος、ラテン語 homousion/unius substantiae)=「同一実体の」。ニカイア信条(325年)が、子は父と「同一実体」であると告白した語。子が父と同じ一つの実体をもつことを言う。聖書に無い語であり、父と子の区別を消す(サベリオス的な)理解を招くとして、東方の多くの司教に警戒された。
  • ホモイウシオス(ὁμοιούσιος、ラテン語 homoeusion/similis substantiae)=「類似実体の」。350年代に、アンキュラのバシレイオスら東方の司教たちが唱えた語で、子は実体において父に「似ている」と言う。子を被造物とし、父に「似ていない」とする人々(アノモイオイ)を退けつつ、ホモウシオスへの警戒も保つ立場である。ホモウシオスとはギリシア語で一文字(ι)しか違わない。
6

Scire autem manifestum est solum Patrem quomodo genuerit filium suum, et Filium quomodo genitus sit a Patre. Nulla ambiguitas est, majorem esse Patrem.

PL 10, 488B

「父がどのようにその子を生んだかはただ父のみが知り、子がどのように父から生まれたかは子が知っていることは明白である。父が大であることには何の曖昧さもない。」

7

Nulli potest dubium esse, Patrem honore, dignitate, claritate, majestate, et ipso nomine patris majorem esse Filio, ipso testante, Qui me misit, major me est (Joan. XIV, 28) .

PL 10, 489A

「父が名誉・威厳・輝き・威光において、また父という名そのものにおいて子より大であることに、誰も疑いを抱きえない。子自身が『私を遣わした者は私より大である』と証言している(ヨハネ14:28)。」

8

Et hoc catholicum esse, nemo ignorat, duas personas esse Patris et Filii, majorem Patrem, Filium subjectum cum omnibus his quae ipsi Pater subjecit. Patrem initium non habere, invisibilem esse, immortalem esse, impassibilem esse.

PL 10, 489A

「また、父と子の位格が二つであること、父が大であり、子は父が子に服させたすべてのものとともに服していること、父には始めがなく、見えず、不死であり、苦しみを受けえないことを、公同の教えであると誰もが知っている。」

9

Filium autem natum esse ex Patre, Deum ex Deo, lumen ex lumine. Cujus Filii generationem, ut ante dictum est, neminem scire nisi Patrem suum.

PL 10, 489A

「しかし子は父から生まれた、神からの神、光からの光である。すでに述べたとおり、この子の生成を知る者は、その父のほかにいない。」

10

Ipsum autem Filium Dei Dominum et Deum nostrum, sicuti legitur, carnem vel corpus, id est, hominem suscepisse ex utero virginis Mariae, sicut Angelus praedicavit (Luc. I, 31) .

PL 10, 489A

「しかるに、神の子自身、我々の主にして神は、書かれているとおり、天使が告げたように、おとめマリアの胎から肉あるいは体、すなわち人間を受けたのである(ルカ1:31)。」

11

Ut autem Scripturae omnes docent, et praecipue ipse magister gentium Apostolus, hominem suscepisse de Maria Virgine, per quem compassus est.

PL 10, 489B

「すべての聖書が教えているとおり、とりわけ異邦人の教師である使徒が教えているとおり、子はおとめマリアから人間を受けたのであり、この人間を通して彼は苦しみをともにした。」

12

Illa autem clausula est totius fidei et illa confirmatio, quod Trinitas semper servanda est, sicut legimus in Evangelio: Ite et baptizate omnes gentes in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti (Matth. XXVIII, 19) . Integer, perfectus numerus Trinitatis est.

PL 10, 489B

「また、これが信仰全体の結びであり確認であるが、三位は常に保たれねばならない。我々が福音書で読むとおりである。『行って、すべての民を、父と子と聖なる霊の名によって洗礼せよ』(マタイ28:19)。三位の数は完全で欠けるところがない。」

13

Paracletus autem Spiritus per Filium est; qui missus venit juxta promissum, ut Apostolos et omnes credentes instrueret, doceret, sanctificaret.

PL 10, 489B

「しかしパラクレートスなる霊は子を通してある。この霊は約束のとおり遣わされて来たが、それは使徒たちとすべての信じる者たちを整え、教え、聖化するためであった。」

Caput XII

第XII章PL 10, 489B
1

Essentia et substantia quid. Ancyrana Synodus ann. 358. Filius ut imago non solo nomine alius a Patre. --His itaque tot et tantis impietatis professionibus editis, has rursum e contrario Orientales episcopi in unum congregati sententiarum definitiones condiderunt.

PL 10, 489B

本質と実体とは何か。358年のアンキュラの会議。像である子は、名のうえだけで父と別なのではない。――こうしてこれほど多く、これほど大きな不敬虔の宣言が出されたので、東方の司教たちは一つに集まり、これに対して反対に、次のような意見の決議を作った。

2

Sed quia frequens nobis nuncupatio essentiae ac substantiae necessaria est; cognoscendum est quid significet essentia, ne de rebus locuturi, rem verborum nesciamus. Essentia est res quae est, vel ex quibus est, et quae in eo quod maneat subsistit.

PL 10, 490A

しかし、本質と実体という呼称が我々にはしばしば必要であるので、語られる事柄について語ろうとして、語の意味を知らないことのないよう、本質が何を意味するかを知らねばならない。本質とは、存在するものであり、あるいはそれがそこから成るものであり、留まるという点において存立するものである。

3

Dici autem essentia, et natura, et genus, et substantia uniuscujusque rei poterit. Proprie autem essentia idcirco est dicta, quia semper est.

PL 10, 490A

それぞれの事物について、本質、本性、類、実体と言うことができる。ただし本質が本質と呼ばれたのは、固有の意味では、それが常に存在する〔「ある」〕からである。

4

Quae idcirco etiam substantia est, quia res quae est, necesse est subsistat in sese; quidquid autem subsistit, sine dubio in genere vel natura vel substantia maneat.

PL 10, 490A

これはまた、存在するものは自らのうちに存立せざるをえないので、実体でもある。存立するものは、疑いなく類、あるいは本性、あるいは実体のうちに留まる。

5

Cum ergo essentiam dicimus significare naturam vel genus vel substantiam, intelligimus ejus rei quae in his omnibus semper esse subsistat. Nunc igitur praescriptas ab Orientalibus fidei definitiones recenseamus.

PL 10, 490A

それゆえ、本質は本性、あるいは類、あるいは実体を意味すると我々が言うとき、我々が理解しているのは、そのすべてのうちに常に存立する事物のことである。では今度は、東方の人々によって定められた信仰の決議を検討しよう。

6

I. « Si quis audiens imaginem esse Filium Dei invisibilis, idem dicat esse imaginem Dei, quod et Deum invisibilem: quasi non confitens vere filium, anathema sit. »

PL 10, 490B

一。「もし誰かが、神の子は見えない神の像であると聞いて、その神の像であるということを、見えない神であるということと同じことだと言い、あたかも子であることを真には告白しないかのようであるなら、その者はアナテマであれ。」

Caput XIII

第XIII章PL 10, 490B
1

Item alius est, ut accipiens a Patre vitam. --Exclusa est assertio volentium nominibus tantum Patrem et Filium praedicare; cum quando imago omnis, ejus ad quem coimaginetur species indifferens sit.

PL 10, 490B

同じく、子が父から命を受ける者として別の者であること。――名称のうえだけで父と子を宣べ伝えようとする者たちの主張は退けられた。あらゆる像は、それが同じ像となる相手の形と異ならないからである。

2

Neque enim ipse sibi quisquam imago est; sed eum, cujus imago est, necesse est ut imago demonstret. Imago itaque est rei ad rem coaequandae imaginata et indiscreta similitudo.

PL 10, 490B

誰も自分自身の像ではない。像は、それが像であるところの者を示さざるをえない。それゆえ像とは、ある事物が別の事物と等しくされるための、形をなした、区別のない類似である。

3

Est ergo Pater, est et Filius: quia imago Patris est Filius; et qui imago est, ut rei imago sit, speciem necesse est et naturam et essentiam, secundum quod imago est, in se habeat auctoris.

PL 10, 490B

それゆえ父がおり、子もいる。子は父の像だからである。そして像である者は、ある事物の像であるために、像であるかぎりにおいて、源である者の姿と本性と本質を自らのうちに持たざるをえない。

4

II. « Et si quis audiens Filium dicentem, Sicut enim Pater habet vitam in semetipso, sic et Filio dedit vitam habere in semetipso (Joan. V, 26) , eumdem dicat, qui accepit a Patre vitam, qui confitetur et hoc idem, Ego vivo propter Patrem (Joan. VI, 57) , quod et illum qui dederit: anathema sit. »

PL 10, 490C

二。「また、もし誰かが、子が『父が自分のうちに命を持つように、そのように子にも自分のうちに命を持つように与えた』と言うのを聞いて(ヨハネ5:26)、父から命を受けた者を、『私は父のゆえに生きる』(ヨハネ6:57)と告白するその者を、命を与えた者と同一だと言うなら、その者はアナテマであれ。」

Caput XIV

第XIV章PL 10, 491A
1

Filius essentia non dissimilis patri eo quod imago illius sit. --Discernitur persona accipientis, et dantis; ne ipse idem sit unus et solus.

PL 10, 491A

子は父の像であるから、本質において父と似ていない者ではない。――受ける者と与える者の位格は区別される。同じ者が一人きりの者とならないためである。

2

Cum enim in anathemate sit, qui solitarium atque unicum in accipientis et dantis professione crediderit; non potest intelligi ipse atque unus a se accepisse, qui dederit.

PL 10, 491A

受ける者と与える者を告白するにあたって、孤独な唯一者を信じる者はアナテマのもとにあるのだから、与えた者自身が、同じ一者として自分から受けたとは理解されえない。

3

Neque enim ipse solus est, qui vivit, et per quem vivit; quia alius est sibi vivens, alius profitens se vivere per auctorem: et unum atque eumdem nemo profitebitur, qui vita utatur, et per quem sit causa vivendi.

PL 10, 491A

生きる者と、それによって生きる者は、同じ独りの者ではない。自分自身で生きている者と、源である者によって自分が生きていると告白する者とは別であり、命を用いる者と、生きる原因となる者とを、同一の一者だと告白する者は誰もいない。

4

III. « Et si quis audiens unigenitum filium invisibilis Dei similem, non dixerit essentia Filium, qui est imago Dei invisibilis, cujus imago et juxta essentiam intelligitur: quasi non vere dicens filium, anathema sit. »

PL 10, 491B

三。「また、もし誰かが、独り子が見えない神に似ていると聞いて、見えない神の像である子を本質において〔似ている〕と言わないなら――子はその神の像であることが本質に即しても理解されるのである――、あたかも子であることを真には語らないかのように、その者はアナテマであれ。」

Caput XV

第XV章PL 10, 491B
1

Item eo quod sicut Pater, ita ipse vitam habet in semetipso. Vita Patris et Filii, ipsa utriusque essentia. --Indiscreta confirmatur indissimilisque natura.

PL 10, 491B

同じく、父と同じように子自身も自分のうちに命を持つことについて。父と子の命は、そのまま両者の本質である。――区別されない、似ていないことのない本性が確証される。

2

Cum enim unigenitus filius Dei, et imago invisibilis Dei sit; necesse est per speciem atque naturam similis essentiae sit.

PL 10, 491B

神の独り子は見えない神の像なのだから、姿と本性によって、本質において似た者であらざるをえない。

3

Aut quomodo inter Filium atque Patrem natura discernitur generis indifferentis; cum in his, quae Patris sunt propria, subsistens Filius per naturam in se genitam consistat, gloriae scilicet, virtutis, potestatis, invisibilitatis, essentiae?

PL 10, 491B

あるいは、類において異ならないものの本性が、子と父のあいだでどうして区別されるだろうか。子は、栄光、力、権力、不可視性、本質という、父に固有のものにおいて存立しつつ、自らのうちに生み出された本性によって成り立っているというのに。

4

Atque ita in his paribus divinitatis bonis intelligitur neque ille minor esse, cum filius sit; neque hic praestare, cum pater sit: cum patri filius et coimaginatus ad speciem sit, nec sit dissimilis in genere; quia diversitatem substantiae geniti ex substantia patris filii similitudo non recipit, et omnem in se divinitatis paternae, qualis et quanta forma est, invisibilis Dei filius et imago complectitur: et hoc vere est esse filium, paternae scilicet formae veritatem coimaginatae in se naturae perfecta similitudine retulisse.

PL 10, 492A

こうして、神性のこれら等しい善において、子であるゆえに子が劣っているとも、父であるゆえに父が優れているとも解されない。子は姿において父と同じ像をなし、類において似ていなくもないからである。父の実体から生まれた子の類似は、実体の相違を受け入れず、見えない神の子であり像である者は、父の神性の、それがいかなる形でどれほどの大きさであれ、そのすべてを自らのうちに包含している。そして子であるとは、まことにこのことである。すなわち、父の形の真実を、自らのうちに同じ像となった本性の完全な類似によって示し返したということである。

5

IV. « Et si quis audiens hoc, Quomodo enim Pater habet vitam in semetipso, sic et filio dedit vitam habere in semetipso (Joan. V. 26) ; similem non dicat etiam juxta essentiam Filium Patri, testantem quod sic habet quemadmodum dixit: anathema sit.

PL 10, 492A

四。「また、もし誰かが、『父が自分のうちに命を持つように、そのように子にも自分のうちに命を持つように与えた』(ヨハネ5:26)と聞いて、子が、子の言うとおりに命を持つと証言しているのに、本質においても子が父に似ているとは言わないなら、その者はアナテマであれ。」

6

Manifestum est enim, quod quae vita in Patre intelligitur, substantia significata; vita quoque Unigeniti, quae ex Patre generata est, essentia intellecta, ita similitudinem essentiae ad essentiam significat. »

PL 10, 492B

「父において命と理解されるものは実体が意味されており、父から生み出された独り子の命も本質と理解されるのだから、こうして本質と本質との類似が意味されているのは明白だからである。」

Caput XVI

第XVI章PL 10, 492B
1

Connectitur, tali confessione originis suae, indiscretae naturae perfecta nativitas. Quod enim in utroque vita est, id in utroque significatur essentia.

PL 10, 492B

こうした自らの起源の告白によって、区別されない本性の完全な誕生が結び付けられる。両者において命であるものは、両者において本質として示されるからである。

2

Et in vita quae generatur ex vita, id est, essentia quae de essentia nascitur, dum non dissimilis nascitur, scilicet quia vita ex vita est, tenet in se originis suae indissimilem naturam; quia natae et gignentis essentiae, id est, vitae quae habetur et data est ( nempe a Patre et data est Filio), similitudo non discrepet.

PL 10, 492B

そして、命から生み出される命において、すなわち本質から生まれる本質において、似ていないものとして生まれるのではなく――命から出た命なのだから――、それは自らのうちに、自らの起源の似ていないことのない本性を保つ。生まれた本質と生む本質、すなわち保たれ与えられた命(つまり父から子に与えられた命)の類似は、食い違うことがないからである。

3

Quod enim ex se Deus, cum ex naturae suae similitudine, genuit; non deseruit, in quo ingenita similitudo, naturalis proprietatem substantiae. Non enim aliud habet, quam dedit: et sicut vitam habens, ita habendam dedit vitam.

PL 10, 492C

神が自分自身から、自らの本性の類似に基づいて生んだとき、神は、類似が生来のものとして宿るその生まれた者において、実体の本性的な固有性を手放さなかった〔底本は naturalis proprietatem。本文が崩れているらしく、proprietatem を non deseruit の目的語と解した〕。というのも、神は与えたもの以外のものを持っていないからである。命を持つ者として、持たれるべき命を与えたのである。

4

Ac sic quod de essentia, tamquam vita ex vita, simile sui secundum essentiam nascitur, nullam diversitatem ac dissimilitudinem admittit nascentis et gignentis essentia.

PL 10, 493A

こうして、命から出た命のように、本質から本質に従って自らに似たものが生まれるとき、生まれるものと生むものの本質は、いかなる相違も似ていなさも容れない。

5

V. « Si quis condidit vel creavit me (Prov. VIII, 22) , et genuit me (Ibid. 25) ab eodem audiens, hoc genuit me non tam ex similitudine essentiae intelligat, sed idem esse dicat genuit me, et condidit me: quasi non dicens Filium de Deo perfectum ex duobus nominibus significatum filium (sed per duo nomina, hoc est, condidit me, et genuit, conditionem tantummodo dicens, et nequaquam filium); sicut tradidit Sapientia ex duobus pium intellectum: anathema sit. »

PL 10, 493A

五。「もし誰かが、同じ者から『私を造り、創造した』(箴言8:22)と、また『私を生んだ』(箴言8:25)と聞いて、この『私を生んだ』を本質の類似から理解せず、『私を生んだ』と『私を造った』が同じであると言い、あたかも、知恵が二つの語から敬虔な理解を伝えたとおりに、二つの名によって示された神からの完全な子を語らないかのようであるなら(そうではなく、『造った』と『生んだ』という二つの名によって、ただ造られたことだけを言い、子とはまったく言わないのである)、その者はアナテマであれ。」

Caput XVII

第XVII章PL 10, 493B
1

Vox condidit me ex sequente genuit me intelligenda. Nativitatis et creationis discrimen. --Dicentibus creaturam vel conditionem esse filium Dei, contraitur ratione subjecta.

PL 10, 493B

「造った」という語は、続く「私を生んだ」から理解されなければならない。誕生と創造の区別。――神の子は被造物あるいは造られたものだと言う者たちには、以下の論拠が反対される。

2

Namque impietatis haereticorum hinc profana praesumptio est, quod legisse se dicant, Dominus condidit vel creavit me; id ipsum enim conditio vel creatio videtur intelligi: sed consequentem sententiam subtrahentes, ex qua intelligentiam prior sumit, ex prima arripiunt impietatis suae auctoritatem, ut creaturam dicant, quia Sapientia dixerit se creatam.

PL 10, 493B

異端者たちの不敬虔な思い込みは、「主は私を造り、創造した」と読んだと言うところから来ている。その語はまさに造ること、あるいは創造することを意味すると理解されるように見えるからである。しかし彼らは、先の句がそこから理解を得る後続の文を取り去り、最初の句から自らの不敬虔の権威を引き出して、知恵が自分は創造されたと言ったのだから被造物だと言うのである。

3

Quae si creata est, quomodo potuit et nasci? quia nativitas omnis, quaecumque est, in naturam suam ex natura gignente consistit: creatio autem sumit exordium de creantis potestate, potente scilicet Creatore ex nihilo condere creaturam.

PL 10, 493B

もし知恵が創造されたのなら、どうして生まれることもできたのか。あらゆる誕生は、それが何であれ、生む本性から自らの本性において成り立つが、創造は創造する者の力から始まりを得るからである。創造主は、無から被造物を造ることができるのである。

4

Sapientia itaque, quae se dixit creatam, eadem in consequenti (Scil v. 25, Sapientia cur creatam se dixerit) se dixit et genitam: creationem referens ad parentis indemutabilem naturam, quae, extra humani partus speciem et consuetudinem, sine imminutione aliqua ac demutatione sui, creavit ex se ipsa quod genuit.

PL 10, 493C

それゆえ、自分は創造されたと言った知恵は、続く箇所で(すなわち第25節。知恵がなぜ自分を造られたと言ったかについて)、自分は生まれたとも言ったのである。創造を、生む者の不変の本性に関係づけている。この本性は、人間の出産の姿や慣習とは別に、自らのいかなる減少も変化もなく、自分自身から、生んだものを創造したのである。

5

Creantis enim opus non habet passionem, aut permixtionis, aut partus. Esse enim aliquando incipit, quod creatur ex nihilo. Et qui creat, efficit pro potestate quod condit: et est opus virtutis creatio, non naturae ex natura gignente nativitas.

PL 10, 494A

創造する者の業は、受苦も、混合も、出産も持たない。無から創造されるものは、あるときから存在し始める。そして創造する者は、造るものを自らの権力に従ってなしとげる。創造は力の業であり、生む本性から本性が生まれる誕生ではない。

6

At vero nativitas, legitimae originis et genuinae naturae perfectus profectus est: ex natura enim generante naturam sumpsit genita natura.

PL 10, 494A

これに対して誕生は、正当な起源と真正な本性の完全な発展である。生まれた本性は、生む本性から本性を受けたからである。

7

Sed quia Dei filius non corporalis partitudinis est genitus exemplo, sed ex perfecto Deo perfectus Deus natus est; idcirco ait creatam se esse Sapientia, omnem in generatione sua naturam passionis corporalis excludens.

PL 10, 494A

しかし神の子は、肉体的な出産の例に倣って生まれたのではなく、完全な神から完全な神として生まれたのであるから、知恵は自分が造られたと言っているのである。自らの生成において、肉体的な受苦の本性をことごとく退けているのである。

Caput XVIII

第XVIII章PL 10, 494B
1

Creatam se simul et genitam dicens originis suae naturam quam apte explicet. Solam virtutis similitudinem Filio tribuentes damnantur. --At vero ut ostenderet, non creationis in se, sed nativitatis esse naturam; subjecit et genitam, ut cum creatam se et genitam confitetur, absolutam nativitatis suae intelligentiam praestaret: dum et indemutabilem Patris naturam in creatione significat, et legitimam ac propriam ex Deo patre genitae naturae suae ostendit esse substantiam.

PL 10, 494B

知恵は、自分が造られたと同時に生まれたと言うとき、自らの起源の本性をいかに適切に説き明かしているか。子に力の類似だけを与える者たちは断罪される。――しかし、自らにあるのは創造の本性ではなく誕生の本性であることを示すために、知恵は「生まれた」をも付け加えた。自分が造られたと同時に生まれたと告白することで、自らの誕生の完全な理解を与えるためである。すなわち、創造においては父の不変の本性を示し、また神なる父から生まれた自らの本性の実体が、正当で固有のものであることを示している。

2

Atque ita perfectae nativitatis intelligentiam, creationis et generationis attulit sermo: cum alterum sine demutatione, alterum in proprietate naturae est.

PL 10, 494B

こうして、この語は、完全な誕生の理解を、創造と生成の両方によってもたらした。一方は変化なしにあり、他方は本性の固有性のうちにあるからである。

3

Fitque utrumque unum, et unum utrumque perfectum: dum et Filius, ex Deo ac sine demutatione Dei natus, sic ex Patre nascitur, ut creetur; et indemutabilis ex se ac naturalis Filio Pater sic Filium condit, ut generet.

PL 10, 494B

そして両者は一つとなり、一つは両者において完全となる。子は神から、神が変化することなく生まれたのであり、その子は父から、造られもするという仕方で生まれる。また、自らにおいて不変であって子にとって本性的である父は、子を、生むという仕方で造るのである。

4

Haeresis ergo creaturam esse Dei filium profiteri ausa, damnatur: quia impiam creaturae ex nihilo opinionem, impassibili per eam divinitatis perfectione monstrata, consequens professio naturalis generationis exstinguat.

PL 10, 494C

それゆえ、神の子が被造物であると公言することを敢えてした異端は断罪される。神性の完全さがそれによって受苦を受けないものとして示されるので、無からの被造物という不敬虔な意見は、続く、本性的な生成の宣言によって消し去られるからである。

5

VI. « Et si quis in Filio, Patris similitudinem secundum essentiam quidem ipso Filio revelante per haec quae dicit: Sicut enim Pater habet vitam in semetipso, sic et Filio dedit habere vitam in semetipso (Joan. V, 26) ; juxta efficaciam autem per ea quae docet: Quae enim Pater facit, eadem et Filius similiter facit (Ibid., 19) , solam secundum efficaciam similitudinem concedens, juxta essentiam vero, quod est principalissimum fidei nostrae, Filium fraudet: quasi semetipsum fraudans cognitione vitae perpetuae, quae est in Patre et Filio: anathema sit. »

PL 10, 495A

六。「また、もし誰かが、子において、父との類似を、本質に従っては、子自身が『父が自分のうちに命を持つように、そのように子にも自分のうちに命を持つように与えた』(ヨハネ5:26)と語ることによって啓示しているのに、働きに従っては『父がなすことは、子も同様になす』(ヨハネ5:19)と教えることによって啓示しているのに、働きに従う類似だけを認め、本質に従う類似、それは我々の信仰の最も主要な点であるが、それを子から奪うなら、あたかも父と子にある永遠の命の認識から自分自身を奪うかのように、その者はアナテマであれ。」

Caput XIX

第XIX章PL 10, 495B
1

Virtutis similitudo non est nisi ex naturae similitudine. Vita essentia significatur. --Conclusi haeretici Scripturarum auctoritatibus, hoc solum tribuere solent Filio, ut Patri tantum virtute similis sit, adimunt autem ei similitudinem naturae: stulti atque impii, non intelligentes non nisi ex naturae similitudine similitudinem esse virtutis.

PL 10, 495B

力の類似は、本性の類似からでなければ生じない。命は本質を意味する。――異端者たちは聖書の権威に追い詰められると、子は父に力においてのみ似ていると認めるのを常とし、本性の類似は子から取り去る。愚かで不敬虔な者たちは、力の類似は本性の類似からでなければ生じないことを理解しない。

2

Neque enim aliquando inferior natura, superioris a se potiorisque naturae virtutem consequitur. Aut quid haec asserentes de omnipotente Deo patre profitebuntur, si virtuti suae virtus naturae inferioris aequatur?

PL 10, 495B

劣った本性が、自分より優れた強い本性の力に到達することは決してないからである。もし劣った本性の力が父の力に等しいとするなら、こう主張する者たちは、全能の神なる父について何を告白することになるのか。

3

Non enim potest negari, quin Filius idem possit; cum dixerit: Quaecumque facit Pater, eadem et Filius facit similiter (Joan. V, 19) .

PL 10, 495B

子が同じことをなしうることは否定できない。「父がなすことは何であれ、子も同様になす」と言っているからである(ヨハネ5:19)。

4

Sed similitudini virtutis naturae similitudo succedit, cum dicit: Sicut habet Pater vitam in se, ita et Filio dedit vitam habere in semetipso (Ibid., 26) . In vita, naturae et essentiae significatio est: quae sicut habetur, ita data esse docetur ad habendum.

PL 10, 495B

しかし力の類似には本性の類似が続く。「父が自分のうちに命を持つように、そのように子にも自分のうちに命を持つように与えた」と言うからである(ヨハネ5:26)。命には本性と本質の意味があり、それが持たれているとおりに、持つために与えられたと教えられている。

5

Tenet ergo vitae similitudo virtutis similitudinem: similitudo enim virtutis non potest esse dissimilis naturae.

PL 10, 495C

それゆえ、命の類似は力の類似を保つ。力の類似は、似ていない本性のものではありえないからである。

6

Atque ita necesse est, ut essentiae similitudo virtutis similitudinem consequatur: quia sicut ea quae Pater facit, eadem et Filius facit: ita sicut habens vitam Pater, sic habendam Filio dedit vitam.

PL 10, 495C

こうして、本質の類似が力の類似に続くのは必然である。父がなすことを子も同様になすように、命を持つ父が、持たれるべき命を子に与えたからである。

7

Condemnatur ergo impiae professionis temeritas, quae virtutis similitudinem confitens, dissimilitudinem ausa sit praedicare naturae: cum principalis spei nostrae fides sit, indifferentem in Patre et Filio divinitatis substantiam confiteri.

PL 10, 495C

したがって、力の類似を告白しながら本性の似ていなさを敢えて宣べる、不敬虔な宣言の無謀は断罪される。我々の希望の主要な信仰は、父と子における神性の実体が異ならないことを告白することだからである。

8

VII. « Et si quis Patrem et Filium credere se promittens, Patrem dissimilis sibi essentiae patrem dicat, sed similis efficaciae; quasi profanas et novas voces contra essentiam Filii loquens, et interimens vere Dei filium esse: anathema sit. »

PL 10, 495C

七。「また、もし誰かが、父と子を信じると約束しながら、父を、自分に似ていない本質の父と言い、しかし働きにおいては似ていると言うなら――あたかも子の本質に反して俗悪で新奇な語を語り、神の子が真に子であることを滅ぼすかのように――その者はアナテマであれ。」

Caput XX

第XX章PL 10, 496A
1

Haeretici dolose Patrem et Filium confitentes. Refelluntur Filium negantes a Patre alium ob similitudinem naturae. --Confusis permixtisque verbis veritatem frequentissime haeretici eludunt, et incautorum aures communium vocabulorum sono capiunt, Patrem et Filium solis nominibus, non etiam per veritatem naturalis et genuinae essentiae praedicantes: quia omnium creationum sciant dici Deum patrem, et sanctos quosque nuncupari meminerint Dei filios.

PL 10, 496A

異端者たちは狡猾に父と子を告白している。本性の類似のゆえに、子を父とは別の者であることを否定する者たちは論駁される。――異端者たちは、混乱させ混ぜ合わせた言葉で、真理をしばしばはぐらかし、用心の足りない人々の耳を、共通の語の響きで捕らえる。彼らは父と子を名称だけで宣べ、本性的で真正な本質の真実によっては宣べない。神があらゆる被造物の父と言われること、また聖なる者たちがみな神の子と呼ばれることを、知っているからである。

2

Quo exemplo Patrem et Filium secundum communia universitatis nomina confitentur; ut Pater et Filius dicantur potius, quam sint.

PL 10, 496A

この例に倣って、彼らは宇宙に共通の名に従って父と子を告白し、父と子が存在するというより、そう言われるだけのものとする。

3

Dicuntur enim, non etiam sunt, si in his differentis essentiae discreta natura est: cum non possit paterni nominis veritas nisi ex naturae suae progenie acquiri.

PL 10, 496B

本質が異なり本性が区別されているなら、それらは、そう言われるだけであって、実際にそうであるのではない。父という名の真実は、自らの本性からの子孫によってでなければ得られないからである。

4

Pater itaque non potest alienae a se ac dissimilis substantiae pater dici; quia nativitas perfecta non habeat dissidentem originalis substantiae diversitatem.

PL 10, 496B

それゆえ父は、自分とは異質で似ていない実体の父とは言われえない。完全な誕生は、起源の実体の食い違う相違を持たないからである。

5

Repudiatur ergo haec omnis impietas, quae Patrem non secundum naturam suam geniti ex se filii patrem loquatur.

