Caput I
第I章PL 1, 1227APoenitentiam hoc genus hominum, quod et ipsi retro fuimus, caeci, sine Domini lumine, natura tenus norunt passionem animi quamdam esse quae veniat de offensa sententiae prioris.
PL 1, 1227A後悔について、この種の人間――我々自身もかつてそうであった、主の光を持たぬ盲目な者たち――は、それが以前の意見への不満から生じるある種の心の情念であるということを、自然の及ぶ限りにおいて知っているにすぎない。
Caeterum a ratione ejus tantum absunt, quantum ab ipso rationis auctore: quippe res Dei, ratio; quia Deus omnium conditor, nihil non ratione tractari, intelligique voluit.
PL 1, 1227Aしかし彼らは、理性の創造者その方から隔たっているのと同じだけ、その〔後悔の〕理からも隔たっている。というのも理性は神のものであり、神は万物の創造者として、いかなるものも理性によらずして扱われも理解されもしないことを望んだからである。
Igitur ignorantes quique Deum rem quoque ejus ignorent necesse est, quia nullus omnino thesaurus extraneis patet. Itaque universam vitae conversationem sine gubernaculo rationis transfretantes imminentem saeculo procellam vitare non norunt.
PL 1, 1227Aそれゆえ、神を知らない者は誰であれ、神のもの〔すなわち理性〕をも知らずにいるほかない。外部の者には、いかなる宝も決して開かれていないからである。かくして彼らは、理性という舵もないままに人生の全行程を渡っていき、世に迫り来る嵐を避けるすべを知らない。
Quam autem in poenitentiae actu irrationaliter deversentur, vel uno isto satis erit expedire, eum illam etiam in bonis factis suis adhibent. Poenitet fidei, amoris, simplicitatis, patientiae, misericordiae, prout quid in ingratiam cecidit.
PL 1, 1227Aしかし、彼らが後悔という行いにおいていかに理を欠いているかは、次の一事を示すだけで十分であろう――彼らはそれ〔後悔〕を、自らの善い行いにさえ用いるのである。信義を、愛を、率直さを、忍耐を、慈しみを、彼らは後悔する――そのいずれかが恩知らずの仕打ちに遭うたびに。
Semetipsos exsecrantur, quia benefecerint, eamque maxime poenitentiae speciem, quae optimis operibus irrogatur, in corde fingunt, meminisse curantes, ne quid boni rursus praestent; contra, poenitentiae malorum levius incubant: denique facilius per eamdem delinquunt, quam per eamdem recte faciunt.
PL 1, 1228A彼らは、善を行ったということのゆえに自分自身を呪い、最善の行いに科されるこの種の後悔をこそ、心の中に形づくる。二度と善いことを行うことのないようにと、心に留めおくことに努めながら。他方、悪事についての後悔には、より軽く取り組むにすぎない。結局のところ、彼らはこの同じもの〔後悔〕によって、正しく行うよりもたやすく過ちを犯すのである。
Caput II
第II章PL 1, 1228AQuod si Dei ac per hoc rationis quoque compotes agerent, merita primo poenitentiae expenderent, nec unquam eam ad argumentum perversae emendationis adhiberent; modum denique poenitendi temperarent, quia et delinquendi tenerent; timentes Dominum scilicet.
PL 1, 1228Aだが、もし彼らが神にあずかり、それゆえ理性にもあずかる者としてふるまうならば、まず悔悛の価値を推し量り、これを歪んだ矯正の証しとして用いることは決してなかったであろう。そして、過ちを犯す程度をも心得ていたはずであるから、悔悛する程度もそれに応じて加減したであろう——すなわち、主を畏れていたはずなのである。
Sed ubi metus nullus, emendatio proinde nulla. Ubi emendatio nulla, poenitentia necessario vana: quia caret fructu suo, cui eam Deus sevit, id est, hominis saluti. Nam Deus post tot ac tanta delicta humanae temeritatis, a principe generis Adam auspicata (Gen.
PL 1, 1228Aしかし畏れがなければ、それに応じて矯正もない。矯正がなければ、悔悛は必然的に空しいものとなる。なぜなら、悔悛はそれ自身の実り——すなわち神がこれを蒔きつけた当の実り、つまり人間の救い——を欠いてしまうからである。というのも神は、人間の向こう見ずさによる数々のおびただしい罪の後——それは人類の祖アダムに始まった(
III), post condemnatum hominem cum saeculi dote post ejectum paradiso, mortique subjectum, cum rursus ad suam misericordiam maturavisset, jam inde in semetipso poenitentiam dedicavit, rescissa sententia irarum pristinarum, ignoscere pactus operi et imagini suae (Gen.
PL 1, 1229A創世記3章)、人がこの世という持参財とともに断罪され、楽園から追放され、死に服させられた後、ふたたびご自身の慈しみへと急ぎ向かわれたとき、そのとき早くも、みずからのうちに悔悛を定められた。かつての怒りの判決を取り消し、ご自身の作品であり像であるもの〔人間〕を赦すことを約束されたのである(
VIII et IX). Itaque et populum sibi congregavit, et multis bonitatis suae largitionibus fovit, et ingratissimum totiens expertus, ad poenitentiam semper hortatus est (Gen.
PL 1, 1229A創世記8章、9章)。かくして、ご自身のもとに民を集め、ご自身の善意による数々の施しによって育み、幾度となく甚だしく恩知らずであると経験しながらも、常に悔悛へと勧め続けられた(
XII); et prophetando universorum prophetarum emisit ora, mox gratiam pollicitus, quam in extremitatibus temporum per Spiritum suum universo orbi illuminaturus esset, praeire intinctionem poenitentiae jussit, si quos per gratiam vocaret ad promissionem semini Abraham destinatam, per poenitentiae subsignationem ante componeret.
PL 1, 1229A創世記12章)。そして預言することによって、あらゆる預言者たちの口を開かせ、やがて、時の終わりにおいてご自身の霊によって全世界に照らし出そうとしていた恩寵を約束すると、悔悛の洗礼が先立つよう命じられた。それは、もし恩寵によってアブラハムの子孫に定められた約束へと誰かを召し出すのであれば、その者たちを悔悛による誓約をもってあらかじめ整えておくためであった。
Non tacet Joannes, Poenitentiam initote, dicens (Matth. III): jam enim salus nationibus appropinquabit, Dominus scilicet, afferens secundum Dei promissum, cui praeministrans, poenitentiam destinabat purgandis mentibus propositam, uti quicquid error vetus inquinasset, quicquid in corde hominis ignorantia contaminasset, id poenitentia verrens et radens, et foras abjiciens mundam pectoris domum superventuro Spiritui Sancto paret, quo se ille cum coelestibus bonis libens inferat.
PL 1, 1229Bヨハネは沈黙せず、「悔悛に入れ」と言う(マタイ3章)。というのも、救いはすでに諸国民に近づこうとしていたからである——すなわち主が、神の約束にしたがってこれを携えて来られるのである。ヨハネはこの主に先立って仕えつつ、心を清めるために差し出された悔悛を目指し定めていた。それは、古き誤りが汚したものであれ、人の心のうちで無知が穢したものであれ、そのすべてを悔悛が払い去り、こそげ落とし、外へと投げ捨てることによって、来たりまさんとする聖なる霊のために胸の清らかな家を整え、この方が天上の善きものどもとともに、みずから進んでそこに入られるようにするためであった。
Horum bonorum unus est titulus, salus hominis, criminum pristinorum abolitione praemissa. Haec poenitentiae caussa: haec opera negotium divinae misericordiae curans: quod homini proficit, Deo servit.
PL 1, 1230Aこれら〔天上の〕善きものどものうち、一つの名目は人間の救いである——それは、以前の罪状の消去があらかじめなされた上でのことである。これが悔悛の原因である。この働きは、神の慈しみの務めをつかさどるものであり、人間の益となることが、神への奉仕となるのである。
Caeterum ratio ejus, quam cognito Domino discimus, certam formam tenet, ne bonis unquam factis cogitatisve quasi violenta aliqua manus injiciatur, Deus enim reprobationem bonorum ratam non habet utpote suorum, quorum cum auctor et defensor sit, necesse est proinde et acceptator; si acceptator, etiam remunerator.
PL 1, 1230Aしかし、主を知ることによって我々が学ぶところの、悔悛の理は一定の形を保っている。それは、善き行いや善き思いに対して、いわば暴力的な手が加えられることのないようにするためである。というのも神は、善きものどもの拒絶を、それがご自身のものである以上、正当だとは認めないからである。神はそれらの創始者であり擁護者でもある以上、当然その受け入れ手でもあるはずであり、受け入れ手であるならば、報い手でもあるのである。
Viderit ergo ingratia hominum, si etiam bonis factis poenitentiam cogit. Viderit et gratia, si captatio ejus ad benefaciendum incitamento est, terrena, mortalis utraque. Quantulum enim compendii, si grato benefeceris? vel dispendii, si ingrato?
PL 1, 1230Aそれゆえ、人間の恩知らずの如何は問うまい、たとえそれが善き行いに対してさえ悔悛を強いるのだとしても。感謝の如何もまた問うまい、たとえそれを得ようとする働きかけが善行への刺激となっているのだとしても——両者とも地上的で、死すべきものだからである。お前が感謝する者に善行を施したところで、どれほどの益になろうか。恩知らずな者に施したところで、どれほどの損になろうか。
Bonum factum Deum habet debitorem, sicuti et malum: quia judex omnis remunerator est caussae.
PL 1, 1230B善き行いは神を負い目ある者とし、悪しき行いもまた同様にする。あらゆる裁判官は、訴訟に応じて報いを与える者だからである。
At cum judex Deus justitiae carissime sibi exigendae tuendaeque praesideat, et in eam omnem summam disciplinae suae sanciat: dubitandum est sicut in universis actibus nostris, ita in poenitentiae quoque caussa, justitiam Deo praestandam esse? q uod quidem ita impleri licebit, si peccatis solummodo adhibeatur.
