Caput I
第I章PL 1, 1249AConfiteor ad Dominum Deum, satis temere me, si non etiam impudenter, de patientia componere ausum, cui praestandae idoneus omnino non sim, ut homo nullius boni, quando oporteat demonstrationem et commendationem alicujus rei adortos, ipsos prius in administratione ejus rei deprehendi, et constantiam commonendi propriae conversationis auctoritate dirigere, ne dicta factis deficientibus erubescant.
PL 1, 1249A私は主なる神に告白する。忍耐について書くことに、かなり無謀にも、いや厚かましくさえもあえて手を出した、忍耐を果たすことにおよそふさわしくない、何一つ善きところのない人間でありながら。というのも、何かを論証し勧めようとする者は、まず自らがその事を行う点で見出されていなければならず、勧告の一貫性を自身の生き方という権威によって方向づけねばならないからである。それは、行いが伴わずに言葉が恥じ入ることのないようにするためである。
Atque utinam erubescere istud remedium ferat, uti pudor non exhibendi quod aliis suggestum imus, exhibendi fiat magisterium!
PL 1, 1249Aそして願わくは、この恥じ入りが治療をもたらし、それによって、他人には勧めに行きながら自分では示さずにいるという恥が、示すことを教える師となってほしい。
Nisi quod bonorum quorumdam, sicuti et malorum, intolerabilis magnitudo est, ut, ad capienda et praestanda ea, sola gratia divinae inspirationis operetur. Nam quod maxime bonum, id maxime penes Deum, nec alius id quam qui possidet dispensat, ut cuique dignatur.
PL 1, 1249Aただし、ある種の善きものには、悪しきものと同様に、堪え難いほどの大きさがあり、それゆえ、それを捉え、果たすためには、ただ神的な霊感の恩寵のみが働く。なぜなら、最も善いものは最も強く神のもとにあり、それを所有する者のほかにこれを分け与える者はなく、各人にふさわしいと判断するとおりに分け与えるからである。
Itaque vel ut solatium erit disputare super eo quod frui non datur, vice languentium, qui cum vacent a sanitate, de bonis ejus tacere non norunt.
PL 1, 1250Aそれゆえ、享受することの許されぬ事柄について論じることは、せめて慰めとなるだろう。病人が、健康を欠いていながら、健康の善さについて黙っていることを知らないのと同じ次第である。
Ita miserrimus ego, semper aeger caloribus impatientiae, quam non obtineo patientiae sanitatem, et suspirem, et invocem, et perorem necesse est, cum recordor, et in meae imbecillitatis contemplatione digero, bonam fidei valetudinem, et dominicae disciplinae sanitatem, non facile cuiquam, nisi patientia assideat, provenire.
PL 1, 1250Aかくして、この上なく惨めなこの私は、つねに忍耐のなさの熱に病んでおり、自分の得ていない忍耐の健やかさを、ため息とともに慕い、呼び求め、論じ立てずにはいられない。信仰の良き健やかさも、主の教えの健やかさも、忍耐が寄り添わなければ誰にとっても容易には生まれない、と思い起こし、自らの弱さを見つめて考えめぐらすときには、なおさらである。
Ita proposita Dei rebus est, ut nullum praeceptum obire quis, nullum opus Domino complacitum perpetrare extraneus patientia possit. Bonum ejus, etiam qui caeci vivunt summae virtutis appellatione honorant.
PL 1, 1250A忍耐は、神に関わる事柄にこのように据えられているので、忍耐に無縁な者は誰も、いかなる戒めをも行うことができず、主に喜ばれるいかなる業をも成し遂げることができない。その善さは、盲目に生きる者たちでさえ、最高の徳という名で讃えている。
Philosophi quidem, qui alicujus sapientiae animalia deputantur, tantum illi subsignant, ut cum inter sese variis sectarum libidinibus et sententiarum aemulationibus discordent, solius tamen patientiae in commune memores, huic uni studiorum suorum commiserint pacem.
PL 1, 1250A哲学者たちなど、何らかの知恵を備えた生き物と見なされている者たちでさえ、忍耐にこれほどまでに誓いを立てている。彼らは、諸学派のさまざまな恣意や学説をめぐる張り合いによって互いに不和でありながらも、ただ忍耐についてのみ共通に心に留め、この一事にこそ、自分たちの探究の間の和平をゆだねてしまったのである。
In eam conspirant, in eam foederantur, illam in affectatione virtutis unanimiter student, omnem sapientiae ostentationem de patientia praeferunt. Grande testimonium ejus est, cum etiam vanas saeculi disciplinas ad laudem et gloriam promovet.
PL 1, 1251A彼らは忍耐へと心を一つにし、忍耐へと同盟を結び、徳を追い求めるにあたって一致してこれに励み、知恵を誇示するあらゆる手立てを忍耐によって示す。忍耐についての大いなる証しは、それがこの世の空しい教えの数々をさえ称賛と栄光へと押し上げるという点にある。
Aut numquid potius injuria, cum divina res in saecularibus artibus volutatur? Sed viderint illi, quos mox sapientiae suae cum saeculo destructae ac dedecoratae pudebit.
PL 1, 1251Aそれとも、むしろこれは不正なことではないか、神的な事柄が世俗の技芸の中でもてあそばれるとは。しかし、それは、間もなく自分の知恵が世とともに崩れ去り辱められたことを恥じることになるであろう彼ら自身に任せておこう。
Caput II
第II章PL 1, 1251BNobis exercendae patientiae auctoritatem, non affectatio humana caninae aequanimitatis stupore formata, sed vivae ac coelestis disciplinae divina dispositio delegat, Deum ipsum ostendens patientiae exemplum.