PL 10, 496B

それゆえ、父を、自らの本性に従って自分から生まれた子の父としては語らない、この不敬虔はすべて退けられる。

6

Neque enim per id pater dicetur Deus, si habeat virtuti atque efficaciae suae similem creationem; sed si genuerit non dissimilis atque alienae a se essentiae naturam: quia diversitatem paternae naturae nativitas naturalis non recipit.

PL 10, 496B

神が父と言われるのは、自らの力と働きに似た被造物を持つことによってではなく、自分に似ていないのでも自分と異質なのでもない本質の本性を生んだことによってである。自然の誕生は、父の本性の相違を容れないからである。

7

Atque ob id anathema sunt, qui Patrem asserant dissimilis sibi naturae patrem esse: ut ex Deo aliud quam Deus natus sit, et putent essentiam Patris a se in Filio degenerasse gignendo.

PL 10, 496B

それゆえ、父は自分に似ていない本性の父だと主張する者たちは、アナテマである。彼らは、神から神とは別のものが生まれたとし、父の本質が子を生むことで自らから堕落したと考えているのである。

8

Perimunt enim, quantum in se est, ipsam illam innascibilem Patris et indemutabilem essentiam, qui ausi sunt ei in Unigeniti sui nativitate dissimilitudinem degeneratae essentiae naturalis ingerere.

PL 10, 496C

彼らは、独り子の誕生において、堕落した本質の似ていなさを父に持ち込むことを敢えてした者として、父のあの生まれざる不変の本質を、彼ら自身に関するかぎり滅ぼしているのである。

9

VIII. « Et si quis intelligens similem secundum essentiam Filium ejus, cujus et filius intelligitur; eumdem dicens Filium quem Patrem, aut partem Patris, aut per emanationem aut aliquam passionem, quemadmodum corporales filios, ab incorporali Patre incorporalem Filium subsistentem: anathema sit. »

PL 10, 496C

八。「また、もし誰かが、子を、その子と理解される者に本質において似た者と理解しながら、同じ者を子とも父とも言い、あるいは父の一部と言い、あるいは、流出や何らかの受苦によって、肉体をもつ子らのように、非物体的な父から非物体的な子が存立するのだと言うなら、その者はアナテマであれ。」

Caput XXI

第XXI章PL 10, 496C
1

Cavetur in omnibus adversum singularum perversitatum vitia, neque occasio fraudis admittitur.

PL 10, 496C

すべての点において、個々の邪悪さの欠陥に対して備えがなされており、欺瞞の機会も許されていない。

2

Plures enim haereticorum idcirco similem secundum divinitatem esse Patri Filium dicunt, ut per similitudinis proprietatem eumdem Patrem esse quem Filium confirment: quia indiscreta similitudo admittere videatur unici ac singularis occasionem. Quod enim non dissentit in genere, id videtur in unione manere naturae.

PL 10, 497A

というのも、異端者の多くは、子が神性において父に似ていると言うが、それは類似の固有性によって、子が父と同じ者であると確認するためである。区別のない類似は、唯一で単独のものという機会を許すように見えるからである。類において食い違わないものは、本性の合一のうちに留まるように見えるのである。

Caput XXII

第XXII章PL 10, 497A
1

Filius eo quod natus, nec ipse qui Pater, nec aliud quam Pater. Filium a Patre aliud volentes, ob distinctionem personae. --Sed nativitas non admittit hanc fabulam; quia unio non habet nativitatem. Quod enim natum est, habet nativitatis suae patrem.

PL 10, 497A

子は生まれたがゆえに、父その者ではなく、また父とは別の何かでもない。位格の区別のゆえに、子を父とは別のものにしようとする者たち〔Filium a Patre aliud volentes の趣旨は定かでない。論駁される者たちを指す句と取った〕。――しかし誕生はこの作り話を許さない。合一は誕生を持たないからである。生まれたものは、自らの誕生の父を持つ。

2

Neque quia indiscreta est nascentis a gignente divinitas, ideo ipse est et generator et genitus; cum non possit nisi alius atque alius esse et generans et natus, neque rursum dissimilis esse possit natus et generans.

PL 10, 497A

生まれる者の神性が生む者から区別されないからといって、同じ者が生む者であり生まれた者でもあるということにはならない。生む者と生まれた者は、別々の者でしかありえず、また逆に、生まれた者と生む者が似ていないこともありえないからである。

3

Anathema ergo est, qui in Patre et Filio naturae similitudinem ad abolendam Filii personalem significantiam praedicabit: quia cum in nullo differat res a re per mutuam similitudinem; similitudo tamen ipsa, non recipiens unionem, Patrem et Filium per id, quod Filius indemutabilis similitudo Patris est, confitetur.

PL 10, 497B

それゆえ、父と子における本性の類似を、子の位格としての意義を廃するために宣べる者はアナテマである。相互の類似によって、事物は事物といかなる点でも異ならないが、しかしその類似そのものは合一を容れず、子が父の不変の類似であるということによって、父と子を告白するからである。

4

Non enim aut pars est Filius Patris, ut unus dici possit et natus et generans. Neque emanatio est, ut continenti fluxu per corporalem et individuum procursum idem ipse fluxus retentus in origine, ipsum sibi sit serie atque tractu cohaerenti origo quod fluxus.

PL 10, 497B

子は父の一部ではない、そうであれば生まれた者と生む者が一つと言われうることになるからである〔aut の位置が不自然で、本文が崩れているらしい。文意で取った〕。また流出でもない。それは、連続した流れが、物体的で分割されない進行によって、起源にとどまる同じ流れそのものが、連なりと持続によって、自らにとって流れであると同時に起源でもある、という仕方のものではないからである。

5

Sed perfecta nativitas est, et cum naturae similitudine manens: non conceptu et partu corporali corporaliter incohata, sed secundum ejusdem naturae similitudinem incorporalis Filius ex incorporali Patre subsistens.

PL 10, 497B

そうではなく、誕生は完全であり、本性の類似をともなって留まる。肉体的な懐胎と出産によって肉体的に始められたのではなく、同じ本性の類似に従って、非物体的な子が非物体的な父から存立しているのである。

6

IX. « Et si quis, propterea quod numquam Pater Filius intelligitur, et quod Filius numquam Pater intelligitur, alium dicens Filium praeter Patrem, propterea quod alius sit Pater, alius sit Filius, secundum quod dictum est, Alius est qui testimonium perhibet mihi, qui me misit Pater (Joan., V, 32) : propter hanc piam in Ecclesia intelligendam proprietatem personae Patris et Filii, timens ne quando idem intelligatur Filius et Pater, similem non dicat etiam juxta essentiam Patri: anathema sit. »

PL 10, 497C

九。「また、もし誰かが、父は決して子とは理解されず、子は決して父とは理解されないという理由で、子を父とは別の者と言い、それは、『私について証しする別の者がいる、私を遣わした父である』と言われているとおり、父が別であり子が別だからであると言い(ヨハネ5:32)、教会において敬虔に理解される父と子の位格の固有性のゆえに、子と父がいつか同じ者と理解されることを恐れて、子が本質においても父に似ているとは言わないなら、その者はアナテマであれ。」

Caput XXIII

第XXIII章PL 10, 498A
1

Quam caute duae haereses contra Dei filium peremptae. --Dictum ad Apostolos Domini est: Estote prudentes ut sunt serpentes, et simplices ut columbae (Matth., X, 16) .

PL 10, 498A

二つの異端が神の子に対して、いかに用心深く滅ぼされたか。――主の使徒たちに対して、「蛇のように賢く、鳩のように素直であれ」と語られている(マタイ10:16)。

2

Per quod dissidentium a se animantium inesse nobis voluit naturam: sed ita, ut serpentinam prudentiam columbae simplicitas temperaret, et simplicitatem columbae prudentia serpentis instrueret; fieretque et simplex sapientia, et sapiens simplicitas: quod praeceptum in hujus fidei expositione servatum est.

PL 10, 498A

これによって主は、互いに相容れない生き物の本性が我々に備わることを望んだ。ただしそれは、鳩の素直さが蛇の賢さを和らげ、蛇の賢さが鳩の素直さを教え導くようにするためであり、素直な知恵、知恵ある素直さとなるようにするためである。この命令は、この信仰の提示において守られている。

3

Namque cum superior, de qua locuti sumus, sententia id cavisset, ne, per similitudinem essentiae, personalis unio praedicaretur; neque ut naturae indifferentia perimeret Filii nativitatem; et unus ac solitarius nobis esset in sensu, quia alter ab altero non differret in genere: sed consequenti sententia illi prudentiae serpentis, cui configurari cum columbae simplicitate praecipimur, per simplicem atque apostolicam prudentiam rursum occursum est; ne forte per id, quod personalis unio non reciperetur, quia alius sit Pater, alius et Filius, praedicatio iterum dissimilis naturae possit obrepere: ne cum alius est qui miserit, et alius est qui missus est (quia non unus est missus et mittens), discretae ac dissimilis naturae existimarentur esse missus et mittens, cum diversae essentiae esse non possint natus et gignens.

PL 10, 498A

というのも、先に我々が語った意見は、本質の類似によって位格の合一が宣べられることのないように、また本性の相違のなさが子の誕生を滅ぼすことのないように、また一方が他方と類において異ならないからといって、我々の理解において子が単一で孤独な者とされることのないように、用心していた。しかし後続の意見は、あの蛇の賢さ――我々は鳩の素直さとともにそれに合わせるよう命じられている――に対して、素直で使徒的な賢さによって、ふたたび対処している。それは、位格の合一が容れられない、つまり父が別で子も別であるということを理由に、似ていない本性の宣言がまた忍び込みうることのないためである。遣わした者が別で、遣わされた者も別であるが(遣わされた者と遣わす者は一者ではないから)、遣わされた者と遣わす者が、区別された似ていない本性のものと考えられてはならない。生まれた者と生む者が、異なる本質のものであることはありえないからである。

4

Retinetur itaque in Patre et Filio naturae indifferentis similitudo per essentiae nativitatem: non tamen damnum personae affert, ut unus sit missus et mittens, similitudo naturae.

PL 10, 498B

それゆえ父と子には、本質の誕生によって、異ならない本性の類似が保たれる。とはいえ、本性の類似は、遣わされた者と遣わす者が一者となるようにして、位格を損なうことはない。

5

Neque rursum in personae proprietate, cum non possit ipse sibi unus et filius et Pater dici, aufertur similitudo naturae. Atque ita et nativitatis veritas ad similitudinem proficit essentiae, et similitudo essentiae non amittit nativitatis personalem veritatem.

PL 10, 498B

また逆に、位格の固有性において、同じ者が自分自身にとって子とも父とも言われることはありえないが、そのことによって本性の類似が取り去られることもない。こうして、誕生の真実は本質の類似へと進み、本質の類似は誕生の位格的な真実を失わない。

6

Neque rursum professio gignentis et geniti similitudinem excludit essentiae; quia cum gignens et genitus unus esse non possit, non tamen diversae naturae sint natus et generans.

PL 10, 498C

また逆に、生む者と生まれた者という宣言は、本質の類似を排除しない。生む者と生まれた者は一者ではありえないが、それでも生まれた者と生む者は異なる本性のものではないからである。

7

X. « Et si quis in aliquo tempore patrem Deum unigeniti filii intelligat, et non super tempora et super omnem humanam aestimationem unigenitum filium sine passione exstitisse: quasi praetergrediens evangelicam praedicationem, quae temporum quidem intercapedinem de Patre et Filio adspernata est, fideliter autem nos docuit, quod in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum (Joan., I, 1) : anathema sit. »

PL 10, 498C

一〇。「また、もし誰かが、独り子である子の父なる神を、ある時において理解し、独り子が、時を超え、あらゆる人間の判断を超えて、受苦なしに存在したと理解しないなら――あたかも福音書の宣言を踏み越えるかのように。この宣言は、父と子のあいだの時の隔たりを退け、『初めに言葉があり、言葉は神とともにあり、言葉は神であった〔Deus erat Verbum。語順は逆だが「言葉は神であった」と訳す〕』と、我々に信仰をもって教えたのである(ヨハネ1:1)――、その者はアナテマであれ。」

Caput XXIV

第XXIV章PL 10, 499A
1

Pater non intra tempora. Filium magis jam esse quam nasci docet Evangelium. --Pia professio est, Patrem non intra tempora contineri: omnem enim intelligentiae sensum excedit intemporalis paterni nominis veritas.

PL 10, 499A

父は時のうちにない。福音書は、子は生まれるというよりむしろすでに存在していると教える。――父が時のうちに含まれないと宣言するのは敬虔である。父という名の時なき真実は、あらゆる理解の感覚を超えているからである。

2

Etsi ipsa paterni nominis, per quod impassibilis origo nascentis est, religiosa confessio est: non tamen tenetur in tempore; quia non potest aeternus et infinitus Deus pater intelligi temporalis, et secundum evangelicam praedicationem cognoscitur unigenitus Deus Verbum magis jam in principio apud Deum esse, quam nasci.

PL 10, 499A

受苦なき、生まれる者の起源となる父という名そのものの告白は、敬虔なものではあるが、時のうちに保たれるものではない。永遠で無限の神は、時間的な父とは理解されえず、福音書の宣言に従って、独り子なる神、言葉は、生まれるというよりむしろ、すでに初めに神とともにあると知られるからである。

3

XI. « Et si quis seniorem tempore Patrem dicat Filio ex se unigenito, juniorem autem Filium Patre: anathema sit. »

PL 10, 499A

一一。「また、もし誰かが、父を、自分から生まれた独り子である子より時において年長と言い、子を父より年少と言うなら、その者はアナテマであれ。」

Caput XXV

第XXV章PL 10, 499B
1

Filius ut Patris imago, non est eo junior. Ex eo quod Deus semel pater, semper fuit pater, semper et Filius. --Similitudo essentiae configurata in genere, indifferens quoque docetur in tempore: ne qui imago est Dei, qui Verbum est, qui Deus est apud Deum in principio, qui similis est Patri, interjecto inter se ac Patrem tempore, non perfectum in se habeat quod et imago est, et Verbum est, et Deus est.

PL 10, 499B

子は父の像として、父より年少ではない。神が一度父であるなら、常に父であったのであり、常に子もあった。――類において形づくられた本質の類似は、時においても異ならないと教えられている。神の像であり、言葉であり、初めに神とともにあった神であり、父に似ている者が、自らと父とのあいだに時が置かれることによって、像であり言葉であり神であるところのものを、自らのうちで完全には持たないことがないためである。

2

Si enim tempore junior praedicatur, amisit et imaginis et similitudinis veritatem: quia similitudo jam non sit, quae dissimilis reperiatur in tempore.

PL 10, 499B

もし子が時において年少であると宣べられるなら、子は像と類似の真実を失っている。時において似ていないと見出されるものは、もはや類似ではないからである。

3

Quia ipsum illud, quod Deus pater est, tempus aliquod non potest habere ne Pater sit: ex quo nec in Filio tempus potest esse ne filius sit.

PL 10, 499B

神が父であるというそのことは、父でなくなるようないかなる時も持ちえない。それゆえ、子においても、子でなくなるような時はありえない。

4

Atque ob id, nec Pater Filio senior, nec Filius Patre junior esse dicendus est: quia utriusque nominis veritas non potest esse sine altero.

PL 10, 499C

それゆえ、父が子より年長であるとも、子が父より年少であるとも言ってはならない。どちらの名の真実も、他方なしにはありえないからである。

5

XII. « Et si quis intemporalem unigeniti filii de Patre substantiam ad innascibilem Dei essentiam referat, quasi Filium Patrem dicens: anathema sit. »

PL 10, 499C

一二。「また、もし誰かが、独り子である子の、父からの時なき実体を、神の生まれざる本質に帰し、あたかも子を父と言うかのようであるなら、その者はアナテマであれ。」

Caput XXVI

第XXVI章PL 10, 499C
1

Filius etsi intemporalis, non tamen innascibilis. --Dedisse superior definitio occasionem haereticis videbatur, cum tempus nativitatis Filii negaretur (quia nefas esset, si Pater esset in tempore: in tempore autem esset, si Filius tempori subderetur): ut per hanc opportunitatem temporis abnegati, sub Filii nuncupatione, Pater, qui innascibilis esset, singularis atque unicus ipse sibi et pater et filius praedicaretur: quia ubi nascendi tempus excluditur, illic opinio videtur innascibilitatis admitti; ut natus non putetur, cujus nativitas non sit in tempore.

PL 10, 499C

子は時を超えているとしても、しかし生まれざる者ではない。――先の定義は、子の誕生の時が否定されたことによって、異端者たちに機会を与えたように見えた(父が時のうちにあるのは不敬であり、子が時に服するなら父は時のうちにあることになるからである)。すなわち、否認された時というこの好機を通じて、子の名のもとに、生まれざる者である父が、ただ一人の唯一の者として、自分自身にとって父でも子でもあると宣べられるようにするためである。生まれる時が排除されるところには、生まれざる者であるという考えが容れられるように見え、誕生が時のうちにない者は生まれた者とは考えられなくなるからである。

2

Idcirco ne per hanc occasionem temporis abnegati, haeresis (Sabelliana) unionis irreperet; haec impietas damnatur, quae audeat intemporalem nativitatem ad unicam ac singularem innascibilis essentiae referre substantiam: cum aliud sit intemporalem esse, aliud sit esse non natum; quorum unum habet (licet extra tempus) nativitatem, aliud ipsum sibi, ad id quod est, solus atque idem auctor aeternus sit.

PL 10, 500A

それゆえ、時の否認というこの機会によって、(サベリオス派の)合一の異端が忍び込まないように、この不敬虔は断罪される。それは、時なき誕生を、生まれざる本質の唯一の単独の実体に帰することを敢えてする不敬虔である。時を超えていることと、生まれていないこととは別だからである。前者は(時の外にあるとしても)誕生を持ち、後者は、自分自身にとって、それがあるところのものについて、ただ独りの、同一の、永遠の源である〔aliud 以下は構文が崩れているが、生まれていないことを主語として解した〕。

Caput XXVII

第XXVII章PL 10, 500B
1

Definitionum harum ratio. Expositio qualis ab Hilario adhibita. A quibus earum subscriptio extorta.

PL 10, 500B

これらの決議の理由。ヒラリウスが用いた解説はどのようなものか。誰によってこれらへの署名が強いられたか。

2

Harum synopsis. --Percucurrimus, charissimi Fratres, omnes Orientalium episcoporum editas fidei definitiones, quas adversum emergentem proxime haeresim, congregata intra se synodo condiderunt.

PL 10, 500B

これらの要約。――最愛の兄弟たちよ、我々は、東方の司教たちが出した信仰の決議のすべてを通覧した。それは、最近現れた異端に対して、彼らが自分たちのあいだで集めた会議において作ったものである。

3

Et nos, quantum potuimus, ad intelligentiae eorum sensum, expositionis nostrae sermonem coaptavimus, famulantes potius eorum dictis, quam dictorum alienorum auctores existimandi: quibus adversum novam et profanam impietatem, haec conscientiae suae et adeptae jam pridem doctrinae instituta decernunt, et eos, qui hanc apud Sirmium haeresim conscripserant, vel conscriptam susceperant, ignorationem confitentes ad subscriptionem decretorum talium coegerunt: ubi Filius Patris imago perfecta est: ubi sub indifferentis imaginis proprietate, per profanam fraudem Filius non aboletur, ut pater sit: ubi imago Patris Filius praedicatus per similitudinis veritatem, a substantia Patris, cujus imago est, substantiae diversitate non differt: ubi per habitam a Patre vitam et acceptam a Filio vitam, nihil differens in substantia, quae significatur in vita, habeat Pater, quam Filius accepit ad habendum: ubi non creatura est Filius genitus, sed a natura Patris indiscreta substantia est: ubi sicut inter Patrem et Filium indifferens virtus est, ita nullam inter se diversitatem patiatur essentia: ubi Pater, generando Filium, nihil ex se in eo degenerat diversitate naturae: ubi quia nihil differat in utroque similitudo naturae, proprietas tamen similitudinis personalium nominum respuat unionem, ne subsistens unus sit, qui et Pater dicatur et filius: ubi quia pie dicitur et Pater mittens, et Filius missus; in nullo tamen inter Patrem et Filium, id est, inter missum atque mittentem discernatur essentia: ubi non intra tempora paterni nominis veritas continetur: ubi Filius Patri non est posterior in tempore: ubi ultra tempus omne perfecta nativitas innascibilitatis in se non admittit errorem.

PL 10, 500B

そして我々は、できるかぎり、彼らの理解の意味に、我々の解説の言葉を合わせた。他人の言葉の作者とみなされるよりも、むしろ彼らの言葉に仕える者としてである。彼らは、新しく俗悪な不敬虔に対して、自らの良心と、すでに以前に得た教えのこれらの定めを決議し、シルミウムでこの異端を書いた者たち、あるいは書かれたものを受け入れた者たちに、無知を告白させて、そのような決議への署名を強いた。その決議においては、子は父の完全な像であり、異ならない像の固有性のもとで、俗悪な欺瞞によって子が、父であるために取り消されることがない。またそこでは、類似の真実によって父の像と宣べられる子は、その像である父の実体から、実体の相違によっては異ならない。またそこでは、父が持つ命と、子が受けた命によって、命において意味される実体において、子が持つために受けたものと異なるものを、父は何も持たない。またそこでは、生まれた子は被造物ではなく、父の本性から区別されない実体である。またそこでは、父と子のあいだで力が異ならないように、本質も互いにいかなる相違も受けない。またそこでは、父は子を生むことにおいて、自分から何ものも子において本性の相違へと堕落させない。またそこでは、両者において本性の類似は何も異ならないが、それでも位格の名の類似の固有性は合一を退け、父とも子とも言われる者が一者として存立することはない。またそこでは、遣わす父と遣わされた子が敬虔に言われるが、それでも父と子のあいだ、すなわち遣わされた者と遣わす者のあいだで、本質はいかなる点でも区別されない。またそこでは、父という名の真実は時のうちに含まれず、子は時において父より後ではなく、あらゆる時を超えた完全な誕生は、生まれざる者であるという誤りを自らのうちに容れない。

Caput XXVIII

第XXVIII章PL 10, 501B
1

Decreta quo tempore edita. Qua occasione, cur. Fides subinde aliae. --Et haec quidem, Fratres carissimi, omnis quae edita est fidei doctrina, per paucos juxta universitatis modum Orientales, sub his ipsis prope diebus, quibus vos ingestam haeresim respuistis, emersit: cujus exponendae ea fuit ratio, quod unius substantiae silentium decernebatur.

PL 10, 501B

決議が出された時期。その機会と理由。その後の別の信仰の定式。――最愛の兄弟たちよ、たしかに、出された信仰の教えのすべては、全体の尺度に照らせば少数の東方の人々によって、諸君が持ち込まれた異端を退けたまさにそのころに、現れた。それを説き明かす理由は、同一実体について沈黙することが決定されたことであった。

2

Sed jam superioribus diversisque temporibus, multis his causis postulantibus, fides alias necesse fuerit conscribi, quae quales sint, ex ipsis intelligetur.

PL 10, 501B

しかし、それ以前のさまざまな時に、これらの多くの理由が求めるところに従って、別の信仰の定式が書かれる必要があったのであろう。それらがどのようなものであるかは、それ自体から理解されるであろう。

3

Omnibus enim quae ab iis gesta sunt cognitis, facilius tum et plenius earum rerum, de quibus inter nos quaestio est, absolutionem religiosam et unitati congruam afferemus.

PL 10, 502A

彼らによって行われたすべてのことを知れば、我々のあいだで問題となっている事柄について、より容易に、より十分に、宗教的で一致にかなった解明をもたらすことができるからである。

4

Expositio ( an. 341, edita ) ecclesiasticae fidei, quae exposita est in synodo habita per Encaenias Antiochenae ecclesiae consummatae. Exposuerunt qui adfuerunt episcopi nonaginta septem, cum in suspicionem venisset unus ex episcopis quod prava sentiret.

PL 10, 502A

教会の信仰の提示(341年に出された)。アンティオキア教会の完成を祝う献堂祭(エンカイニア)に開かれた会議で示されたもの。司教の一人が誤った考えを抱いているという疑いが生じたときに、出席していた九十七人の司教たちが示した。

Caput XXIX

第XXIX章PL 10, 502A
1

« Credimus consequenter evangelicae et apostolicae traditioni in unum Deum patrem omnipotentem, cunctorum quae sunt aedificatorem et factorem et provisorem, de quo omnia: et in unum Dominum Jesum Christum filium ipsius unigenitum, Deum per quem omnia, qui generatus est ex Patre, Deum de Deo, totum ex toto, unum ex uno, perfectum de perfecto, regem de rege, Dominum de Domino, verbum, sapientiam, vitam, lumen verum, viam veram, resurrectionem, pastorem, januam, inconvertibilem et immutabilem, divinitatis essentiaeque et virtutis et gloriae incommutabilem imaginem, primum editum totius creaturae, qui semper fuit in principio apud Deum Verbum Deus, juxta quod dictum est in Evangelio, Et Deus erat Verbum (Joan. I, 1) , per quem omnia facta sunt, et in quo omnia constant: qui in novissimis diebus descendit desursum, et natus est ex virgine secundum Scripturas, et agnus factus est, mediator Dei et hominum, praedestinatus fidei nostrae, et dux vitae.

PL 10, 502A

「我々は、福音書と使徒の伝承に従って、唯一の神、全能の父、存在するすべてのものの建て主にして造り主にして配慮する者、すべてがそこから出た者を信じ、また、唯一の主イエス・キリスト、その独り子を信じる。この子は、万物がそれによってある神であり、父から生まれ、神からの神、全体からの全体、一者からの一者、完全な者からの完全な者、王からの王、主からの主、言葉、知恵、命、真の光、真の道、復活、羊飼い、門であり、変えられることも変わることもない者、神性と本質と力と栄光の不変の像、全被造物の最初に生み出された者であり、常に初めに神とともにあった言葉、神であって、福音書に『言葉は神であった』と言われているとおり(ヨハネ1:1)、万物がそれによって造られ、万物がそれにおいて成り立つ者である。終わりの日々に、上から降り、聖書に従っておとめから生まれ、小羊となり、神と人との仲保者、我々の信仰のために定められた者、命の導き手となった者である。」

2

Dixit quippe: Non enim descendi de coelo, ut facerem voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui me misit (Joan. VI, 38) .

PL 10, 503A

「実際、この子はこう語っている。『私は、自分の意志を行うためではなく、私を遣わした者の意志を行うために、天から降ってきたのである』(ヨハネ6:38)。」

3

Qui passus est et resurrexit pro nobis tertia die, et adscendit in coelos, et sedet in dextera Patris, et iterum venturus est cum gloria judicare vivos et mortuos.

PL 10, 503A

「この子は、我々のために苦しみを受け、三日目に復活し、天に昇り、父の右に座し、生ける者と死せる者を裁くために、栄光とともに再び来る者である。」

4

Et in Spiritum sanctum, qui in paraclesin et sanctificationem et consummationem credentibus datus est, juxta quod et Dominus Jesus Christus ordinavit discipulos dicens: Pergite, et docete universas gentes, baptizantes eos in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti (Matth. XXVIII, 19) : manifeste utique Patris vere patris, certumque Filii vere filii, et Spiritus sancti vere spiritus sancti; hisque nominibus non simpliciter neque otiose propositis, sed significantibus diligenter propriam uniuscujusque nominatorum substantiam et ordinem et gloriam, ut sint quidem per substantiam tria, per consonantiam vero unum.

PL 10, 503A

「また我々は聖なる霊を信じる。霊は、信じる者たちに、慰めと聖化と完成のために与えられた。それは、主イエス・キリストが弟子たちに命じて『行って、すべての民を教え、彼らに、父と子と聖なる霊の名によって洗礼を授けよ』と語ったとおりである(マタイ28:19)。すなわち、明らかに、真に父である父、確かに真に子である子、真に聖なる霊である聖なる霊であり、これらの名は、単に、また無益に置かれたのではなく、名指された各々の固有の実体と秩序と栄光を、注意深く意味している。それらは、実体においては三つであるが、和合においては一つである。」

Caput XXX

第XXX章PL 10, 503B
1

« Hanc ergo habentes fidem, et ab initio et usque in finem habituri in conspectu Dei et Christi, omnem haereticam et pravam sectam anathematizamus: et si quis praeter salubrem Scripturarum et rectam fidem docet, dicens aut tempus, aut spatium, aut saeculum, aut esse aut fuisse prius, quam generatus Filius: anathema sit.

PL 10, 503B

「それゆえ我々は、この信仰を持ち、初めから終わりまで、神とキリストの前で持ち続けるであろう者として、あらゆる異端の、邪な党派をアナテマとする。もし誰かが、聖書の救いに満ちた正しい信仰に反して教え、子が生まれる前に、時、あるいは間隔、あるいは世があるとか、あったとか言うなら、その者はアナテマであれ。」

2

Et si quis Filium conditionem dicit, quemadmodum unum conditionum; aut nativitatem, sicut sunt nativitates; aut factionem, sicut sunt facturae, et non sicut divinae Scripturae tradiderunt singula quaeque, quae superius dicta sunt; et si quis aliud docet, aut evangelizat praeter quam quod accepimus: anathema sit.

PL 10, 503C

「また、もし誰かが、子を、造られたものの一つのように造られたものと言い、あるいは、ほかの誕生のような誕生と言い、あるいは、ほかの作られたもののような作られたものと言い、神の聖書が、上に述べた個々のことを伝えたとおりにではないなら、また、もし誰かが、我々が受けたもの以外のことを教え、あるいは福音として告げるなら、その者はアナテマであれ。」

3

Nos enim omnibus, quae divinis Scripturis tradita sunt a prophetis et ab apostolis, vere et cum timore et credimus et sequimur. »

PL 10, 504A

「我々は、神の聖書で預言者たちと使徒たちによって伝えられたすべてのことを、真に、また畏れをもって、信じ、従っているからである。」

Caput XXXI

第XXXI章PL 10, 504A
1

Fides haec quatenus suspecta. --Minus forte expresse videtur de indifferenti similitudine Patris et Filii fides haec locuta esse, maxime cum de Patre et Filio et Spiritu sancto ita senserit significatam in nominibus propriam uniuscujusque nominatorum substantiam et ordinem et gloriam, ut sint quidem per substantiam tria, per consonantiam vero unum.