PL 1, 1230Bしかし、審判者である神が、ご自身にとって何より大切な正義を要求し守ることに、裁く座に着いておられる以上、またご自身の規律の全体をそこに据えておられる以上、我々のあらゆる行いにおいてと同様に、悔悛という訴訟の場合においても、神に対して正義を果たさねばならないということが、疑われるであろうか。そしてこれが然るべく満たされるのは、悔悛がもっぱら罪にのみ用いられる場合に限られる。
Porro peccatum, nisi malum factum, dici non meretur; nec quisquam benefaciendo delinquit. Quod si non delinquit, cur poenitentiam invadit, delinquentium privatum cur malitiae officium bonitati suae imponit? ita evenit, ut cum aliquid ubi non oportet adhibetur, illic ubi oportet negligatur.
PL 1, 1230Bしかも、罪とは、悪しき行いでなければ、そう呼ばれるに値しない。また、善を行うことによって過ちを犯す者などいない。もしその者が過ちを犯していないのなら、なぜ悔悛に攻め入るのか。なぜ、過ちを犯す者たちに特有の、悪意という務めを、自らの善意に押しつけるのか。こうして、あるものが然るべきでない所に用いられると、然るべき所ではそれが疎かにされる、という事態が生じるのである。
Caput III
第III章PL 1, 1231AQuorum ergo poenitentia justa et debita videatur, id est, quae delicto deputanda sint, locus quidem expostulat denotare, sed otiosum videri potest.
PL 1, 1231Aしたがって、いかなるものについて悔悛が正当かつ当然のものと見なされるか、すなわちいかなるものが罪に帰せられるべきかを明示することは、主題そのものが求めるところではあるが、無用なことのようにも見えかねない。
Domino enim cognito, ultro spiritus a suo auctore respectus emergit ad notitiam veritatis, et admissus ad dominica praecepta, ex ipsis statim eruditur, id peccato deputandum, a quo Deus arceat.
PL 1, 1231Aというのも、主を知ったならば、霊は自らの創造者に顧みられて自ずと真理の認識へと立ち現れ、主の教えへと迎え入れられ、その教えそのものから直ちに、神が遠ざけるもの、それこそが罪と見なされるべきである、と教えられるからである。
Quoniam cum Deum grande quid boni constet esse, utique bono nisi malum non displiceret, quod inter contraria sibi nulla amicitia est. Perstringere tamen non pigebit, delictorum quaedam esse carnalia, id est, corporalia, quaedam vero spiritalia.
PL 1, 1231A神が大いなる善であることは明らかであるから、善なるものを不快にするのは悪をおいてほかにはあり得ない。互いに相反するもの同士には、何の親和もないからである。とはいえ、罪にはあるものは肉のもの、すなわち肉体のものがあり、あるものは霊のものがある、ということに手短に触れるのを厭うまい。
Nam cum ex hac duplicis substantiae congregatione confectus homo sit, non aliunde delinquit, quam unde constat.
PL 1, 1231Bというのも、人間はこの二重の実体が結合してできているのであるから、自らを成り立たせているもの以外のところから過ちを犯すことはないからである。
Sed non eo inter se differunt, quod corpus et spiritus duo sunt: alioquin eo magis paria sunt, quia duo unum efficiunt: ne quis pro diversitate materiarum peccata eorum discernat, ut alterum altero levius aut gravius existimet.
PL 1, 1231Bしかし、両者が互いに異なるのは、肉体と霊とが二つのものであるからではない。むしろ、二つが一つを成す以上、その点でこそいっそう等しいのである。誰も、その質料の違いを理由に両者の罪を区別し、一方を他方より軽い、あるいは重いと見なすことのないように。
Siquidem et caro, et spiritus, Dei res: alia, manu ejus expressa; alia afflatu ejus consummata (Gen. II). Cum ergo ex pari ad Dominum pertineant: quodcumque eorum deliquerit, ex pari Dominum offendit.
PL 1, 1231Bというのも、肉も霊も、ともに神のものだからである。一方は神の手によって形づくられ、他方は神の息吹によって完成された(創世記2章)。したがって、両者が等しく主に属する以上、そのいずれが過ちを犯そうとも、等しく主を害することになる。
An tu discernas actus carnis et spiritus? quorum et in vita, et in morte, et in resurrectione, tantum communionis atque consortii est (Joan. V), ut pariter tunc aut in vitam aut in judicium suscitentur: quia scilicet pariter aut deliquerint, aut innocenter egerint.
PL 1, 1231Bお前は肉の行いと霊の行いとを区別するというのか。両者の間には、生においても、死においても、復活においても、これほど深い交わりと分かち合いがあり(ヨハネ5章)、それゆえそのときには等しく命へ、あるいは裁きへとよみがえらされる。すなわち、両者は等しく過ちを犯した、あるいは等しく無垢に行動したからである。
Hoc eo praemiserimus, ut non minorem alteri quam utrique parti, si quid deliquerit, poenitentiae necessitatem intelligamus impendere. Communis reatus amborum est, communis et judex, Deus scilicet: communis igitur et poenitentiae medela.
PL 1, 1231C以上のことをあらかじめ述べたのは、たとえいずれか一方だけが過ちを犯したとしても、悔悛の必然性は両方が犯した場合と比べて、その一方にとって決して小さくはならない、と理解するためである。両者には共通の罪があり、共通の審判者、すなわち神が存在する。ゆえに、悔悛という治療もまた共通なのである。
Exinde spiritalia et corporalia nominantur, quod delictum omne, aut agitur, aut cogitatur, ut corporale sit, quod in facto est: quia factum, ut corpus, et videri et contingi habet.
PL 1, 1232Aしたがって、それらは霊のもの、肉体のものと呼ばれる。あらゆる罪は行われるか、あるいは思い描かれるかのいずれかであり、行為のうちにあるものは肉体のものである。なぜなら行為は、肉体と同様に、見られることも触れられることもできるからである。
Spiritale vero, quod in animo est, quia spiritus neque videtur, neque tenetur; per quod ostenditur non facti solum, verum et voluntatis deli cta vitanda, et poenitentia purganda esse.
PL 1, 1232A他方、霊のものとは心のうちにあるものである。なぜなら霊は見られることも、捉えられることもないからである。このことによって、行為の罪だけでなく、意志の罪もまた避けられるべきであり、悔悛によって清められるべきであることが示される。
Neque enim si mediocritas humana, facti solum judicat, quia voluntatis latebris par non est, idcirco crimina ejus etiam sub Deo negligamus, Deus in omnia sufficit. Nihil a conspectu ejus remotum, unde omnino delinquitur.
PL 1, 1232A人間の凡庸さが行為のみを裁くのは、意志の隠れた奥底には及ばないからだとしても、それゆえに、神のもとでさえもその罪状を等閑に付してよいわけではない。神はあらゆることに十分だからである。過ちが犯されうるその源は何であれ、神の目から取り除かれているものはない。
Quia non ignorat nec omittit, quominus in judicium decernat. Dissimulator et praevaricator perspicaciae suae non est.
PL 1, 1232A神は無知でもなければ、裁きにおいて定めることを怠りもしないからである。神は自らの明察に対して、見て見ぬふりをする者でも、それに背く者でもない。
Quid quod voluntas facti origo est? v iderint enim, si qua casui, aut necessitati, aut ignorantiae imputantur: quibus exceptis jam non nisi voluntate delinquitur.
PL 1, 1232Bさらに言えば、意志こそ行為の起源ではないか。偶然や必然性、あるいは無知に帰せられるものがあれば、その如何は問うまい。それらを除けば、もはや意志によってしか過ちは犯されない。
Cum ergo facti origo est, non tanto potior ad poenam est, quanto principalis ad culpam: quae ne tunc quidem liberatur, cum aliqua difficultas perpetrationem ejus intercipit.
PL 1, 1232Bしたがって、意志が行為の起源である以上、咎において第一であるのと同じだけ、刑罰においてもいっそう重いのではないか。その意志は、何らかの困難がその実行を妨げるときでさえ、免れることはない。
Ipsa enim sibi imputatur, nec excusari poterit per illam perficiendi infelicitatem, operata quod suum fuerat. Denique Dominus quemadmodum se adjectionem legi superstruere demonstrat (Matth. V), nisi et voluntatis interdicendo delicta?
PL 1, 1232Bというのも、意志はそれ自体として己に帰せられるのであり、自らに属する分をすでに果たしている以上、遂行し得なかったという不運によって言い訳することはできないからである。実に、主が律法の上に一つの付加を築き上げたことを示すのは(マタイ5章)、意志の罪をも禁じることによってでなくて何であろうか。
Cum adulterum non eum solum definit, qui cominus in alienum matrimonium cecidisset, verum etiam illum, qui aspectus concupiscentia contaminasset: adeo quod prohibetur administrare, satis periculose animus sibi repraesentat, et temere per voluntatem expungit effectum.
PL 1, 1232Bというのも、主は姦淫を行う者を、じかに他人の婚姻に陥った者だけでなく、眼差しの欲望によってそれを汚した者としても定めるからである。かくして、行うことを禁じられているものを、心はみずからに対して十分に危険な仕方で思い描き、意志によって軽率にもその結果を成し遂げてしまうのである。
Cujus voluntatis cum vis tanta sit, ut non solatium sui saturans pro facto cedat, ergo plectetur. Vanissimum est dicere, volui, nec tamen feci. Atquin perficere debes quia vis: aut nec velle, quia nec perficis. Sed ipse conscientiae tuae confessione pronuntias.