PL 1, 1251B我々に忍耐を実践する権威を委ねるのは、犬のような平静の無感覚によって形づくられた人間的な見せかけではなく、神御自身を忍耐の実例として示す、生ける天上の教えの神的な配剤である。
Jam primum qui rorem lucis hujus super justos et injustos aequaliter spargit, qui temporum officia, elementorum servitia, totius geniturae tributa dignis simul et indignis patitur occurrere, sustinens ingratissimas nationes, ludibria artium et opera manuum suarum adorantes, nomen cum familia ipsius persequentes, luxuriam, avaritiam, iniquitatem, malignitatem quotidie insolescentem, ut sua sibi patientia detrahat: plures enim Dominum idcirco non credunt, quia saeculo iratum tamdiu nesciunt.
PL 1, 1252Aまず第一に、神は、この光の露を正しい者にも正しからぬ者にも等しく振りまき、季節の務め、元素の奉仕、全被造物の貢ぎ物が、ふさわしい者にもふさわしからぬ者にも等しく及ぶに任せ、技芸の戯れごとや自らの手の作品を拝み、御名をその一族もろとも迫害する、この上なく恩知らずな諸国民と、日々つのる放縦、強欲、不義、悪意とを耐え忍んで、ご自身の忍耐が自らを貶めるまでになっている。というのも、多くの者が主を信じないのは、主がこの世に対して怒っていることを久しく知らずにいるからである。
Caput III
第III章PL 1, 1252AEt haec quidem divinae patientiae species, quasi de longinquo fors, ut de supernis, aestimetur. Quid illa autem quae inter homines palam in terris quodammodo manu apprehensa est?
PL 1, 1252Aさて、これらはまさしく神の忍耐のありようであるが、あるいは遠くのことのように、天上のことであるかのように、推し量られるにすぎないかもしれない。しかし、人々のあいだで地上において公然と、いわば手で捉えられるほどに現れたあの忍耐はどうであろうか。
Nasci se Deus in utero patitur matris, et exspectat, natus adolescere sustinet, et adultus non gestit agnosci, sed contumeliosus insuper sibi est, et a servo suo tingitur, et tentatoris congressus solis verbis repellit, cum de Domino fit magister, docens hominem evadere ad salutem, scilicet veniam offensae patientiae eruditus, non contendit, non reclamavit, nec quisquam in plateis vocem ejus audivit, arundinem quassatam non fregit, linum fumigans non restinxit (Is.
PL 1, 1252B神は母の胎内に宿ることを堪え忍び、待ちたもう。生まれてからは成長することを耐え忍び、成人してもなお人に知られることを欲したまわず、それどころかみずから進んで我が身を辱めたもう。己のしもべによって水に浸され、誘惑者との対決をただ言葉のみで退けたもう。主でありながら師となり、人が救いへと逃れ出る道を教えたもう。すなわち、忍耐によって鍛え上げられた者として侮辱の赦しを教え、争わず、言い返さず、その声を大路で聞いた者は誰もなく、傷ついた葦を折ることなく、くすぶる灯心を消すことがなかった(イザヤ42章)。
XLII). Nec enim mentitus fuerat propheta, imo ipsius Dei contestatio, Spiritum suum in Filio cum tota patientia collocantis (Joan., XIII, Matth. IX, Luc. IX, Luc. XVII, Matth. XIV, Matth. XXVI, Is. LIII, Matth. XXIX, Joan. XVIII, Matth: XXVI, Matth. XXVII, Marc.
PL 1, 1253Aというのも、預言者は偽っていたのではなく、それどころか、自らの霊を全き忍耐とともに御子のうちに置きたもう神御自身の証言であった(ヨハネ13章、マタイ9章、ルカ9章、ルカ17章、マタイ14章、マタイ26章、イザヤ53章、マタイ29章、ヨハネ18章、マタイ26章、マタイ27章、マルコ15章、ルカ23章、ヨハネ19章)。
XV, Luc. XXIII, Joan. XIX). Nullum volentem sibi adhaerere non suscepit; nullius mensam tectumve despexit: aquam ipse lavandis discipulorum pedibus ministravit. Non peccatores, non publicanos adspernatus est.
PL 1, 1253A誰であれ、自分に従おうとする者を拒んだことはなかった。誰の食卓も屋根も見下すことはなかった。弟子たちの足を洗うための水を自ら供した。罪人をも、徴税人をも拒みたまわなかった。
Non illi saltim civitati quae eum recipere noluerat, iratus est, cum etiam discipuli tam contumelioso oppido coelestes ignes repraesentari voluissent. Ingratos curavit, insidiatoribus cessit.
PL 1, 1253A彼を迎え入れようとしなかったあの都市にさえ、彼は怒りたまわなかった。弟子たちでさえ、あれほど無礼を働いた町に天の火を降すことを望んだというのに。恩知らずの者たちを癒やし、待ち伏せする者たちには身を引きたもうた。
Parum hoc, si non etiam proditorem suum secum habuit, nec constanter denotavit. Cum vero traditur, cum adducitur ut pecus ad victimam, sic enim non magis aperit os, quam agnus sub tondentis potestate, ille, cui legiones angelorum, si voluisset, uno dicto de coelis adfuissent, ne unius quidem discentis gladium ultorem probavit.
PL 1, 1253B自らを裏切る者をも身近に置き、きっぱりと名指ししなかったのでなければ、これだけでは足りないところであった。しかし、引き渡され、犠牲獣として引かれる家畜のように連れて行かれるとき——というのも、毛を刈る者の手にある子羊がそうであるように、彼もまた口を開くことがなかったからである——もし望みさえすれば、ひと言で天から天使の軍団が馳せ参じたであろうその方は、ただ一人の弟子の、復讐の剣さえも是としたまわなかった。
Patientia Domini in Malcho vulnerata est. Itaque et gladii opera maledixit in posterum, et sanitatis restitutione ei, quem non ipse vexaverat, satisfecit, per patientiam, misericordiae matrem. Taceo quod figitur, in hoc enim venerat.