PL 10, 504A

この信仰の定式はどこまで疑わしいか。――父と子の区別なき類似について、この信仰の定式は、おそらく十分に明確には語っていないように見える。とりわけ、父と子と聖なる霊について、それぞれの名で示されているのは、名指された各々に固有の実体と秩序と栄光であると考え、実体においては三つであるが、和合においては一つである、としているのであるから。

Caput XXXII

第XXXII章PL 10, 504A
1

Excusatur ex scopo concilii. Haeresis nova post Nicaenam synodum. Trinitatis substantiae tres qui apud Orientales recte dicantur. --Et primum sciendum est, non adversum haeresim, quae dissimilis substantiae Patrem et Filium ausa est praedicare, in Antiochia fuisse conventum; sed adversus eam, quae post sanctam synodum Nicaenam in id proruperat, ut tria nomina Patri vellet adscribere, de qua suo loco tractabimus.

PL 10, 504A

会議の目的に照らして弁明する。ニカイアの会議のあとの新しい異端。東方の人々のもとで三つの実体と言われることの正しさ。――まず知っておくべきは、アンティオキアで開かれた会議は、父と子を似ていない実体だと敢えて説いた異端に向けられたものではなく、聖なるニカイアの会議のあとに現れ、父に三つの名を帰そうとした異端に向けられたものだということである。この異端については、しかるべき箇所で論じよう。

2

Memini enim me in exordio sermonis patientiam et aequanimitatem legentium atque audientium usque ad absolutionem omnium dictorum meorum poposcisse; ne temerarius quisquam in me judex ante cognitionem perfecti sermonis exsisteret.

PL 10, 504B

私は、この論述の冒頭で、読む人、聞く人が、私の述べることをすべて言い終えるまで忍耐と寛容をもって待ってくれるよう求めたことを覚えている。完全な論述を知る前に、軽率にも誰かが私の裁き手となることのないようにするためである。

3

Volens igitur congregata sanctorum synodus impietatem eam perimere, quae veritatem Patris et Filii et Spiritus sancti nominum numero eluderet: ut non subsistente causa uniuscujusque nominis, triplex nuncupatio obtineret sub falsitate nominum unionem, et Pater solus atque unus idem atque ipse haberet et Spiritus sancti nomen et Filii: idcirco tres substantias esse dixerunt, subsistentium personas per substantias edocentes, non substantiam Patris et Filii diversitate dissimilis essentiae separantes.

PL 10, 504B

集まった聖なる者たちの会議は、父と子と聖なる霊の名の数によって真理をはぐらかす不敬虔を打ち破ろうとした。すなわち、各々の名の根拠が存立しないなら、三重の呼称が名の偽りのもとに一体性を得ることになり、父ただ一人、同一の者が、聖なる霊の名と子の名をも持つことになる。そうならないために、彼らは三つの実体があると言い、存立する者たちの位格を実体によって教えたのであって、父と子の実体を、本質の似ていないという隔たりによって引き裂いたのではない。

4

Quod autem dictum est: Ut sint quidem per substantiam tria, per consonantiam vero unum, non habet calumniam: quia connominato Spiritu, id est paracleto, consonantiae potius, quam essentiae per similitudinem substantiae praedicari convenit unitatem.

PL 10, 505A

「実体においては三つであるが、和合においては一つである」と語られたことには、非難の余地はない。聖なる霊、すなわちパラクレートスが同じく名指されているのであるから、一体性が語られるのは、実体の類似による本質の一体性よりも、むしろ和合の一体性としてふさわしいからである。

Caput XXXIII

第XXXIII章PL 10, 505A
1

Hac formula eamdem Patris ac Filii essentiam praedicari. Nativitatis et innascibilitatis discrimen. Filius immutabilis. --Caeterum omnis superior sermo in nullo Patrem et Filium essentiae ac naturae diversitate discrevit.

PL 10, 505A

この定式によって、父と子の同じ本質が説かれている。誕生と生まれざることの違い。子は不変である。――そもそも、これまでの論述はすべて、父と子を、本質や本性の隔たりによって分けてはいない。

2

Ubi enim dicitur, Deum de Deo, totum ex toto; non ambigitur totum Deum ex toto Deo natum. Nam et Dei de Deo natura non differt: et totus ex toto in iis est ipse, quibus Pater est.

PL 10, 505A

「神からの神、全体からの全体」と言われるとき、全き神が全き神から生まれたことに疑いはない。神から生まれた神の本性は異ならず、全体からの全体である者は、父がそれによって存在するそのものにおいて、彼自身としてあるからである。

3

Unus ex uno passiones humani partus et conceptionis excludit: ut dum unus ex uno est, non aliunde, nec diversus, aut alius sit, qui est unus ex uno, perfectus a perfecto.

PL 10, 505B

「一からの一」は、人間の出産や懐胎に伴う受動を退ける。一からの一である者は、一からであるから、ほかのところからでもなく、異なる者でも、別の者でもなく、完全な者からの完全な者だからである。

4

Non differt praeter originis causam ab innascibilitate nativitas; cum perfectio utriusque non differat. Rex de Rege. Non admittit uno atque eodem nomine potestas connuncupata dissimilitudinem potestatis. Dominum de Domino.

PL 10, 505B

誕生は、生まれざることと、起源の原因を除いて異ならない。両者の完全さは異ならないからである。「王からの王」。同じ一つの名で呼ばれた権能は、権能の似ていなさを許さない。「主からの主」。

5

Dominatus quoque aequatur in Domino: nec recipit differentiam confessa in utroque sine diversitate dominatio.

PL 10, 505B

主権もまた主において等しくされ、両者において隔たりなく告白された主権は、違いを受け入れない。

6

Illud vero, quod post multa alia subjectum est, inconvertibilem et immutabilem, divinitatis et essentiae et virtutis et gloriae incommutabilem imaginem, absolutum est.

PL 10, 505B

そして、多くの言葉のあとに付け加えられた「不変にして不易の者、神性と本質と力と栄光の変わることなき像」については、申し分がない。

7

Nam ex Deo Deus, ex toto totus, ex uno unus, et ex perfecto perfectus, et ex rege rex, et ex Domino Dominus, cum in ea omni divinitatis gloria atque natura, in qua Pater permanet, natus quoque subsistat et Filius; etiam hoc ex paterna substantia habet, ne demutabilis fiat.

PL 10, 505B

なぜなら、神からの神、全体からの全体、一からの一、完全な者からの完全な者、王からの王、主からの主であり、父がとどまる神性のあらゆる栄光と本性のうちに、生まれた子もまた存立しているのであるから、子は変わりうるものとならないということも、父の実体から得ているのである。

8

Non enim in eo nascente, ea, de qua natus est, demutata natura est: sed indemutabilem essentiam natus obtinuit ex indemutabilis auctoritate naturae.

PL 10, 506A

彼が生まれるとき、彼がそこから生まれた本性が変わったのではない。生まれた者は、変わることのない本性の権威から、変わることのない本質を得たのである。

9

Nam quamvis imago est, tamen incommutabilis est imago (non commutata in eo scilicet per dissimilitudinem paternae essentiae, ex qua est genitus, natura), quia in eo imago paternae essentiae nasceretur.

PL 10, 506A

彼は像ではあるが、それでも変わることのない像である(彼がそこから生み出された父の本質との似ていなさによって、彼のうちで本性が変えられたのではない)。彼のうちに生まれたのは、父の本質の像だからである。

10

Jam vero cum primus editus esse totius creaturae docetur, et ipse ille semper fuisse in principio apud Deum Verbum Deus dicitur; dum primus editur, natus fuisse ostenditur; dum semper fuit, nec tempore separatur a Patre.

PL 10, 506A

さらに、彼が全被造物のうちで最初に現れた者と教えられ、同じその者が、つねに初めに神のもとにあった、神なる言葉と言われるとき、最初に現れると言われることで生まれたことが示され、つねにあったと言われることで、時によって父から隔てられないことが示される。

11

Non ergo videri potest divisio substantiarum ( supple, ab hac synodo) (quae nihil aliud studuit, quam ut per trium substantiarum nomen, triplicis vocabuli excluderet unionem) ad separationem diversae in Filio et in Patre substantiae introducta: cum totius fidei expositio Patrem et Filium, innascibilem et unigenitum, nec tempore, nec nomine, nec essentia, nec dignitate, nec dominatione discernat.

PL 10, 506A

したがって、実体の区別(「この会議によって」と補え)が、子と父における異なる実体の分離へと持ち込まれたと見ることはできない。この会議は、三つの実体という名によって、三重の呼称による一体化を退けること以外を目指さなかったのである。信仰の提示の全体は、父と子、生まれざる者と独り子を、時によっても、名によっても、本質によっても、尊厳によっても、支配によっても、区別していない。

12

Dignum autem est conscientia communi etiam caeteras eorumdem episcoporum Orientalium diversis et locis et temporibus conscriptas fides noscere, ut per plures confessiones sinceritas conscientiae possit intelligi.

PL 10, 506B

同じ東方の司教たちが、さまざまな場所と時に書いた他の信仰の定式をも、共通の良心にかけて知ることはふさわしい。多くの告白を通して、良心の誠実さが理解されうるからである。

13

FIDES SECUNDUM ORIENTIS SYNODUM. (an. 347.) Sancta synodus in Sardica congregata ex diversis provinciis Orientalium partium, Thebaida, Aegypto, Palaestina, Arabia, Phoenice, Syria Coele, Mesopotamia, Cilicia, Cappadocia, Ponto, Paphlagonia, Galatia, Bithynia, Hellesponto, Asia, Phrygiis duabus, Pisidia, Cycladum insularum, Pamphylia, Caria, Lydia, Europa, Thracia, Emimonto, Mysia, Pannoniis duabus, hanc exposuimus fidem.

PL 10, 506B

東方の会議による信仰の定式。(347年)セルディカに、東方の諸属州、テバイス、エジプト、パレスティナ、アラビア、フェニキア、コイレ・シリア、メソポタミア、キリキア、カッパドキア、ポントス、パフラゴニア、ガラティア、ビテュニア、ヘレスポントス、アジア、二つのフリュギア、ピシディア、キュクラデス諸島、パンフュリア、カリア、リュディア、エウロペ、トラキア、ヘミモントス、ミュシア、二つのパンノニアから集まった聖なる会議である我々は、この信仰を提示した。

Caput XXXIV

第XXXIV章PL 10, 507A
1

« Credimus in unum Deum patrem omnipotentem, creatorem et factorem universorum, ex quo omnis paternitas in coelis et in terra nominatur.

PL 10, 507A

「我々は、唯一の神、全能の父、万物の創造者にして造り主を信じる。天と地にあるすべての父性は、彼から名を得ている。」

2

Credimus et in unigenitum ejus filium Dominum nostrum Jesum Christum, qui ante omnia saecula ex Patre genitus est, Deum ex Deo, lumen ex lumine, per quem facta sunt omnia quae in coelis et quae in terra, visibilia et invisibilia: qui est verbum, et sapientia, et virtus, et vita, et lumen verum: et qui in novissimis diebus propter nos incarnatus est, et natus ex sancta Virgine, qui crucifixus est, et mortuus, et sepultus, et surrexit ex mortuis tertia die, et receptus in coelo est, et sedet in dextera Patris, venturus judicare vivos et mortuos, et reddere unicuique secundum opera ejus; cujus regnum sine cessatione permanet in immensa saecula.

PL 10, 507A

「我々はまた、その独り子、我々の主イエス・キリストを信じる。彼はすべての世に先立って父から生まれた、神からの神、光からの光であり、彼を通して、天にあるもの地にあるもの、見えるもの見えないものが、すべて造られた。彼は言葉であり、知恵であり、力であり、命であり、真の光である。終わりの日々に、我々のために受肉し、聖なるおとめ〔Virgo(マリア)を本サイトでは「おとめ」と訳す〕から生まれ、十字架につけられ、死に、葬られ、三日目に死者の中から復活し、天に上げられ、父の右に座し、生ける者と死せる者を裁くために来たり、各人にその業に従って報いる。その国は、限りない世々にわたってやむことなく続く。」

3

Sedet enim in dextera Patris non solum in hoc saeculo, sed et in futuro. Credimus et in Spiritum sanctum, hoc est, paracletum, quem promittens Apostolis post reditum in coelos misit docere eos ac memorari omnia, per quem et sanctificantur sincere in eum credentium animae.

PL 10, 507B

「彼は、この世においてだけでなく、来たるべき世においても、父の右に座しているからである。我々はまた、聖なる霊、すなわちパラクレートスを信じる。子は、使徒たちに彼を約束し、天に帰ったのち、彼らにすべてを教え、思い起こさせるために彼を遣わした。この霊によって、彼を誠実に信じる者たちの魂は聖とされる。」

4

Eos autem, qui dicunt de non exstantibus esse filium Dei, vel ex alia substantia, et non ex Deo, et quod erat aliquando tempus aut saeculum quando non erat, alienos novit sancta et catholica Ecclesia.

PL 10, 507B

「しかし、神の子は存在しないものから出たと言う者、あるいは別の実体から出て神から出たのではないと言う者、あるいは、彼が存在しなかった時または世があったと言う者を、聖なる公同の教会は、自分のものではないと知っている。」

5

Similiter et eos, qui dicunt tres esse deos; vel Christum non esse Deum et ante saecula, neque Christum, neque filium eum esse Dei; vel eum ipsum esse Patrem et Filium et sanctum Spiritum, vel innascibilem filium; vel quod neque consilio neque voluntate Pater genuerit Filium: anathematizat sancta et catholica Ecclesia. »

PL 10, 507B

「同様に、三つの神があると言う者、あるいはキリストは世に先立つ神ではなく、キリストでも神の子でもないと言う者、あるいは彼自身が父であり子であり聖なる霊であると言う者、あるいは子は生まれざる者だと言う者、あるいは、父が子を、意志によっても意志の決定によってもなく生んだと言う者を、聖なる公同の教会はアナテマとする。」

Caput XXXV

第XXXV章PL 10, 507C
1

Fides haec Filii originem aeternam statuit. Eamque ex Dei substantia. --Brevibus expositio fidei hujus, sed absolutissimis usa est definitionibus. Nam condemnans eos, qui de non exstantibus esse Filium dicerent, originem ei non coeptam, sed manentem dedit.

PL 10, 507C

この信仰の定式は、子の起源を永遠のものと定め、それを神の実体からのものと定めている。――この信仰の提示は、簡潔であるが、この上なく完全な定義を用いた。存在しないものから出たと言う者たちを断罪することで、子に、始まりのない、とどまる起源を与えたのである。

2

Ac ne haec origo ejus, ex qua natus est manens, alia potius quam Dei intelligeretur esse substantia; etiam eos blasphemos pronuntiat, qui ex alia aliqua substantia, et non ex Deo Filium natum esse loquerentur: atque ita cum non ex nihilo substitit, neque aliunde quam ex Deo quod est exstitit, non potest ambigi in his natus esse quae Dei sunt; quia neque de non exstantibus, neque alia quam de innascibili Patris et aeterna substantia unigenita Filii generatur essentia.

PL 10, 508A

また、子が生まれたそのとどまる起源が、神の実体とは別のものと解されることのないよう、別の何らかの実体から出て神から出たのではないと子の誕生を語る者たちをも、冒瀆者と宣する。こうして、子は無から存立したのでもなく、神から以外の何かから現れたのでもない以上、神のものである事柄において生まれたことに疑いの余地はない。存在しないものからでも、父の生まれざる永遠の実体以外のものからでもなく、子の独り子なる本質が生み出されるからである。

3

Respuit vero et intervalla temporum ac saeculorum: ut qui per naturam non differt, non possit separabilis esse per tempus.

PL 10, 508A

さらに、時と世の隔たりをも退ける。本性において異ならない者が、時によって分けられることはありえないからである。

Caput XXXVI

第XXXVI章PL 10, 508A
1

Deus non nisi unus est; quatenus dicantur plures. Fides superior unam Patris ac Filii substantiam praedicat. --Ex omni autem parte, qua se circumagere sollicitudo potuit, haereticorum ingeniis aditus obstruitur, ne quid esse diversitatis praedicetur in Filio.

PL 10, 508A

神は一つでしかない。どのような意味で多くと言われるか。先の信仰の定式は、父と子の唯一の実体を説いている。――異端者たちの才知が、子に何らかの違いを説くことのないよう、注意を巡らせうるあらゆる面から、その入り口はふさがれている。

2

Anathematizat namque eos, qui tres deos dicant: quia secundum naturae veritatem, numerum nuncupationum substantia ista non recipit, nisi ut in hominibus atque Angelis solet, cum nomen tribuitur ex honore meritorum, naturae tamen inter eos et Deum differente substantia; et idcirco dii plures sunt.

PL 10, 508B

三つの神と言う者をアナテマとするからである。本性の真理に従えば、この実体は呼称の数を受け入れない。ただし、人間や天使の場合のように、功績の栄誉から名が与えられるときは別である。その場合には、彼らと神とのあいだで本性の実体が異なっており、それゆえに神々は多くなる。

3

Caeterum in natura Dei Deus unus est; ita tamen, ut et Filius Deus sit, quia in eo natura non differens sit: et cum Deus ex Deo sit, non potest non uterque Deus esse, quorum per generis indifferentiam non discernatur essentia.

PL 10, 508B

しかし、神の本性においては神は一つである。ただし、子もまた神であり、それは彼において本性が異ならないからである。神からの神である以上、両者がともに神でないということはありえない。類の違いのなさによって、その本質が区別されないからである。

4

Numerus autem nominis in nuncupatione respuitur; quia non est in naturae qualitate diversitas.

PL 10, 508B

しかし名の数は、呼称において退けられる。本性の性質に違いがないからである。

5

Cum igitur anathema sit deos dicens, et anathema sit Filium Deum denegans; absolute ostenditur unius ad utrumque nominis unitatem de proprietate indifferentis esse substantiae: cum in confessione innascibilis Dei patris et unigeniti Dei filii, neutro a se dissimilitudine essentiae differente, uterque cum Deus sit, Deus tamen unus et credendus sit et praedicandus.

PL 10, 508B

したがって、神々と言う者はアナテマであり、子を神と否定する者もアナテマである以上、この二つの呼称の一つの名の一体性は、違いのない実体に固有であることから来ると、はっきり示される。生まれざる神なる父と独り子なる神なる子の告白において、どちらも本質の似ていなさによって相手と異ならず、どちらも神であるとしても、神は一つであると信じ、宣べ伝えなければならないからである。

6

Sollicita itaque multum diligentique cautela episcoporum fides munit naturae genitae et gignentis indifferentiam nominis unione confirmans.

PL 10, 508C

かくして、司教たちの信仰の定式は、大いなる注意と入念な用心をもって、生まれた本性と生む本性の違いのなさを、名の一致によって確かなものとし、守っている。

Caput XXXVII

第XXXVII章PL 10, 508C
1

Non tamen fides solitarium Deum, Filium recte docet innascibilem. Qui ex voluntate nascatur. --Tamen ne rursum unius Dei praedicatio unicam ac sine progenie sua solitarii Dei velit affirmare substantiam; statim hanc condemnat temeritatem, quae quia Deus unus est, unum ac solitarium Deum patrem, habentem in se nomen et patris et filii confiteretur: cum in generante Patre et nascente Filio Deus unus esset ob indifferentis ab invicem naturae substantiam praedicandus.

PL 10, 508C

しかし、この信仰の定式は孤独な神を教えず、正しくも子を生まれざる者とは教えない〔recte の前に否定が脱けている可能性がある。Non docet が両方に掛かると取った〕。子は意志によって生まれる。――だが、一なる神の宣言が、子を持たない孤独な神の唯一の実体を主張しようとすることのないよう、信仰の定式はただちに、神は一つであるから、父の名と子の名を自らのうちに持つ唯一の孤独な神なる父を告白する、あの軽率を断罪する。生む父と生まれる子において、互いに違いのない本性の実体のゆえに、神は一つと宣べ伝えられるべきだったからである。

2

Innascibilem quoque Filium sanctorum fides nescit: quia natura Filii nisi ex nativitate non exstat. Nativitatis autem in eo adeo perfecta natura est, ut qui ex substantia Dei natus est, etiam ex consilio ejus ac voluntate nascatur.

PL 10, 509A

また、聖なる者たちの信仰は、子を生まれざる者とも知らない。子の本性は、誕生によらなければ存立しないからである。しかし、彼における誕生の本性は完全であって、神の実体から生まれた者が、その意志の決定と意志によっても生まれるほどである。

3

Ex voluntate enim atque consilio, non ex corporalis passione naturae, essentiae Dei de essentia Dei genitae absoluta perfectio est. Consequens autem est, ut eam nunc fidem retractemus, quae non olim cum Photinus episcopatu dejectus est, conscripta est. Exemplum fidei Sirmio ab Orientalibus contra Photinum scriptae (ann. 351) .

PL 10, 509A

神の本質から生み出された神の本質の完全さは、肉体の本性の受動によるのではなく、意志と意志の決定によるからである。そこで次に、さほど以前ではない、フォティヌスが司教職から追われたときに書かれた信仰の定式を、今取り上げ直すのが順当である。フォティヌスに対して東方の人々がシルミウムで書いた信仰の定式の写し(351年)。

Caput XXXVIII

第XXXVIII章PL 10, 509B
1

« Credimus in unum Deum patrem omnipotentem, creatorem et conditorem, ex quo omnis paternitas in coelo et in terris nominatur.

PL 10, 509B

「我々は、唯一の神、全能の父、創造者にして創建者を信じる。天と地にあるすべての父性は、彼から名を得ている。」

2

Et in unicum ejus Filium Dominum nostrum Jesum Christum, qui ante omnia saecula ex Patre natus est, Deum ex Deo, lumen ex lumine, per quem facta sunt omnia in coelis et in terra, visibilia et invisibilia.

PL 10, 509B

「また、その独り子、我々の主イエス・キリストを信じる。彼はすべての世に先立って父から生まれた、神からの神、光からの光であり、彼を通して、天と地にあるもの、見えるもの見えないものが、すべて造られた。」

3

Qui est verbum, et sapientia, et virtus, et vita, et lumen verum: qui in novissimis diebus propter nos incorporatus est, et natus de sancta Virgine, et crucifixus, et mortuus est, et sepultus: qui et surrexit ex mortuis tertia die, et adscendit in coelum, et sedet in dextera Patris, et venturus est in consummatione saeculi judicare vivos et mortuos, et reddere unicuique secundum opera sua: cujus regnum sine fine perseverans, permanet in perpetua saecula.

PL 10, 509B

「彼は言葉であり、知恵であり、力であり、命であり、真の光である。終わりの日々に、我々のために体を得て、聖なるおとめから生まれ、十字架につけられ、死に、葬られた。彼は三日目に死者の中から復活し、天に上り、父の右に座している。世の終わりに、生ける者と死せる者を裁くために来たり、各人にその業に従って報いる。その国は終わりなく続き、永遠の世々にわたってとどまる。」

4

Erit enim sedens in dextera Patris, non solum in hoc saeculo, verum etiam et in futuro. Et in Spiritum sanctum, id est, paracletum, quem promittens Apostolis, postea quam coelum adscendit, misit docere eos, et commonere omnia, per quem et sanctificantur credentium in eum sinceriter animae.

PL 10, 509C

「彼は、この世においてだけでなく、来たるべき世においても、父の右に座しているであろうからである。また、聖なる霊、すなわちパラクレートスを信じる。子は、使徒たちに彼を約束し、天に上ったのち、彼らにすべてを教え、思い起こさせるために彼を遣わした。この霊によって、彼を誠実に信じる者たちの魂は聖とされる。」

5

I. « Eos autem qui dicunt: De nullis exstantibus Filius, vel de altera substantia, et non ex Deo; et quod erat tempus vel saeculum quando non erat: alienos scit sancta et catholica Ecclesia. II. « Si quis autem Patrem et Filium duos dicit deos: anathema sit.

PL 10, 510A

一、「子は存在するものが何もないところから出たと言う者、あるいは別の実体から出て神から出たのではないと言う者、あるいは、彼が存在しなかった時または世があったと言う者を、聖なる公同の教会は、自分のものではないと知っている。二、もし誰かが、父と子を二つの神と言うなら、その者はアナテマであれ。」

6

III. « Et si quis, unum dicens Deum, Christum autem Deum ante saecula filium Dei obsecutum Patri in creatione omnium non confitetur: anathema sit. IV. « Et si quis innascibilem Deum, vel partem ejus, de Maria natum esse audet dicere: anathema sit.

PL 10, 510A

三、「また、もし誰かが、神は一つと言いながら、キリストが、世に先立つ神の子であり、万物の創造において父に従った神であることを告白しないなら、その者はアナテマであれ。四、また、もし誰かが、生まれざる神、あるいはその一部が、マリアから生まれたと敢えて言うなら、その者はアナテマであれ。」

7

V. « Et si quis secundum praescientiam vel praedestinationem a Maria dicit Filium esse, et non ante saecula ex Patre natum apud Deum esse, et per eum facta esse omnia: anathema sit. VI. « Si quis substantiam Dei dilatari et contrahi dicit: anathema sit.

PL 10, 510A

五、「また、もし誰かが、予知または予定に従って、子はマリアからのものであると言い、世に先立って父から生まれて神のもとにあり、彼によってすべてが造られたと言わないなら、その者はアナテマであれ。六、もし誰かが、神の実体が広がったり縮んだりすると言うなら、その者はアナテマであれ。」

8

VII. « Si quis dilatatam substantiam Dei filium dicat facere; aut latitudinem substantiae ejus, sicuti sibi videtur, Filium nominet: anathema sit. VIII. « Si quis insitum vel prolativum verbum Dei filium dicat: anathema sit.

PL 10, 510B

七、「もし誰かが、神の実体が広がって子を作ると言い、あるいは、その実体の広がりを、自分の考えのままに子と呼ぶなら、その者はアナテマであれ。八、もし誰かが、神の子を、内在する言葉、あるいは発せられた言葉と言うなら、その者はアナテマであれ。」

9

IX. « Si quis hominem solum dicit de Maria Filium: anathema sit. X. « Si quis Deum et hominem de Maria natum dicens, Deum innascibilem sic intelligit: anathema sit.

PL 10, 510B

九、「もし誰かが、マリアから生まれた子はただの人間であると言うなら、その者はアナテマであれ。十、もし誰かが、神にして人がマリアから生まれたと言いながら、その神を生まれざる神と解するなら、その者はアナテマであれ。」

10

XI. « Si quis Verbum caro factum est (Joan. I, 14) , audiens, Verbum in carnem translatum putet, vel demutationem sustinentem accepisse carnem dicit: anathema sit.

PL 10, 510C

十一、「もし誰かが、『言葉は肉となった』(ヨハネ1:14)を聞いて、言葉が肉に移されたと考え、あるいは、変化を被って肉を受け取ったと言うなら、その者はアナテマであれ。」

11

XII. « Si quis unicum filium Dei crucifixum audiens, dealitatem ( θεότητα) ejus corruptionem vel passibilitatem ( πάθος) aut demutationem aut deminutionem vel interfectionem sustinuisse dicat: anathema sit.

PL 10, 510C

十二、「もし誰かが、神の独り子が十字架につけられたと聞いて、その神性(テオテース)が、腐敗、あるいは受苦(パトス)、あるいは変化、あるいは減少、あるいは死を被ったと言うなら、その者はアナテマであれ。」

12

XIII. « Si quis, Faciamus hominem (Gen. I, 26) , non Patrem ad Filium dixisse, sed ipsum ad semetipsum dicat Deum locutum: anathema sit. XIV. « Si quis filium non dicat Abrahae visum (Gen. XVIII) , sed Deum innascibilem, vel partem ejus: anathema sit.

PL 10, 510C

十三、「もし誰かが、『我々は人を造ろう』(創世記1:26)を、父が子に語ったのではなく、神が自分自身に語ったと言うなら、その者はアナテマであれ。十四、もし誰かが、アブラハムに現れたのは子ではなく(創世記18)、生まれざる神、あるいはその一部であると言うなら、その者はアナテマであれ。」

13

XV. « Si quis cum Jacob non Filium quasi hominem colluctatum (Gen. XXXII, 24) , sed Deum innascibilem, vel partem ejus dicat: anathema sit.

PL 10, 511A

十五、「もし誰かが、ヤコブと格闘したのは、人のような子ではなく(創世記32:24)、生まれざる神、あるいはその一部であると言うなら、その者はアナテマであれ。」

14

XVI. « Si quis, Pluit Dominus a Domino (Gen. XIX, 24) , non de Filio et Patre intelligat, sed ipsum a se dicat pluisse: anathema sit. Pluit enim Dominus Filius a Domino Patre.

PL 10, 511A

十六、「もし誰かが、『主は主から降らせた』(創世記19:24)を、子と父について解さず、その者自身がその者自身から降らせたと言うなら、その者はアナテマであれ。主である子が、主である父から降らせたのである。」

15

XVII. « Si quis Dominum et Dominum Patrem et Filium (quia Dominus a Domino [supple pluit]), duos dicat deos: anathema sit. Non enim exaequamus vel comparamus Filium Patri, sed subjectum intelligimus.

PL 10, 511A

十七、「もし誰かが、主と主、すなわち父と子を(『主は主から』[降らせた、と補え]とあるゆえに)二つの神と言うなら、その者はアナテマであれ。我々は子を父と等しくも並べもせず、従う者と解しているからである。」

16

Neque enim descendit in Sodomam sine Patris voluntate; neque pluit ex se, sed a Domino, auctoritate scilicet Patris; nec sedet in dextera a semetipso, sed audit dicentem Patrem, Sede ad dexteram meam (Psal. CIX, 1) .

PL 10, 511B

「彼は、父の意志によらずにソドムに下ったのではなく、自分から降らせたのでもなく、主から、すなわち父の権威によって降らせた。また、自分から右に座しているのでもなく、『私の右に座せ』(詩篇109:1)と言う父の声を聞いたのである。」

17

XVIII. « Si quis Patrem et Filium et Spiritum sanctum unam personam dicat: anathema sit. XIX. « Si quis Spiritum sanctum paracletum dicens, innascibilem Deum dicat: anathema sit.