PL 1, 1232Cこの意志の力はこれほどまでに大きく、自らの慰めを満たすことがなくとも行為の代わりとして通用するのであるから、それゆえ罰せられることになる。「私は望んだが、しかし行わなかった」と言うのは、この上なく空しいことである。しかるに、お前は望むのだから成し遂げねばならない。あるいは、成し遂げないのだから、望んでもならない。むしろお前自身が、お前の良心の告白によって、そう宣告しているのである。
Nam si bonum concupisceres, perficere gestisses; porro sicut malum non perficis, nec concupiscere debueras. Quaqua te constitueris, crimine astringeris, quia aut malum volueris, aut bonum non adimpleveris.
PL 1, 1233Aなぜなら、もしお前が善を欲していたなら、それを成し遂げようと望んだはずだからである。しかも、悪を成し遂げないのと同様に、それを欲してもならなかったはずである。お前がどちらの立場を取ろうとも、罪状に縛られる。悪を欲したか、あるいは善を全うしなかったかのいずれかだからである。
Caput IV
第IV章PL 1, 1233AOmnibus ergo delictis seu carne, seu spiritu, seu facto, seu voluntate commissis, qui poenam per judicium destinavit, idem et veniam per poenitentiam spopondit, dicens ad populum: Poenitere , et salvum faciam te (Ezech. XVIII, 21, 23).
PL 1, 1233Aそれゆえ、肉によってであれ、霊によってであれ、行為によってであれ、意志によってであれ犯されたあらゆる罪について、裁きによって刑罰を定めたその同じ方が、悔悛によって赦しをも誓われた。民に向かって、「悔悛せよ、そうすれば私はお前を救おう」と言われているとおりである(エゼキエル18:21、23)。
Et iterum, Vivo, inquit Dominus, et poenitentiam malo quam mortem. Ergo poenitentia vita est, cum praeponitur morti.
PL 1, 1233Bまた重ねて、主は「私は生きている、そして死よりも悔悛を選ぶ」と言われる。それゆえ、死よりも優先される以上、悔悛は命である。
Eam tu peccator, mei similis (imo me minor, ego enim praestantiam in delictis meam agnosco), ita invade, ita amplexare, ut naufragus alicujus tabulae fidem. Haec te peccatorum fluctibus mersum, prolevabit et in portum divinae clementiae protelabit.
PL 1, 1233B罪人よ、私に似た者よ(それどころか、私よりも劣った者よ。私は自分が罪において人に勝ることを認めているのだから)、お前はそれ〔悔悛〕を、難破した者がどこかの板切れの支えにすがりつくように、つかみ取り、抱きしめよ。これは、罪の波に沈んだお前を引き上げ、神の慈悲の港へと押し進めるであろう。
Rape occasionem inopinatae felicitatis, ut ille tu nihil quondam penes Deum, nisi (Is. XL, 15; LXIV, 8; Dan. II; Ps. I, 3; Jer. XIX, 11; Matth.
PL 1, 1233B思いがけない幸いの機会をつかみ取れ。かつて神のみもとにあっては、まさにそのお前が、何ものでもなく、ただ(イザヤ40:15、64:8、ダニエル2章、詩篇1:3、エレミヤ19:11、マタイ3章)
III) stilla situlae, et areae pulvis et vasculum figuli, arbor exinde fias illa, quae penes aquas seritur, et in foliis perennat, et tempore suo fructus agit, quae non ignem, non securim videbit.
PL 1, 1233B桶のしずく、打ち場の塵、陶工の器に過ぎなかったのだが、そこから、水のほとりに植えられ、葉を絶やすことなく、時が至れば実を結び、火も斧も見ることのない、かの木となるためである。
Poeniteat errorum, reperta veritate; poeniteat amasse quae Deus non amat, quando ne nos quidem ipsi servulis nostris ea quibus offendimur non odisse permittimus. Obsequii enim ratio in similitudine animorum constituta est.
PL 1, 1233B真理が見出された今、誤りを悔悛せよ。神が愛さないものを愛したことについても悔悛せよ。なぜなら、我々自身でさえ、自分の下僕たちに、我々の気分を損なうものを憎まずにいることを許しはしないのだから。服従の理は、心の類似性の上に据えられているのである。
De bono poenitentiae enumerando, diffusa et per hoc magno eloquio committenda materia est. Nos vero pro nostris angustiis unum inculcamus: bonum atque optimum esse, quod Deus praecepit. Audaciam existimo, de bono divini praecepti disputare.
PL 1, 1234A悔悛の善を数え上げることについて言えば、それは広大な主題であって、それゆえ大いなる雄弁に委ねられるべきものである。しかし我々は、自分の乏しい力に応じて、ただ一つのことを繰り返し説く。すなわち、神が命じたことは善であり、最善でもある、と。神の命令の善さについて論じることは不遜であると私は思う。
Neque enim quia bonum est, idcirco auscultare debemus; sed quia Deus praecepit. Ad exhibitionem obsequii, prior est majestas divinae potestatis: prior est auctoritas imperantis, quam utilitas servientis. Bonum est poenitere, annon? Quid revolvis? Deus praecipit.
PL 1, 1234Aなぜなら、それが善いからこそ聞き従うべきなのではなく、神が命じたからこそ聞き従うべきなのだから。服従を示すにあたっては、神の権力の威厳が先に立つ。すなわち、命じる者の権威は、仕える者の益に先立つのである。悔悛することは善いか、それとも善くないか。何を思い巡らしているのか。神が命じておられるのだ。
At enim ille non praecipit tantum; sed etiam hortatur. Invitat (Ezech. XXXIII, 11) praemio salutem, jurans, etiam vivo dicens, cupit credi sibi. O beatos nos quorum caussa Deus jurat! O miserrimos, si nec juranti Domino credimus!
PL 1, 1234Aしかし、この方はただ命じるだけでなく、勧めもされる。この方は報いをもって救いへと招き、誓いさえも立て、「私は生きている」とまで言って、ご自分が信じられることを望んでおられる(エゼキエル33:11)。おお、幸いなるかな我々よ、我々のために神が誓いを立てられるとは。おお、この上なく惨めなるかな、誓われる主をすら信じないとすれば。
Quod igitur Deus tantopere commendat, quod etiam humano more sub dejeratione testatur, summa utique gravitate et aggredi et custodire debemus, ut in asseveratione divinae gratiae permanentes, in fructu quoque ejus et emolumento proinde perseverare possimus.
PL 1, 1234Bそれゆえ、神がこれほどまでに勧められ、人間の流儀にならって誓いをかけてまで証しされることについて、我々は当然、この上ない真剣さをもって取りかかり、かつ守り続けなければならない。神の恩寵の確約のうちにとどまり続け、したがってまた、その実りと利益とにおいても堅持し続けることができるために。
Caput V
第V章PL 1, 1234BHoc enim dico, poenitentiam quae per Dei gratiam ostensa et indicta nobis, in gratiam nos Domino revocat, semel cognitam atque susceptam nunquam post hoc iteratione delicti resignari oportere.
PL 1, 1234B私が言いたいのはこうである。神の恩寵によって示され、我々に命じられたこの悔悛――我々を主の恩寵へと呼び戻すもの――は、ひとたび知られ受け入れられたなら、その後どのような罪の繰り返しによっても破棄されてはならないのである。
Jam quidem nullum ignorantiae praetextum tibi patrocinatur, quod Domino agnito praeceptisque ejus admissis, denique poenitentia delictorum functus, rursus te in delicta restituis. Ita in quantum ignorantia segregaris, in tantum contumaciae agglutinaris.
PL 1, 1234B今やもはや、無知という言い訳はお前を弁護してはくれない。というのも、主を知り、その戒めを受け入れ、ついには罪の悔悛を果たしておきながら、お前は再び罪へと身を投げ戻すからである。かくして、無知から遠ざかるほどに、それだけ強情に凝り固まっていくのである。
Nam si idcirco te deliquisse poenituerat, quia Dominum coeperas timere, cur quod metus gratia gessisti rescindere maluisti, nisi quia metuere desisti? Neque enim timorem alia res, quam contumacia subvertit.
PL 1, 1235Aなぜなら、もしお前が過ちを犯したことを悔いたのは、主を畏れ始めたからであったのなら、畏れゆえに行ったことを、なぜお前は覆すほうを選んだのか。畏れることをやめたからでなくて何であろうか。実に、強情のほかに畏れを覆すものはないのである。
Cum etiam ignorantes Dominum nulla exceptio tueatur ad poenam; quia Deum in aperto constitutum, et vel ex-ipsis coelestibus bonis comprehensibilem, ignorari non licet: quanto cognitum despici periculosum est!
PL 1, 1235A主を知らない者たちでさえ、いかなる抗弁も刑罰から守ってはくれない。なぜなら、神は公然と据えられた方であり、天から与えられる善きものそのものによってすら把握しうる方であるからには、知らずにいることは許されないからである。まして、知りながら侮ることが、いかに危険であることか。
Despicit porro, qui bonorum ac malorum intellectum ab illo consecutus, quod intelligit fugiendum, quodque jam fugit, resumens, intellectui suo, id est, Dei dono, contumeliam facit: respuit datorem cum datum deserit, negat beneficium, cum beneficium non honorat.
PL 1, 1235Aしかも、善悪の理解をあの方から得ておきながら、避けるべしと理解していたもの、すでに避けたものへと立ち返る者は、あの方を侮っているのである。その者は自分自身の理解力、すなわち神の賜物に対して侮辱を加えている。賜物を捨てるとき与える方を拒んでいるのであり、恩恵を敬わないとき恩恵そのものを否んでいるのである。
Quemadmodum ei potest placere, cujus munus sibi displicet? Ita in Dominum non modo contumax, sed etiam ingratus apparet.