PL 1, 1254A主の忍耐は、マルコスにおいて傷つけられた。それゆえ、それ以後、剣の働きを呪いたもうた。そして、自らが傷つけたのではない者に、健康の回復によって満足を与えたもうた——慈しみの母たる忍耐によって。釘打たれることについては黙っておこう。彼はまさにこのために来たのであるから。
Numquid tamen subeundae morti etiam contumeliis opus fuerat? Sed saginari voluptate patientiae discessurus volebat. Despuitur, verberatur, deridetur, foedis vestitur, foedioribus coronatur. Mira aequanimitatis fides.
PL 1, 1254Aしかし、耐え忍ぶべき死に、なお辱めまでも必要であったろうか。しかし、世を去ろうとするにあたり、忍耐の快楽によって肥え太ることを望みたもうた。唾を吐きかけられ、鞭打たれ、嘲られ、汚らわしい衣を着せられ、さらに汚らわしいもので冠せられる。何と驚くべき、平静の確かさであろうか。
Qui in hominis figura proposuerat latere, nihil de impatientia hominis imitatus est. Hinc vel maxime pharisaei Dominum agnoscere debuistis: patientiam hujusmodi nemo hominum perpetraret.
PL 1, 1254A人の姿のうちに身を隠すことを定めたもうた方は、人間の忍耐のなさを何ひとつまねたまわなかった。パリサイ人たちよ、まさにここからこそ、諸君は主を認めるべきであった。このような忍耐は、人間の誰ひとりとしてなし得ないであろうから。
Talia tantaque documenta, quorum magnitudo penes nationes quidem detrectatio fidei est, penes nos vero ratio et structio, satis aperte, non sermonibus modo in praecipiendo, sed etiam passionibus Domini sustinendo, probant his, quibus credere datum est, patientiam Dei esse naturam, effectum et praestantiam ingenitae cujusdam proprietatis.
PL 1, 1254Aかくのごとき、かくも偉大なこれらの実例は——その大いさは、異邦の民にあっては信仰への拒絶であるが、我々にあっては理由であり築き上げである——教えにあたって言葉によってのみならず、主が数々の受難を耐え忍びたもうたことによっても、いとも明らかに、信じることを許された者たちに対し、忍耐が神の本性であり、ある生まれながらの特質の働きであり卓越性であることを証明するのである。
Caput IV
第IV章PL 1, 1254BIgitur si probos quosque servos et bonae mentis, pro ingenio dominico conversari videmus (siquidem artificium promerendi obsequium est, obsequii vero disciplina, morigera subjectio est, quanto magis nos secundum Dominum moratos inveniri oportet!
PL 1, 1254Bそれゆえ、およそ実直で善い心根の僕たちは皆、主人の気性に従って身を処するものであると我々は見て取るのであるが(そもそも歓心を得る技術とは従順であり、従順の規律とは従順な服従にほかならないのだから)、まして我々が主に従って身を処していると見出されるべきことは、いかにいっそう当然であろうか。
Servos scilicet Dei vivi, cujus judicium in suos, non in compede aut pileo vertitur, sed in aeternitate, aut poenae, aut salutis.
PL 1, 1255Aすなわち、生ける神の僕たちのことである。その裁きは、己が僕たちに対して、枷や自由の帽子にではなく、罰の永遠か救いの永遠かへと向けられている。
Cui severitati declinandae, vel liberalitati invitandae, tanta obsequii diligentia opus est, quanta sunt ipsa, quae aut severitas comminatur, aut liberalitas pollicetur.
PL 1, 1255Aその厳格を避けるため、あるいはその寛大を招き寄せるためには、厳格が脅すもの、あるいは寛大が約束するものと同じだけの、従順への励みが必要である。
Et tamen nos non de hominibus modo servitute subnixis, vel quolibet alio jure debitoribus obsequii, verum etiam de pecudibus, etiam de bestiis obedientiam exprimimus, intelligentes usibus nostris eas a Domino provisas traditasque.
PL 1, 1255Aしかも我々は、隷属の身にある人間から、あるいは何らかの他の権利によって従順を負う者たちから従順を引き出すだけでなく、家畜からも、獣からさえも従順を引き出す。それらが我々の用のために主によって備えられ、引き渡されたものであると理解しているからである。
Meliora ergo nobis erunt in obsequii disciplina, quae nobis Deus subdit? Agnoscunt denique, quae obediunt, nos. Cui soli subditi sumus, Domino scilicet auscultare dubitamus?
PL 1, 1255Aそれでは、神が我々に服させたもうものたちが、従順の規律において我々より優れたものとなるのだろうか。実に、従うものたちは我々を認めている。しかるに、我々がひとり服している方、すなわち主に、耳を傾けることを我々はためらうというのか。
At quam injustum est, quam etiam ingratum, quod per alterius indulgentiam de aliis consequaris, idem illi per quem consequeris, de temetipso non rependere! Nec pluribus de obsequii exhibitione, debita a nobis Domino Deo.
PL 1, 1255Bしかし、他者の厚意によって他の者たちから得ておきながら、それを得させてくれたその当人には、自分自身から同じものを返さないというのは、何と不正なことか、何と恩知らずなことか。我々が主なる神に負う従順の表明については、これ以上多くを述べるまでもない。
Satis enim agnitio Dei, quid sibi incumbat, intelligit. Ne tamen ut extraneum de obsequio videamur interjecisse, ipsum quoque obsequium de patientia trahitur. Nunquam impatiens obsequitur, aut patiens quis non oblectatur.
PL 1, 1255B神を知ることは、己に何が課せられているかを理解するのに十分である。とはいえ、従順について本題とは無縁のことを差し挟んだと思われないために言えば、従順そのものもまた忍耐から引き出されるのである。忍耐のない者が従うことは決してなく、忍耐ある者が喜びを覚えないこともまた決してない。
Quam ergo Dominus omnium bonorum et demonstrator et acceptor Deus in semetipso circumtulit, quis de bono ejus late retractet? Cui item dubium sit omne bonum, quia ad Deum pertineat, pertinentibus ad Deum tota mente sectandum?