PL 10, 511B

十八、「もし誰かが、父と子と聖なる霊を一つの位格と言うなら、その者はアナテマであれ。十九、もし誰かが、聖なる霊、パラクレートスを、生まれざる神と言うなら、その者はアナテマであれ。」

18

XX. « Si quis, sicuti docuit nos Dominus, non alium dicat Paracletum a Filio; dixit enim: Et alterum paracletum mittet vobis Pater, quem rogabo ego (Joan. XIV, 16) : anathema sit. XXI. « Si quis Spiritum sanctum partem dicat Patris vel Filii: anathema sit.

PL 10, 511B

二十、「もし誰かが、主が我々に教えたとおりに、パラクレートスは子とは別の者であると言わないなら(彼は言った。『私が願えば、父はもう一人のパラクレートスを汝らに遣わす』(ヨハネ14:16))、その者はアナテマであれ。二十一、もし誰かが、聖なる霊は父または子の一部であると言うなら、その者はアナテマであれ。」

19

XXII. « Si quis Patrem et Filium et Spiritum sanctum tres dicat deos: anathema sit. XXIII. « Si quis, quod dictum est: Ego Deus primus, et ego Deus novissimus, et praeter me non est Deus (Esai. XLIV, 6) , ad destructionem idolorum dictum et eorum qui non sunt dii, in destructionem unigeniti ante saecula Dei judaice intelligat: anathema sit.

PL 10, 511C

二十二、「もし誰かが、父と子と聖なる霊を三つの神と言うなら、その者はアナテマであれ。二十三、もし誰かが、『私は最初の神、私は最後の神、私のほかに神はない』(イザヤ44:6)と語られたことを、偶像と、神ではない者たちを滅ぼすために語られたことであるのに、世に先立つ独り子なる神を滅ぼすために語られたのだとユダヤ人のように解するなら、その者はアナテマであれ。」

20

XXIV. « Si quis voluntate Dei, tamquam unum aliquid de creatura, factum dicat Filium: anathema sit. XXV. « Si quis nolente Patre natum dicat Filium: anathema sit.

PL 10, 512A

二十四、「もし誰かが、子は、被造物の何か一つのように、神の意志によって造られたと言うなら、その者はアナテマであれ。二十五、もし誰かが、子は父が望まなかったのに生まれたと言うなら、その者はアナテマであれ。」

21

Non enim nolente Patre coactus Pater, vel naturali necessitate ductus, cum nollet genuit Filium: sed mox voluit, sine tempore et impassibiliter ex se eum genitum demonstravit.

PL 10, 512A

「父は、望まなかったのに強いられて子を生んだのでも、本性の必然に導かれて、望まないまま生んだのでもない。父はただちに望み、時なく、受苦なく、子が自分から生まれたことを示したのである。」

22

XXVI. « Si quis innascibilem et sine initio dicat Filium, tamquam duo sine principio et duo innascibilia et duo innata dicens: duos faciat deos: anathema sit.

PL 10, 512A

二十六、「もし誰かが、子を生まれざる者、始まりのない者と言い、あたかも二つの始まりなきもの、二つの生まれざるもの、二つの生じざるものを語るかのようにして、二つの神を作るなら、その者はアナテマであれ。」

23

Caput enim, quod est principium omnium, Filius; caput autem, quod est principium Christi, Deus: ita enim ad unum qui est sine principio omnium principium, per Filium universa referimus.

PL 10, 512B

「万物の始まりである頭は子であり、キリストの始まりである頭は神である。このように我々は、始まりなくして万物の始まりである唯一の者へと、子を通して万物を帰するのである。」

24

XXVII. « Et iterum confirmantes Christianismi intellectum, dicimus, quoniam si quis Christum Deum filium Dei ante saecula subsistentem et ministrantem Patri ad omnium perfectionem non dicat: sed ex quo de Maria natus est, ex eo et Christum et filium nominatum esse, et initium accepisse ut sit Deus, dicat: anathema sit. »

PL 10, 512B

二十七、「そしてもう一度、キリスト教の理解を確かなものとして、我々は言う。もし誰かが、キリストは、世に先立って存立し、万物の完成のために父に仕える、神の子なる神であると言わず、マリアから生まれたときから、キリストとも子とも名づけられ、神であることの始まりを受けたと言うなら、その者はアナテマであれ。」

Caput XXXIX

第XXXIX章PL 10, 512B
1

Photini fraus multiplex retunditur. Filius a Patre nec substantia differt nec tempore. --Necessitas et tempus admonuit eos, qui tum convenerant, per multiplices quaestiones latius ac diffusius expositionem fidei ordinare; quia multis et occultis cuniculis in catholicam domum ea, quae per Photinum renovabatur, haeresis tentaret irrepere: ut per singula genera intemeratae et illaesae fidei, unicuique generi haereticae ac furtivae fraudulentiae contrairetur; essentque tot fidei absolutiones, quotidem essent quaesitae perfidiae occasiones.

PL 10, 512B

フォティヌスの多様な欺きは打ち破られる。子は父から実体においても時においても異ならない。――必要と時とが、そのとき集まった者たちに、多様な問いに応じて、信仰の提示をより広く、より詳しく整えるよう促した。フォティヌスによって再び唱えられていた異端が、多くの隠れた坑道を通って公同の家に忍び込もうとしていたからである。それゆえ、汚されず傷つけられない信仰のそれぞれの類によって、異端の、こっそりとした欺きのそれぞれの類に対抗し、不信仰のために探し出された機会と同じ数だけ〔ミーニュの注:quotidem はヒラリウスの語法で quot の意〕、信仰の答えがあるようにしたのである。

2

Ac primum post generalem illam atque indubitatam sacramentorum expositionem, hinc exponendae fidei adversum haereticos coepit exordium.

PL 10, 513A

まず、秘義についての、一般的で疑いのない提示のあと、ここから異端に対して信仰を提示する冒頭が始まった。

3

I. « Eos autem qui dicunt: De nullis exstantibus Filius, vel de altera substantia et non ex Deo; et quod erat tempus vel saeculum quando non erat: alienos scit sancta et catholica Ecclesia. »

PL 10, 513A

一、「子は存在するものが何もないところから出たと言う者、あるいは別の実体から出て神から出たのではないと言う者、あるいは、彼が存在しなかった時または世があったと言う者を、聖なる公同の教会は、自分のものではないと知っている。」

Caput XL

第XL章PL 10, 513A
1

Quis hic ambiguitatis locus? aut quid ex sincerae fidei conscientia reliquum est? Non est de non exstantibus: ut ei exstans origo sit.

PL 10, 513A

ここに曖昧さの入り込む余地があるだろうか。誠実な信仰の良心から、何が残っているだろうか。子は存在しないものからではない。したがって、子の起源は存在するものである。

2

Non est exstans ei ad originem substantia aliqua alia, nisi sola quae Dei est: ut in eo nihil aliud natum esse possit, quam omne quod Dei sit; quia non ex nihilo exstans, aliunde non subsistit. Non differt in tempore: ut cum Patre sit intemporalis et Filius.

PL 10, 513A

子に、起源のために、神のものである実体以外に存在する何か別の実体はない。したがって、彼において生まれたのは、神のものであるすべて以外のものではありえない。無から存在するのではないから、ほかから存立するのでもないからである。時において異ならない。子もまた、父とともに時を超えている。

3

Inseparabilia itaque inter innascibilem Patrem et unigenitum Filium cuncta sunt, quos in tempore pares ipsa illa unius tantum paternae exsistentis, ex qua nativitas sumitur, indifferentia in nullo discernat essentiae.

PL 10, 513B

したがって、生まれざる父と独り子なる子のあいだでは、すべてが分かたれえない。誕生がそこから受け取られる、ただ一つの、存在する父の本質の違いのなさそのものが、時において等しい彼らを、何においても区別しないからである。

4

II. « Si quis autem Patrem et Filium duos dicit deos: anathema sit. III. Et si quis unum dicens Deum, Christum autem Deum ante saecula filium Dei obsecutum Patri in creatione omnium non confitetur: anathema sit. »

PL 10, 513B

二、「もし誰かが、父と子を二つの神と言うなら、その者はアナテマであれ。三、また、もし誰かが、神は一つと言いながら、キリストが、世に先立つ神の子であり、万物の創造において父に従った神であることを告白しないなら、その者はアナテマであれ。」

Caput XLI

第XLI章PL 10, 513B
1

Ut essentiae nomine, ita sunt unum essentiae genere. --Rerum nobis absolutam intelligentiam ipsa illa nominis religiosa professio tribuit.

PL 10, 513B

本質の名において一つであるとおり、彼らは本質の類において一つである。――この名の敬虔な宣言そのものが、事柄の完全な理解を我々に与える。

2

Cum enim in damnatione sit, Patrem et Filium duos deos dicere; et rursum anathema sit, Filium Deum negare: substantiae diversae alterius ab altera opinio in praedicandis diis duobus excluditur.

PL 10, 513C

父と子を二つの神と言うことが断罪に当たり、また子を神と否定することがアナテマである以上、二つの神を宣べ伝えるときの、一方の実体が他方と異なるという考えは退けられる。

3

Non enim est alia, praeter illam Dei patris ex qua Dei filius Deus intemporalis est natus, essentia.

PL 10, 513C

神である父の本質、すなわちそこから神の子が、時を超える神として生まれた本質のほかに、別の本質はないからである。

4

Nam cum necessario Deum patrem confitemur, et absolute Christum Dei filium Deum praedicamus, et inter haec duum deorum sit irreligiosa confessio: non possunt, secundum naturae indifferentiam et nomen indifferens, non unum esse in essentiae genere, quorum essentiae nomen non licet esse nisi unum.

PL 10, 513C

我々は、神である父を必然として告白し、キリスト、神の子を、端的に神と宣べ伝えており、そのあいだに二つの神という告白は不敬虔である。したがって、本性の違いのなさと名の違いのなさに従えば、本質の名が一つでしかありえない者たちは、本質の類において一つでないはずがない。

5

IV. « Si quis innascibilem Deum, vel partem ejus, de Maria natum esse audet dicere: anathema sit. »

PL 10, 513C

四、「もし誰かが、生まれざる神、あるいはその一部が、マリアから生まれたと敢えて言うなら、その者はアナテマであれ。」

Caput XLII

第XLII章PL 10, 513D
1

Filii et Patris non una persona. Contra eos qui asserunt Filium ante Mariam non esse nisi per praedestinationem. --Ne quod nuncupatae essentiae in Patre et Filio, per indissimilem naturam, nomen unum est, occasionem haereticis praestaret, ut innascibilem Deum, vel partem ejus, nasci de Maria praedicarent; occursum est salutaris definitione sententiae, ut anathema esset hoc confitens.

PL 10, 513D

子と父は一つの位格ではない。子はマリアより前には予定によってしかないと主張する者たちに対して。――父と子において、似ていなくはない本性を通して、呼ばれた本質の名が一つであることが、異端者たちに、生まれざる神、あるいはその一部がマリアから生まれると宣べ伝える機会を与えることのないよう、救いをもたらす判断の定義によって、これを告白する者がアナテマとなるよう手当てされた。

2

Non enim religiosa unitas nominis, ex indifferentis naturae essentia constituta, personam genitae ademit essentiae, ut unici ac singularis Dei substantia per unionem nominis intelligatur: cum utriusque essentiae nomen unum, id est, Deus unus, ob indiscretae in utroque naturae indissimilem substantiam praedicetur.

PL 10, 514A

違いのない本性の本質に基づいて成り立つ、名の敬虔な一体性は、生まれた本質から位格を奪って、唯一の孤独な神の実体が、名の一体化によって解されるようにしたのではない。両方の本質の名が一つ、すなわち神は一つと宣べ伝えられるのは、両者において区別のない本性の、似ていなくはない実体のゆえだからである。

3

V. « Si quis secundum praescientiam et praedestinationem ante Mariam dicit Filium esse, non ante saecula ex Patre natum apud Deum esse, et per eum facta esse omnia: anathema sit. »

PL 10, 514A

五、「もし誰かが、予知と予定に従って、子はマリアより前にあると言い、世に先立って父から生まれて神のもとにあり、彼によってすべてが造られたと言わないなら、その者はアナテマであれ。」

Caput XLIII

第XLIII章PL 10, 514A
1

Deum omnium nostrum Dei filium, ante quam corporeus nascitur, negaturi tamen secundum praescientiam et praedestinationem, non secundum naturae subsistentis essentiam, fuisse confirmant: id est, ut per praescientiam Patris, quia eum praedestinavit ut esset aliquando, scilicet gignendus ex virgine, nuntiatus nobis fuerit potius, quam ante saecula in naturae divinae substantia natus exstiterit: utque omnia, quae ipse in prophetis de corporationis suae ac passionis sacramentis locutus est, ipsa illa secundum praescientiam de eo a Patre sint dicta.

PL 10, 514A

我々すべての神である神の子が、体をもって生まれる前に存在したことを否定しようとする者たちも、存立する本性の本質によってではなく、予知と予定によってならば、彼が存在したと主張する。すなわち、父が、彼がいつか、つまりおとめから生まれる者として存在するように予定したがゆえに、父の予知によって我々に告げられていたのであって、世に先立って神的本性の実体において生まれて存在していたのではない、というのである。また、彼自身が預言者たちのうちで、自分の受肉と受難の秘義について語ったことはすべて、予知に従って父が彼について語ったものだ、というのである。

2

Itaque doctrinae hujus perversitas condemnatur: ut cognitus nobis unigenitus Dei filius, natus potius ex Patre ante saecula, et ipsa saecula cum creaturis omnibus condens, quam praedestinatus sit esse gignendus. VI. « Si quis substantiam Dei dilatari et contrahi dicit: anathema sit. »

PL 10, 514B

したがって、この教えの曲がりは断罪される。我々に知られた神の独り子は、生まれるように予定されたというよりは、世に先立って父から生まれ、世そのものをすべての被造物とともに造った者だからである。六、「もし誰かが、神の実体が広がったり縮んだりすると言うなら、その者はアナテマであれ。」

Caput XLIV

第XLIV章PL 10, 514C
1

Dilatatio et contractio in Deum non cadunt. Nec Filius est divinae substantiae dilatatio. --Contrahi et dilatari, corporalis est passio: Deus autem, qui spiritus est, et spirat ubi vult, non se per demutationem substantiae aut dilatat, aut contrahit.

PL 10, 514C

広がることと縮むことは、神には当てはまらない。子は神的実体の広がりでもない。――縮むことと広がることは、物体の受動である。しかし神は霊であり、望むところに息吹く。実体の変化によって、自らを広げも縮めもしない。

2

Extra corporalis enim naturae necessitatem liber manens, quod vult, et cum vult, et ubi vult, id praestat ex sese. Impium ergo est substantiae demutationem libertati tantae virtutis adscribere.

PL 10, 514C

物体的本性の必然の外にとどまって自由であるから、望むことを、望むときに、望む場所で、自分からなす。したがって、実体の変化を、これほどの力の自由に帰するのは不敬虔である。

3

VII. « Si quis dilatatam substantiam Dei Filium dicat facere, aut latitudinem substantiae ejus Filium nominet: anathema sit. »

PL 10, 514C

七、「もし誰かが、神の実体が広がって子を作ると言い、あるいは、その実体の広がりを子と呼ぶなら、その者はアナテマであれ。」

Caput XLV

第XLV章PL 10, 514C
1

Superior sententia, etsi indemutabilem Deum docere voluerit, ad hanc se tamen sequentem haeresim praeparavit.

PL 10, 514C

先の判断は、神が不変であると教えようとしたのではあるが、それでも、これに続く異端に備えたのである。

2

Quidam enim ausi sunt innascibilem Deum usque ad sanctam Virginem substantiae dilatatione protendere (Vid. lib. I de Trinit. n. 16 et lib. X, n. 50) : ut latitudo deducta quodam naturae suae tractu assumensque hominem filius nuncuparetur; neque Filius ante saecula perfectus Deus natus, idem postea et homo natus sit.

PL 10, 514C

ある者たちは、生まれざる神が、実体の広がりによって聖なるおとめにまで伸びたと敢えて主張したからである(『三位一体論』第1巻16節、第10巻50節を見よ)。広げられたものが、自らの本性の一種の延長によって人を取り、それが子と呼ばれるのであり、世に先立って完全な神として生まれた子が、あとに人としても生まれたのではない、というのである。

3

Totum hoc itaque catholica fides damnat, in quo et demutabilis Pater dicitur, et natus Filius abnegatur. VIII. « Si quis insitum et prolativum verbum Dei filium dicat: anathema sit. »

PL 10, 515A

公同の信仰は、したがって、父が変わりうると言われ、生まれた子が否定される、この全体を断罪する。八、「もし誰かが、神の子を、内在し、かつ発せられた言葉と言うなら、その者はアナテマであれ。」

Caput XLVI

第XLVI章PL 10, 515A
1

Haeretici quo sensu filium Dei verbum praedicent. Filius de Maria Deus et homo. --Haeretici perimentes, quantum in ipsis est, Dei filium, verbum esse tantum confitentur, prodeuntem scilicet loquentis ore sermonem, et insubstantivae vocis incorporalem sonum: ut Deo patri istius modi sit verbum Filius, cujusmodi per insitam nobis loquendi naturam verbum omne profertur in vocem.

PL 10, 515A

異端者たちは、どのような意味で神の子を言葉と宣べ伝えるか。マリアから生まれた子は神であり人である。――異端者たちは、彼ら自身にできる限りにおいて神の子を滅ぼし、ただ言葉であると告白する。すなわち、語る者の口から出る話であり、実体を持たない声の、体のない響きである。神である父にとって子が言葉であるのは、我々に生まれつき備わった語る本性によって、あらゆる言葉が声となって発せられるのと同じ仕方だと言うのである。

2

Fraus ergo haec omnis in damnatione est: quae Deum Verbum, quod in principio apud Deum erat, tanquam verbum esse insitae ac prolatae vocis affirmet.

PL 10, 515A

したがって、この欺きはすべて断罪のうちにある。それは、初めに神のもとにあった神なる言葉を、内在する声、発せられた声の言葉のようなものだと主張するからである。

3

IX. « Si quis hominem solum dicat de Maria Filium: anathema sit. » Filium Dei de Maria non praedicamus, nisi et hominem et Deum praedicemus. Sed ne id, quod Deum et hominem praedicamus, fraudis habeat occasionem, continuo subjecit.

PL 10, 515B

九、「もし誰かが、マリアから生まれた子はただの人間であると言うなら、その者はアナテマであれ。」我々は、人であり神であると宣べ伝えるのでなければ、神の子がマリアから生まれたとは宣べ伝えない。だが、神と人と宣べ伝えることが欺きの機会を持たないよう、彼らはただちに付け加えた。

4

X. « Si quis Deum et hominem de Maria natum dicens, Deum innascibilem sic intelligit: anathema sit. »

PL 10, 515B

十、「もし誰かが、神にして人がマリアから生まれたと言いながら、その神を生まれざる神と解するなら、その者はアナテマであれ。」

Caput XLVII

第XLVII章PL 10, 515B
1

Filius sola nativitate a Patre discernitur. Carnem assumens non demutatus est. --Conservatur substantiae et nomen et virtus.

PL 10, 515B

子は、ただ誕生によってのみ父から区別される。肉を取ったが、変化したのではない。――実体の名も力も保たれている。

2

Cum enim in anathemate sit, qui ex Maria Dei filium hominem sine Deo dixerit; et in eodem judicio sit, qui in homine innascibilem Deum dixerit: non Deus is, qui in homine est, non esse Deus dicitur; sed Deus innascibilis abnegatur, Patre a Filio non naturae nomine, quia nec diversitate substantiae, sed sola innascibilitatis auctoritate discreto.

PL 10, 515B

マリアから生まれた神の子を、神を欠いた人間と言う者がアナテマのもとにあり、また、人のうちに生まれざる神を言う者も同じ裁きのもとにあるのであるから、人のうちにある神が、神でないと言われているのではない。否定されているのは、生まれざる神〔が人のうちにあるということ〕である。父が子から区別されるのは、本性の名によってではない。実体の違いによってでもないからである。ただ生まれざることの権威によってのみ区別されるのである。

3

XI. « Si quis Verbum caro factum est audiens, Verbum in carnem translatum putet, vel demutationem sustinentem accepisse carnem dicat: anathema sit. »

PL 10, 515C

十一、「もし誰かが、『言葉は肉となった』を聞いて、言葉が肉に移されたと考え、あるいは、変化を被って肉を受け取ったと言うなら、その者はアナテマであれ。」

Caput XLVIII

第XLVIII章PL 10, 516A
1

Filio Dei crucifixo corruptionem non est perpessa deitas. --Conservatur dignitas divinitatis: ut in eo, quod Verbum caro factum est, dum Verbum caro fit, non amiserit per carnem quod erat Verbum, neque translatum in carnem sit, ut Verbum esse desineret; sed Verbum caro factum est, ut caro potius hoc inciperet esse quod Verbum.

PL 10, 516A

十字架につけられた神の子において、神性は腐敗を被らなかった。――神性の尊厳は保たれている。言葉が肉となったということにおいて、言葉が肉となる間に、言葉であったものを肉によって失ったのでもなく、言葉であることをやめるほどに肉へ移されたのでもない。むしろ言葉が肉となったのは、肉が言葉であるものであり始めるためであった。

2

Alioquin unde carni in operibus virtutes, in monte gloriam, in cogitationibus humanorum cordium scientiam, in passione securitatem, in morte vitam? Sed demutationem Deus nesciens, nihil ex substantiae suae bonis caro factus amisit.

PL 10, 516A

そうでなければ、肉に、業における力、山における栄光、人の心の思いにおける知識、受難における確かさ、死における命は、どこから来たのか。しかし神は変化を知らず、肉となっても、自らの実体の善きものを何も失わなかった。

3

XII. « Si quis unicum Filium Dei crucifixum audiens, dealitatem ejus corruptionem vel passibilitatem aut demutationem vel deminutionem vel interfectionem sustinuisse dicat: anathema sit. »

PL 10, 516B

十二、「もし誰かが、神の独り子が十字架につけられたと聞いて、その神性が、腐敗、あるいは受苦、あるいは変化、あるいは減少、あるいは死を被ったと言うなら、その者はアナテマであれ。」

Caput XLIX

第XLIX章PL 10, 516B
1

Passibilitas et passio quid. Filium patribus visum esse. --Absolute ostenditur, cur Verbum, licet caro factum sit, non tamen translatum fuerit in carnem.

PL 10, 516B

受苦されうることと受苦とは何か。子が父祖たちに現れたこと。――言葉が肉となったにもかかわらず、なぜ肉に移されたのではなかったのかが、完全に示される。

2

Cum enim haec passionum genera infirmitatem carnis afficiant, Deus tamen Verbum caro factus non potuit a se demutabilis esse patiendo. Non enim id ipsum est, pati et demutari: quia omnem carnem passio cujusque generis demutet sensu, dolore, tolerantia.

PL 10, 516B

これらの種類の受苦は肉の弱さに関わるが、肉となった神なる言葉は、苦しむことによって自らが変わりうるものにはなりえなかった。苦しむことと変化することは同じではないからである。あらゆる種類の受苦は、感覚、痛み、耐えることによって、あらゆる肉を変えるのである。

3

Verbum autem, quod caro factum est, licet se passioni subdiderit; non tamen demutatum est passibilitate patiendi.

PL 10, 516B

しかし、肉となった言葉は、自らを受苦に服させたとはいえ、苦しみうるということによっては変化しなかった。

4

Nam pati potuit, et passibile esse non potuit: quia passibilitas naturae infirmis significatio est; passio autem est eorum quae sint illata perpessio: quae quia indemutabilis Deus est, cum tamen Verbum caro factum sit, habuerunt in eo passionis materiam sine passibilitatis infirmitate.

PL 10, 516C

彼は苦しむことはできたが、苦しみやすいものではありえなかった。受苦されうる性質とは、弱い〔底本は infirmis。infirmae と読む〕本性のしるしだからである。受苦とは、加えられたものを耐えることである。神は不変であるので、言葉が肉となったとき、それらは彼において、受苦されうるという弱さなしに、受苦の材料を持ったのである。

5

Manet itaque indemutabilis etiam in passione natura; quia auctori suo indifferens ex impassibilis essentiae nata substantia est.

PL 10, 516C

したがって、受苦においても、本性は不変にとどまる。その創始者と違いのない、受苦されえない本質から生まれた実体だからである。

6

XIII. « Si quis, Faciamus hominem (Gen. I, 26) , non Patrem ad Filium dixisse, sed ipsum ad semetipsum dicat Deum locutum: anathema sit. » XIV. « Si quis Filium non dicat Abrahae visum (Gen. XVII, 1) , sed Deum innascibilem vel partem ejus: anathema sit. » XV. « Si quis cum Jacob non Filium, quasi hominem colluctatum (Gen. XXXII, 26) , sed Deum innascibilem vel partem ejus dicat: anathema sit. » XVI. « Si quis, Pluit Dominus a Domino (Gen. XIX, 4) , non de Filio et Patre intelligat, sed ipsum a se pluisse dicat: anathema sit. Pluit enim Dominus Filius a Domino Patre. »

PL 10, 517A

十三、「もし誰かが、『我々は人を造ろう』(創世記1:26)を、父が子に語ったのではなく、神が自分自身に語ったと言うなら、その者はアナテマであれ。」十四、「もし誰かが、アブラハムに現れたのは子ではなく(創世記17:1)、生まれざる神、あるいはその一部であると言うなら、その者はアナテマであれ。」十五、「もし誰かが、ヤコブと格闘したのは、人のような子ではなく(創世記32:26)、生まれざる神、あるいはその一部であると言うなら、その者はアナテマであれ。」十六、「もし誰かが、『主は主から降らせた』(創世記19:4)を、子と父について解さず、その者自身がその者自身から降らせたと言うなら、その者はアナテマであれ。主である子が、主である父から降らせたのである。」

Caput L

第L章PL 10, 517B
1

Photini sententia. --Haec quia Photinus, adversus quem tum conventum erat, negabat, inserenda fidei fuerunt: ne quis auderet non ante Dei filium quam virginis filium praedicare, et superiora omnia, quae propria Dei filio sunt, stultissima haereticae insaniae perversitate Deo innascibili coaptaret; et dum haec ad Patrem referret, Filio substantiam denegaret.

PL 10, 517B

フォティヌスの判断。――これらのことは、このとき集まった相手であるフォティヌスが否定していたので、信仰の定式に入れなければならなかった。それは、誰かが、神の子はおとめの子より前にはいなかったと宣べ伝えることのないように、また、神の子に固有の先の事柄すべてを、異端の狂気のこの上なく愚かな曲がりによって、生まれざる神に当てはめることのないようにするためであった。そうして、これらを父に帰しながら、子から実体を否定することになるからである。

2

Quae quia absoluta sunt, necessitatem nobis interpretandi non reliquerunt. XVII. « Si quis Dominum et Dominum Patrem et Filium (quia Dominus a Domino ), duos dicat deos: anathema sit. Non enim exaequamus vel comparamus Filium Patri, sed subjectum intelligimus.

PL 10, 517B

これらは完全に述べられているので、我々に解釈の必要を残さなかった。十七、「もし誰かが、主と主、すなわち父と子を(『主は主から』とあるゆえに)二つの神と言うなら、その者はアナテマであれ。我々は子を父と等しくも並べもせず、従う者と解しているからである。」

3

Neque enim descendit in Sodomam sine Patris voluntate; neque pluit ex sese, sed a Domino, auctoritate scilicet Patris; nec sedet in dextera a semetipso, sed audit dicentem Patrem, Sede ad dexteram meam (Ps. CIX, 1) . »

PL 10, 517B

「彼は、父の意志によらずにソドムに下ったのではなく、自分から降らせたのでもなく、主から、すなわち父の権威によって降らせた。また、自分から右に座しているのでもなく、『私の右に座せ』(詩篇109:1)と言う父の声を聞いたのである。」

Caput LI

第LI章PL 10, 518A
1

Definitio haec a suspicione liberatur. Filius quatenus Patri non aequandus, manente naturae aequalitate. --Et superiora et consequentia suspicionem, si qua esse in his dictis videbitur, penitus excludunt, ne diversitas dissimilium deitatum in Domino et Domino praedicetur.

PL 10, 518A

この定義は疑いから解かれる。本性の等しさは保たれたまま、子はどの点で父と等しくされてはならないか。――先の言葉も後の言葉も、ここでの言葉に何か疑いがあるように見えるなら、それを完全に退ける。主と主において、似ていない神性の違いが宣べ伝えられることのないようにするためである。

2

Et in eo non comparatur, quia duos deos dici impium sit: non autem idcirco non comparatur vel exaequatur Filius Patri, ne Deus ipse non esse credatur.

PL 10, 518A

そして、その点で比べられないのは、二つの神と言うことが不敬虔だからである。しかし、子が父と比べられも等しくされもしないのは、子自身が神ではないと信じられるようにするためではない。

3

Cum enim anathema sit Christum Deum denegans, non potest idcirco profanum videri, duos deos connominari, ne et Christus Deus praedicetur; cum per essentiae naturalis proprietatem idcirco Deus unus est, quia ex innascibili Deo patre, qui unus est Deus, unigenitus filius Deus natus, non aliunde quam ex Deo habeat esse quod Deus est: et indifferenti ejus qui genitus est ab eo qui genuit essentia, non potest non indifferentis unum nomen esse naturae.

PL 10, 518A

キリストを神と否定する者はアナテマである以上、二つの神と並べて名づけることが不敬と見なされるのは、キリストもまた神と宣べ伝えられることのないようにするためではありえない。むしろ、神が一つであるのは、本性的な本質の固有性によるのである。すなわち、生まれざる神なる父、唯一の神から、独り子なる子が神として生まれ、神であるものを、神以外のところからではなく持つからである。生まれた者の本質が、生んだ者の本質と違いがない以上、違いのない本性の名は、一つでないはずがない。

4

Et vel in eo quidem maxime non comparatur nec coaequatur Filius Patri, dum subditus per obedientiae obsequelam est, dum pluit Dominus a Domino, ne a se ipse secundum Photinum aut Sabellium pluerit, ut Dominus a Domino; dum ad dexteram Dei tum consedit, cum sibi ut consideret dictum sit; dum mittitur, dum accipit, dum in omnibus voluntati ejus qui se misit obsequitur.