PL 1, 1235Aおのれに与えられた賜物が自分の意に染まぬような者が、どうしてその方の意に適うことができようか。かくして彼は、主に対して強情であるばかりでなく、恩知らずでもあると見えるのである。
Caeterum non leviter in Dominum peccat, qui, cum aemulo ejus diabolo poenitentia renuntiasset, et hoc nomine illum Domino subjecisset, rursus eumdem regressu suo erigit, et exultationem ejus seipsum facit, ut denuo malus, recuperata praeda sua, adversus Dominum gaudeat.
PL 1, 1235Bさらに、主に対して軽々しからぬ罪を犯す者がいる。すなわち、悔悛によって、あの方に敵対する悪魔を退け、そのことによって悪魔を主に服させておきながら、再び自らの後戻りによって同じ悪魔を立たせ、自らを悪魔の歓喜の種とする者である。そうして悪しき者は、奪い返した獲物を得て、再び主に対して喜び誇るのである。
Nonne quod dicere quoque periculosum est, sed ad aedificationem proferendum est, diabolum Domino praeponit? Comparationem enim videtur egisse, qui utrumque cognoverit, et judicato pronuntiasse eum meliorem, cujus se rursus esse maluerit.
PL 1, 1235Bこれを言うこと自体、危険なことではあるが、教化のために語らねばならない。彼は主よりも悪魔を選んでいるのではないか。なぜなら、彼は両者を知った上で比較をなし、判断を下して、自分が再びその者に属することを選んだ方を、より善き者と宣告したように見えるからである。
Ita qui per delictorum poenitentiam instituerat Domino satisfacere, diabolo per aliam poenitentiae poenitentiam sati sfaciet: eritque tanto magis perosus Deo, quanto aemulo ejus acceptus.
PL 1, 1235Bこのようにして、罪の悔悛によって主に償おうとしていた者は、別の悔悛――悔悛を悔いる悔悛――によって悪魔に償いを果たすことになる。そして、あの方の敵に受け入れられる分だけ、それだけ神に憎まれる者となるであろう。
Sed aiunt quidam satis Deum habere, si corde et animo suspiciatur, licet actu minus fiat. Itaque se salvo metu et fide peccare: hoc est, salva castitate matrimonia violare, salva pietate parenti venenum temperare.
PL 1, 1236Aしかし、ある者たちはこう言う。神は、心と思いによって仰ぎ見られさえすれば、たとえ行いにおいてそれに及ばずとも、それで十分だとされる、と。それゆえ、畏れと信仰とを保ったまま罪を犯すことができるのだと言う。それはあたかも、貞潔を保ったまま婚姻を犯し、孝心を保ったまま親に毒を盛るのと同じである。
Sic ergo et ipsi salva venia in gehennam detrudentur, dum salvo metu peccant. Primum exemplum perversitatis, quia timent, delinquunt: opinor non delinquerent, si non timerent.
PL 1, 1236Aかくして、彼ら自身もまた、畏れを保ったまま罪を犯しつつ、赦しは保たれたままゲヘナへと突き落とされることになる。倒錯の何よりの実例がこれである。畏れるがゆえに過ちを犯すのであって、思うに、畏れなければ過ちを犯すこともなかったであろう。
Igitur, qui Deum nolit offensum, nec revereatur omnino, si timor offendendi patrocinium est. Sed ista ingenia de semine hypocritarum pullulare consuerunt, quorum individua cum diabolo amicitia est, quorum poenitentia nunquam fidelis.
PL 1, 1236Aそれゆえ、もし神を怒らせることへの畏れが弁護となるのなら、神を怒らせたくない者は、まったく神を敬うことすらしなければよい。だが、こうした気質は偽善者どもの種から芽生えるのを常とする。彼らは悪魔との友愛を離すことなく保ち、彼らの悔悛は決して誠実なものではない。
Caput VI
第VI章PL 1, 1236BQuicquid ergo mediocritas nostra ad poenitentiam semel capessendam et perpetuo continendam suggerere conata est, omnes quidem deditos Domino spectat, ut omnis salutis in promerendo Deo petitores, sed praecipue novitiolis istis imminet.
PL 1, 1236Bそこで、悔悛を一度しっかりと捉え、絶えず保ち続けることについて、我々の乏しい力が提言しようと努めてきたことはすべて、主に身を捧げたすべての者、すなわち神のもとで救いを得ようと願うすべての請願者に関わるが、とりわけこの新参の者たちにこそ差し迫っている。
Qui cum maxime incipiunt divinis sermonibus aures rigare, quique catuli infantiae adhuc recentis, nec perfectis luminibus incerta reptant; et dicunt quidem pristinis renuntiare, et poenitentiam assumunt, sed includere eam negligunt.
PL 1, 1236B彼らはまさに神の言葉に耳を潤し始めたばかりであり、なお生まれたての幼さを残す子犬のように、未だ開ききらぬ目で覚束なく這い回っている。彼らは以前の生き方を捨てると言い、悔悛を身に受け入れはするが、それを完結させることを怠っている。
Interpellat enim illos ad desiderandum ex pristinis aliquid, ipse finis desiderandi: velut poma cum jam in acorem vel amaritudinem senescere incipiunt, ex parte aliqua tamen adhuc ipsi gratiae suae adulantur.
PL 1, 1236Bというのも、欲望そのものが終わりに近づいていることが、かえって彼らを駆り立てて以前のものの何かを欲しがらせるからである。ちょうど果物が酸味や苦みを帯びて衰え始めても、なおいくぶんかは自分自身の甘さにおもねっているのと同じように。
Omne praeterea cunctationis et tergiversationis erga poenitentiam vitium, praesumptio intinctionis importat. Certi enim indubitatae veniae delictorum, medium tempus interim furantur, et commeatum sibi faciunt delinquendi, quam eruditionem non de linquendi.
PL 1, 1237Aさらに、悔悛に対するあらゆる躊躇と先延ばしの悪弊は、洗礼についての思い込みがもたらすものである。というのも、罪の赦しを疑いなく得られると確信している者たちは、その中間の時を盗み取り、過ちを犯さないための修練ではなく、過ちを犯すための猶予を自らに作り出しているからである。
Quam porro ineptum, quam iniquum, poenitentiam non adimplere, et veniam delictorum sustinere, hoc est, pretium non exhibere, ad mercem manum emittere! Hoc enim pretio Dominus veniam addicere instituit; hac poenitentiae compensatione redimendam proponit impunitatem.
PL 1, 1237Aしかも、悔悛を成し遂げないまま罪の赦しを期待するとは、なんと愚かしく、なんと不当なことであろうか。それは代価を差し出さぬままに商品へ手を伸ばすことにほかならない。主はこの代価によって赦しを与えることをお定めになったのであり、この悔悛という代償によって免責が贖われるべきものと示しておられるのである。
Si ergo qui venditant, prius nummum, quo paciscuntur, examinant, ne scalptus, neve rasus, ne adulter etiam: Dominum credimus poenitentiae probationem prius inire, tantam nobis mercedem perennis scilicet vitae concessurum?
PL 1, 1237Aそこで、もし商人たちが、取引に用いる硬貨を、削られていないか、擦り減らされていないか、あるいは偽造でないかと、まず検分するのであれば、主はまず悔悛の吟味に着手されたうえで、かくも大きな報酬、すなわち永遠の生命を我々にお与えになると、我々は信じているのではないか。
Sed differamus tantisper poenitentiae veritatem. Tunc opinor emendatos liquebit, cum absolvimur? Nullo pacto. Sed cum pendente venia, poena prospicitur, cum adhuc liberari non meremur ut possimus mereri cum Deus comminatur, non cum ignosc it.
PL 1, 1237Bしかし、悔悛の真実性はしばらく先延ばしにするとしよう。思うに、我々が無罪放免されるそのとき、改められた者であることが明らかになるのだろうか。断じてそうではない。そうではなく、赦しがなお未決のままに刑罰が見据えられているとき、すなわち、我々がなお自由にされるに値しないあいだにこそ、のちに値するようになりうるのであって、それは神が脅しておられるときであって赦しておられるときではないのである。
Quis enim servus, postquam libertate mutatus est, furta sua et fugas sibi imputat? Quis miles postquam castris suis emissus, pro notis suis satagit? Peccator ante veniam deflere se debet; quia tempus poenitentiae, id est, quod periculi et timoris.
PL 1, 1238A実に、いったん自由の身に変えられた後で、自分の窃盗や逃亡を自らの責めとする奴隷がいるだろうか。陣営から除隊させられた後で、自分の記録のために苦心する兵士がいるだろうか。罪人は赦しを得る前にこそ自らを嘆くべきである。なぜなら悔悛の時とは、すなわち危険と恐れの時であるからだ。
Neque ego renuo divinum beneficium, id est, abolitionem delictorum inituris aquam omnimodo salvum esse; sed ut eo pervenire contingat, elaborandum est.
PL 1, 1238A私は、神の恩恵、すなわち水に入ろうとする者たちへの罪の消滅が、あらゆる点で確かなものであることを否定しない。しかし、そこに至り着くためには、努め励まなければならない。
Quis enim tibi tam infidae poenitentiae viro asperginem unam cujuslibet aquae commodabit? furto quidem aggredi, et praepositum hujus rei asseverationibus tuis circumduci facile est. Sed Deus thesauro suo providet, nec sinit obrepere indignos. Quid denique ait?
PL 1, 1238A実に、それほど誠実さを欠いた悔悛しか持たぬお前のような者に、いかなる水であれその一滴の水注ぎを貸し与える者があろうか。確かに、盗むようにして近づき、この事の担当者をお前の言い張りで欺き惑わすことはたやすい。しかし神はご自身の宝を見守っておられ、値しない者どもがこっそり入り込むのを許されない。結局のところ、神は何と言われるか。
Nihil occultum, quod non revelabitur (Luc, VIII. 17). Quantascumque tenebras factis tuis superstruxeris, Deus lumen est. Quidam autem sic opinantur, quasi Deus necesse habeat praestare etiam indignis quod spopondit: et liberalitatem ejus faciunt servitutem.