PL 1, 1255B神であり、あらゆる善きものの証示者にしてまた受領者でもある主が、ご自身のうちに絶えず保っておられたこの(忍耐)について、いったい誰がその善さを長々と論じ返せようか。あらゆる善きものは神に属するものであるゆえに、神に属する者たちがそれを全き心をもって追い求めねばならないということを、誰が疑うであろうか。
Per quae in expedito et quasi in praescriptionis compendio et commendatio et exhortatio de patientia constituta est.
PL 1, 1256Aこれらのことによって、たやすく、いわば抗弁を約めたかたちのうちに、忍耐についての推奨と勧告とが共に打ち立てられたのである。
Caput V
第V章PL 1, 1256AVerumtamen procedere disputationem de necessariis fidei non est otiosum, quia nec infructuosum. Loquacitas in aedificatione nulla turpis, si quando turpis. Itaque si de aliquo bono sermo est, res postulat, contrarium quoque boni recensere.
PL 1, 1256Aしかしながら、信仰にとって必要な事柄について論を進めることは無駄ではない。実りのないことでもないからである。教化のための饒舌は、およそ饒舌というものが見苦しいことがあるとしても、決して見苦しくはない。それゆえ、何か善いものについて語るのであれば、事柄の性質上、その善の反対のものもあわせて考察することが求められる。
Quid enim sectandum sit, magis inluminabis, si quod vitandum sit proinde digesseris. Consideremus igitur de impatientia: an sicut patientia in Deo, ita adversaria ejus in adversario nostro nata atque comperta sit; ut ex isto appareat, quam principaliter fidei adversetur.
PL 1, 1256A何を追い求めるべきかは、何を避けるべきかをあわせて整理してこそ、いっそう明らかになるであろう。それゆえ、忍耐のなさについて考察しよう。忍耐が神のうちにあるのと同様に、それに敵対するものが、我々の敵〔悪魔〕のうちに生まれ、見出されたのかどうか。そのことから、忍耐のなさがいかに根本的に信仰に敵対するものであるかが明らかになるであろう。
Nam quod ab aemulo Dei conceptum est, utique non est amicum Dei rebus. Eadem discordia est rerum, quae et auctorum.
PL 1, 1256Bなぜなら、神に敵対する者から生まれたものは、当然、神の事柄と親しいものではないからである。事物の不和は、その生みの主〔神と悪魔〕の不和と同じものである。
Porro cum Deus optimus, diabolus e contrario pessimus; ipsa sui diversitate testantur, neutrum alteri facere, ut nobis non magis a malo aliquid boni, quam a bono aliquid mali dictum videri possit.
PL 1, 1256Bさらに、神が至善であるのに対し、悪魔はその正反対に至悪である以上、両者はその相違そのものによって、いずれも相手のために働くことはないと証ししている。したがって、悪しき者から何か善きことが語られたと我々に思われることも、善き者から何か悪しきことが語られたと思われることも、ともにありえないのである。
Igitur natales impatientiae in ipso diabolo deprehendo, jam tunc cum Dominum Deum universa opera quae fecisset, imagini suae, id est homini subjecisse impatienter tulit (Genes., III). Nec enim doluisset, si sustinuisset; nec invidisset homini, si non doluisset.
PL 1, 1256Bかくして私は、忍耐のなさの起源を悪魔自身のうちに見出す。それはまさに、主なる神がお造りになったすべての作品を、ご自身の似姿である人間に服させられたことを、悪魔が忍耐なく受け止めたときのことである(創世記3章)。もし耐え忍んでいたなら、悲しむこともなかったであろう。悲しむことがなかったなら、人間を妬むこともなかったであろう。
Adeo decepit eum, quia inviderat autem, quia doluerat. Doluerat, quia patienter utique non tulerat.
PL 1, 1256Bかくして悪魔は人間を欺いた。妬んでいたからである。妬んでいたのは、悲しんでいたからである。悲しんでいたのは、当然、忍耐強く耐え忍んでいなかったからである。
Quid primum fuerit ille angelus perditionis, malus an impatiens, contemno quaerere; palam cum sit, impatientiam cum malitia, aut malitiam ab impatientia auspicatam, deinde inter se conspirasse, et individuas in uno patris sinu adolevisse.
PL 1, 1257Aかの滅びの天使において、悪と忍耐のなさのいずれが先であったか、私はあえて問わない。忍耐のなさが悪意とともに始まったのか、悪意が忍耐のなさから始まったのか、いずれにせよその後は互いに結びつき、一つの父〔悪魔〕の懐のうちで分かちがたく育っていったことは明らかだからである。
Atenim quam primus senserat, per quam delinquere intraverat, de suo experimento quid ad peccandum adjuvaret structus eamdem impingendo in crimen homini advocavit: conventa statim illi mulier, non temere dixerim per colloquium ipsum ejus afflata est spiritu impatientia infecto, usque adeo nunquam omnino peccasset, si in divino interdicto patientiam perservasset.
PL 1, 1257Aしかし彼は、自らが最初に感じ取り、それによって罪へと踏み入った当のもの〔忍耐のなさ〕を、自らの経験によって何が罪を犯すのに役立つかを見抜いたうえで、同じそれを人間に押しつけ、罪へと誘い込んだ。すなわち、彼にたちどころに取り入られた女は――軽々しく言うのではないが――彼との対話そのものを通して、忍耐のなさに冒された霊を吹き込まれたのであり、もし神の禁令のもとで忍耐を保ち続けていたなら、女はおよそ罪を犯すことなどまったくなかったであろう。
Quid quod non sustinuit sola conventa; sed apud Adam nondum maritum, nondum aures sibi debentem impatiens etiam tacendi est, ac traducem illum ejus, quod a malo hauserat, facit.
PL 1, 1257Aさらに言えば、女が耐えられなかったのは、ひとり悪魔に取り入られたときだけではない。いまだ夫でもなく、いまだ女に耳を傾ける義理もなかったアダムに対しても、女は黙っていることに耐えられず、悪より汲み取ったものを彼に伝える者としたのである。
Perit igitur et alius homo, per impatientiam alterius; perit mox et ipse per impatientiam suam utrobique commissam; et circa Dei praemonitionem, et circa diaboli circumscriptionem, illam servare, hanc refutare non sustinens.