PL 10, 518B

そして、子が父と比べられず、等しくされないと言われるのは、とりわけ、彼が従順という服従によって従っているとき、主が主から降らせるとき(フォティヌスやサベリオスに従って、自分から、主が主から、と降らせたのではないように)、彼が神の右に座ったのは、座るようにと自分に語られたときであるとき、彼が遣わされ、受け、すべてにおいて自分を遣わした者の意志に従うときである。

5

Sed pietatis subjectio non est essentiae diminutio, nec religionis officium degenerem efficit naturam: cum per id, quod cum et innascibilis pater Deus est, et unigenitus filius Dei Deus est, Deus tamen unus sit; et subjectio filii doceatur et dignitas, dum et ipsi illi nomini Filius nuncupandus subjicitur, quod cum Dei patris sit, tamen sibi ex natura sit nomen.

PL 10, 518B

しかし、敬虔から来る服従は、本質の減少ではなく、信仰の務めは本性を劣ったものにしない。生まれざる父が神であり、独り子なる神の子が神であっても、神は一つだからである。子の服従と尊厳の両方が教えられる。子と呼ばれるべき者が、その名そのものに従うとき、その名は神である父のものではあるが、それでも彼自身の本性から自分の名なのである。

6

Habens nomen, sed ejus cujus et filius est, fit Patri et obsequio subjectus et nomine; ita tamen, ut subjectio nominis proprietatem naturalis atque indifferentis testetur essentiae. XVIII. « Si quis Patrem et Filium unam personam dicit: anathema sit. »

PL 10, 518C

名を持つが、それは彼がその子である者の名である。こうして彼は、父に対し、服従によっても名によっても従う者となる。ただし、名への服従が、自然で違いのない本質の固有性を証している。十八、「もし誰かが、父と子を一つの位格と言うなら、その者はアナテマであれ。」

Caput LII

第LII章PL 10, 519A
1

Pater et Filius non una persona. --Non habet necessitatem contradicendi sibi absoluta perversitas: et tamen stultus quorumdam furor in id prorupit, ut personam unam duum nominum ausus sit praedicare.

PL 10, 519A

父と子は一つの位格ではない。――明白な曲がりには、反駁する必要もない。にもかかわらず、ある者たちの愚かな狂気は、二つの名の一つの位格を敢えて宣べ伝えるところにまで突き進んだ。

2

XIX. « Si quis Spiritum sanctum paracletum dicens, innascibilem Deum dicat: anathema sit. »

PL 10, 519A

十九、「もし誰かが、聖なる霊、パラクレートスを、生まれざる神と言うなら、その者はアナテマであれ。」

Caput LIII

第LIII章PL 10, 519A
1

Spiritus sanctus non innascibilis Deus. Alius est a Filio. --Adjectio nunc Paracleti, anathemati obnoxiam facit innascibilis in eo Dei praedicationem. Impiissimum enim est, innascibilem Deum eum dici, qui ad consolationem nostram est missus a Filio.

PL 10, 519A

聖なる霊は生まれざる神ではない。子とは別の者である。――ここでのパラクレートスの付加は、彼における生まれざる神の宣言を、アナテマの対象とする。我々の慰めのために子によって遣わされた者を、生まれざる神と言うのは、この上なく不敬虔だからである。

2

XX. « Si quis, sicuti docuit nos Dominus, non alium dicat Paracletum a Filio; dixit enim: Et alterum Paracletum mittet vobis Pater, quem rogabo ego: anathema sit. »

PL 10, 519B

二十、「もし誰かが、主が我々に教えたとおりに、パラクレートスは子とは別の者であると言わないなら(彼は言った。『私が願えば、父はもう一人のパラクレートスを汝らに遣わす』)、その者はアナテマであれ。」

Caput LIV

第LIV章PL 10, 519B
1

Cur dicatur mitti a Patre. --A Filio Paracletum missum meminimus, et in principio hoc fides ipsa exposuit.

PL 10, 519B

なぜ父から遣わされると言われるのか。――パラクレートスが子によって遣わされたことは、我々も覚えており、この信仰の定式そのものも、冒頭でそう提示した。

2

Sed quia frequenter Filius per indifferentis naturae virtutem opera sua opera Patris esse dixit, dicens: Ego opera Patris mei facio (Joan. X, 37) , missurus quoque Paracletum, sicuti frequenter spopondit, interdum eum et mittendum dixit a Patre, dum omne quod ageret, pie referre est solitus ad Patrem.

PL 10, 519B

しかし、子は、違いのない本性の力のゆえに、自分の業を父の業であるとしばしば言った。「私は私の父の業を行う」(ヨハネ10:37)と言い、また、しばしば約束したとおりパラクレートスを遣わそうとしながら、ときにはこれを父から遣わされると言った。自分の行うことをすべて、敬虔に父に帰するのが常だったからである。

3

Ex quo haeretici occasionem frequenter arripiunt, ut ipsum esse Filium Paracletum dicant: cum in eo, quod alium Paracletum mittendum a Patre sit precaturus, differentiam missi rogantisque significet. XXI. « Si quis Spiritum sanctum partem dicat Patris vel Filii: anathema sit. »

PL 10, 519B

このことから、異端者たちはしばしば、子自身がパラクレートスであると言う口実を得る。しかし、別のパラクレートスが父から遣わされるよう子が願おうとする、という点で、子は、遣わされる者と願う者の違いを示している。二十一、「もし誰かが、聖なる霊は父または子の一部であると言うなら、その者はアナテマであれ。」

Caput LV

第LV章PL 10, 519C
1

Non est pars Patris aut Filii. --Stultitia haeretici furoris haec coegit in scripta referre, non quaestio.

PL 10, 519C

父または子の一部ではない。――これを文書に書かせたのは、異端の狂気の愚かさであって、問いではない。

2

Nam cum Spiritus sancti nomen habeat suam significationem, et Spiritus sanctus paracletus habeat substantiae suae et officium et ordinem, et cum ubique indemutabilis Pater et Filius praedicetur: quomodo pars esse aut Patris aut Filii Spiritus sanctus asseritur?

PL 10, 519C

聖なる霊の名にはそれ自身の意味があり、聖なる霊なるパラクレートスには、その実体の務めと秩序があり、また父と子はどこでも不変と宣べ伝えられているのに、どうして聖なる霊が父の一部あるいは子の一部であると主張されるのか。

3

Sed quia sicut inter caetera insaniarum genera, etiam hoc quoque proferri ab impiis solet; idcirco a sanctis debuit improbari. XXII. « Si quis Patrem et Filium et Spiritum sanctum tres dicit deos: anathema sit. »

PL 10, 519C

しかし、これも、ほかの種類の狂気と同じく、不敬虔な者たちによって持ち出されるのが常であるため、聖なる者たちによって退けられなければならなかった。二十二、「もし誰かが、父と子と聖なる霊を三つの神と言うなら、その者はアナテマであれ。」

Caput LVI

第LVI章PL 10, 519D
1

Dii tres negantur. --Duum deorum professio cum irreligiosa sit, quia nusquam nisi unum Deum praedicatum meminerimus et praedicemus: quanto magis trium deorum in Patre et Filio et Spiritu sancto nuncupatio damnabilis est?

PL 10, 519D

三つの神は否定される。――二つの神という宣言が不敬虔であるのは、我々が、一つの神のほかは宣べ伝えられたことを覚えておらず、また宣べ伝えもしないからである。そうであれば、父と子と聖なる霊における三つの神という呼称は、いっそう断罪に値する。

2

Quod tamen quia haeretici dicunt, recte catholici condemnant. XXIII. « Si quis quod dictum est, Ego Deus primus, et ego Deus novissimus, et praeter me non est Deus (Esai. XLIV, 6) , ad destructionem idolorum dictum et eorum qui non sunt dii, in destructionem unigeniti ante saecula Dei judaice dictum intelligat: anathema sit. »

PL 10, 520A

しかし、異端者たちがこれを言うので、公同の者たちが正しくこれを断罪する。二十三、「もし誰かが、『私は最初の神、私は最後の神、私のほかに神はない』(イザヤ44:6)と語られたことを、偶像と、神ではない者たちを滅ぼすために語られたのに、世に先立つ独り子なる神を滅ぼすためにユダヤ人のように語られたと解するなら、その者はアナテマであれ。」

Caput LVII

第LVII章PL 10, 520A
1

Illud, non est Deus praeter me, Filium non negat Deum. --Deorum numerositate damnata, et Deo tantum uno praedicato, negari Deus filius Dei non potest.

PL 10, 520A

「私のほかに神はない」は、子が神であることを否定しない。――神々の数の多さが断罪され、ただ一つの神が宣べ伝えられても、神の子である神を否定することはできない。

2

Verum naturae istud praestat genuina proprietas, ut nomen, quod negatur ad numerum, debeatur essentiae; et id, quod non est Deus praeter me, non possit Filio auferre quod Deus est: quia Deus alius, praeter quam qui est ex Deo, nullus est.

PL 10, 520A

むしろ、生まれながらの本性の固有性が、数のために否定される名が、本質に帰せられることを可能にしている。「私のほかに神はない」は、子から神であることを奪いえない。神から出た者のほかに、別の神はないからである。

3

Et per hanc vocem Dei patris non potest non Deus esse, qui ex se indifferenti ad naturam suam est natus essentia. Quod idcirco Judaei ad unionem Dei referunt, quia unigenitum Deum nesciunt.

PL 10, 520B

そして、父なる神のこの言葉によっても、父から、その本性と違いのない本質をもって生まれた者が、神でないということはありえない。ユダヤ人がこれを神の一体性に帰するのは、独り子なる神を知らないからである。

4

Sed nos cum duos deos negamus, diversitatem in Patre et Filio naturalis abominamur essentiae: quia id, quod non est Deus praeter me, impiam de falsis diis perimit opinionem.

PL 10, 520B

しかし、我々が二つの神を否定するとき、父と子における、本性的な本質の違いを忌む。「私のほかに神はない」は、偽りの神々についての不敬虔な考えを滅ぼすからである。

5

Cum vero unum Deum confitentes, Filium quoque Deum dicimus; nihil diversum per substantiam in utroque sub uno nomine praedicamus. XXIV. « Si quis voluntate Dei tamquam unum aliquid de creatura Filium factum dicat: anathema sit. »

PL 10, 520B

一つの神を告白しながら、子をも神と言うとき、我々は、一つの名のもとで、両者に実体による違いを何も宣べ伝えていない。二十四、「もし誰かが、子は、被造物の何か一つのように、神の意志によって造られたと言うなら、その者はアナテマであれ。」

Caput LVIII

第LVIII章PL 10, 520B
1

Filius ex Dei substantia, non ut creaturae ex voluntate. --Omnibus creaturis substantiam voluntas Dei attulit: sed naturam Filio dedit ex impassibili ac non nata substantia perfecta nativitas.

PL 10, 520B

子は、被造物のように意志によってではなく、神の実体から出る。――神の意志はすべての被造物に実体をもたらした。しかし子には、受苦のない、生まれたものでない実体からの完全な誕生が、本性を与えた。

2

Talia enim cuncta creata sunt, qualia esse Deus voluit: Filius autem natus ex Deo talis substitit, qualis et Deus est.

PL 10, 520C

すべての被造物は、神が望んだとおりのものとして造られた。しかし神から生まれた子は、神であるとおりのものとして存立した。

3

Nec dissimilem sui edidit natura naturam: sed ex substantia Dei genitus naturae secundum originem attulit, non secundum creaturas, voluntatis essentiam. XXV. « Si quis, nolente Patre, natum dicat Filium: anathema sit.

PL 10, 520C

本性は、自らと似ていない本性を生み出したのではない。神の実体から生まれた子は、起源に従った本性の本質を携えたのであって、被造物に従った意志の本質を携えたのではない。二十五、「もし誰かが、子は父が望まなかったのに生まれたと言うなら、その者はアナテマであれ。」

4

Non enim nolente patre coactus Pater, vel naturali necessitate ductus, cum nollet genuit Filium; sed mox voluit, sine tempore et impassibiliter ex se eum unigenitum demonstravit. »

PL 10, 520C

「父は、望まなかったのに強いられて子を生んだのでも、本性の必然に導かれて、望まないまま生んだのでもない。父はただちに望み、時なく、受苦なく、子が自分から生まれた独り子であることを示したのである。」

Caput LIX

第LIX章PL 10, 520C
1

Non tamen ex invito Patre Filius. --Cum non ex voluntate, ut caetera, Filius subsistere doceretur, ne secundum voluntatem tantum, non etiam secundum naturam haberet essentiam; data haereticis occasio videbatur, ut necessitatem Deo patri gignendi ex se Filii adscriberent, tamquam naturae lege cogente invitus ediderit.

PL 10, 520C

それでも、子は父が意に反して生んだのではない。――子が、意志によってだけ本質を持ち、本性によっては持たない、ということにならないよう、ほかのものと同じように意志によって存立するのではないと教えられたので、異端者たちには、神である父に、自分から子を生む必然を帰する機会が与えられたように見えた。すなわち、本性の法則に強いられ、意に反して生み出したのだ、という主張である。

2

Sed haec passionum non est in Deo patre conditio: cum inenarrabili et perfecta nativitate Filii, nec voluntas sola genuit Filium, nec demutata aut coacta imperio naturalis legis essentia est.

PL 10, 521A

しかし、このような受動の条件は、神である父にはない。子の、言い表しがたい完全な誕生において、意志だけが子を生んだのでもなく、本質が変えられたり、本性の法則の命令によって強いられたりしたのでもないからである。

3

Nec ad gignendum quaesita substantia est, nec gignentis in genito diversa natura est, nec in tempore paterni nominis solitudo: sed ante tempora omnia Pater ex naturae suae essentia, impassibiliter volens, Filio dedit naturalis nativitatis essentiam.

PL 10, 521A

生むために実体が探し求められたのでもなく、生む者の本性が生まれた者において異なるのでもなく、父の名が時のうちで孤独であったのでもない。すべての時に先立って、父は、自らの本性の本質から、受苦なく望みつつ、子に、本性としての誕生の本質を与えたのである。

4

XXVI. « Si quis innascibilem et sine initio dicat Filium; tamquam duo sine principio et duo innascibilia et duo innata dicens, duos faciat deos: anathema sit.

PL 10, 521A

二十六、「もし誰かが、子を生まれざる者、始まりのない者と言い、あたかも二つの始まりなきもの、二つの生まれざるもの、二つの生じざるものを語るかのようにして、二つの神を作るなら、その者はアナテマであれ。」

5

Caput enim, quod est principium omnium, Filius: caput autem, quod est principium Christi, Deus; sic enim ad unum ininitiabilem, omnium initium, per Filium universa referimus. »

PL 10, 521A

「万物の始まりである頭は子であり、キリストの始まりである頭は神である。このように我々は、始まりなき唯一の者、万物の始まりへと、子を通して万物を帰するのである。」

Caput LX

第LX章PL 10, 521B
1

Filium innascibilem unitas Dei non patitur. --Filium innascibilem confiteri, impiissimum est. Jam enim non erit Deus unus: quia Deum unum praedicari natura unius innascibilis Dei exigit.

PL 10, 521B

神の一体性は、子が生まれざる者であることを許さない。――子を生まれざる者と告白するのは、この上なく不敬虔である。もはや神は一つではなくなるからである。一つの生まれざる神の本性が、神が一つと宣べ伝えられることを要求するからである。

2

Cum ergo unus Deus sit, duo innascibiles esse non possunt: cum idcirco Deus unus sit (cum et pater Deus sit, et filius Dei Deus sit), quia innascibilitas sola penes unum sit. Filius autem idcirco Deus, quia ex innascibili essentia natus exsistat.

PL 10, 521B

したがって、神は一つである以上、生まれざる者が二つあることはありえない。神が一つであるのは(父が神であり、神の子が神であっても)、生まれざることがただ一つのもとにのみあるからである。子が神であるのは、生まれざる本質から生まれて存在するからである。

3

Respuit ergo innascibilem Filium praedicari fides sancta; ut per unum innascibilem Deum, unum Deum praedicet: ut naturam unigenitam, ex innascibili genitam essentia, in uno innascibilis Dei nomine complectatur.

PL 10, 521B

それゆえ、聖なる信仰の定式は、子が生まれざる者と宣べ伝えられることを退ける。一つの生まれざる神によって一つの神を宣べ伝え、生まれざる本質から生まれた独り子の本性を、一つの生まれざる神という名のうちに含み込むためである。

4

Caput enim omnium Filius est, sed caput Filii Deus est. Et ad unum Deum omnia hoc gradu atque hac confessione referuntur: cum ab eo sumant universa principium, cui ipse principium sit ( scil. Deus pater) .

PL 10, 521B

万物の頭は子であるが、子の頭は神である。万物は、この段階とこの告白によって、一つの神へと帰される。万物は、彼自身(すなわち神である父)がその始まりであるところの者から、始まりを受けるからである。

5

XXVII. « Et iterum confirmantes Christianismi inintellectum, dicimus, Quoniam si quis Christum Deum, filium Dei ante saecula subsistentem, et ministrantem Patri ad omnium perfectionem non dicat; sed ex quo de Maria natus est, ex eo et Christum et filium nominatum esse, et initium accepisse ut sit Deus dicat: anathema sit. »

PL 10, 521C

二十七、「そしてもう一度、キリスト教の理解〔底本は inintellectum。intellectum と読む〕を確かなものとして、我々は言う。もし誰かが、キリストは、世に先立って存立し、万物の完成のために父に仕える、神の子なる神であると言わず、マリアから生まれたときから、キリストとも子とも名づけられ、神であることの始まりを受けたと言うなら、その者はアナテマであれ。」

Caput LXI

第LXI章PL 10, 521C
1

Photini haeresis. Fidei nostrae principale. --Concludi damnatio ejus haeresis, propter quam conventum erat, expositione totius fidei cui adversabatur, oportuit: quae initium Dei filii ex partu Virginis mentiebatur.

PL 10, 521C

フォティヌスの異端。我々の信仰の主要点。――その異端のゆえに会議が招集されたのであるから、その異端への断罪は、それが反対していた信仰の全体の提示をもって締めくくられるべきであった。その異端は、神の子の始まりをおとめの出産に置くという偽りを述べていた。

2

Hoc enim fidei nostrae secundum evangelicam et apostolicam doctrinam principale est, Dominum nostrum Jesum Christum Deum et Dei filium a Patre nec honoris confessione, nec virtutis potestate, nec substantiae diversitate, nec intervallo temporis separari.

PL 10, 522A

福音と使徒の教えに従えば、我々の信仰の主要点はこれである。すなわち、我々の主イエス・キリストは神であり神の子であって、父から、栄誉の告白によっても、力の権能によっても、実体の相違によっても、時間の隔たりによっても、切り離されない、ということである。

Caput LXII

第LXII章PL 10, 522A
1

Difficultas de Deo paucis loquendi. --Multifarie, ut intelligitur, episcoporum consiliis atque sententiis quaesita veritas est, et intelligentiae ratio exposita est per singulas scriptae fidei professiones: singulis quibusque generibus impiae praedicationis exstinctis.

PL 10, 522A

神について少ない言葉で語ることの困難。――知られるとおり、真理は、司教たちの協議と意見によって幾重にも探求され、書き記された信仰の宣言の一つ一つを通して、理解の道筋が示された。不敬虔な説教のさまざまな類は、その一つ一つが消し去られた。

2

Non enim infinitus et immensus Deus brevibus humani sermonis eloquiis vel intelligi potuit, vel ostendi.

PL 10, 522A

無限で測り知れない神は、人間の言葉の短い表現では、理解されることも示されることもできなかったからである。

3

Fallit enim plerumque et audientes et docentes brevitas verborum: et compendio sermonum aut non intelligi potest quod requiritur, aut etiam corrumpitur quod significatum magis, quam enarratum, rationis absolutione non constat.

PL 10, 522A

言葉の短さは、聞く者をも教える者をも、多くの場合惑わせる。話を要約すれば、求められていることが理解されないか、あるいは、叙述されるよりも示されるにとどまるものが、論の完結を得られず損なわれることさえある。

4

Et idcirco episcopi intelligentiae sensu loquentes, ob difficultatem naturalis intelligentiae, et plurimis definitionibus et copiosioribus verbis usi sunt ad docendum: ut et sensum audientium distinctione editae per multa veritatis imbuerent, et de divinis rebus nihil aliud periculosum aut obscurum in hac multimoda plurium sententiarum absolutione loquerentur.

PL 10, 522B

それゆえ司教たちは、理解の感覚をもって語りつつ、本性上の理解の難しさのゆえに、教えるために、多くの定義とより豊かな言葉を用いた。それは、提示された多くの区別によって聞く者の感覚を真理で満たすためであり、また、多岐にわたる多くの見解のこの締めくくりの中で、神的な事柄について、危険なことや不明瞭なことを何も語らないためであった。

Caput LXIII

第LXIII章PL 10, 522B
1

Fides in Oriente. Frequenter exposita; in paucis sana. Osius. Fidei coactae subscriptiones.

PL 10, 522B

東方における信仰。しばしば提示された。少数の者においては健全。オシウス。強いられた信仰への署名。

2

Occidentales scriptas fides nesciunt. --Nihil autem mirum videri vobis debet, Fratres charissimi, quod tam frequenter exponi fides coeptae sunt: necessitatem hanc furor haereticus imponit.

PL 10, 522B

西方の人々は書き記された信仰の定式を知らない。――愛する兄弟たちよ、信仰の提示がこれほどしばしば始められたことは、諸君に不思議と見えるべきではない。異端の狂気がこの必要を課しているのである。

3

Nam tantum Ecclesiarum Orientalium periculum est, ut rarum sit hujus fidei (quae qualis sit, vos judicate) aut sacerdotes aut populum inveniri.

PL 10, 522C

東方の諸教会の危機は非常に大きく、この信仰(それがどのようなものか、諸君が判断するがよい)を持つ司教も民も、見いだされることが稀なほどである。

4

Male enim per quosdam impietati auctoritas data est: et exsiliis episcoporum, quorum causam non ignoratis, vires auctae sunt profanorum. Non peregrina loquor, neque ignorata scribo: audivi ac vidi vitia praesentium; non laicorum, sed episcoporum.

PL 10, 522C

一部の者たちによって、不敬虔に権威が与えられるという悪しきことが起こり、司教たちの追放――その理由を諸君は知らないわけではない――によって、涜聖の者たちの力が増した。私が語るのは他所のことではなく、知らないことを書くのでもない。私は現在の者たちの悪を、聞きもし見もした。それは平信徒のではなく、司教たちの悪である。

5

Nam absque episcopo Eleusio et paucis cum eo, ex majori parte Asianae decem provinciae, intra quas consisto, vere Deum nesciunt. Atque utinam penitus nescirent; cum procliviore enim venia ignorarent, quam obtrectarent.

PL 10, 522C

エレウシオス司教と彼とともにいる少数の者を除けば、私が身を置くアジアの十の属州の大部分は、まことに神を知らない。せめて全く知らないのであればよいのに。そうであれば、誹謗するよりも、知らないでいるほうが、より容易に赦されるからである。

6

Sed horum episcoporum dolor se intra silentium non continens, unitatem fidei hujus quaerit, quam jam pridem per alios amisit.

PL 10, 523A

だがこれらの司教たちの苦痛は、沈黙の内にとどまりえず、この信仰の一体性を求めている。その一体性を、彼らはすでに以前、他の者たちによって失っていたのである。

7

Nam illa in primo collatae expositionis fides hanc habuit necessitatem: quia apud Sirmium per immemorem gestorum suorum dictorumque Osium novae et tamen suppuratae jam diu impietatis doctrina proruperat.

PL 10, 523A

私がまとめて示した提示の最初にあるあの信仰は、こうした必要を負っていた。シルミウムで、自分自身の行いと言葉を忘れたオシウスを通じて、新しく、しかしすでに久しく膿んでいた不敬虔の教えが噴き出したからである。

8

Sed de eo nil loquor, qui idcirco est reservatus, ne judicio humano ignoraretur qualis ante vixisset. Ubique autem scandala, ubique schismata, ubique perfidiae sunt.

PL 10, 523A

だが私は、彼については何も語らない。彼は、以前どのように生きていたかが人間の裁きによって知られずにおかれることのないよう、取っておかれたのである。しかしあらゆるところに躓きがあり、あらゆるところに分裂があり、あらゆるところに背信がある。

9

Hinc illud est, ut ad professionem subscribendae fidei aliqui eorum, qui ante aliud scripserant, cogerentur.

PL 10, 523A

ここから、以前に別の信仰を書いていた彼らのうちの何人かが、署名すべき信仰の宣言へと強いられる、ということが起こった。

10

Nec queror de patientissimis viris Orientalibus episcopis, quibus suffecit post blasphemiae voluntatem coactae saltem fidei professio: gratulandum enim videtur in tanta blasphemantium episcoporum haeretica pertinacia, aliquem ex his suscipi poenitentem.

PL 10, 523A

私は、非常に忍耐強い東方の司教たちについて嘆くのではない。彼らは、〔相手が〕冒瀆を望んだ後であっても、せめて強いられた信仰の宣言があればそれで足りとしたのである。実際、冒瀆する司教たちのこれほどの異端的な頑なさの中で、そのうちの誰かが悔いる者として受け入れられることは、喜ぶべきことと思われる。

11

Sed inter haec, o beatos vos in Domino et gloriosos, qui perfectam atque apostolicam fidem conscientiae professione retinentes, conscriptas fides huc usque nescitis! Non enim eguistis littera, qui spiritu abundabatis.

PL 10, 523B

だがそうした中で、おお、主にあって幸いで栄光ある諸君よ。諸君は、良心の宣言によって完全で使徒的な信仰を保ち、書き記された信仰の定式をこれまで知らずにいる。霊に満ち溢れていた者たちには、文字は必要なかったのである。

12

Neque officium manus ad scribendum desiderastis, qui quod corde a vobis credebatur, ore ad salutem profitebamini. Nec necessarium habuistis episcopi legere, quod regenerati neophyti tenebatis.

PL 10, 523B

諸君は、書くための手の務めを求めもしなかった。諸君が心で信じていたことを、救いのために口で宣べていたからである。諸君は、再生した新受洗者として保っていたことを、司教として読む必要を持たなかった。

13

Sed necessitas consuetudinem intulit, exponi fides, et expositis subscribi. Ubi enim sensus conscientiae periclitatur, illic littera postulatur. Nec sane scribi impedit, quod salutare est confiteri.

PL 10, 523B

しかし必要が、信仰が提示され、提示されたものに署名される、という慣習をもたらした。良心の感覚が危うくなるところでは、文字が要求されるからである。告白することが救いとなるものを書き記すことを妨げるものは、確かに何もない。

Caput LXIV

第LXIV章PL 10, 523C
1

Hilarii fides de Patre et Filio. --Confitemur sane in sancti Spiritus dono semper innocentes, et scribimus volentes, non deos duos, sed Deum unum: neque per id non et Deum Dei filium; est enim ex Deo Deus.

PL 10, 523C

ヒラリウスの、父と子についての信仰。――我々は、聖なる霊の賜物によって常に無垢な者として告白し、進んで書く。二つの神ではなく、唯一の神を。だがそのことによって、神の子が神でないのでもない。子は神からの神だからである。

2

Non innascibiles duos, quia auctoritate innascibilitatis Deus unus est: neque per id non et Unigenitus Deus est; namque origo sua innascibilis substantia est. Non unum subsistentem, sed substantiam non differentem.

PL 10, 523C

生まれざる者が二つあるのではない。生まれざることの権威によって神は唯一だからである。だがそのことによって、独り子が神でないのでもない。その起源は〔origo sua の sua の指示は定かでない。独り子を指すと取った〕、生まれざる実体だからである。自存するものが一つなのではなく、実体が異ならないのである。

3

Non unum in dissimilibus naturis Dei nomen, sed unius nominis atque naturae indissimilem essentiam. Non praestantem quemquam cuiquam genere substantiae, sed subjectum alterum alteri nativitate naturae.

PL 10, 524A

神という名が、似ていない本性において一つなのではなく、一つの名と一つの本性に属する、似ていないところのない本質なのである。実体の類において誰かが誰かにまさるのではなく、本性の誕生において一方が他方に従属しているのである。

4

Patrem in eo majorem esse quod pater est, Filium in eo non minorem esse quod filius est. Significationem interesse, non interesse naturam. Patrem non intra tempora confiteri, sed cointemporalem Patri Filium non negare.

PL 10, 524A

父は、父であるという点でより大きく、子は、子であるという点でより小さくない、と我々は告白する。意味に相違があり、本性に相違はない。父を時の内にあるとは告白せず、しかし父と同時的な子を否定しない。

5

Patrem in Filio praedicare, quia nihil in se habeat Filius a Patre dissimile: Filium in Patre confiteri, quia non est aliunde quod filius est.

PL 10, 524A

父を子において宣べ伝える。子は自らのうちに父と似ていないものを何も持たないからである。子を父において告白する。子であるということが、他のどこからのものでもないからである。

6

Mutuam sibi ac similem invicem naturam non nescire, quia par sit: quod unus sit non existimare, quia unum sunt: unum eos sic per indissimilis naturae indifferentiam praedicare, ne unus sit.

PL 10, 524A

互いに通じ合い、互いに似た本性を、知らないのではない。それは等しいからである。彼らが一つであるからといって、一人であるとは考えない。似ていない点のない本性の無差異によって、彼らを一つであると宣べ伝えるが、それは一人であることにならないようにである。

Caput LXV

第LXV章PL 10, 524B
1

Hilario desunt verba, non sensus. --Exposui, Charissimi, quantum humani sermonis consuetudo patiebatur, et Dominus mihi semper ut ipse scit a me oratus indulsit, communis fidei conscientiam.

PL 10, 524B

ヒラリウスには言葉が欠けているのであって、理解が欠けているのではない。――愛する者たちよ、私は、人間の言葉の慣用が許す限りにおいて、また、私がつねに主に、主自身が知るとおりに祈り求めたところに従って、主が私に許した範囲で、共通の信仰についての自覚を述べた。

2

Et si quid minus, immo quia minus ac prope nihil dictum est, mementote non sensum mihi, sed verba deesse.