PL 1, 1238B「隠れたもので現わされないものはない」(ルカ8:17)。お前が自分の行いの上にどれほどの闇を積み重ねようとも、神は光であられる。しかしある者たちは、神が約束されたことを値しない者にさえ果たさねばならないかのように考えており、神の気前のよさを隷属に変えてしまっている。
Quod si necessitate nobis, symbolum mortis indulget ergo invitus facit: quis enim permittit permansurum id, quod tribuerit invitus? Non enim multi postea excidunt? non a multis donum illud aufertur?
PL 1, 1238Bだが、もし神が必然によって我々に死の徴を許されるのであれば、それは神が不本意に行うということになる。実に、不本意に与えたものが存続することを、誰が許すだろうか。実に、その後多くの者が脱落するではないか。多くの者からその賜物が奪い去られるではないか。
Hi sunt scilicet, qui obrepunt, qui poenitentiae fidem aggressi, super arenas domum ruituram collocant.
PL 1, 1239Aすなわち、これこそがこっそり忍び込む者たちであり、悔悛の信仰に取り組みながらも、砂の上に、いずれ崩れ落ちる家を建てる者たちなのである。
Nemo ergo sibi aduletur, quia inter auditorum tirocinia deputatur, quasi eo etiam nunc sibi delinquere liceat Dominum simul cognoveris, timeas: simul inspexeris, reverearis. Caeterum quid te cognovisse interest, cum iisdem incubas, quibus retro ignarus?
PL 1, 1239Aそれゆえ、誰も、自分が聴講者の見習いの位に数えられているからといって、そのことによって今なお過ちを犯すことが自分に許されているかのように、自らにへつらってはならない。主を知ったなら、直ちに畏れよ。主を見つめたなら、直ちに敬え。しかし、以前は知らずにいた頃と同じものに執着し続けているのなら、お前が主を知ったということに、いったい何の意味があろうか。
Quid autem te a perfecto servo Dei separat? An alius est intinctis Christus, alius audientibus? Num spes alia, vel merces, alia formido judicii, alia necessitas poenitentiae?
PL 1, 1239Aでは、お前を神の完全な僕から隔てるものは何か。洗礼を受けた者たちにとってのキリストと、聴講者たちにとってのキリストとは、別のものであろうか。希望が別であり、報酬が別であり、裁きへの恐れが別であり、悔悛の必然性が別であろうか。
Lavacrum illud obsignatio est fidei: quae fides a poenitentiae fide incipitur et commendatur. Non ideo abluimur, ut delinquere desinamus, quoniam jam corde loti sumus.
PL 1, 1239Aかの洗礼は信仰の証印である。その信仰は悔悛の信仰によって始められ、確かなものとされる。我々が洗い清められるのは、過ちを犯すのをやめるためではない。なぜなら、我々はすでに心において洗われているからである。
Haec enim prima audientis intinctio est metus integer; exinde quoad Dominum senseris, fides sana, conscientia semel poenitentiam amplexata. Caeterum, si ab aquis peccare desistimus, necessitate, non sponte innocentiam induimus.
PL 1, 1239B実に、これこそが聴講者にとっての第一の洗礼、すなわち揺るぎない恐れである。それに続くのが、主を悟る限りにおいての健全な信仰であり、ひとたび悔悛を受け入れた良心である。しかし、もし我々が水のゆえに罪を犯すのをやめるのだとすれば、我々はみずからの意志によってではなく、必然によって無垢を身にまとうことになる。
Quis ergo in bonitate praecellens? cui non licet, aut cui displicet malo esse? qui jubetur, an qui delectatur a crimine vacare?
PL 1, 1239Bでは、善さにおいて優る者とは誰か。悪であることが許されない者か、それとも悪であることを厭う者か。罪から離れよと命じられている者か、それとも罪から離れていることを喜びとする者か。
Ergo nec a furto manus avertamus, nisi claustrorum duritia repugnet: nec oculos a stupri concupiscentiis refraenemus, nisi a custodibus corporum obstructi, si nemo Domino deditus delinquere desinet, nisi intinctione alligatus.
PL 1, 1239Bもし、洗礼に縛られでもしなければ、主に身を捧げた者は誰ひとり過ちを犯すのをやめないというのなら、それゆえ我々もまた、錠前の頑丈さが立ちはだからぬ限り盗みから手を引くこともせず、肉体の番人たちに阻まれぬ限り淫らな欲望から目を引き戻すこともしないことになろう。
Quod si qui ita senserit, nescio an intinctus magis contristetur, quod peccare desierit, quam laetetur, quod evaserit. Itaque audientes optare intinctionem, non praesumere oportet. Qui enim optat, honorat: qui praesumit, superbit.
PL 1, 1239Bもしこのように考える者があるならば、私には、洗礼を受けた者が、罪を犯さなくなったことを悲しむ思いのほうが、逃れ得たことを喜ぶ思いよりも強いのではないかと思われる。それゆえ、聴講者たちは洗礼を望むべきであって、当然のことと思い込むべきではない。望む者はそれを敬うが、思い込む者は驕る。
In illo verecundia, in isto petulantia apparet. Ille satagit, hic negligit. Ille mereri cupit, at hic, ut debitum, sibi repromittit: ille sumit, hic invadit.
PL 1, 1240A前者には慎み深さが、後者には不遜さが表れている。前者は励むが、後者は怠る。前者はそれに値する者となることを望むが、後者はまるで当然の負債であるかのように自らに約束する。前者は受け取り、後者は奪い取る。
Quem censeas digniorem, nisi emendatiorem? q uem emendatiorem, nisi timidiorem, et idcirco vera poenitentia functum? Timuit enim adhuc delinquere, ne non mereretur accipere.
PL 1, 1240Aお前は、より改まった者でなければ、誰をより値する者と見なすだろうか。また、より恐れを抱く者でなければ、誰をより改まった者と見なすだろうか。そしてそれゆえにこそ、真の悔悛を全うした者と見なすのではないか。というのも、彼は受けるに値しない者とならないよう、なお過ちを犯すことを恐れたからである。
At ille praesumptor, cum sibi repromitteret, securus scilicet, timere non potuit: sic nec poenitentiam implevit, quia instrumento poenitenti ae, id est, metu, caruit. Praesumptio inverecundiae portio est, instat petitorem, despicit datorem.
PL 1, 1240Aしかし、かの思い込む者は、自らに約束していたからには、当然のごとく安心しきっていて、恐れることができなかった。こうして彼は悔悛を全うすることもなかった。なぜなら、悔悛の道具、すなわち恐れを欠いていたからである。思い込みとは、厚かましさの一部分であり、請願者のように迫りながらも、与える者を見下すのである。
Itaque decipit nonnunquam. Ante enim quam debeatur repromittit, quo semper is, qui est praestaturus, offenditur.
PL 1, 1240Aそれゆえ、それは時として人を欺く。なぜなら、まだ負うべきものとなっていないうちから約束してしまうからであり、そのために、与えようとする者はつねに気分を害されるのである。
Caput VII
第VII章PL 1, 1240BHucusque, Christe Domine, de poenitentiae disciplina servis tuis dicere vel audire contingat, quousque etiam delinquere non oportet audientibus: vel nihil jam de poenitentia noverint, nihil ejus requirant.
PL 1, 1240B主キリストよ、悔悛の教えについてあなたの僕たちが語ること、あるいは聞くことが、ここまでで済みますように。すなわち、聞く者たちがもはや過ちを犯してはならない、まさにその限りにおいてである。さもなくば、彼らがもはや悔悛について何ひとつ知らず、それを何ひとつ必要としませんように。
Piget fecundae, imo iam ultimae spei subtexere mentionem, ne retractantes de residuo auxilio poenitendi, spatium adhuc delinquendi demonstrare videamur.
PL 1, 1240B実り豊かな、いや、それどころかすでに最後の希望について言い添えることは気が進まない。悔悛という残された助けについて改めて論じることで、なお過ちを犯す余地があると示しているように見えてしまうといけないからである。
Absit, ut aliquis ita interpretetur, quasi eo sibi etiam nunc pateat ad delinquendum, quia patet ad poenitendum; et redundantia clementiae coelestis, libidinem faciat humanae temeritatis.
PL 1, 1240Bだれかがこれを、悔悛への道が開かれているのだから、過ちを犯す道も今なお自分に開かれている、というふうに解するようなことがあってはならない。また、天来の温情が溢れているからといって、それが人間の無謀な放縦を生み出すようなことがあってはならない。
Nemo idcirco deterior sit, quia Deus melior est, totiens delinquendo quotiens ignoscitur. Caeterum finem utique evadendi habebit. c um offendendi non habebit. Evasimus semel; hactenus periculosis nosmetipsos inferamus, et si iterum evasuri videmur.
PL 1, 1240B神が善いお方だからといって、それゆえに、赦されるたびに過ちを重ねて悪くなる者があってはならない。さもなければ、とがを犯すことには終わりがなくとも、逃れることには当然終わりがあることになろう。我々は一度は逃れた。危険に身を投じるのはここまでを限りとしよう、たとえ再び逃れられそうに見えても。
Plerique naufragio liberati exinde repudium et navi et mari dicunt, et Dei beneficium, salutem suam scilicet, memoria periculi honorant.
PL 1, 1241A難破から救われた多くの者は、その後、船にも海にも離縁を言い渡す。そして神の恩恵を——すなわち自らの無事を——危難の記憶によって尊ぶ。
Laudo timorem, diligo verecundiam, nolunt iterum divinae misericordiae oneri esse; formidant videri inculcare, quod consecuti sunt; bona certe sollicitudine iterum experiri vitant quod semel didicerunt timere. Ita modus temeritatis, testatio est timoris.