PL 1, 1257Bかくして、一方の人間〔アダム〕もまた、他方〔エバ〕の忍耐のなさによって滅び、やがて彼自身もまた、両面において犯した自らの忍耐のなさによって滅んだ。すなわち、神の前もっての警告についても、悪魔の欺きについても、前者を守り抜くことも、後者を退けることも耐えられなかったのである。
Hinc prima judicii, unde delicti origo: hinc Deus irasci exorsus, unde offendere homo inductus. Inde in Deo prima patientia, unde indignatio prima. Qui tunc maledictione sola contentus, ab animadversionis impetu in diabolo temperavit.
PL 1, 1257B罪の起源が生じたところから、最初の裁きも生じた。人間が神を冒すよう仕向けられたところから、神は怒り始められたのである。神における最初の忍耐も、まさに最初の憤りが生じたところから生じた。神はそのとき、呪いのみで満ち足り、悪魔に対する罰の激発を抑えられたのである。
Aut quod crimen ante istud impatientiae admissum homini imputatur? Innocens erat, et Deo de proximo amicus, et Paradisi colonus. At ubi semel succidit impatientiae desivit Deo sapere, desivit coelestia sustinere posse.
PL 1, 1257Bあるいは、この忍耐のなさの犯罪より前に、人間にどのような犯罪が帰せられていたであろうか。人間は無垢であり、神のもっとも近くにいる友であり、楽園を耕す者であった。しかし、ひとたび忍耐のなさに屈するや、人間は神にかなう思いを抱くことをやめ、天上のことに耐えることができなくなった。
Exinde homo terrae datus, et ab oculis Dei ejectus, facile usurpari ab impatientia coepit in omne quod Deum offenderet. Nam statim illa semine diaboli concepta, malitiae foecunditate, iram filium procreavit, editum suis artibus erudiit.
PL 1, 1257Cそのときより、人間は地に引き渡され、神の御目から追い出され、神を冒すことすべてにおいて、たやすく忍耐のなさに支配されるようになった。というのも、忍耐のなさはたちまち悪魔の種を宿し、その悪意の多産さによって、怒りという子を生み、生まれたその子に自らの手管を仕込んだからである。
Quod enim ipsum Adam et Evam morti immerserat, docuit et filium ab homicidio incipere (Gen., IV).
PL 1, 1258Aなぜなら、アダムとエバ自身を死に陥れたその同じもの〔忍耐のなさ〕が、その子〔カイン〕にも殺人から始めることを教えたからである(創世記4章)。
Frustra istud impatientiae adscripserim, si Cain ille primus homicida, et primus fratricida, oblationes suas a Domino recusatas aequanimiter nec impatienter tulit, si iratus fratri suo non est, si neminem denique interemit.
PL 1, 1258Aもしあの最初の殺人者にして最初の兄弟殺しであるカインが、自分の献げ物を主に退けられたことを平静に、忍耐のなさなく受け止め、兄弟に対して怒ることもなく、ついには誰も殺さなかったのであれば、私がこれを忍耐のなさに帰したのは無駄であったことになろう。
Cum ergo, nec occidere potuerit, nisi iratus; nec irasci, nisi impatiens: demonstrat quod per iram gessit ad eam referendum, a qua ira suggesta est. Et haec quidem impatientiae tunc infantis quodammodo incunabula. Caeterum quanta mox incrementa, nec mirum.
PL 1, 1258Aそれゆえ、怒らなければ殺すこともできず、忍耐のなさなくしては怒ることもできなかった以上、怒りによって為されたことは、その怒りを生じさせたもの〔忍耐のなさ〕に帰せられるべきことが示される。これこそ、当時なお幼子であった忍耐のなさの、いわば揺籃であった。しかし、その後どれほど大きく育ったことか。何の不思議もない。
Nam, si prima deliquit, consequens est, ut quia prima, idcirco et sola sit matrix in omne delictum, defundens de suo fonte varias criminum venas. De homicidio quidem dictum est.
PL 1, 1258Aなぜなら、もし忍耐のなさが最初に罪を犯したのであれば、それが最初であったがゆえに、あらゆる罪に対してただ一つの母胎ともなり、自らの源泉から犯罪のさまざまな水脈を注ぎ出す、という帰結になるからである。殺人については、すでに述べたとおりである。
Sed ira editum a primordio, etiam quascumque postmodum causas sibi invenit, ad impatientiam ut ad originem sui confert. Sive enim quis inimicitiis, sive praedae gratia id scelus conficit, prius est ut aut odii aut avaritiae fiat impatiens.
PL 1, 1258Bしかし、殺人は太初より怒りから生み出されたものであるから、後になってどのような原因を自らに見出そうとも、それらを自らの起源である忍耐のなさへと帰する。すなわち、ある者が敵意によってであれ、略奪のためであれ、その罪を犯す場合、まず憎しみに対して、あるいは貪欲に対して忍耐を失うことが先立つのである。
Quicquid compellit, sine impatientia sui non est ut perfici possit. Quis adulterium sine libidinis impatientia subiit? Quod et si pretio in foeminis cogitur venditio illa pudicitiae, utique impatientia contemnendi lucri ordinatur.
PL 1, 1258B人を駆り立てるものは何であれ、それ自身に対する忍耐のなさなしには成し遂げられることはない。情欲に対する忍耐のなさなくして、誰が姦通に及んだであろうか。たとえ女たちにおいて、貞潔のかの売り渡しが金銭によって強いられるのだとしても、それは当然、利得を軽んじることへの忍耐のなさによって命じられているのである。
Haec, ut principilia penes Dominum delicta. Nam ut compendio dictum sit, omne peccatum impatientiae adscribendum. Malum impatientia est boni. Nemo impudicus non impatiens pudicitiae, et improbus probitatis, et impius pietatis et inquietus quietis.