PL 10, 524B

もし何かが足りなければ、それどころか、足りず、ほとんど何も語られなかったのであるから、私に欠けているのは理解ではなく言葉であることを、覚えていてほしい。

3

Arguam forte in eo naturam meam, non tamen arguam voluntatem: et ignosco naturae, si loqui de Deo quod vult non potest, cujus sufficiat ad salutem, credidisse quae Dei sunt.

PL 10, 524B

私はあるいはそこで、自分の本性を咎めるかもしれないが、自分の意志を咎めはしない。そして、望むとおりに神について語ることができないなら、私はその本性を赦す。その本性にとっては、神のものである事柄を信じたことが、救いに十分なのだから。

Caput LXVI

第LXVI章PL 10, 524B
1

Transit ad alteram libelli partem. Ante finem ne judicetur. --Nunc quia fides mea atque vestra, quantum mihi conscius sum, apud Deum non periclitatur; et ostendi vobis, sicut voluistis, quae ante expositae fides essent ab Orientalibus episcopis, sed paucis (repetam enim, quia secundum numerum Ecclesiarum Orientalium, episcoporum paucorum fides ista est); ipse quoque, quid de divinis rebus secundum doctrinam apostolicam sentirem, professus sum: reliquum est, ut quae errorem nobis ex simplicitatis securitate afferunt, cognoscatis sine suspicione aliqua; quia jam nec relicta est audiendi.

PL 10, 524B

書の別の部分に移る。終わりの前に裁かれることのないように。――さて、私の信仰も諸君の信仰も、私の自覚する限り、神のもとで危うくはない。東方の司教たちによって以前に提示された信仰がどのようなものであったかも、諸君が望んだとおり諸君に示した。それは少数の者たちのものである(繰り返すが、東方の諸教会の数から見れば、この信仰は少数の司教のものだからである)。私自身もまた、使徒の教えに従って神的な事柄について何を思うかを宣言した。残るのは、素朴な安心のゆえに我々に誤りをもたらすものを、諸君が何の疑いもなく知ることである。悪く言われる〔余地〕も、もはや残されていないからである〔ミーニュの注:audiendi は「悪く言われる」機会の意〕。

2

Et quamquam jam non verear de me judicari secundum expositionem totius fidei; tamen patimini, ut velim de me adhuc, nisi absolutis omnibus, judicari.

PL 10, 525A

そして私は、全信仰の提示に基づいて自分が裁かれることをもはや恐れないが、それでも、すべてが済んでからでなければ、私についてなお裁かれることのないよう望む、ということを許してほしい。

Caput LXVII

第LXVII章PL 10, 525A
1

Homousion quando recte praedicetur. --Multi ex nobis, Fratres charissimi, ita unam substantiam Patris et Filii praedicant, ut videri possint non magis id pie quam impie praedicare: habet enim hoc verbum in se et fidei conscientiam, et fraudem paratam.

PL 10, 525A

ホモウシオスがいつ正しく宣べられるか。――愛する兄弟たちよ、我々のうちの多くは、父と子の一つの実体を、敬虔に宣べているのか不敬虔に宣べているのか、いずれとも見えうるような仕方で宣べる。この語は、それ自体のうちに、信仰の良心と、用意された欺きとの両方を含んでいるからである。

  • ホモウシオス(ὁμοούσιος、ラテン語 homousion/unius substantiae)=「同一実体の」。ニカイア信条(325年)が、子は父と「同一実体」であると告白した語。子が父と同じ一つの実体をもつことを言う。聖書に無い語であり、父と子の区別を消す(サベリオス的な)理解を招くとして、東方の多くの司教に警戒された。
2

Nam si secundum naturae proprietatem ac similitudinem, ut similitudo non speciem solam afferat, sed genus teneat; religiose unam substantiam praedicamus, dummodo unam substantiam proprietatis similitudinem intelligamus, ut quod unum sunt, non singularem significet, sed aequales.

PL 10, 525A

本性の固有性と類似に従って、その類似が外見だけでなく類をも保つなら、我々は、一つの実体を敬虔に宣べる。ただしそれは、一つの実体ということで固有性の類似を理解する場合、すなわち、彼らが一つであるということが、単独のものではなく、等しいものたちを意味する場合に限る。

3

Aequalitatem dico, id est, indifferentiam similitudinis, ut similitudo habeatur aequalitas; aequalitas vero unum idcirco dicatur esse, quia par sit; unum autem, in quo par significatur, non ad unicum vendicetur.

PL 10, 525B

私が言う等しさとは、類似の無差異、すなわち、類似が等しさと見なされるということである。等しさは、等しいがゆえに一つと言われる。しかし、等しいことが意味される「一つ」は、唯一のものへと主張されてはならない。

4

Una igitur substantia, si non personam subsistentem perimat, nec unam substantiam partitam in duos dividat, religiose praedicabitur: quae ex nativitatis proprietate, et ex naturae similitudine ita indifferens sit, ut una dicatur.

PL 10, 525B

それゆえ、一つの実体は、自存する位格を滅ぼさず、また分けられた一つの実体を二つに分割することもしないなら、敬虔に宣べられるであろう。その実体は、誕生の固有性と本性の類似によって、一つと言われるほどに無差異である。

Caput LXVIII

第LXVIII章PL 10, 525B
1

Vocis ejusdem triplex sensus pravus. --At vero si idcirco unius substantiae Pater et Filius dicatur, ut hic subsistens, sub significatione licet duum nominum, unus ac solus sit: confessum nomine Filium conscientia non tenemus, si unam substantiam confitentes ipsum sibi unicum ac singularem et Patrem esse dicimus et Filium.

PL 10, 525B

同じ語の三通りの誤った意味。――だがもし、父と子が同一実体のものと言われるのが、二つの名の意味を持ちながらも、この自存するものが唯一で単独であるためであるなら、我々は、名によって告白された子を、良心において保っていないことになる。一つの実体を告白しつつ、その者自身が、単独で唯一の者として、父であり子でもあると言うのなら。

2

Quin etiam et hujus statim erroris occurrit occasio, ut divisus a sese Pater intelligatur, et partem exsecuisse quae esset sibi filius.

PL 10, 525C

それどころか、この誤りの機会がただちに現れる。すなわち、父が自分自身から分けられていると解され、自分の子となるはずの部分を切り出したと解される、ということである。

3

Id enim haeretici unam substantiam praedicantes contendunt: et his multum piae confessionis nostrae sermo blanditur, ut dum hoc verbum indefinita brevitate dubium est, proficiat ad errorem.

PL 10, 525C

異端者たちが一つの実体を宣べて主張するのは、まさにこのことである。そして我々の敬虔な告白の言葉は、彼らにかなり迎合する。この語が、限定されない短さのゆえに疑わしいために、誤りへと進んでいくのである。

4

Est praeterea error hic tertius, ut cum unius substantiae Pater et Filius esse dicatur, significari existimetur substantia prior, quam inter se duo pares habeant: ac sic tres res sermo significet, substantiam unam, et duos unius substantiae velut cohaeredes.

PL 10, 525C

そのほかに、第三の誤りがある。父と子が同一実体のものと言われるとき、二人の等しい者が共に持つ、より先の実体が意味されていると考えられ、こうして語が三つの事物、すなわち一つの実体と、いわば同一実体の共同相続人である二者とを意味することになる、というものである。

5

Ut enim cohaeredes duo sunt, et haereditas anterior est cujus duo sunt cohaeredes: ita unius substantiae anterioris duo pares possunt videri esse consortes.

PL 10, 525C

共同相続人が二人いて、その共同相続人たちが共に持つ遺産のほうが先にあるように、より先にある一つの実体の、二人の等しい者は、共同の持ち分にあずかる者と見えかねない。

6

Atquin ita una substantia Patris et Filii praedicata, aut unum qui duas nuncupationes habeat subsistentem significat; aut divisam unam substantiam, duas imperfectas fecisse substantias; aut tertiam priorem substantiam, quae a duobus et usurpata sit et assumpta, quae idcirco una dicatur, quia in duas una desecta sit.

PL 10, 526A

しかるに、このように父と子の一つの実体が宣べられるなら、二つの呼び名を持つ一つの自存するものを意味するか、あるいは、分けられた一つの実体が、二つの不完全な実体を作ったことを意味するか、あるいは、二者によって用いられ受け取られた、より先の第三の実体、すなわち、一つの実体が二つに切り分けられたがゆえに「一つ」と言われる実体を、意味することになる。

7

Et ubi post haec nativitas? Ubi Pater, ubi Filius intelligitur; si Patrem et Filium vel desectio potius, vel anterioris substantiae communio, quam naturae nativitas praedicabit?

PL 10, 526A

この後、誕生はどこにあるのか。父はどこ、子はどこに理解されるのか。もし、父と子を、本性の誕生よりも、むしろ切り離しか、先にある実体の共有が宣べるのだとしたら。

Caput LXIX

第LXIX章PL 10, 526A
1

Homousion quo loco tuto proferatur. --In his igitur tot et tam gravibus fidei periculis, verborum brevitas temperanda est; ne impie dici existimetur, quod pie intelligitur: ne secura atque innocente conscientia, per occasionem haereticam, reus sermo sit.

PL 10, 526A

ホモウシオスはどの位置で安全に述べられるか。――それゆえ、信仰に対するこれほど多く、これほど重い危険の中では、言葉の短さは抑えられねばならない。敬虔に理解されていることが、不敬虔に言われていると思われることのないように、また、安全で無垢な良心にもかかわらず、異端の機会によって、語が罪に問われることのないように。

  • ホモウシオス(ὁμοούσιος、ラテン語 homousion/unius substantiae)=「同一実体の」。ニカイア信条(325年)が、子は父と「同一実体」であると告白した語。子が父と同じ一つの実体をもつことを言う。聖書に無い語であり、父と子の区別を消す(サベリオス的な)理解を招くとして、東方の多くの司教に警戒された。
2

Dicturus unam catholicus substantiam Patris et Filii, non inde incipiat: neque hoc quasi maximum teneat, tamquam sine hoc vera fides nulla sit.

PL 10, 526B

公同の者は、父と子の一つの実体を語ろうとするとき、そこから始めてはならない。また、それを、あたかもこれなしには真の信仰が全くないかのように、最も大きなこととして保持してはならない。

3

Tuto unam substantiam dicet, cum ante dixerit, Pater ingenitus est; Filius natus est, subsistit ex Patre, Patri similis est virtute, honore, natura.

PL 10, 526B

彼は、先に、父は生まれざる者であり、子は生まれた者であって、父から自存し、力においても、栄誉においても、本性においても、父に似ている、と語ったうえでなら、安全に一つの実体を語るであろう。

4

Patri subjectus est, ut auctori: nec se per rapinam Deo, cujus in forma manebat, aequavit; obediens usque ad mortem fuit. Non est ex nihilo, sed nativitas est. Non est innascibilis, sed cointemporalis. Non est pater, sed ex eo filius est.

PL 10, 526B

子は、根源に対するように、父に従属する。そして、神の形のうちにとどまっていたその神と、奪い取ることによって自らを等しくしたのではなく、死に至るまで従順であった。子は無からのものではなく、誕生である。生まれざる者ではなく、同時的な者である。父ではなく、父から出た子である。

5

Non est portio aliqua, sed totus est. Non est auctor ipse, sed imago est: imago Dei ex Deo in Deum nata. Non est creatura, sed Deus est. Non alter Deus in genere substantiae, sed unus Deus per substantiae indifferentis essentiam.

PL 10, 526B

子は部分ではなく、全体である。子自身は根源ではなく、像である。神から神へと生まれた、神の像である。被造物ではなく、神である。実体の類において別の神なのではなく、無差異な実体の本質によって唯一の神である。

6

Non persona Deus unus est, sed natura: quia nihil in se diversum ac dissimile habeat natus et generans. Et post haec, unam substantiam Patris et Filii dicendo, non errat: aut unam substantiam negando, jam peccat.

PL 10, 526B

位格において神が一つなのではなく、本性において一つである。生まれた者も生む者も、自らのうちに異なるもの、似ていないものを何も持たないからである。そしてこれらを述べたのちには、父と子の一つの実体を語っても誤らず、一つの実体を否定すれば、もはや罪を犯すことになる。

Caput LXX

第LXX章PL 10, 526C
1

Ne nude et ante alia praedicetur. --Nemo itaque unam substantiam negari a nobis putet: cujus idcirco ratio ostenditur, ne negetur. Nemo unam substantiam brevi ac nudo sermone putet praedicandam: ut possit religiose dici una esse substantia.

PL 10, 526C

裸のまま、他の事柄に先立って宣べられてはならない。――それゆえ、我々が一つの実体を否定していると誰も思ってはならない。その理路が示されるのは、まさにそれが否定されないためである。また、一つの実体が、短く裸の言葉で宣べられるべきだと誰も思ってはならない。実体が一つであると敬虔に言えるようになるためにも、である。

2

Non enim ego audio, Christus ex Maria natus est; nisi et audiam, In principio erat Verbum et Deus erat Verbum (Joan. I, 1) . Non audiam, Christus esurivit; nisi post quadraginta dierum jejunium audiam, Non in pane solo vivit homo (Matth. IV, 4) .

PL 10, 526C

私は、「キリストはマリアから生まれた」と聞いても、同時に「初めに言葉があった。言葉は神であった」(ヨハネ1:1)と聞かなければ、聞き入れない。「キリストは飢えた」と聞いても、四十日の断食の後に「人はパンだけで生きるのではない」(マタイ4:4)と聞かなければ、聞き入れない。

3

Non audiam, sitivit; nisi audiam, Qui biberit de aqua, quam ego dedero ei, non sitiet in aeternum (Joan. IV, 13) . Non audiam, Christus passus est; nisi audiam, Nunc est hora ut Filius hominis clarificetur (Joan. XII, 23) .

PL 10, 526C

「渇いた」と聞いても、「私が与える水を飲む者は、永遠に渇かない」(ヨハネ4:13)と聞かなければ、聞き入れない。「キリストは苦しんだ」と聞いても、「今、人の子が栄光を受ける時が来た」(ヨハネ12:23)と聞かなければ、聞き入れない。

4

Non audiam, mortuus est; nisi audiam, resurrexit. Nihil solitarium ex divinis sacramentis ad suspicionem audientium et ad occasionem blasphemantium proferamus.

PL 10, 527A

「死んだ」と聞いても、「復活した」と聞かなければ聞き入れまい。神的な秘義のうちの何一つも、聞く者の疑いと、冒瀆する者たちの機会のために、単独で持ち出さないようにしよう。

5

Ante nativitas Filii, ante subjectio, ante similitudo naturae praedicanda est: ut non impie unius esse et Pater et Filius substantiae praedicetur.

PL 10, 527A

子の誕生、従属、本性の類似が先に宣べられねばならない。父と子が同一実体のものであると宣べられるのが、不敬虔にならないためである。

6

Et non intelligo, cur ante caetera tamquam maximum et potissimum et solitarium praedicandum sit, quod nec pie possit ante caetera praedicari, et jam impie necesse sit post caetera denegari.

PL 10, 527A

そして私は、なぜ、他のことに先立って、最大で最も重要な、単独のこととして宣べられなければならないのか、理解しない。それは、他のことに先立っては敬虔に宣べることができず、他のことの後では、否定することがすでに不敬虔となるほどのものなのである。

Caput LXXI

第LXXI章PL 10, 527A
1

Et pie dici potest, et pie taceri. --Non est, Fratres charissimi, una Patris et Filii neganda substantia: sed nec irrationabiliter praedicanda. Sit una substantia ex naturae genitae proprietate; non sit aut ex portione, aut ex unione, aut ex communione.

PL 10, 527A

敬虔に語ることもでき、敬虔に語らずにおくこともできる。――愛する兄弟たちよ、父と子の一つの実体は、否定されるべきではない。しかし、道理に反して宣べられてもならない。一つの実体は、生まれた本性の固有性に由来するものであれ。部分によるのでも、合一によるのでも、共有によるのでもないものであれ。

2

Potest una substantia pie dici, et pie taceri. Habes nativitatem, habes similitudinem. Quid verbi calumniam suspiciose tenemus, rei intelligentia non dissidentes?

PL 10, 527B

一つの実体は、敬虔に語ることもでき、敬虔に語らずにおくこともできる。誕生があり、類似がある。事柄の理解において意見を異にしていないのに、なぜ我々は、語に対する非難を疑い深く握りしめているのか。

3

Credamus, et dicamus esse unam substantiam; sed per naturae proprietatem, non ad significationem impiae unionis. Una sit ex similitudine, non ex solitudine.

PL 10, 527B

信じ、そして一つの実体があると言おう。ただし、本性の固有性によってであり、不敬虔な合一を意味するためではない。一つであるのは、類似によってであり、単独性によってではない。

Caput LXXII

第LXXII章PL 10, 527B
1

Vox homoeusion an minus propria. --Sed forte parum proprietatis in se habere similitudo videatur. Hoc si est, quaero quo modo possim alterum ad alium nisi per similitudinem coaequare? Aut numquid non idem est, esse similes quod aequales?

PL 10, 527B

ホモイウシオスという語は、より不適切なのか。――しかしおそらく、類似は、固有性をあまり自らのうちに持たないと見えるかもしれない。もしそうなら、私は問う。類似によらずして、どうして一方を他方と等しくすることができるのか。あるいは、似ていることと等しいこととは同じではないのか。

  • ホモイウシオス(ὁμοιούσιος、ラテン語 homoeusion/similis substantiae)=「類似実体の」。350年代に、アンキュラのバシレイオスら東方の司教たちが唱えた語で、子は実体において父に「似ている」と言う。子を被造物とし、父に「似ていない」とする人々(アノモイオイ)を退けつつ、ホモウシオスへの警戒も保つ立場である。ホモウシオスとはギリシア語で一文字(ι)しか違わない。
2

Si unum dico, habet et unici suspicionem: si similem dixero, habet indifferentis comparationem. Inter similem et unum quaero quem locum habeat aequalis: et interrogo utrum similitudinis potius, aut solitudinis res sit.

PL 10, 527C

一つと言えば、唯一のものであるという疑いを伴い、似たものと言えば、無差異の比較を伴う。私は、似たものと一つとの間で、等しいものがどの位置を占めるのかを問う。またそれが、類似に属するのか、むしろ単独性に属するのかを問う。

3

Non est aequalitas in dissimilibus, nec similitudo est intra unum. Aut quid differunt similes, et aequales; ut ab uno iterum discernatur aequalis?

PL 10, 527C

似ていないものどもの間に等しさはなく、類似は一つのものの内にはない。あるいは、似たものと等しいものとは何が違うというのか、等しいものがまたも一つのものから区別されねばならないほどに。

4

Non sunt itaque dissimiles aequales: Et quid aliud possunt esse similes quam aequales, cum in dissimilibus non sit aequalitas?

PL 10, 527C

それゆえ、似ていないものは等しくない。そして、似ていないものの内に等しさがないのなら、似たものは、等しいもの以外の何でありうるのか。

Caput LXXIII

第LXXIII章PL 10, 527C
1

Aequalitatem perfectam significat similitudo naturae. Quod Moysi similitudo, id Joanni aequalitas. -- Praedicantes itaque, Fratres charissimi, similem Filium in omnibus Patri, nihil aliud quam aequalem praedicamus.

PL 10, 527C

本性の類似は完全な等しさを意味する。モーセにとっての類似は、ヨハネにとっての等しさである。――それゆえ、愛する兄弟たちよ、子があらゆる点で父に似ていると宣べるとき、我々は、等しいと宣べる以外の何をも宣べていない。

2

Perfectae aequalitatis significantiam habet similitudo: et hoc ex sanctis Scripturis intelligendum est.

PL 10, 528A

類似は、完全な等しさの意味を持つ。そしてこのことは、聖書から理解されねばならない。

3

Legimus namque: Vixit autem Adam ducentis triginta annis, et genuit secundum effigiem suam et secundum similitudinem suam, et cognominavit nomen ejus Seth (Gen. V, 3) . Quaero cujusmodi similitudinem et effigiem suam Adam in Seth genuerit.

PL 10, 528A

我々は読むからである。「アダムは二百三十年生きて、自分の形に、自分の類似に従って子を生み、その名をセトと名付けた」(創世記5:3)。私は問う。アダムはセトにおいて、どのような類似と自分の形を生んだのか。

4

Tolle corporum infirmitates, tolle conceptus initium, tolle dolores partitudinis, et omnem humanam necessitatem: quaero similitudo haec, quae in Seth est, utrum per naturam dissentiat auctori, aut utrum alterius generis essentia fuerit in utroque, ne non naturalem habuerit Adae Seth natus essentiam.

PL 10, 528A

体の弱さを取り除け。懐胎の始まりを取り除け。出産の苦痛と、あらゆる人間的な必然を取り除け。私は問う。セトにあるこの類似は、本性において生んだ者と異なるのか。あるいは、二人に別の類の本質があったのか。生まれたセトが、アダムの自然な本質を持たなかった、ということになるのではないか。

5

Sed similitudo Adae est, etiamsi negemus; quia non est natura dissimilis. Similitudo autem naturae non habuit in Seth alterius generis naturam, quia non aliunde Seth natus est: ita similitudo res ipsas naturalis coaequat, per similitudinem non indifferentis essentiae.

PL 10, 528A

だが、たとえ我々が否定しようとも、それはアダムの類似である。本性が似ていないわけではないからである。本性の類似は、セトにおいて別の類の本性を持たなかった。セトは他のどこからも生まれたのではないからである。こうして、自然な類似は、異ならない本質の類似によって〔ミーニュの注:この non は冗語で、ローマ写本は欠く〕、事物そのものを等しくする。

6

Omnis itaque filius, secundum naturalem nativitatem, aequalitas patris est; quia est et similitudo naturae.

PL 10, 528B

それゆえ、すべての子は、自然な誕生に従えば、父の等しさである。子は本性の類似でもあるからである。

7

Et beatus Joannes docet in natura Patris et Filii, quam Moyses in Seth et Adam similitudinem dicit, hanc eamdem aequalitatem esse naturae, ait enim: Propter hoc eum magis quaerebant Judaei interficere, quoniam non solum solvebat sabbatum, sed et patrem suum dicebat Deum, aequalem se faciens Deo (Joan. V, 18) .

PL 10, 528B

そして幸いなるヨハネは、モーセがセトとアダムにおいて類似と言うものと同じものが、父と子の本性における本性の等しさであると教える。こう言っているからである。「このために、ユダヤ人たちは、いっそう彼を殺そうと求めた。彼が安息日を破っただけでなく、神を自分の父と呼び、自分を神と等しくしたからである」(ヨハネ5:18)。

8

Quid tantorum virorum doctrinis atque dictis inserimus torpentia peccatis gravibus ingenia, et sensus hebetes atque temerarios adversum indissolubiles praedicationes impii fatigamus?

PL 10, 528B

なぜ我々は、これほどの人々の教えと言葉に、重い罪で鈍った才知と、鈍く向こう見ずな感覚を差し挟み、不敬虔にも解きがたい宣言に逆らって疲れさせるのか。

9

Per Moysen Seth Adae similitudo est, per Joannem Filius Patri aequalis est: et quaerimus tertium nescio quid inter Patrem et Filium, quod natura non recipit. Similis est Patri, filius Patris est, ex eo natus est: per hoc solum pie potest quod unum sint praedicari.

PL 10, 528C

モーセによればセトはアダムに似ており、ヨハネによれば子は父に等しい。しかも我々は、父と子の間に、本性が受け入れない何やら第三のものを求めている。子は父に似ており、父の子であり、父から生まれた。ただこのことによってのみ、彼らが一つであると敬虔に宣べることができる。

Caput LXXIV

第LXXIV章PL 10, 528C
1

Similitudinem sine aequalitate confitentes refelluntur. --Nec me fallit, Fratres charissimi, quosdam esse, qui similitudinem confitentes, negant aequalitatem. Sed loquantur ut volunt, et blasphemiae suae virus ingerant ignorantibus.

PL 10, 528C

等しさなしの類似を告白する者たちは論破される。――愛する兄弟たちよ、類似を告白しながら等しさを否定する者たちがいることを、私は知らないわけではない。だが、彼らには好きに語らせ、自らの冒瀆の毒を、知らない者たちに注ぎ込ませるがよい。

2

Si inter similitudinem et aequalitatem differre dicunt; quaero unde comparetur aequalitas. Namque si secundum essentiam et virtutem et gloriam et tempus Patris Filius similis est; interrogo ex quo non videatur aequalis.

PL 10, 528C

類似と等しさとは異なると彼らが言うなら、私は問う。何を根拠に等しさが比較されるのか。子が、父の本質、力、栄光、時において似ているのなら、私は問う。何によって等しくないと見えるのか。

3

Nam etiam haec in superiori fide constituta damnatio est: ut anathema esset, qui Patrem dissimilis sibi essentiae diceret patrem. Si ergo naturam neque aliam, neque dissimilem ei, quem impassibiliter generabat, dedit; non potest aliam dedisse, nisi propriam.

PL 10, 529A

先の信仰の定式にも、この断罪が定められているからである。すなわち、父を、自分と似ていない本質の父と言う者は、アナテマであれ、という断罪である。それゆえ、父が受苦することなく生んだ者に、他の本性も、似ていない本性も与えなかったのなら、固有のもの以外を与えることはできなかった。

4

Ita similitudo proprietas est, proprietas aequalitas est, et aequalitas nihil differt. Quae autem nihil differunt, unum sunt; non unione personae, sed aequalitate naturae.

PL 10, 529A

こうして、類似は固有性であり、固有性は等しさであり、等しさは何ら異ならない。何ら異ならないものは、一つである。位格の合一によってではなく、本性の等しさによってである。

Caput LXXV

第LXXV章PL 10, 529A
1

Filii et Patris eadem virtus. --Quamquam vero et communi sensu, et divinis auctoritatibus, inter similitudinem et aequalitatem nihil differre intelligatur; quippe cum secundum Moysen et Joannem Patri Filius et similis sit, et aequalis: tamen videamus an Dominus, Judaeis irascentibus quod Patrem sibi Deum dicendo Deo se coaequasset, se esse docuerit Deo aequalem.

PL 10, 529A

子と父の力は同じである。――一般の感覚によっても、神的な権威によっても、類似と等しさとの間には何の違いもないと解される。モーセとヨハネによれば、子は父に似てもいるし、等しくもあるからである。それでもなお、神を自分の父と呼んで自らを神と等しくしたとしてユダヤ人たちが怒ったとき、主が、自分が神に等しいと教えたかどうかを、見てみよう。

2

Ait enim, Non potest Filius ab se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem (Joan. V, 19) . Auctorem discrevit cum ait, Non potest ab se facere: obedientiam significat cum addit, nisi quod viderit Patrem facientem.

PL 10, 529B

こう言っているからである。「子は、父が行うのを見たことのほかは、自分からは何も行うことができない」(ヨハネ5:19)。「自分からは行うことができない」と言うとき、根源を区別している。「父が行うのを見たことのほかは」と加えるとき、従順を示している。

3

Non enim virtutis differentia est, non posse nisi videat; quia virtutem magis praestat natura, quam visus: at vero obsequela est, tunc posse cum videat.

PL 10, 529B

見なければ行えないということは、力の相違ではない。力を与えるのは、見ることよりも本性だからである。しかし、見るときに行えるということは、従順である。

4

Atque ita per id, quod tunc potest cum videt, significat non ex visu se accipere virtutem, sed auctoritate visus praesumere potestatem.

PL 10, 529B

こうして、見るときに行えるということによって、子は、見ることから力を受け取るのではなく、見ることの権威に基づいて権能を引き受けることを示している。

5

Non ergo differt naturae virtus in Patre et Filio: cui hoc posse quod Pater possit, non ex incremento aliquo naturae profectus tribuat, sed auctoris exemplum. Denique honorem, quem subjectio conservavit, naturae virtus aequavit.

PL 10, 529C

したがって、父と子とで本性の力は異ならない。父が行えることを行えるということを子に与えるのは、本性の何らかの増大による進歩ではなく、根源の模範である。結局のところ、従属が保った栄誉を、本性の力が等しくした。

6

Subjecit enim: Quaecumque enim ille facit, eadem et Filius similiter facit (Ibidem). Numquid similitudo non aequa est? Aequa plane est etiamsi negemus: eadem enim similiter facit.

PL 10, 529C

子はこう付け加えたからである。「父が行うことは何であれ、子も同じように行う」(ヨハネ5:19)。類似は等しくないのか。たとえ我々が否定しようとも、等しいことは明らかである。同じことを同じように行うのだから。

7

Numquid similiter facta non eadem sunt? aut eadem non recipiunt aequalitatem? aut aliud aliquid inter simile differt, et aequale; cum quae similiter fiunt, eadem fieri intelligantur?

PL 10, 529C

同じように行われたことは、同じことではないのか。あるいは、同じものは等しさを受け入れないのか。あるいは、似たものと等しいものとの間に何か別の違いがあるのか。同じように行われることが、同じことが行われると理解されるのに。

8

Nisi forte quisquam quae eadem sunt, negabit aequalia; ut quae similia sunt, non dicantur aequalia: cum quae similiter fiunt, non modo aequalia fieri, sed eadem praedicentur.

PL 10, 530A

よもや誰かが、同じものを等しくないと否定するのでない限りは。すなわち、似たものが等しいと言われないというのでない限りは。同じように行われることは、等しく行われるだけでなく、同じことが行われると宣べられているのに。

Caput LXXVI

第LXXVI章PL 10, 530A
1

Homoeusion recte dici posse. --Caret igitur, Fratres, similitudo naturae contumeliae suspicione: nec potest videri Filius idcirco in proprietate paternae naturae non esse, quia similis est: cum similitudo nulla sit, nisi ex aequalitate naturae; aequalitas autem naturae non potest esse, nisi una sit; una vero non personae unitate, sed generis.