PL 1, 1241A私はその恐れを称え、その慎み深さを愛する。彼らは再び神の慈しみの重荷となることを望まない。すでに得たものを踏みにじっているように見えることを恐れる。良き懸念からこそ、一度恐れることを学んだものを再び試みることを避けるのである。かくして、無謀さを慎むことは、恐れの証しである。
Timor autem hominis, Dei honor est. Sed enim pervicacissimus hostis ille, nunquam malitiae suae otium facit. Atquin tunc maxime saevit, cum hominem plene sentit liberatum; tunc plurimum accenditur, dum extinguitur.
PL 1, 1241Aそして人の恐れは、神の誉れである。しかし、あの頑迷きわまりない敵は、その悪意を決して休めることがない。しかるに彼は、人が完全に解放されたと感じ取るまさにそのとき、もっとも猛り狂う。消されつつあるまさにそのとき、彼は最も燃え立つのである。
Doleat et ingemiscat necesse est, venia peccatorum permissa, tot in homine mortis opera diruta, tot titulos damnationis retro suae erasos. Dolet quod ipsum et angelos ejus, Christi servus illi peccator judicaturus est.
PL 1, 1241A彼は嘆き、呻かずにいられない。罪の赦しが許されたこと、人の内でかくも多くの死の業が打ち壊されたこと、その人の過去の断罪の名目がかくも多く消し去られたことゆえに。彼が嘆くのは、あのキリストの僕となった罪人が、彼自身と彼の天使たちを裁くことになるからである。
Itaque observat, oppugnat, obsidet, si qua possit aut oculos concupiscentia carnali ferire, aut animum illecebris saecularibus irretire, aut fidem terrenae potestatis formidine evertere, aut a via certa perversis traditionibus detorquere: non scandalis, non tentationibus deficit.
PL 1, 1241Bかくして彼は見張り、攻めかかり、包囲する。できることなら、肉の欲望によって目を打ち、世の誘惑によって心を絡めとり、地上の権力への恐れによって信仰を覆し、曲がった言い伝えによって確かな道から逸らそうとする。彼はつまずきにも誘惑にも事欠かない。
Haec igitur venena ejus providens Deus, clausa licet ignoscentiae janua, et intinctionis sera obstructa, aliquid adhuc permisit patere. Collocavit in vestibulo poenitentiam secundam, quae pulsantibus patefaciat: sed jam semel, quia jam secundo.
PL 1, 1241Bそれゆえ神は、彼のこうした毒をあらかじめ見抜いて、赦しの門は閉ざされ、洗礼の閂は差し込まれているとはいえ、なお何かを開かれたままに残された。神は玄関先に第二の悔悛を据え、それを叩く者たちに開かれるようにされた。ただし、もはや一度きりである。なぜなら、それはすでに二度目だからである。
Sed amplius nunquam, quia proxime frustra. Non enim et hoc semel satis est? Habes, quod jam non merebaris; amisisti enim quod acceperas.
PL 1, 1241Bだが、二度と、金輪際ない。次はむだになるからである。この一度だけでも十分ではないか。お前は、もはや値しなかったものを手にしている。お前は、受け取っていたものを失っていたのだから。
Si tibi indulgentia Domini accommodat, unde restituas quod amiseras, iterato beneficio gratus esto, nedum ampliato: majus est enim restituere, quam dare: quoniam miserius est perdidisse, quam omnino non accepisse.
PL 1, 1241Cもし主の寛容がお前に、失ったものを取り戻すすべを与えるなら、その恩恵が繰り返し与えられたことに感謝せよ。まして、それが増し加えられたのであればなおさらである。与えることよりも、取り戻させることのほうが大きいからである。というのも、まったく受け取らなかったことよりも、失ったことのほうがみじめだからである。
Verum non statim succidendus ac subruendus est animus desperatione, si secundae quis poenitentiae debitor fuerit: pigeat sane peccare rursus, sed rursus poenitere non pigeat: pigeat iterum periclitari, sed non iterum liberari.
PL 1, 1241Cしかし、もし誰かが第二の悔悛を負うことになったとしても、その心が絶望によってただちに打ち倒され、掘り崩されてはならない。再び罪を犯すことは大いに気が進まぬがよい、しかし再び悔悛することは気が進まぬことがあってはならない。再び危険にさらされることは気が進まぬがよい、しかし再び救い出されることは気が進まぬことがあってはならない。
Neminem pudeat; iteratae valetudinis iteranda medicina est: gratus in Dominum exstiteris, si quod tibi Dominus offert, non recusaveris: offendisti, sed reconciliari adhuc potes. Habes cui satisfacias, et quidem volentem.
PL 1, 1242Aだれも恥じることはない。病が再発すれば、治療もまた繰り返されねばならない。主が差し出すものをお前が拒まないなら、お前は主に対して感謝を示したことになる。お前はとがを犯した、しかしなお和解することができる。お前には償いをすべき相手がいる、しかもそれを望んでいる相手が。
Caput VIII
第VIII章PL 1, 1242AId si dubitas, evolve quae Spiritus Ecclesiis dicat (Apoc., I, II, III). Desertam dilectionem Ephesiis imputat, stuprum et idolothytorum esum Thyatirenis exprobrat, Sardos non plenorum operum incusat, Pergamenos docentes perversa reprehendit; Laodicenos fidentes divitiis objurgat: et tamen omnes ad poenitentiam commonet, sub comminationibus quidem.
PL 1, 1242Aもしこれを疑うなら、霊が諸教会に語ることを繙いてみよ(黙示録1・2・3章)。エフェソの教会には愛を見捨てたことを負わせ、テュアティラの教会には淫行と偶像への供え物を食べたことを咎め、サルディスの教会には行いの満たされていないことを責め、ペルガモンの教会には曲がったことを教えていることを咎め、ラオディケアの教会には富を頼みとすることを叱る。それでもすべての教会を悔悛へと戒める、もっとも脅しのもとにではあるが。
Non comminaretur autem non poenitenti, si non ignosceret poenitenti. Dubium, si non et alibi hanc clementiae suae profusionem demonstrasset. Non, ait (Jer., VIII, 4; Osee, VI, 6), qui ceciderit, resurget, et qui aversatus fuerit convertetur?
PL 1, 1242Bだが、悔悛する者を赦すのでなければ、悔悛しない者を脅すこともなかったであろう。もし他のところでもこの溢れるばかりの寛容を示していなかったならば、それは疑わしかったであろう。「倒れた者は起き上がらないだろうか、背き去った者は立ち帰らないだろうか」と言う(エレミヤ8:4、ホセア6:6)。
Ille est scilicet, ille est qui misericordiam mavult quam sacrificia . Laetantur coeli, et qui illic Angeli, poenitentia hominis (Matth., IX, 13). Heus tu, peccator, bono animo sis, vides ubi de tuo reditu gaudeatur.
PL 1, 1242Bすなわちこの方こそは、この方こそは、生贄よりも慈しみを望む方である。天も、かしこにいる天使たちも、人の悔悛を喜ぶ(マタイ9:13)。さあ、お前、罪人よ、心を強く持つがよい。お前の立ち帰りが喜ばれる場所を、お前は見ているのだ。
Quid illa similitudinum dominicarum argumenta nobis volunt? Quod mulier drachmam perdidit et requirit, et reperit, et amicas ad gaudium invitat, nonne restituti peccatoris exemplum est?
PL 1, 1242B主のたとえの、あれらの論拠は我々に何を伝えようとしているのか。女がドラクマ銀貨を失い、探し求め、見つけ出し、友人たちを喜びに招く、これは立ち帰った罪人の実例ではないか。
Errat et una pastoris ovicula, sed grex una carior non erat: una illa conquiritur, una pro omnibus desideratur, et tandem invenitur, et humeris pastoris ipsius refertur: multum enim errando laboraverat.
PL 1, 1242B羊飼いの小羊も一匹迷い出た。だが、群れ〔全体〕のほうがその一匹より大切だったのではない。その一匹こそが探し求められ、その一匹こそが何にも増して望まれ、ついに見出されて、羊飼い自身の肩に担われて連れ戻される。迷い歩いてひどく疲れ果てていたからである。
Illum etiam mitissimum patrem non tacebo, qui prodigum filium revocat, et post inopiam poenitentem libens suscipit, immolat vitulum prae opimum, convivio gaudium suum oxornat. Quidni? filium enim invenerat, quem amiserat; cariorem senserat, quem lucri fecerat.
PL 1, 1242Cかの、この上なく柔和な父についても、私は黙っていまい。彼は放蕩息子を呼び戻し、困窮ののちに悔悛する息子を喜んで迎え入れ、ことのほか肥えた子牛を生贄として捧げ、宴によって自らの喜びを飾る。当然ではないか。失っていた息子を見出したのだから。儲けものとしたその息子を、いっそう愛おしく感じたのだから。
Quis ille nobis intelligendus pater? Deus scilicet: tam pater nemo, tam pius nemo. Is ergo te filium suum, etsi acceptum ab eo prodegeris, etsi nudus redieris, recipiet, quia redisti, magisque de regressu tuo, quam de alterius sobrietate laetabitur, sed si poeniteat ex animo, si famem tuam cum saturitate mercenariorum paternorum compares, si porcos immundum relinquas pecus, si patrem repetas vel offensum, Deliqui, dicens, pater, nec dignus ego jam vocari tuus.
PL 1, 1243Aこの父とは、我々にとって誰と解すべきか。すなわち神である。彼ほどの父はなく、彼ほど慈愛深い者もいない。それゆえ彼は、たとえお前が彼から受け取ったものを蕩尽していようとも、たとえ裸で帰ってきていようとも、お前が帰ってきたというまさにそのことのゆえに、お前を自分の息子として迎え入れるであろう。そして彼は、他の者の節制よりも、むしろお前の立ち帰りを喜ぶであろう。ただし、心から悔悛し、お前の飢えを父の雇い人たちの満腹と比べ、豚どもという汚れた家畜を打ち捨て、たとえ気分を害した父であってもこれを尋ね求め、「父よ、私は過ちを犯しました。もはやあなたの子と呼ばれるに値しません」と言うのであれば。
Tantum relevat confessio delictorum, quantum dissimulatio exaggerat. Confessio enim satisfactionis consilium est, dissimulatio contumaciae.