PL 1, 1258Bこれらが、主のもとにおいて主要な罪と見なされるものである。要するに、あらゆる罪は忍耐のなさに帰せられるべきなのである。悪とは、善に対する忍耐のなさである。貞潔に対して忍耐のなさを持たない淫らな者はいない。正直さに対してそれを持たない不正な者はなく、敬虔に対してそれを持たない不敬虔な者はなく、静けさに対してそれを持たない落ち着きのない者はいない。
Ut malus unusquisque fiat, bonus perseverare non poterit. Talis igitur excetra delictorum, cur non Dominum offendat improbatorem malorum?
PL 1, 1258C各人が悪しき者となるのは、善き者であり続けることができなくなるからである。それゆえ、このような罪の毒蛇が、悪を非とされる主を冒さずにいられようか。
Annon ipsum quoque Israel per impatientiam semper in Deum deliquisse manifestum est, exinde cum oblitus brachii coelestis, quo aegyptiis afflictationibus fuerat extractus, de Aaron sibi deos duces postulat, cum in idolum auri sui collationes defundit (Exod., XVII)? tam necessarias enim Moysis cum Domino congredientis impatienter exceperat moras.
PL 1, 1259Aイスラエルもまた、常に忍耐のなさによって神に対して罪を犯していたことは明らかではないか。すなわち、エジプトでの苦しみから自分を引き出した天の腕を忘れ、アロンに自分たちを導く神々を求め、金の献げ物を注ぎ込んで偶像を造ったときからそうであった(出エジプト記17章)。というのも、モーセが主と会見するための、あれほど必要な遅延を、忍耐なく受け止めたからである。
Post mannae escatilem pluviam, post petrae aquatilem sequelam desperant de Domino, tridui sitim non sustinendo. Nam haec quoque illis impatientia a Domino exprobatur. Ac ne singula pervagemur, nunquam non per impatientiam delinquendo perierunt.
PL 1, 1259Aマナという食物の雨の後、岩からの水の流れの後にも、彼らは三日間の渇きに耐えられずして、主に対して絶望する。これもまた、彼らの忍耐のなさとして主から咎められていることである。個々の事例を辿ることはしないが、彼らは常に忍耐のなさによって罪を犯し、滅んでいったのである。
Quomodo autem prophetis manus intulerunt, nisi per impatientiam audiendi (Act., VIII, Sap. II)? Domino autem ipsi, per impatientiam videndi. Quod si patientiam inissent, liberarentur.
PL 1, 1259Aいったい、聞くことへの忍耐のなさによってでなくして、どうして彼らは預言者たちに手をかけたであろうか(使徒言行録8章、知恵の書2章)。そして主ご自身に対しても、見ることへの忍耐のなさによって、そうしたのである。もし彼らが忍耐を保っていたなら、解き放たれていたであろう。
Caput VI
第VI章PL 1, 1259BIpsa adeo est, quae fidem, et subsequitur, et antecedit (Gen., XV). Denique Abraham Deo credidit, et justitiae deputatus ab illo est: sed fidem ejus patientia probavit, cum filium immolare jussus est, ad fidei non tentationem dixerim, sed typicam contestationem.
PL 1, 1259Bそれこそ、信仰に後続し、また先行するものである(創世記15章)。実に、アブラハムは神を信じ、この方によって義と認められた。しかし彼の信仰を忍耐が証したのは、息子を生贄として捧げるよう命じられたときのことである。私はこれを、信仰の試みとしてではなく、予型的な証しと言いたい。
Caeterum Deus, quem justitiae deputasset, sciebat. Tam grave praeceptum, quod nec Domino perfici placebat, patienter et audivit, et si Deus voluisset, implesset. Merito ergo benedictus, quia et fidelis; merito fidelis, quia et patiens.
PL 1, 1259Bしかし神は、義と認めていた者を知っておられた。かくも重い命令を——それを主でさえ遂行させることを望んではおられなかったのだが——彼は忍耐をもって聞き入れ、もし神が望んだならば、成し遂げていたであろう。それゆえ彼は当然にも祝福された者であった、信仰篤い者でもあったからである。当然にも信仰篤い者であった、忍耐する者でもあったからである。
Ita fides patientia illuminata, cum in nationes seminaretur per semen Abrahae, quod est Christus (Gal., III), et gratiam legi superduceret, ampliandae adimplendaeque legi adjutricem suam patientiam praefecit, quod ea sola ad justitiae doctrinam retro defuisset.
PL 1, 1259Bかくして信仰は忍耐に照らされて、アブラハムの種、すなわちキリストを通して諸国民の間に蒔かれたとき(ガラテヤ3章)、律法に恩寵を重ね加えつつ、律法を拡張し成就するための助け手として自らの忍耐を立てた。正義の教えに従来欠けていたのは、忍耐だけであったからである。
Nam olim et oculum pro oculo, et dentem pro dente repetebant, et malum malo foenerabant (Exod., XXI; Deut. XIX): nondum enim patientia in terris, quia nec fides: scilicet interim impatientia occasionibus legis fruebatur.
PL 1, 1260Aなぜなら、かつては目には目を、歯には歯をと取り返し、悪には悪を利息をつけて返していたからである(出エジプト記21章、申命記19章)。忍耐はまだ地上になく、信仰もまだなかったからである。すなわち、その間は忍耐のなさが律法の機会をほしいままにしていたのである。
Facile erat, absente domino patientiae et magistro. Qui postquam supervenit, et gratiam fidei patientia composuit, jam nec verbo quidem lacessere, nec Fatue quidem dicere sine judicii periculo licet.