PL 10, 530A

ホモイウシオスと言ってよい。――それゆえ、兄弟たちよ、本性の類似には、侮辱の疑いがない。子が似ているからといって、父の本性の固有性のうちにないと見えることもありえない。類似は本性の等しさからでなければ生じず、本性の等しさは、一つでなければありえず、その一つは、位格の一体性ではなく、類の一体性によるものだからである。

  • ホモイウシオス(ὁμοιούσιος、ラテン語 homoeusion/similis substantiae)=「類似実体の」。350年代に、アンキュラのバシレイオスら東方の司教たちが唱えた語で、子は実体において父に「似ている」と言う。子を被造物とし、父に「似ていない」とする人々(アノモイオイ)を退けつつ、ホモウシオスへの警戒も保つ立場である。ホモウシオスとはギリシア語で一文字(ι)しか違わない。
2

Haec fides pia est, haec conscientia religiosa, hic salutaris sermo est, unam substantiam Patris et Filii idcirco non negare, quia similis est: similem vero ob id praedicare, quia unum sunt.

PL 10, 530A

この信仰は敬虔であり、この良心は信心深く、この言葉は救いをもたらす。すなわち、似ているがゆえに、父と子の一つの実体を否定せず、彼らが一つであるがゆえに、似ていると宣べることである。

Caput LXXVII

第LXXVII章PL 10, 530B
1

Exposita, Charissimi, unius substantiae, quae graece homousion dicitur, et similis substantiae, quae homoeusion appellatur, fideli ac pia intelligentia; et vitiis, quae ex verborum vel brevitate subdola, vel periculosa nuditate accidere possint, absolutissime demonstratis: reliquus mihi sermo ad sanctos viros Orientales episcopos dirigendus est; ut quia jam de fide nostra nihil inter nos suspicionis relictum est, ea quae adhuc in suspicionem ex verbis veniunt purgentur: et dabunt veniam, ex communis conscientiae fide secum liberius locuturo.

PL 10, 530B

愛する者たちよ、ギリシア語でホモウシオスと言われる同一実体と、ホモイウシオスと呼ばれる類似実体とについての、信仰にかない敬虔な理解を提示し、また、語の欺瞞的な短さや危険な裸のままの提示から生じうる過ちを、最も完全に明らかにしたので、残りの言葉は、聖なる東方の司教たちに向けられねばならない。すでに我々の信仰について我々の間に疑いは何も残っていないので、なお語のゆえに疑いを招くことが清められるように、である。そして彼らは、共通の良心の信仰に基づいて、彼らにいっそう自由に語ろうとする私を、赦してくれるであろう。

  • ホモウシオス(ὁμοούσιος、ラテン語 homousion/unius substantiae)=「同一実体の」。ニカイア信条(325年)が、子は父と「同一実体」であると告白した語。子が父と同じ一つの実体をもつことを言う。聖書に無い語であり、父と子の区別を消す(サベリオス的な)理解を招くとして、東方の多くの司教に警戒された。
  • ホモイウシオス(ὁμοιούσιος、ラテン語 homoeusion/similis substantiae)=「類似実体の」。350年代に、アンキュラのバシレイオスら東方の司教たちが唱えた語で、子は実体において父に「似ている」と言う。子を被造物とし、父に「似ていない」とする人々(アノモイオイ)を退けつつ、ホモウシオスへの警戒も保つ立場である。ホモウシオスとはギリシア語で一文字(ι)しか違わない。

Caput LXXVIII

第LXXVIII章PL 10, 530B
1

Orientalium laus ob haeresim coercitam. --O studiosi tandem apostolicae atque evangelicae doctrinae viri, quos fidei calor in tantis tenebris haereticae noctis accendit!

PL 10, 530B

異端を抑えたことによる東方の人々への称賛。――おお、ついに使徒と福音の教えに熱心となった人々よ、異端の夜のこれほどの闇の中で、信仰の熱が燃え立たせた人々よ。

2

Quantam spem revocandae verae fidei attulistis, constanter audacis perfidiae impetum retundendo!

PL 10, 530C

諸君は、不屈に、大胆な背信の突進を打ち返すことによって、真の信仰を呼び戻すことへの、どれほどの希望をもたらしたことか。

3

Antea enim in obscuro atque in angulis Dominus Christus Dei esse secundum naturam filius negabatur: et essentiae inops paternae, accepisse cum creaturis originem de non exstantibus praedicabatur.

PL 10, 530C

以前は、暗がりの中や隅で、主キリストが本性において神の子であることが否定され、父の本質を欠き、被造物とともに、存在していなかったものから起源を受けたと宣べられていた。

4

At vero nunc publicae auctoritatis professione haeresis prorumpens, id quod antea furtim mussitabat, nunc non clam victrix gloriabatur. Quibus enim antea cuniculis in catholicam Ecclesiam non tentavit irrepere?

PL 10, 530C

だが今や、異端は公的な権威の宣言によって噴出し、以前ひそかにつぶやいていたことを、今や隠れもせず、勝ち誇って誇っていた。以前、どんな坑道によって、公同の教会に忍び入ろうと試みなかったであろうか。

5

Quas non exseruit, falsae religionis blandimento, saeculi potestates? Homines enim perversi eo usque proruperant, ut cum hoc ipsi praedicare publice non auderent, Imperatorem tamen fallerent ad audiendum.

PL 10, 531A

偽りの宗教の甘言によって、世の権力者たちのうち、どれを差し向けなかったであろうか。実際、邪な者たちは、自分たちではこれを公然と宣べる勇気がなかったのに、それでも皇帝を欺いて聞かせるところまで突き進んでいたのである。

6

Fefellerunt enim ignorantem regem, ut istiusmodi perfidiae fidem bellis occupatus exponeret, et credendi formam Ecclesiis nondum regeneratus imponeret. Contradicentes episcopos ad exsilium coegerunt.

PL 10, 531A

彼らは、無知な王を欺いた。戦争に忙殺されて、このような背信の信仰を提示させ、まだ再生していないのに、諸教会に信じるべき形を課させたのである。反対する司教たちを追放へと追いやった。

7

Coegerunt enim nos ad voluntatem exsulandi, dum impietatis imponunt necessitatem. Sed exsulemus semper, dummodo incipiat verum praedicari.

PL 10, 531A

彼らは我々を、追放されることを望むところへと追いやった。不敬虔の必然を課したからである。だが我々は、真理が宣べられ始めるなら、いつまでも追放されていようではないか。

8

Domino enim gratias, quod ignorationem per vos admonitus Imperator agnovit, et errorem non suum, sed adhortantium, per has fidei vestrae sententias recognovit: et se invidia apud Deum atque homines impiae voluntatis exemit, cum legationem vestram honorifice habens, falsitatem eorum, quorum auctoritate in invidiam deducebatur, coacta a vobis ignorantiae suae professione, cognovit.

PL 10, 531A

主に感謝する。皇帝が、諸君によって諭されて、自分の無知を認め、これらの諸君の信仰の見解によって、誤りが自分のものではなく勧めた者たちのものであったと悟り、また、諸君の使節を丁重に遇し、自分を非難へ導いていた権威者たちの偽りを、諸君によって強いられた自分の無知の告白のうちに認めることで、神と人の前での不敬虔な意志という非難から自らを免れさせたからである。

Caput LXXIX

第LXXIX章PL 10, 531B
1

Sirmiensis formulae auctores semper fallaces. Lepide carpuntur ac refelluntur. Christus unus, non duo.

PL 10, 531B

シルミウムの定式の作者たちは常に欺く者である。巧みに咎められ、論破される。キリストは一人であり、二人ではない。

2

Valentis et Ursacii suspecta subscriptio. --Fallunt enim, quantum et vereor et mihi videtur, Fratres charissimi, fallunt; quia semper fefellerunt: et ipsa illa praesens nunc subscriptio non caret falsitate.

PL 10, 531B

ウァレンスとウルサキウスの疑わしい署名。――愛する兄弟たちよ、私が恐れ、また私に見えるところでは、彼らは欺いている。欺いている、常に欺いてきたからである。そして、いま現在のあの署名自体も、偽りを免れていない。

3

Excusant enim se idcirco homousion et homoeusion taceri voluisse, quia unum atque idem significari verbo utroque existimarent. Rudes credo episcopi et ignorantes homousii significationem: quasi numquam de hoc aut synodus fuisset, aut lites.

PL 10, 532A

彼らは、ホモウシオスもホモイウシオスも語られずにおくことを望んだ、と弁明する。二つの語のどちらによっても同一のことが意味されると考えていたからだという。おそらく、司教たちは無知で、ホモウシオスの意味を知らなかったのであろう。あたかも、これについて会議も論争も一度もなかったかのように。

  • ホモウシオス(ὁμοούσιος、ラテン語 homousion/unius substantiae)=「同一実体の」。ニカイア信条(325年)が、子は父と「同一実体」であると告白した語。子が父と同じ一つの実体をもつことを言う。聖書に無い語であり、父と子の区別を消す(サベリオス的な)理解を招くとして、東方の多くの司教に警戒された。
  • ホモイウシオス(ὁμοιούσιος、ラテン語 homoeusion/similis substantiae)=「類似実体の」。350年代に、アンキュラのバシレイオスら東方の司教たちが唱えた語で、子は実体において父に「似ている」と言う。子を被造物とし、父に「似ていない」とする人々(アノモイオイ)を退けつつ、ホモウシオスへの警戒も保つ立場である。ホモウシオスとはギリシア語で一文字(ι)しか違わない。
4

Sed esto ignoraverunt homousion, aut nesciebant homoeusion id significari, quod similis esset essentiae. Jam si hoc nesciebant, cur nesciri volebant generationem Filii? Numquid si inenarrabilis est, ideo et ignorabilis est?

PL 10, 532A

だが、彼らがホモウシオスを知らなかったとしよう。あるいは、ホモイウシオスが、本質において似たものを意味することを知らなかったとしよう。もしこれを知らなかったのなら、なぜ子の生成が知られずにおかれることを望んだのか。もし語りえないものであるなら、それゆえに知りえないものでもあるのか。

5

Sed si ignoratur quo modo natus est; numquid ignorari vel hoc potest, quod Filius Deus non ex alia substantia, sed ex Deo natus, non diversam habeat essentiam?

PL 10, 532A

だが、どのようにして生まれたのかが知られないとしても、神である子が、他の実体からではなく神から生まれ、異なる本質を持たないということまで、知られずにおかれうるであろうか。

6

Numquid non legerunt, sicut Patrem, ita et Filium honorificandum (Joan. V, 25) : ut Patrem honore praeferrent? Numquid incognitum habebant Patrem in Filio videri (Joan. XIV, 9) : ut Filius apud eos dignitate, claritate, majestate differret?

PL 10, 532A

彼らは読まなかったのか。父を敬うように、子をも敬うべきである(ヨハネ5:25)ということを。それは父に栄誉において優先権を与えるためであったのか。父が子において見られる(ヨハネ14:9)ということを、彼らは知らずにいたのか。それは、彼らのもとで、子が品位・輝き・威厳において異なるようにするためであったのか。

7

An et hoc ex ignorantia venit, ut cum caeteris Patri subjectus sit Filius: ut dum cum caeteris subjicitur, non discernatur a caeteris? cum subjectio Filii naturae pietas sit, subjectio autem caeterorum creationis infirmitas sit.

PL 10, 532B

あるいは、子が他のすべてのものとともに父に従属していることも、無知から来ているのか。他のものとともに従属することで、他のものから区別されないという。子の従属は本性の敬虔であるが、他のものの従属は被造の弱さであるというのに。

8

Passum quidem sciebant: sed dicant, oro, compassum quando cognoverunt? Evitant homousion et homoeusion, quia nusquam scriptum sit: quaero compassum esse unde praesumpserint? Aut numquid volunt duos esse qui passi sunt? id enim compassio testatur.

PL 10, 532B

彼らは、確かに、苦しんだことは知っていた。だが、どうか言ってもらいたい。彼らはいつ、共に苦しんだことを知ったのか。ホモウシオスとホモイウシオスは、どこにも書かれていないからと避ける。私は問う。共に苦しんだということを、彼らは何に基づいて思い込んだのか。あるいは、苦しんだのが二人であることを望むのか。共苦がそれを証しているからである。

9

Ubi illud est Jesus Christus Filius Dei? aut numquid alius est Jesus Christus, alius filius Dei? Si non idem atque unus intra extraque Dei filius est; credite in homousio ignorationem, si haec ignorari licet.

PL 10, 533A

「イエス・キリストは神の子である」というあの言葉はどこにあるのか。あるいは、イエス・キリストは一人、神の子は別の一人なのか。もし神の子が、内においても外においても同一で唯一でないのなら、ホモウシオスにおける無知を信じるがよい、もしこうしたことを知らずにいてよいのなら。

10

Si autem in his ipsis ipsa illa ignoratio impia est, quae tamen non potest, nec falso, excusari; vereor ne et homoeusii ignorationem professio mentiatur. Non queror admodum de venia quam dedistis: religiosum est Deo sua reservare, et ignorationis error humanus est.

PL 10, 533A

だが、まさにこれらの点において、その無知そのものが不敬虔であり、しかも偽ってさえ弁明することのできないものであるなら、私は、ホモイウシオスについての無知の表明〔ミーニュの脚注は homousii とも読む〕も、偽りではないかと恐れる。諸君が与えた赦しについて、私はあまり嘆かない。自分のものを神に取っておくのは信心深いことであり、無知の誤りは人間的だからである。

11

Sed ignoscant mihi jam duo episcopi Valens et Ursacius, quod eos pro aetate atque exercitatione sua ignorasse non credo. Et difficillimum est ne mentiri existimentur, qui se in alio negotio non possunt nisi mendacio purgare.

PL 10, 533A

だが、ウァレンスとウルサキウスの二人の司教には、もう私を赦してもらいたい。私は、彼らが年齢と経験からして知らなかったとは信じていないからである。そして、別の件では偽りによらなければ自らを潔白にできない者が、偽っていると思われずにいることは、極めて難しい。

12

Sed Dominus hoc magis tribuat, ut nos male opinemur, quam illi non ignoraverint. Malo enim ego male existimans judicari, quam fidem vestram haereticae conscientiae communione violari.

PL 10, 533B

むしろ主が、彼らが無知でなかったことよりも、我々が悪く思い誤ることを与えるように。私は、諸君の信仰が異端の良心との交わりによって損なわれるよりは、悪く思う者として裁かれるほうを選ぶからである。

Caput LXXX

第LXXX章PL 10, 533B
1

Oro autem vos, sanctissimi viri, ut cum bona venia sollicitudines meas aestimetis. Testis enim Dominus est conscientiae meae, in nullo me expositiones has, quas Sirmium detulistis, fidei vestrae velle convellere.

PL 10, 533B

最も聖なる人々よ、私は諸君に願う。どうか寛大な赦しをもって、私の憂いを推し量ってほしい。主は私の良心の証人である。私は、諸君がシルミウムに携えてきた諸君の信仰のこれらの提示を、決して覆そうとは望んでいない。

2

Sed date veniam, si quaedam intelligere non possum, et consolabor me: quia legi: Spiritus prophetarum prophetis subjectus est (ICor. XIV, 32) . Ex quo forte non impudenter etiam a me praesumitur, ut et ego intelligam, quod alius ignoret.

PL 10, 533B

だが、私が理解できないことがあるなら、赦してほしい。私は自らを慰めよう。「預言者たちの霊は預言者たちに従属している」(一コリント14:32)と読んだからである。そこからおそらく、他の者が知らないことを私が理解することも、厚かましくなく私に見込まれるであろう。

3

Non quod quidquam vos secundum mensuram scientiae ignorare ausus sim dicere: sed super fidei catholicae unitate, patimini non minus in nobis esse sollicitudinum, quam in vobis.

PL 10, 533C

諸君が知の程度に従って何かを知らないなどと、私があえて言おうというのではない。ただ、公同の信仰の一体性については、我々のうちに、諸君のうちにあるに劣らぬ憂いがあることを、許してほしい。

Caput LXXXI

第LXXXI章PL 10, 534A
1

Epistola Sirmium delata de homousii et homoeusii expositione. Homousion ob nativitatem male respuitur. --Epistolam, quam a vobis de homousii et de homoeusii expositione apud Sirmium Valens et Ursacius et Germinius poposcerunt legi, intelligo in quibusdam non minus circumspectam esse, quam liberam.

PL 10, 534A

シルミウムに携えられた、ホモウシオスとホモイウシオスの提示についての書簡。ホモウシオスは、誕生のゆえに誤って退けられている〔底本は ob nativitatem。81.7 の論旨からは ob novitatem(新しさのゆえに)が期待されるが、底本どおり訳した〕。――ウァレンス、ウルサキウス、ゲルミニウスがシルミウムで諸君に読むよう求めた、ホモウシオスとホモイウシオスの提示についての書簡は、ある点では、自由であるに劣らず慎重であると私は解する。

  • ホモウシオス(ὁμοούσιος、ラテン語 homousion/unius substantiae)=「同一実体の」。ニカイア信条(325年)が、子は父と「同一実体」であると告白した語。子が父と同じ一つの実体をもつことを言う。聖書に無い語であり、父と子の区別を消す(サベリオス的な)理解を招くとして、東方の多くの司教に警戒された。
  • ホモイウシオス(ὁμοιούσιος、ラテン語 homoeusion/similis substantiae)=「類似実体の」。350年代に、アンキュラのバシレイオスら東方の司教たちが唱えた語で、子は実体において父に「似ている」と言う。子を被造物とし、父に「似ていない」とする人々(アノモイオイ)を退けつつ、ホモウシオスへの警戒も保つ立場である。ホモウシオスとはギリシア語で一文字(ι)しか違わない。
2

Et ipsa homousii et homoeusii demonstratio nihil reliquit difficultatis. Et quidem de homoeusio, quod est similis essentiae, commune judicium est.

PL 10, 534A

そして、ホモウシオスとホモイウシオスの提示そのものは、何の困難も残さなかった。実際、「本質において似た」を意味するホモイウシオスについては、共通の判断がある。

3

De homousio vero, quod est unius essentiae, tractantes, primum idcirco respuendum pronuntiastis, quia per verbi hujus enuntiationem substantia prior intelligeretur, quam duo inter se partiti essent. Intelligo vitium in intelligentia.

PL 10, 534A

一つの本質を意味するホモウシオスについて論じて、諸君は、まず退けるべきだと宣言した。この語の表明によって、二者が分け合った、より先の実体が解されることになるからである。私は、その点に理解における過ちがあると解する。

4

Et profanus hic sensus est, et communi judicio ab Ecclesia respuendus. Secundo quoque id addidistis, quod patres nostri, cum Paulus Samosateus haereticus pronuntiatus est, etiam homousion repudiaverint: quia per hanc unius essentiae nuncupationem solitarium atque unicum sibi esse Patrem et Filium praedicabat.

PL 10, 534A

そしてこの意味は涜聖であり、共通の判断によって教会から退けられねばならない。第二にも、諸君は次のことを付け加えた。サモサタのパウロスが異端と宣告されたとき、我々の父祖たちはホモウシオスをも斥けた。この、一つの本質という呼び名によって、彼が、父と子は単独で唯一であると宣べていたからである、と。

5

Et hoc sane nunc quoque profanissimum Ecclesia recognoscit, Patrem et Filium in his nominum professionibus ad unionis ac singularis solitudinem negata personarum proprietate revocare.

PL 10, 534B

そして確かに、教会は今もなお、これを最も涜聖なことと認める。すなわち、父と子を、これらの名の宣言において、位格の固有性を否定したまま、合一と単独の孤立へと連れ戻すことを。

6

Tertio etiam haec causa improbandi homousii commemorata a vobis est: quia in synodo, quae apud Nicaeam fuit, coacti patres nostri propter eos qui creaturam Filium dicebant, nomen homousii indidissent: quod non recipiendum idcirco sit, quia nusquam scriptum reperiretur.

PL 10, 534B

第三にも、ホモウシオスを不承認とするこの理由が、諸君によって述べられた。すなわち、ニカイアにあった会議で、我々の父祖たちは、子を被造物と言う者たちのゆえに、強いられてホモウシオスという名を付けた。それは、どこにも書かれているのが見いだされないから、受け入れられるべきではない、というのである。

7

Quod a vobis dictum satis miror. Si enim homousion propter novitatem repudiandum sit; vereor ne et homoeusion periclitetur, quia nusquam scriptum reperiatur.

PL 10, 534B

これを諸君が言ったことに、私は大いに驚く。もし新しさのゆえにホモウシオスが退けられるべきなら、ホモイウシオスもまた、どこにも書かれているのが見いだされないという理由で、危うくなるのではないかと私は恐れる。

Caput LXXXII

第LXXXII章PL 10, 534C
1

Quo sensu judicio communi damnetur. --Sed hinc non calumnior. Malo enim aliquid novum commemorasse, quam impie respuisse. Praetermissa itaque quaestione novitatis, ne in his quidem residet quaestio, quae communi omnium nostrum judicio damnantur.

PL 10, 534C

どの意味において共通の判断で断罪されるか。――だが、この点で私は非難しない。私は、不敬虔に退けるよりは、何か新しいことを述べたことになるほうを選ぶ。それゆえ、新しさの問題は措くとして、我々すべての共通の判断によって断罪されるものにも、もはや問題は残らない。

2

Quis enim sanae mentis tertiam substantiam, quae et Patri et Filio communis sit, praedicabit? Vel quis secundum Samosateum, in Christo renatus, et Filium confessus ac Patrem, quod Christus in se sibi et pater et filius sit confitebitur?

PL 10, 535A

正気の者の誰が、父にも子にも共通の第三の実体を宣べるであろうか。あるいは、キリストにおいて再生し、子と父を告白した者の誰が、サモサタの人に従って、キリストは自分自身において自分の父であり子であると告白するであろうか。

3

Par itaque in condemnandis impietatibus haereticorum nostra sententia est: et hanc homousii intelligentiam non modo respuit, sed et odit. Atque ita non relinquitur vitiosae intelligentiae quaestio, ubi in vitii damnatione communis assensus est.

PL 10, 535A

それゆえ、異端者たちの不敬虔を断罪することにおいて、我々の見解は等しい。そして、ホモウシオスのこの解釈を、単に退けるだけでなく、憎む。こうして、過ちの断罪において共通の同意がある以上、誤った解釈という問題は残らない。

  • ホモウシオス(ὁμοούσιος、ラテン語 homousion/unius substantiae)=「同一実体の」。ニカイア信条(325年)が、子は父と「同一実体」であると告白した語。子が父と同じ一つの実体をもつことを言う。聖書に無い語であり、父と子の区別を消す(サベリオス的な)理解を招くとして、東方の多くの司教に警戒された。

Caput LXXXIII

第LXXXIII章PL 10, 535A
1

Quod pie a Nicaena synodo susceptum, non debeat improbari. --Dicturo autem me tandem de tertia quaestione, oro vos, ne ubi pax conscientiae est, ibi sit pugna suspicionum: neque quidquam me nisi ad unitatis profectum proferre existimetis.

PL 10, 535A

ニカイア会議が敬虔に受け入れたものは、退けられるべきでない。――さて、第三の問題についてついに語ろうとする私に、諸君に願う。良心の平安のあるところに、疑いの争いがあることのないように。また、私が一致の前進のためでなければ何も持ち出さない、と思ってほしい。

2

Inane enim est, calumniam verbi pertimescere, ubi res ipsa, cujus verbum est, non habeat difficultatem. Displicet cuiquam in synodo Nicaena homousion esse susceptum? Hoc si cui displicet, placeat necesse est quod ab Ariis sit negatum.

PL 10, 535B

語への非難を恐れるのは無益である。その語が指す事柄そのものに、困難がないのなら。ニカイアの会議でホモウシオスが受け入れられたことが、誰かの気に入らないのか。もしこれが誰かの気に入らないなら、アレイオス派によって否定されたことのほうが気に入るに違いない。

  • ホモウシオス(ὁμοούσιος、ラテン語 homousion/unius substantiae)=「同一実体の」。ニカイア信条(325年)が、子は父と「同一実体」であると告白した語。子が父と同じ一つの実体をもつことを言う。聖書に無い語であり、父と子の区別を消す(サベリオス的な)理解を招くとして、東方の多くの司教に警戒された。
3

Negatum enim idcirco est homousion, ne ex substantia Dei patris Deus filius natus, sed secundum creaturas ex nihilo conditus praedicaretur. Nihil novum loquimur, pluribus edita litteris ipsa Ariorum perfidia sibi testis est.

PL 10, 535B

ホモウシオスが否定されたのは、神なる子が、父なる神の実体から生まれたのではなく、被造物と同じく無から造られたと宣べられるためであった。我々は何も新しいことを語っていない。多くの書簡で公にされた、アレイオス派自身の背信が、自分に対する証人となっている。

4

Si propter negantium impietatem pia tum fuit intelligentia confitentum; quaero cur hodie convellatur, quod tum pie susceptum est, quia impie negabatur?

PL 10, 535B

もし否定する者たちの不敬虔のゆえに、告白する者たちの理解がそのとき敬虔であったのなら、私は問う。不敬虔に否定されたゆえにそのとき敬虔に受け入れられたものが、なぜ今日覆されるのか。

5

Si pie susceptum est: cur venit constitutio pietatis in crimen, quae impietatem pie per ea ipsa quibus impiabatur exstinxit?

PL 10, 535B

敬虔に受け入れられたのなら、なぜ敬虔の制定が、非難の対象となるのか。それは、不敬虔がそれによって不敬虔とされたまさにその事柄によって、不敬虔を敬虔に消し去ったものであるのに。

Caput LXXXIV

第LXXXIV章PL 10, 535C
1

Nicaenae synodi scopus. Symbolum Nicaenum. --Videamus igitur quid Nicaena synodus studuerit, homousion, id est, unius substantiae confitendo: non utique haeresim parturire, quae de homousii vitiosa opinione concipitur.

PL 10, 535C

ニカイア会議の目的。ニカイアの信条。――それゆえ、ニカイアの会議が、ホモウシオス、すなわち同一実体を告白することによって、何を目指したかを見よう。ホモウシオスについての誤った見解から懐胎される異端を産み出そうとしたのでは、決してない。

  • ホモウシオス(ὁμοούσιος、ラテン語 homousion/unius substantiae)=「同一実体の」。ニカイア信条(325年)が、子は父と「同一実体」であると告白した語。子が父と同じ一つの実体をもつことを言う。聖書に無い語であり、父と子の区別を消す(サベリオス的な)理解を招くとして、東方の多くの司教に警戒された。
2

Non, opinor, illud loquentur, quod unam anteriorem substantiam Pater et Filius in substantiam suam partiendo diviserint.

PL 10, 535C

思うに、彼らは、父と子が、より先の一つの実体を、自分たちの実体へと分け取ることによって分割した、などとは語るまい。

3

Et ipsam quidem religiose tum scriptam fidem, nunc quoque huic sermoni nostro non irreligiose inseremus. « Credimus in unum Deum patrem omnipotentem, omnium visibilium et invisibilium factorem.

PL 10, 535C

そして、そのとき敬虔に書かれたまさにその信仰の定式を、今もまた、我々のこの論述に、不敬虔にならずに挿入しよう。「我々は、唯一の神、全能の父、見えるものと見えないものすべての造り主を信じる。」

4

Et in unum Dominum nostrum Jesum Christum filium Dei, natum ex Patre unigenitum, hoc est, de substantia Patris, Deum ex Deo, lumen ex lumine, Deum verum de Deo vero, natum non factum, unius substantiae cum Patre, quod graece dicunt homousion, per quem omnia facta sunt quae in coelo et in terra, qui propter nostram salutem descendit, incarnatus est, et homo factus est, et passus est, et resurrexit tertia die, et adscendit in coelos, venturus judicare vivos et mortuos.

PL 10, 536A

「また、唯一の我々の主イエス・キリスト、神の子を。父から生まれた独り子、すなわち父の実体から、神からの神、光からの光、真の神からの真の神として生まれ、造られたのではなく、父と同一実体であり(ギリシア語でホモウシオスと言う)、天と地にあるすべてのものは彼によって造られ、我々の救いのために降り、受肉し、人となり、苦しみを受け、三日目に復活し、天に昇り、生者と死者を裁くために来る者を。」

5

Et in Spiritum sanctum. Eos autem, qui dicunt, Erat quando non erat, et ante quam nasceretur non erat, et quod de non exstantibus factus est, vel ex alia substantia aut essentia, dicentes convertibilem et demutabilem Deum: hos anathematizat catholica Ecclesia. » Non hic sanctissima religiosorum virorum synodus nescio quam priorem, quae in duos divisa sit, substantiam introducit, sed Filium natum de substantia Patris.

PL 10, 536A

「また、聖なる霊を。しかし、『かつて、いなかった時があった』『生まれる前にはいなかった』と言い、『存在していなかったものから造られた』と、あるいは他の実体または本質のものであると言い、神が変わりうるもの、変化しうるものであると言う者たちを、公同の教会はアナテマとする。」ここで、信心深い人々の最も聖なる会議は、二つに分けられた何やら先行の実体を導入するのではなく、父の実体から生まれた子を導入している。

6

Numquid et nos negamus? aut quid aliud confitemur? Et post caeteras communis fidei expositiones ait, « Natum non factum, unius substantiae cum Patre, quod graece dicunt homousion. » Quae hic vitiosae intelligentiae occasio est?

PL 10, 536B

我々もまた、これを否定するであろうか。それとも、これ以外の何を告白するのか。また、共通の信仰の他の提示の後で、こう言っている。「生まれ、造られたのではなく、父と同一実体であり(ギリシア語でホモウシオスと言う)」。ここに、誤った解釈の機会がどこにあるか。

7

Natus esse de substantia Patris Filius, non factus praedicatur: ne nativitas divinitatis, factura sit creationis.

PL 10, 536B

子は、父の実体から生まれたのであり、造られたのではないと宣べられる。神性の誕生が、被造の作りものとならないためである。

8

Idcirco autem unius substantiae: non ut unus subsistat aut solus, sed ut ex substantia Dei natus non aliunde subsistat, neque ut in aliqua dissidentis substantiae diversitate subsistat.

PL 10, 536B

そして「同一実体の」であるのは、一人が自存し単独であるためではなく、神の実体から生まれた者が、他のところから自存するのではなく、また、相容れない実体の何らかの相違のうちに自存するのでもないためである。

9

Aut numquid non haec fides nostra est, ut non aliunde subsistat, neque quod indissimilis subsistat? Aut aliud hic testatur homousion, quam ut una atque indissimilis duum sit secundum naturae progeniem essentia, quia essentia Filii non sit aliunde?