PL 1, 1243A罪の告白が軽くするのと同じだけ、それを隠すことは重くする。なぜなら告白とは償いへの企てであり、隠すことは強情への企てだからである。
Caput IX
第IX章PL 1, 1243BHujus igitur poenitentiae secundae et unius, quanto in arcto negotium est, tanto operosior probatio, ut non sola conscientia proferatur, sed aliquo etiam actu administretur.
PL 1, 1243Bそれゆえ、この第二にして唯一の悔悛は、その事柄が狭き道にあればあるほど、証明もそれだけ労を要する。すなわち、それはただ良心のみによって示されるのではなく、何らかの行為によってもまた遂行されなければならない。
Is actus, qui magis graeco vocabulo exprimitur et frequentatur, Exomologesis est, qua delictum Domino nostrum confitemur: non quidem ut ignaro, sed quatenus satisfactio confessione disponitur, confessione poenitentia nascitur, poenitentia Deus mitigatur.
PL 1, 1243Bこの行為は、むしろギリシア語の語で言い表され、常用されるのであるが、エクソモロゲーシスである。これによって我々は自らの罪を主に告白する。それは主が知らずにおられるからでは決してなく、告白によって償いが整えられ、告白から悔悛が生まれ、悔悛によって神が宥められる、その限りにおいてである。
Itaque Exomologesis prosternendi et humilificandi hominis disciplina est, conversationem injungens misericordiae illicem; de ipso quoque habitu atque victu mandat, sacco et cineri incubare corpus sordibus obscurare, animum moeroribus dejicere, illa quae peccavit tristi tractatione mutare; caeterum pastum et potum pura nosse, non ventris scilicet, sed animae caussa: plerumque vero jejuniis preces alere, ingemiscere, lacrymari, et mugire dies noctesque ad Dominum Deum tuum, presbyteris advolvi, et caris Dei adgeniculari, omnibus fratribus legationes deprecationis suae injungere.
PL 1, 1243Bかくしてエクソモロゲーシスとは、人をひれ伏させへりくだらせる規律であり、慈しみを誘う生き方を課すものである。服装や食事についても命じる。すなわち、粗衣と灰の上に身を横たえ、肉体を汚れによって曇らせ、心を悲しみによって打ち沈め、みずから犯した罪を悲嘆の仕打ちによって改めることである。さらに、飲食は清いものとわきまえること、すなわち腹のためではなく魂のためにである。そして多くは、断食によって祈りを養い、呻き、涙を流し、日夜お前の主なる神に向かって吼え叫び、長老たちの足もとにひれ伏し、神に親しい者たちに跪き、すべての兄弟たちに、自らの嘆願を執り成す使者となるよう求めることである。
Haec omnia Exomologesis, ut poenitentiam commendet, ut de periculi timore Dominum honoret, ut in peccatorem ipsa pronuntians pro Dei indignatione fungatur, et temporali afflictatione aeterna supplicia non dicam frustretur, sed expungat.
PL 1, 1244Aこうしたすべてをエクソモロゲーシスが行うのは、悔悛を推奨するため、危険への恐れによって主を敬うため、みずから罪人に宣告することで神の怒りに代わる務めを果たすため、そして一時の苦しみによって永遠の刑罰を、挫くというよりむしろ消し去るためである。
Cum igitur provolvit hominem, magis relevat: cum squalidum facit, magis mundatum reddit: cum accusat, cum condemnat, absolvit. In quantum non peperceris tibi, in tantum tibi Deus, crede, parcet.
PL 1, 1244Aそれゆえエクソモロゲーシスは、人を打ち倒すときにこそ、いっそう起き上がらせる。人を汚れさせるときにこそ、いっそう清められた者とする。告発するとき、断罪するとき、それは無罪放免するのである。お前が自らを容赦しない分だけ、それだけ神もまたお前を容赦する、そう信じよ。
Caput X
第X章PL 1, 1244BPlerosque tamen hoc opus, ut publicationem sui, aut suffugere, aut de die in diem differre, praesumo; pudoris magis memores quam salutis: velut illi, qui in partibus verecundioribus corporis contracta vexatione, conscientiam medentium vitant, et ita cum erubescentia sua pereunt.
PL 1, 1244Bしかし、多くの者は、この行いが自分自身を公にすることであるがゆえに、忌避するか、日々先延ばしにするかのいずれかであると私は思う。救いよりも恥を心に留める者たちである。ちょうど、肉体のいっそう恥ずかしい部分に病苦を負った者たちが、医者に知られることを避け、そうして自分の羞恥とともに滅びるのと同じである。
Intolerandum scilicet pudori, Domino offenso satisfacere, saluti prodactae reformari. Nae tu verecunda bonus, ad delinquendum expandens frontem, ad deprecandum vero subducens.
PL 1, 1245Aなるほど、怒らせた主に償うことも、みずから投げ捨てた救いへ立ち返ることも、恥には耐えがたいというわけだ。実に殊勝な慎みだ、お前は。罪を犯すには顔をさらけ出しながら、赦しを乞うにはそれを引っ込めるとは。
Ego rubori locum non facio, cum plus de detrimento ejus acquiro, cum ipse hominem quodammodo exhortatur, Ne me respexeris, dicens, per te mihi melius est perire.
PL 1, 1245A私は赤面に居場所を与えない。むしろその損失からこそ、私はより多くを得るのだから。それ自身がある意味で人にこう勧めている。『私を顧みるな』と言い、『お前によって私が滅びる方が私にはよいのだ』と。
Certe periculum ejus tunc, si forte, onerosum est, cum penes insultaturos in risiloquio consistit, ubi de alterius ruina alter attollitur, ubi prostrato superscenditur.
PL 1, 1245A確かに、それの危うさが重荷となるのは、もしそうだとすれば、嘲ろうとする者たちの手中にあって嘲笑の的となる時である。そこでは一方の破滅によって他方が持ち上げられ、倒れた者の上を踏み越えて行くのである。
Caeterum inter fratres atque conservos, ubi communis spes, metus, gaudium, dolor, passio (quia communis spiritus de communi Domino et Patre), quid tu hos aliud quam te opinaris? Quid consortes casuum tuorum, ut plausores, fugis?
PL 1, 1245Aしかし、兄弟たちや共に仕える者たちの間では、共通の希望、恐れ、喜び、悲しみ、苦難がある(共通の主・父から来る共通の霊があるからだ)。お前は彼らを、自分自身以外の何だと思っているのか。お前の転落をともにする仲間たちを、なぜお前は、あたかも喝采する見物人であるかのように避けるのか。
Non potest corpus de unius membri vexatione laetum agere: condoleat universum, et ad remedium conlaboret, necesse est. In uno et altero Ecclesia est, Ecclesia vero Christus. Ergo cum te ad fratrum genua protendis, Christum contrectas, Christum exoras.
PL 1, 1245B肉体は、一つの肢体が苦しんでいるのに喜んでいることはできない。全体が共に苦しみ、治療のために共に力を尽くすことが必要である。一人また二人の中にも教会はある。しかし教会とはキリストである。それゆえ、お前が兄弟たちの膝もとに身を投げ出すとき、お前はキリストに触れ、キリストに願い求めているのだ。
Aeque illi cum super te lacrymas agunt, Christus patitur, Christus Patrem deprecatur. Facile impetratur semper, quod filius postulat. Grande plane emolumentum verecundiae occultatio delicti pollicetur.
PL 1, 1245B同様に、彼らがお前のために涙を流すとき、キリストが苦しみ、キリストが父に嘆願しているのである。子が求めるものは、常に容易く聞き入れられる。罪を隠すことは、慎みに確かに大きな利益を約束するものだ。
Videlicet si quid humanae notitiae subduxerimus, proinde et Deum celabimus? Adeone existimatio hominum et Dei conscientia comparantur? An melius est damnatum latere, quam palam absolvi? Miserum est sic ad Exomologesin pervenire.
PL 1, 1245Bなるほど、我々が何かを人間の知るところから隠したなら、そのために神をも欺けるというのか。それほどまでに、人間の評価と神の認識とが同列に置かれるのか。それとも、断罪されたまま隠れている方が、公然と無罪放免されるよりましだというのか。このようにしてエクソモロゲーシスに至るのは惨めなことである。
Malo enim ad miseriam pervenitur, sed ubi poenitendum est deserit miserum: quia factum est salutare.
PL 1, 1245C実に、悪しき行いによってこそ人は惨めさに至る。しかし悔悛すべきときには、その惨めさは当人を見捨てる。なぜなら、それは救いをもたらすものとなっているからである。
Miserum est secari et cauterio exuri, et pulveris alicujus mordacitate cruciari: tamen quae per insuavitatem medentur, et emolumento curationis offensam sui excusant, et praesentem injuriam superventurae utilitatis gratia commendant.
PL 1, 1246A切開されること、焼きごてで焼かれること、そしてある種の粉薬の刺すような痛みに苛まれることは惨めである。しかし、不快さによって治すものは、治療の効能によって自らのもたらす不快を正当化し、目前の苦痛を、後にもたらされる益のゆえに、価値あるものとするのである。
Caput XI
第XI章PL 1, 1246AQuid si praeter pudorem, quem potiorem putant, etiam incommoda corporis reformident, quod inlotos, quod sordulentos, quod extra laetitiam oportet deversari, in asperitudine sacci, et horrore cineris, et oris de jejunio vanitate?