PL 1, 1260Aそれは容易なことであった、忍耐の主であり師であるかたが不在であったからである。この方が到来し、信仰の恩寵を忍耐によって形づくって後は、もはや言葉で挑発することも、『愚か者』と言うことすらも、裁きの危険を冒さずには許されない。
Prohibita ira, restricti animi, compressa petulantia manus, exemptum linguae venenum, plus lex quam amisit invenit, dicente Christo (Matth., V, 44): Diligite inimicos vestros, et maledicentibus benedicite: et orate pro persecutoribus vestris, ut filii sitis Patris vestri coelestis.
PL 1, 1260A怒りは禁じられ、心は抑制され、手の粗暴さは抑えられ、舌の毒は取り除かれた。律法は、失った以上のものを見出したのである。キリストは次のように語った(マタイ5:44)。「汝らの敵を愛し、呪う者たちを祝福せよ。そして汝らの迫害者たちのために祈れ、天にいます汝らの父の子となるために。」
Vides quem nobis patrem patientia acquirat? Hoc principali praecepto universa patientiae disciplina succincta est, quando ne digne quidem malefacere concessum est.
PL 1, 1260B忍耐が我々にいかなる父を得させるか、お前には分かるか。この主要な命令のうちに、忍耐の教え全体が引き締められている。たとえ正当であっても、悪をなすことすら許されていないからである。
Caput VII
第VII章PL 1, 1260BJam vero, percurrentibus nobis caussas impatientiae, caetera quoque praecepta suis locis respondebunt.
PL 1, 1260Bさて、我々が忍耐のなさの諸原因を一つひとつ辿っていけば、残りの教えもそれぞれの場所で応じてくるであろう。
Si detrimento rei familiaris animus concitatur, omni pene in loco de contemnendo saeculo, Scripturis dominicis commonetur: nec major ad pecuniae contemptum exhortatio subjacet, quam quod ipse Dominus in nullis divitiis invenitur.
PL 1, 1260Bもし家産の損失によって心が掻き立てられるならば、その心は、ほとんどあらゆる箇所で、世を軽んじることについて主の聖典によって諭される。金銭を軽んじることへの勧めとして、主御自身がいかなる富の中にも見出されないということ以上に大きなものはない。
Semper pauperes justificat, divites praedamnat. Ita detrimentum patientiae fastidium opulentiae praeministravit, demonstrans per abjectionem divitiarum, laesuras quoque eorum computandas non esse.
PL 1, 1260B主は常に貧しい者たちを義とし、富める者たちをあらかじめ断罪する。そうして損失は、富の放棄を通して、その毀損もまた計算に入れるべきでないことを示しながら、忍耐のために富裕への嫌悪をあらかじめ備えたのである。
Quod ergo nobis appetere minime opus est quia nec Dominus appetivit, detruncatum vel etiam ademptum non aegre sustinere debemus. Cupiditatem omnium malorum radicem Spiritus Domini per Apostolum pronuntiavit (I Tim. VI, X).
PL 1, 1261Aそれゆえ、主御自身も求められなかった以上、我々が求める必要のないものについては、それが削り取られようと、あるいは奪い去られようと、辛く思わず耐え忍ぶべきである。主の霊は、使徒を通して、貪欲があらゆる悪の根であると宣言した(一テモテ6:10)。
Eam non in concupiscentia alieni tantum constitutam interpretemur; nam et quod nostrum videtur, alienum est: nihil enim nostrum, quoniam Dei omnia, cujus ipsi quoque nos.
PL 1, 1261Aそれを、他人のものへの欲望にのみあると解してはならない。我々のものと見えるものもまた他人のものだからである。すなわち、我々のものは何もない。万物は神のものであり、我々自身もまたその神のものだからである。
Itaque si damno affecti impatienter senserimus, non de nostro amissum dolentes, affines cupiditatis deprehendemur. Alienum quaerimus, cum alienum amissum aegre sustinemus. Qui damni impatientia concitatur, terrena coelestibus anteponendo, de proximo in Deum peccat.
PL 1, 1261Aしたがって、もし損失を被って忍耐なく感じるならば、我々は自分のものが失われたことを嘆いているのではなく、貪欲の同類であると見出されるであろう。他人のものが失われたことを辛く耐え忍ぶとき、我々は他人のものを求めているのである。損失への忍耐のなさに掻き立てられる者は、地上のものを天上のものより上に置くことによって、じかに神に対して罪を犯すのである。
Spiritum enim quem a Domino sumpsit, saecularis rei gratia concutit. Libenter igitur terrena amittamus, coelestia tueamur. Totum licet saeculum pereat, dum patientiam lucrifaciam.
PL 1, 1261Aというのも、主から受け取った霊を、この世的な事柄のゆえに揺さぶることになるからである。それゆえ、我々は進んで地上のものを手放し、天上のものを守ろう。たとえこの世全体が滅びようとも、私が忍耐を得さえすれば構わない。
Jam qui minutum sibi aliquid aut furto, aut vi, aut etiam ignavia, non constanter sustinere constituit, nescio an facile, vel ex animo, ipse rei suae manum inferre posset in caussa eleemosynae.
PL 1, 1261Bさて、自分から何かが、盗みによって、強奪によって、あるいは怠慢によってさえ削り取られたとき、それを動じずに耐え忍ぶまいと決めている者が、施しのために、たやすく、あるいは心から、自ら自分の財産に手をかけられるものかどうか、私には分からない。
Quis enim ab alio secari omnino non sustinens, ipse ferrum in corpore suo ducit? Patientia in detrimentis, exercitatio est largiendi et communicandi. Non piget donare eum, qui non timent perdere.
PL 1, 1261Bというのも、他人に切られることをまったく耐えられない者が、自ら自分の肉体に刃を当てるであろうか。損失における忍耐は、気前よく与え、分かち合うことの鍛錬である。失うことを恐れない者は、与えることを厭わない。
Alioquin quomodo duas habens tunicas, alteram earum nudo dabit, nisi idem sit, qui auferenti tunicam, etiam pallium offerre possit (Matth., V)? Quomodo amicos de mammona fabricabimus nobis (Luc., XVI), si eum in tantum amaverimus, ut amissum non sufferamus?