PL 10, 536C

あるいは、他のどこからも自存せず、また似ていないものとして〔底本は indissimilis。dissimilis と読む〕自存するのでもない、ということこそ、我々の信仰ではないのか。あるいは、ホモウシオスは、子の本質が他のどこからでもないゆえに、二者の本質が、本性の生みにおいて、一つで、似ていないところがない、ということ以外の何を、ここで証しているのか。

10

Quae quia aliunde non est, unius recte esse ambo credentur essentiae; quia substantiam nativitatis Filius non habeat nisi de paternae auctoritate naturae.

PL 10, 536C

それが他のどこからでもないゆえに、両者は一つの本質のものであると正しく信じられる。子は、誕生の実体を、父の本性の権威によるほかには、持たないからである。

Caput LXXXV

第LXXXV章PL 10, 536C
1

Homousion num improbandum, quia vitiose soleat intelligi. --Sed forte e contrario dicetur, idcirco improbari oportere, quia vitiose intelligi soleat.

PL 10, 536C

ホモウシオスは、誤って解されるのが常だからといって、退けられるべきか。――しかし、おそらく逆に、それは誤って解されるのが常であるから、退けられるべきだと言われるであろう。

  • ホモウシオス(ὁμοούσιος、ラテン語 homousion/unius substantiae)=「同一実体の」。ニカイア信条(325年)が、子は父と「同一実体」であると告白した語。子が父と同じ一つの実体をもつことを言う。聖書に無い語であり、父と子の区別を消す(サベリオス的な)理解を招くとして、東方の多くの司教に警戒された。
2

Hoc si timemus, deleamus in Apostolo quod dictum est: Mediator Dei et hominum homo Christus Jesus (I Tim.II, 5) ; quia ad auctoritatem haeresis suae Photinus hoc utitur: et non legatur a nobis, quia ab illo male intelligatur.

PL 10, 537A

これを恐れるなら、使徒の書において言われている「神と人との仲保者は、人であるキリスト・イエスである」(一テモテ2:5)を削ろう。フォティヌスが自分の異端の権威づけにこれを用いるからである。彼によって誤って解されるからといって、我々はそれを読まないことにしよう。

3

Pereat quoque ad Philippenses scripta epistola, aut igni aut spongia: ne in ea Marcion relegat: Et habitu repertus ut homo (Philip. II, 7) , phantasiam corporis confitens esse, non corpus.

PL 10, 537A

フィリピの人々に宛てて書かれた書簡も、火によってか海綿によってか、滅びるがよい。マルキオンがそこで「姿は人として見いだされ」(フィリピ2:7)を読み返し、体の幻影があるのであって、体はないと告白することのないように。

4

Non exstet Evangelium Joannis: ne Sabellius discat: Ego et Pater unum sumus (Joan. X, 30) . Neque isti nunc creaturae praedicatores scriptum habeant: Pater major me est (Joan. XIV, 28) .

PL 10, 537A

ヨハネの福音書もなくなるがよい。サベリオスが「私と父とは一つである」(ヨハネ10:30)を学ぶことのないように。また、子を被造物と宣べるこの者たちも、「父は私より大きい」(ヨハネ14:28)と書かれたものを持たないがよい。

5

Neque illi, qui dissimilem Patri Filium affirmare volunt, legant: De die autem et hora nemo sit, neque Angeli in coelis, neque Filius, nisi Pater solus (Marc. XIII, 32) .

PL 10, 537A

子が父に似ていないと断言しようとする者たちも、「その日とその時については、誰も知らない〔底本は sit。scit と読む〕。天の天使たちも、子も、ただ父のみが知る」(マルコ13:32)を読まないがよい。

6

Non sint quoque libri Moysi: ne tenebrae Deo, qui innascibilem lucem habitat, coaevae sint; quia in Genesi (I, 2) post noctem dies coepta sit: ne anni Mathusalae aetatem diluvii excedant (Gen. V, 26) , et non tantum octo sint animae reservatae (I Pet. III, 20) : ne clamorem Sodomorum repletis jam peccatis Deus audiens, tamquam ignorans clamorem, descendat ut videat an plena sint cum clamore peccata, et reperiatur Deus nescire quod sciret (Gen. XVIII, 21) : ne quisquam quoque sepelientium sepulti Moysi sciat sepulcrum (Deut. XXXIV, 6) ; ne per haec, ut haeretici putant, diversa lex ipsa sibi hostis sit.

PL 10, 537B

モーセの書もまた、なくなるがよい。生まれざる光に住まう神に、闇が同時的なものとならないように。創世記(1:2)では、夜の後に昼が始まったからである。マトゥサラの歳が洪水の時代を超え(創世記5:26)、救われた魂が八つだけではなかったことにならないように(一ペトロ3:20)。ソドムの叫びを、罪がすでに満ちているのに神が聞いて、叫びを知らないかのように、罪が叫びとともに満ちているかどうかを見るために降り、神が知っていたはずのことを知らないと見いだされることのないように(創世記18:21)。また、埋葬した者の誰も、葬られたモーセの墓を知ることのないように(申命記34:6)。これらによって、異端者たちが考えるように、律法そのものが食い違って自分自身の敵となることのないように。

7

Et quia haec ab his non intelliguntur, non legantur a nobis. Pereant quoque, si videtur (quod non ego dixerim, sed responsionis necessitas), omnia divina illa et sancta Evangelia salutis humanae: ne se invicem contraria dictorum opinione compugnent: ne missurus Dominus Spiritum sanctum ipse de Spiritu sancto natus legatur: ne mortem gladio denuntiaturus usuris, emi gladium passurus indicat (Matth. XXVI, 52) : ne ad inferos descensurus, in paradiso sit cum latrone (Lucae XXII, 36): ne postremo apostoli reperiantur in crimine, qui baptizare in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti jussi (Matth. XXVIII, 19) , tantum in Jesu nomine baptizaverunt (Act. X, 48) .

PL 10, 537B

そして、これらは彼らによって理解されないのだから、我々によって読まれないことにしよう。また、もしそう思われるなら(これは私が言うのではなく、応答の必要がそう言わせるのである)、人間の救いに関する、神的で聖なる福音書もすべて滅びるがよい。それらが、互いに相反する言葉の見方によって争い合うことのないように。主が、聖なる霊を遣わそうとしているのに、自らが聖なる霊から生まれたと読まれることのないように。剣を用いる者たちに剣による死を告げようとしながら、自らは苦しみを受けようとして剣を買うことを指示する、ということのないように(マタイ26:52)。冥界に降ろうとしているのに、強盗とともに楽園にいる、ということのないように(ルカ22:36)〔底本の引照はこの位置に刷られているが、剣を買う言葉の箇所を指すらしい〕。最後に、父と子と聖なる霊の名によって洗礼を授けるよう命じられた(マタイ28:19)使徒たちが、イエスの名によってのみ洗礼を授けた(使徒言行録10:48)として、責めを負う者と見いだされることのないように。

8

Vobis enim, Fratres, vocis dico, qui jam non lacte alimini, sed firmo cibo valetis (Hebr. V, 12) : Numquid, quia ista sapientes mundi non intelligunt, et his stulta sunt, nos cum mundo sapientes erimus, ut haec stulta credamus?

PL 10, 538A

兄弟たちよ、私は諸君に語る〔底本は vocis dico。vocis を衍字と見て dico と読む〕のである。諸君はもう乳を飲むのではなく、固い食物に耐える者だからである(ヘブライ5:12)。世界の賢者たちがこれらを理解せず、彼らにとって愚かなものであるからといって、我々が、これらを愚かなものと信じるために、世界とともに賢者となるだろうか。

9

Et quia haec impiis caeca sunt, nos non lucebimus intellecta veritate doctrinae? Male sanctis rebus praejudicatur, si quia non sanctae a quibusdam habeantur, esse non debent.

PL 10, 538B

そして、これらが不敬虔な者たちには見えないからといって、我々は、教えの真理を理解して輝くことがないのだろうか。聖なる事柄が、一部の者によって聖ならざるものと見なされているからといって、存在すべきでないというなら、それは聖なる事柄に対する悪しき予断である。

10

Non ergo gloriemur cruce Christi, quia scandalum mundo est: neque in vivente Deo mortem praedicemus, ne ab impiis mortuus Deus arguatur.

PL 10, 538B

それゆえ、我々は、キリストの十字架を誇らないことにしよう。それは世界にとってつまずきだからである。また、生ける神において死を宣べ伝えないことにしよう。不敬虔な者たちによって、神が死んだと非難されないために。

Caput LXXXVI

第LXXXVI章PL 10, 538B
1

An quia ab 80 episcopis rejectum. --Male intelligitur homousion: quid ad me bene intelligentem? Male homousion Samosatenus confessus est: sed numquid melius Arii negaverunt? Octoginta episcopi olim respuerunt; sed trecenti et decem octo nuper receperunt.

PL 10, 538B

あるいは、八十人の司教によって退けられたからか。――ホモウシオスは誤って理解されている。正しく理解している私に、それがどう関わるのか。サモサタの人は、ホモウシオスを誤って告白した。しかし、アレイオス派が否定したことのほうが、よりましだったのか。八十人の司教は、かつて退けた。だが三百十八人が、近ごろ受け入れた。

  • ホモウシオス(ὁμοούσιος、ラテン語 homousion/unius substantiae)=「同一実体の」。ニカイア信条(325年)が、子は父と「同一実体」であると告白した語。子が父と同じ一つの実体をもつことを言う。聖書に無い語であり、父と子の区別を消す(サベリオス的な)理解を招くとして、東方の多くの司教に警戒された。
2

Et mihi quidem ipse ille numerus hic sanctus est, in quo Abraham victor regum impiorum (Gen. XIV, 14) , ab eo qui aeterni sacerdotii est forma, benedicitur. Illi contra haereticum improbaverunt: numquid et isti non adversum haereticum probaverunt?

PL 10, 538B

そして私には、この数そのものが聖である。この数において、不敬虔な王たちに勝利したアブラハムは(創世記14:14)、永遠の祭司職の型である者から祝福された。あの者たちは異端者に反対して退けたのである。この者たちもまた、異端者に反対して承認したのではないか。

3

Gravis auctoritas est veterum: numquid et horum levis sanctitas est? Si contraria invicem senserunt, debemus quasi judices probare meliora: si vero et probando et improbando unum utrumque statuerunt, quid bene constituta convellimus?

PL 10, 539A

古い人々の権威は重い。しかし、この人々の聖性も軽いものだろうか。もし互いに反対のことを考えたのなら、我々は裁判官のようにより良いほうを承認しなければならない。しかし、承認するにせよ退けるにせよ、両者が一つのことを定めたのなら、なぜ我々は、よく定められたものを覆すのか。

Caput LXXXVII

第LXXXVII章PL 10, 539A
1

An quod tacendum decrevit Osius, qui Nicaeae interfuit. --Sed forte dicetur mihi, Aliqui hodie ex his, qui tum synodo interfuerunt, tacendum de homousio esse decreverunt.

PL 10, 539A

あるいは、ニカイアに居合わせたオシウスが、語らずにおくべきと定めたからか。――しかし、おそらく私にはこう言われるであろう。あのとき会議に居合わせた者たちのうち、今日の何人かは、ホモウシオスについて語らずにおくべきだと定めた、と。

  • ホモウシオス(ὁμοούσιος、ラテン語 homousion/unius substantiae)=「同一実体の」。ニカイア信条(325年)が、子は父と「同一実体」であると告白した語。子が父と同じ一つの実体をもつことを言う。聖書に無い語であり、父と子の区別を消す(サベリオス的な)理解を招くとして、東方の多くの司教に警戒された。
2

Et ego invitus licet respondebo dicenti: Numquid non et ipsi tacendum de homoeusio esse constituunt? Oro vos, ne quisquam alius ex his praeter senem Osium, et ipsum illum nimium sepulchri sui amantem, reperiatur, qui tacendum esse existimet de utroque.

PL 10, 539A

そして私は、望まないながらも、そう言う者に答えよう。彼ら自身が、ホモイウシオスについても語らずにおくべきだと定めているのではないか、と。私は諸君に願う。老オシウス――しかも彼自身、自分の墓をあまりにも愛している者である――のほかに、両方について語らずにおくべきだと考える者が、これらの者の中に、他に誰も見いだされないように。

  • ホモイウシオス(ὁμοιούσιος、ラテン語 homoeusion/similis substantiae)=「類似実体の」。350年代に、アンキュラのバシレイオスら東方の司教たちが唱えた語で、子は実体において父に「似ている」と言う。子を被造物とし、父に「似ていない」とする人々(アノモイオイ)を退けつつ、ホモウシオスへの警戒も保つ立場である。ホモウシオスとはギリシア語で一文字(ι)しか違わない。
3

Et quo tandem in tantis haereticorum furoribus recidemus, si dum non utrumque recipimus, neutrum retinemus? Non enim videri potest impie dici, ut quia neutrum scriptum reperiatur, aut neutrum confitendum sit, aut utrumque.

PL 10, 539B

そして、異端者たちのこれほどの狂気の中で、両方を受け入れないために、どちらをも保てなくなるのなら、我々はいったいどこへ落ちていくのか。どちらも書かれているのが見いだされないのだから、どちらも告白すべきでないか、あるいは両方とも告白すべきであると言うことは、不敬虔に言われていると見えるはずがない。

Caput LXXXVIII

第LXXXVIII章PL 10, 540A
1

Homousion quid intelligat Hilarius. Adversus homousion scrupuli levantur. --Homousion, sanctissimi viri, intelligo ex Deo Deum, non dissimilis essentiae, non divisum, sed natum, et ex innascibilis Dei substantia congenitam in Filio, secundum similitudinem, unigenitam nativitatem.

PL 10, 540A

ヒラリウスはホモウシオスをどう理解するか。ホモウシオスへの疑念は取り除かれる。――最も聖なる人々よ、私はホモウシオスを、神からの神、似ていない本質のものではなく、分けられたのではなく生まれたものであり、生まれざる神の実体から、子において共に生まれた、類似に従った、独り子としての誕生である、と理解する。

  • ホモウシオス(ὁμοούσιος、ラテン語 homousion/unius substantiae)=「同一実体の」。ニカイア信条(325年)が、子は父と「同一実体」であると告白した語。子が父と同じ一つの実体をもつことを言う。聖書に無い語であり、父と子の区別を消す(サベリオス的な)理解を招くとして、東方の多くの司教に警戒された。
2

Ita me antea intelligentem, non mediocriter ad id confirmavit homousion. Quid fidem meam in homousion damnas, quam per homoeusii professionem non potes non probare? Damnas enim fidem meam, vel potius tuam, cum damnas intelligentiam ejus in nomine.

PL 10, 540A

このように以前から理解していた私を、ホモウシオスは、並々ならず、その理解へと確固とさせた。汝は、ホモイウシオスの宣言によって是認せざるをえないはずの、ホモウシオスへの私の信仰を、なぜ断罪するのか。その理解を、名において断罪するとき、汝は私の信仰を、いや、むしろ汝自身の信仰を断罪しているのである。

  • ホモイウシオス(ὁμοιούσιος、ラテン語 homoeusion/similis substantiae)=「類似実体の」。350年代に、アンキュラのバシレイオスら東方の司教たちが唱えた語で、子は実体において父に「似ている」と言う。子を被造物とし、父に「似ていない」とする人々(アノモイオイ)を退けつつ、ホモウシオスへの警戒も保つ立場である。ホモウシオスとはギリシア語で一文字(ι)しか違わない。
3

Sed male alius intelligit? Damnemus in commune vitiosam intelligentiam, non auferamus fidei securitatem. Synodo Samosatenae subscribendum putas, ne secundum Samosateni intelligentiam quisquam sibi usurpet homousion?

PL 10, 540A

しかし、他の者が誤って理解しているというのか。誤った理解は共に断罪しようではないか。だが、信仰の安全を取り去ってはならない。汝は、サモサタの人の理解に従って誰かがホモウシオスを自分のものにしないために、サモサタの会議〔Synodo Samosatenae は、サモサタの人を断罪した会議の意〕に署名すべきだと考えるのか。

4

Subscribamus et Nicaeae synodo, ne homousion improbent Ariani. Sed verendum est, ne secundum fidem non homoeusion significare videatur homousion? Decernatur nihil differre, unius et similis esse substantiae. Sed homousion potest male intelligi?

PL 10, 540B

ニカイアの会議にも署名しよう。アレイオス派がホモウシオスを退けないためである。だが、ホモウシオスが、信仰に従えばホモイウシオスを意味しないと見えはしないか、と恐れねばならないのか。同一実体であることと類似実体であることとは何ら異ならない、と決めよう。だが、ホモウシオスは誤って理解されうるのか。

5

Constituatur qualiter bene possit intelligi. Unum atque idem pie sapimus, rogo ut unum atque idem quod sapimus, pium inter nos esse velimus. Date veniam, Fratres, quam frequenter poposci: Ariani non estis: cur negando homousion censemini Ariani?

PL 10, 541A

どうすれば正しく理解されうるかを定めよう。我々は同じ一つのことを敬虔に思っている。私は願う、我々が思うその同じ一つのことが、我々の間で敬虔であることを望もうではないか。兄弟たちよ、私がしばしば求めた赦しを与えてほしい。諸君はアレイオス派ではない。なぜホモウシオスを否定することで、アレイオス派と見なされるのか。

Caput LXXXIX

第LXXXIX章PL 10, 541A
1

Homoeusion non caret offendiculo. Similitudo vera. --Sed dicis: Movet me cum scandalo homoeusii ambiguitas. Iterum audi, oro, sine scandalo: et me movet homoeusii nuditas. Multa saepe fallunt, quae similia sunt.

PL 10, 541A

ホモイウシオスにも躓きがないわけではない。真の類似。――だが汝は言う。「ホモイウシオスの曖昧さが、躓きとともに私を動かす」と。今度は、どうか躓かずに聞いてほしい。ホモイウシオスの裸のままの提示は、私をも動かす。似ているものの多くは、しばしば欺く。

  • ホモイウシオス(ὁμοιούσιος、ラテン語 homoeusion/similis substantiae)=「類似実体の」。350年代に、アンキュラのバシレイオスら東方の司教たちが唱えた語で、子は実体において父に「似ている」と言う。子を被造物とし、父に「似ていない」とする人々(アノモイオイ)を退けつつ、ホモウシオスへの警戒も保つ立場である。ホモウシオスとはギリシア語で一文字(ι)しか違わない。
2

Timeo aurum bracteae, quia me fallere possit interius: et tamen auro simile est quod videtur. Timeo lactis similitudinem, ne oblatum mihi lac, non lac ovium sit: quia ei simile videatur et bubulum.

PL 10, 541A

私は金箔を恐れる。内側では私を欺きうるからである。それでも、見えているものは金に似ている。私は乳の類似を恐れる。私に差し出された乳が、羊の乳ではないかもしれないからである。牛の乳もそれに似て見えるからである。

3

Ut lac ovium lacti ovium simile sit, non potest simile esse, nisi ovis sit. Similitudo vera in veritate naturae est. Veritas autem in utroque naturae non negatur homousion.

PL 10, 541B

羊の乳が羊の乳に似たものであるには、羊のものでなければ、似ていることはできない。真の類似は、本性の真実のうちにある。だが、両者における本性の真実は、ホモウシオスを否定しない。

  • ホモウシオス(ὁμοούσιος、ラテン語 homousion/unius substantiae)=「同一実体の」。ニカイア信条(325年)が、子は父と「同一実体」であると告白した語。子が父と同じ一つの実体をもつことを言う。聖書に無い語であり、父と子の区別を消す(サベリオス的な)理解を招くとして、東方の多くの司教に警戒された。
4

Haec est enim secundum essentiam similitudo, si massa massae consimilis non fallat in bractea, si lac quod concolor est, non diversum sit in sapore. Simile auro quidquam non potest esse, nisi aurum: simile lacti, nisi sui generis sit, esse non poterit.

PL 10, 541B

実際、本質に即した類似とは、金箔において、塊が塊に等しく似ていて欺かないこと、乳が同じ色であって、味が異ならないことである。金に似たものは、金でなければありえず、乳に似たものは、自らの類のものでなければありえない。

5

Fefellit me frequenter color vini: et tamen gustatu, alterius generis liquorem recognovi. Vidi carnes carnibus similes: sed postea mihi naturae dissimilitudinem sapor prodidit. Has enim similitudines, quae non ex unitate naturae sint, metuo.

PL 10, 542A

葡萄酒の色は、しばしば私を欺いた。しかし味わうことで、別の類の液体であると悟った。私は、肉に似た肉を見た。だが後で、味が本性の不似を私に明らかにした。実に私は、本性の一体性に由来しないこれらの類似を、恐れる。

Caput XC

第XC章PL 10, 542A
1

Ancyrae fides quibusdam tacitis Sirmium delata. --Vereor enim, Fratres, Orientis haereses in tempora singula pullulantes: et quid vereri me dicam, jam et legi.

PL 10, 542A

アンキュラの信仰は、いくつかのことが黙されたままシルミウムに携えられた。――兄弟たちよ、私は、時ごとに芽吹く東方の異端を恐れる。そして、何を恐れているのかを言うなら、私はすでに読んでもいる。

2

Nihil quidem in his, quae vos, de Orientalium quorumdam assensu, susceptae legationis ministri subscribenda Sirmium detulistis, nihil suspicionis relictum est: sed habuerunt ab exordio non nihilum offensionis, quae credo vos, sanctissimi viri Basili et Eustathi et Eleusi, ne quid scandali afferretur, abolenda tacuisse.

PL 10, 542A

東方の一部の者たちの同意に基づき、引き受けた使節の務めを果たす者として、諸君がシルミウムに携えた、署名されるべき文書には、疑いは何も残されていない。だが、それらには、当初から、少なからぬ躓きがあった。最も聖なる人々、バシレイオス、エウスタティオス、エレウシオスよ、諸君は、躓きがもたらされないように、それを消し去るべきものとして黙したのだと、おそらく私は思う。

3

Quae si recte scripta sunt, taceri non debuerunt. Si autem quia non recte scripta sunt nunc tacentur, cavendum est ne aliquando dicantur. Parcens enim adhuc de his nihil dico: tamen mecum recognoscitis, quod non ita omnis conscripta apud Ancyram fides se habebat.

PL 10, 542B

それらが正しく書かれているなら、黙されるべきではなかった。しかし、正しく書かれていないから今は黙されているのなら、いつか語られることのないよう用心せねばならない。私は今のところ遠慮して、それらについて何も言わない。だが諸君は、私とともに、アンキュラで書き記された信仰の全体が、そのようにはなっていなかったことを認めるであろう。

4

Non famae fabulam loquor: litterarum fidem teneo, non a laicis sumptam, sed ab episcopis datam.

PL 10, 543A

私は風評の作り話を語っているのではない。私が持っているのは、文書の信頼性である。それは、平信徒から取られたものではなく、司教たちによって与えられたものである。

Caput XCI

第XCI章PL 10, 543A
1

Ad homousion suscipiendum adhortatio. Nicaenam fidem non nisi exulaturus audivit. --Oro vos, Fratres, adimite suspicionem, excludite occasionem. Ut probari possit homoeusion, non improbemus homousion.

PL 10, 543A

ホモウシオスを受け入れるようにとの勧め。ニカイアの信仰を、追放される直前になるまで聞かなかった。――兄弟たちよ、諸君に願う。疑いを取り去り、機会を締め出してほしい。ホモイウシオスが承認されうるために、ホモウシオスを退けないようにしよう。

  • ホモウシオス(ὁμοούσιος、ラテン語 homousion/unius substantiae)=「同一実体の」。ニカイア信条(325年)が、子は父と「同一実体」であると告白した語。子が父と同じ一つの実体をもつことを言う。聖書に無い語であり、父と子の区別を消す(サベリオス的な)理解を招くとして、東方の多くの司教に警戒された。
  • ホモイウシオス(ὁμοιούσιος、ラテン語 homoeusion/similis substantiae)=「類似実体の」。350年代に、アンキュラのバシレイオスら東方の司教たちが唱えた語で、子は実体において父に「似ている」と言う。子を被造物とし、父に「似ていない」とする人々(アノモイオイ)を退けつつ、ホモウシオスへの警戒も保つ立場である。ホモウシオスとはギリシア語で一文字(ι)しか違わない。
2

Cogitemus tot sacerdotes sanctos et quiescentes: quid de nobis Dominus judicabit, si nunc anathematizantur a nobis? Quid de nobis erit, qui rem eo deducimus, ut quia episcopi non fuerunt, nos quoque nec coeperimus?

PL 10, 543A

眠りについた、これほど多くの聖なる司教たちのことを考えよう。今、我々によって彼らがアナテマとされるなら、主は我々についてどう裁くだろうか。彼らが司教ではなかったから、我々もまた司教として始まってさえいなかった、というところまで事を運ぶ我々は、どうなるのか。

3

Ordinati enim ab his sumus, et eorum sumus successores. Renuntiemus episcopatui, quia officium ejus ab anathemate sumpserimus. Date veniam, Fratres, dolori meo: impium est quod audetis.

PL 10, 544A

我々は彼らによって叙階され、彼らの後継者である。司教職を放棄しよう。その務めを、アナテマから受けたのだから。兄弟たちよ、私の苦痛を赦してほしい。諸君が敢えてすることは、不敬虔である。

4

Non patior hanc vocem, ut in anathemate sit homousion secundum religiosam intelligentiam confitens. Nomen nihil habet criminis, quod sensum non perturbat religionis. Homoeusion nescio, nec intelligo, nisi tantum ab similis essentiae confessione.

PL 10, 544A

私は、敬虔な理解に従ってホモウシオスを告白する者がアナテマの下にあるという、この声を我慢しない。宗教の感覚を乱さない名には、何の罪もない。ホモイウシオスは、私は知らず、理解もしない。ただ、本質において似たものの告白によるほかは。

5

Testor Deum coeli atque terrae, me cum neutrum audissem, semper tamen utrumque sensisse, quod per homousion homoeusion oporteret intelligi: id est, nihil simile sibi secundum naturam esse posse, nisi quod esset ex eadem natura.

PL 10, 544A

私は、天と地の神に誓って証言する。私は、そのどちらをも聞いたことがなかったときにも、常に両者について、ホモウシオスを通してホモイウシオスが解されるべきだと考えていた。すなわち、自分に本性において似ているものは、同じ本性のものでなければありえない、ということである。

6

Regeneratus pridem, et in episcopatu aliquantisper manens, fidem Nicaenam numquam nisi exsulaturus audivi: sed mihi homousii et homoeusii intelligentiam Evangelia et Apostoli intimaverunt. Pium est quod volumus.

PL 10, 545A

私はすでに以前に再生し、しばらく司教職にとどまっていたが、ニカイアの信仰を、追放される直前でなければ聞いたことがなかった。だが、ホモウシオスとホモイウシオスの理解を、福音書と使徒たちが私に示した。我々が望むものは敬虔である。

7

Ne damnemus patres, ne animemus haereticos: ne dum haeresim apellimus, haeresim nutriamus.

PL 10, 545A

父祖たちを断罪しないようにしよう。異端者たちを励まさないようにしよう。異端を追い払っている〔底本は apellimus。repellimus と読む〕うちに、異端を育てることのないように。

8

Interpretati patres nostri sunt post synodum Nicaenam homousii proprietatem religiose, exstant libri, manet conscientia: si quid ad interpretationem addendum est, communiter consulamus.

PL 10, 545A

我々の父祖たちは、ニカイア会議の後で、ホモウシオスの固有性を敬虔に解釈した。その書物は残り、良心は保たれている。解釈に付け加えるべきことがあるなら、共に協議しよう。

9

Potest inter nos optimus fidei status condi: ut nec ea quae bene sunt constituta vexentur, et quae male sunt intellecta resecentur.

PL 10, 545A

我々の間で、信仰の最善の状態を築くことができる。よく定められたものが悩まされず、誤って理解されたものが切り落とされるように。

Caput XCII

第XCII章PL 10, 546A
1

Egressus sum, Fratres charissimi, humanae conscientiae pudorem: et humilitatis meae immemor, de tantis ac tam reconditis rebus, et ad usque hanc aetatem nostram intentatis ac tacitis amore vestri coactus haec scripsi, et quae ipse credebam locutus sum: conscius mihi, hoc me Ecclesiae militiae meae stipendium debere, ut per has litteras, episcopatus mei in Christo vocem, secundum doctrinas evangelicas, destinarem.

PL 10, 546A

愛する兄弟たちよ、私は人間の良心の恥を越え出た。自分の卑小さを忘れ、これほど大きくこれほど奥深く、我々のこの時代に至るまで試みられも語られもしなかった事柄について、諸君への愛に強いられてこれらを書き、自ら信じていたことを語った。教会に対する私の軍務の俸給として、私はこれを負っていると自覚している。すなわち、この書簡によって、キリストにおける私の司教職の声を、福音の教えに従って送り出すことである。

2

Vestrum est in commune tractare ac providere atque agere, ut quod usque nunc inviolabili fide manetis, religiosa conscientia conservetis, et teneatis quod tenetis.

PL 10, 546A

諸君が、これまで不可侵の信仰にとどまっているように、敬虔な良心をもってそれを保ち、諸君が保っているものを保ち続けるよう、共に協議し、配慮し、行動するのは、諸君の務めである。

3

Mementote exsilii mei in orationibus sanctis: a quo me, post expositionem hujus fidei, nescio an tam jucundum est ad vos in Domino Jesu Christo reverti, quam securum est mori.

PL 10, 546A

聖なる祈りの中で、私の追放を覚えていてほしい。この信仰の提示ののち、その追放から私が諸君のもとへ、主イエス・キリストにおいて戻ることが、死ぬことが安らかであるのと同じくらい喜ばしいのかどうか、私は知らない。

4

Deus et Dominus noster incontaminatos vos et illaesos in diem revelationis reservet opto, Fratres charissimi.

PL 10, 546B

我々の神にして主が、諸君を、啓示の日まで、汚れなく傷なく保つように、と私は願う。愛する兄弟たちよ。