PL 1, 1246A彼らがより重いとみなす恥辱のほかに、肉体の不都合をも恐れるとすればどうであろうか。すなわち、粗布のざらつきと灰のむさ苦しさと断食による顔のやつれとのうちにあって、洗われず、汚れたまま、喜びの外で過ごさねばならないということを。
Num ergo in coccino et Tyrio pro delictis supplicare nos condecet? Cedo acum crinibus distinguendis, et pulverem dentibus elimandis, et bisulcum aliquid ferri vel aeris unguibus repastinendis.
PL 1, 1246Aでは、緋色とテュロス産の紫の衣をまとって罪のために嘆願することが、我々にふさわしいというのか。さあ、髪を分ける針を、歯を磨く粉を、爪を手入れするための鉄や青銅の二又の道具を出してみよ。
Si quid ficti nitoris, si quid coacti ruboris, in labia aut genas urgeat. Praeterea exquirito balneas laetiores hortulani maritimive secessus: adjicito ad sumptum; conquirito altilium enormem saginam; defecato senectutem vini.
PL 1, 1246B作り物の艶であれ、無理に作った紅であれ、唇や頬に塗りつけるがよい。そのうえ、いっそう心地よい浴場や、庭園または海辺の静養地を探し求めるがよい。出費を惜しむな。肥え太らせた家禽の途方もない肉づきを探し集め、年経た葡萄酒を澄ませておくがよい。
Cumque quis interrogarit, cuinam ea largiaris: Deliqui, dicito, in Deum, et periclitor in aeternum perire. Itaque nunc pendeo, et maceror, et excrucior, ut Deum reconciliem mihi, quem delinquendo laesi.
PL 1, 1246Bそして、誰かが、それを一体誰のために気前よく費やしているのかと尋ねたなら、こう言うがよい。「私は神に対して罪を犯し、永遠に滅びる危険にある。それゆえ今、私は宙づりのまま、やつれ果て、責め苛まれている。罪を犯すことで傷つけたその神を、私と和解させるために。」
Sed enim illos, qui ambitu obeunt capessendi magistratus, neque pudet, neque piget incommodis animae et corporis, nec incommodis tantum, verum et contumeliis omnibus eniti in caussa votorum suorum. Quas non ignobilitates vestium affectant?
PL 1, 1246Bしかし、猟官運動によって公職を得ようとする者たちは、魂と肉体の不都合を恥じもせず厭いもしない。それどころか、不都合にとどまらずあらゆる侮辱にも、自らの願いの実現のために耐え抜こうとする。彼らはどのような身なりの卑しさをも進んで装うではないか。
Quae non atria nocturnis et crudis salutationibus occupant? Ad omnem occursum majoris cujusque personae decrescentes, nullis conviviis celebres, nullis comessationibus congreges, sed exules a libertatis et laetitiae felicitate.
PL 1, 1246C彼らはどのような玄関の間をも、夜中や夜明け前の挨拶回りで占領せずにいるだろうか。より高い地位の者と出くわすたびに身を低くし、どんな酒宴にも顔を出さず、どんな宴会の仲間にもならず、自由と喜びの幸いから追放された者となっている。
Idque totum propter unius anni volaticum gaudium. Nos, quod securium virgarumve petitio sustinet, in periculo aeternitatis tolerare dubitamus? et castigationem victus atque cultus offenso Domino praestare cessabimus, quae gentiles nemine omnino laeso sibi irrogant?
PL 1, 1247Aしかもそれはすべて、たった一年の儚い喜びのためである。我々は、永遠が懸かっているというのに、権標たる斧と鞭を求める運動が耐えているものを、耐え忍ぶことをためらうのか。そして、誰一人傷つけられていないのに異教徒たちが自らに課している飲食と装いの懲罰を、憤りたもう主に捧げることをやめてしまうのか。
Hi sunt de quibus Scriptura commemorat: Vae illis qui delicta sua velut procero fune nectunt .
PL 1, 1247Aこれこそ、聖典が語っている者たちである。「災いあれ、自らの罪を長い綱のように結わえる者たちに。」
Caput XII
第XII章PL 1, 1247ASi de exomologesi retractas, gehennam in corde considera, quam tibi exomologesis exstinguit: et poenae prius magnitudinem imaginare, ut de remedii adeptione non dubites.
PL 1, 1247Aもしエクソモロゲーシスについてためらうならば、心のうちにゲヘナを思い浮かべよ。エクソモロゲーシスはそれをお前のために消し去るのだから。そしてまず刑罰の大きさを思い描き、癒しを得ることに疑いを抱かぬようにせよ。
Quid illum thesaurum ignis aeterni aestimamus, cum fumariola quaedam ejus tales flammarum ictus suscitent, ut proximae urbes aut jam nullae exstent, aut idem sibi de die sperent.
PL 1, 1247Bあの永遠の火の宝庫を、我々はどれほどのものと推し量ればよいのか。その煙孔のいくつかが炎の一撃をかき立て、そのために近隣の町々はすでに跡形もなく消え去るか、あるいは日々同じ運命を我が身に予期しているかであるというのに。
Dissiliunt superbissimi montes ignis intrinsecus foetu: et quod nobis judicii perpetuitatem probat, cum dissiliant, cum devorentur, nunquam tamen finiuntur. Quis haec supplicia interim montium non judicii minantis exemplaria deputabit?
PL 1, 1247B至高に聳える山々も、内に宿る火の産むものによって裂け砕ける。そして山々が裂けても、山々が呑み尽くされても、なお決して尽き果てることがないというそのことが、我々に対して裁きの永続性を証している。さしあたり、これらの山々の刑罰を、脅かす裁きの実例と見なさない者があろうか。
Quis scintillas tales non magni alicujus et inaestimabilis foci missilia quaedam et exercitoria jacula consentiet?
PL 1, 1247Bそのような火花を、ある大いなる、測り知れない炉から放たれる投げ矢、いわば鍛錬のための投槍であると、誰が同意しないだろうか。
Igitur cum scias adversus gehennam post prima illa intinctionis dominicae munimenta, esse adhuc in exomologesi secunda subsidia, cur salutem tuam deseris? Cur cessas aggredi, quod scias mederi tibi?
PL 1, 1247Bそれゆえ、主の洗礼という最初の防塁のあとにも、ゲヘナに対抗する第二の援軍がエクソモロゲーシスのうちになお残されていると知りながら、お前はなぜ自分の救いを見捨てるのか。お前を癒すと知っているものに、なぜ着手することを渋るのか。
Mutae quidem animae et irrationales, medicinas sibi divinitus attributas in tempore agnoscunt. Cervus sagitta transfixus, ut ferrum et irrevocabiles moras ejus de vulnere expellat scit sibi dictamno medendum.
PL 1, 1248Aもの言わぬ理性なき生き物たちでさえ、時が来れば、神によって自らに与えられた薬を見分ける。矢に射抜かれた鹿は、鉄の矢尻とその抜け出さぬ滞りを傷から追い出すために、ディクタムヌス(薬草)によって自らを癒さねばならないと知っている。
Hirundo, si excaecaverit pullos, novit illos oculare rursus de sua chelidonia. Peccator restituendo sibi institutam a Domino exomologesin sciens, praeteribit illam (Dan IV)? q uae Babylonium regem in regna restituit?
PL 1, 1248Aつばめは、もし雛の目を潰してしまったならば、自らのケリドニア(クサノオウ)によって再びその目を開かせる術を知っている。罪人は、主が己の回復のために制定されたエクソモロゲーシスを知りながら、それを見過ごすというのか(ダニエル4)。バビロンの王を王国へと回復させたそのエクソモロゲーシスを。
Diu enim poenitentiam Domino immolarat, septenni squalore exomologesin operatus, unguium leoninum in modum efferatione, et capilli incuria horrorem aquilinum praeferente. Proh malae tractationis? quem homines perhorrebant, Deus recipiebat (Exod., XIV).
PL 1, 1248A彼は七年にわたる汚れのうちにエクソモロゲーシスを行い、獅子のごとく荒々しく伸びた爪、鷲のような恐ろしさを呈する構わぬ髪によって、久しく悔悛を主に生贄として捧げていたのである。ああ、なんという酷い扱いであろうか。人々が身震いしてしりごみするその者を、神は受け入れておられたのだ(出エジプト14)。
Contra autem aegyptius imperator, qui populum Dei aliquando afflictum, diu Domino suo denegatum persecutus, in praelium irruit, post tot documenta plagarum, dissidio maris, quod soli populo pervium licebat, revolutis fluctibus perit.
PL 1, 1248Bしかしこれに対して、エジプトの王は、かつて苦しめられ、長らく自らの主に対して〔立ち去ることを〕拒まれていた神の民を追い、あれほど多くの災いの実証を経たのちもなお戦いへと突入し、民にのみ通れるよう許された海の裂け目のうちで、押し返す波に呑まれて滅んだ。
Poenitentiam enim et ministerium ejus exomologesin abjecerat. Quid ergo ultra de istis duabus humanae salutis quasi plancis, styli potius negotium quam officium conscientiae meae curans? peccator enim omnium notarum cum sim, nec ulli rei nisi poenitentiae natus, non facile possum super illa tacere, quam ipse quoque et stirpis humanae et offensae in Dominum princeps Adam exomologesi restitutus in paradisum suum, non tacet.
PL 1, 1248B彼は悔悛と、その務めであるエクソモロゲーシスとを退けていたのである。それゆえ、人間の救いのいわば二枚の板であるこの二つについて、良心の務めよりも筆の仕事を気にかけながら、これ以上何を語ろうか。私はあらゆる汚点を負う罪人であり、悔悛のほかの何のためにも生まれなかった者であるから、その悔悛について容易く黙っていることはできない。人類の血統においても主への咎においても第一の者であるアダム自身も、エクソモロゲーシスによって己の楽園に回復されて後、それについて黙してはいないのだから。