PL 1, 1261Bさもなければ、下着を奪う者に外套までも差し出せる者でなければ、二枚の下着を持つ者が、どうしてその一枚を裸の者に与えられようか(マタイ5)。もし富(マンモン)をそれほどまでに愛していて、失うことに堪えられないとしたら、我々はどのようにして富(マンモン)によって自分のために友を作れるであろうか(ルカ16)。
Peribimus cum perdito. Quid hic invenimus, ubi habemus amittere? Gentilium est, omnibus detrimentis impatientiam adhibere, qui rem pecuniariam fortasse animae anteponant.
PL 1, 1261C我々は失われたものと共に滅びるであろう。この場所で、我々は失うことしかできないというのに、何を見出すというのか。あらゆる損失に対して忍耐のなさを示すのは異教徒たちのすることであり、彼らはおそらく金銭を魂よりも上に置いているのである。
Nam et faciunt, cum lucri cupiditatibus quaestuosa pericula mercimoniorum in mari exercent; cum pecuniae caussa etiam in foro nihil damnationi timendum aggredi dubitant; cum denique ludo et castris sese locant, cum per viam in mores bestiarum latrocinantur.
PL 1, 1261C実に、彼らはそうしている。利得への貪欲から、海上で利をもたらす交易の危険に身を投じるときも、金銭のために法廷においてすら断罪を恐れず何にでも手を出すのを躊躇わないときも、ついには剣闘の見世物や軍務に自らを売り渡し、街道で獣さながらに追い剥ぎを働くときも。
Nos vero secundum diversitatem, qua cum illis sumus, non animam pro pecunia, sed pecuniam pro anima deponere convenit, seu sponte in largiendo, seu patientes in amittendo.
PL 1, 1262Aしかし我々は、彼らとの間にある相違に従って、魂を金銭のために差し出すのではなく、金銭を魂のために差し出すべきである。それが進んで施すことによってであれ、忍耐して失うことによってであれ。
Caput VIII
第VIII章PL 1, 1262AIpsam animam ipsumque corpus in saeculo isto expositum omnibus ad injuriam gerimus, ejusque injuriae patientiam subimus; minorum deliberatione laedemur? Absit a servo Christi tale inquinamentum, ut patientia, majoribus tentationibus praeparata, in frivolis excidat.
PL 1, 1262Aこの世にあって万人からの不正にさらされている魂そのもの、そして肉体そのものを我々は身に負い、その不正に対する忍耐をすでに引き受けている。それなのに、より小さな事柄への思案によって我々が傷つけられるということがあってよいのか。より大きな試練に備えられていたはずの忍耐が、些細な事柄で挫けてしまうような、そのような汚れは、キリストの僕には無縁でなければならない。
Si manu quis tentaverit provocare, praesto est dominica moneta: Verberanti te (inquit Matth., V, 39) in faciem, etiam alteram genam obverte. Fatigetur improbitas patientia tua. Cujus ictus ille sit, dolore et contumelia constrictus, gravius a Domino vapulat.
PL 1, 1262B誰かが手をもって挑発を試みるならば、主の貨幣はすでに用意されている。「お前の顔を打つ者には、もう一方の頬も向けよ」(マタイ5:39)。お前の忍耐によって、その者の悪意を疲れ果てさせるがよい。打撃を加えた者が誰であれ、彼は苦痛と恥辱に縛られ、主によってより重く打たれることになる。
Plus improbum illum caedis sustinendo; ab eo enim vapulabit, cujus gratia sustines. Si linguae amaritudo maledicto sive convicio eruperit, respice dictum (Matth., V, 12): Cum vos maledixerint, gaudete.
PL 1, 1262B耐え忍ぶことによって、お前はその邪悪な者をいっそう打ちのめすことになる。彼は、お前がそのお方ゆえに耐え忍ぶ、まさにそのお方によって打たれることになるからである。もし舌の苦さが呪詛や罵倒となって迸るならば、こう言われている言葉に目を向けよ(マタイ5:12)。「汝らが罵られるとき、喜べ。」
Dominus ipse maledictus in lege est (Deut., XXI, 23), et tamen solus est benedictus (Gal., III, 13). Igitur Dominum servi consequamur, et maledicamur patienter, ut benedicti esse possimus.
PL 1, 1262B主ご自身、律法においては呪われた者とされている(申命記21:23)。それでいながら、ただひとり祝福された方である(ガラテヤ3:13)。だから、僕である我々は主に倣い、祝福された者となるために、忍耐をもって呪われようではないか。
Si parum aequanimiter audiam dictum aliquod in me protervum aut nequam, reddam et ipse amaritudinis vicem necesse est, aut cruciabor impatientia muta.
PL 1, 1262Cもし私が、自分に向けられた無礼な、あるいは邪悪な言葉を、十分な平静さをもって聞かないならば、私もまた苦い言葉を返さざるをえない。さもなくば、物言わぬ忍耐のなさに苦しめられることになる。
Cum ergo percussero maledictus, quomodo secutus inveniar doctrinam Domini, qua traditum est (Marc., VII, 15, 18), non vasculorum inquinamentis, sed eorum quae ex ore promuntur, hominem communicari?
PL 1, 1262Cされば、罵られた私が打ち返すとき、人は器の穢れによってではなく口から出るものによって穢される、と伝えられている主の教え(マルコ7:15、18)に従う者だと、どうして私は見なされえようか。
Item (Matth., XII): manere nos omnis vani et supervacui dicti reatum? Sequitur ergo ut a quo nos Dominus arcet, idem ab alio aequanimiter pati admoneat. Hic jam de patientiae voluptate.
PL 1, 1263A同様に(マタイ12章)、あらゆる空しく余計な言葉の罪責が我々の身に残る、と言われてはいないか。したがって、主が我々に禁じておられることを、他人からそれを受けたときには平静に耐えるようにと、同じ主が勧めておられることになる。ここでいよいよ忍耐の快楽に話が及ぶ。
Nam omnis injuria, seu lingua, seu manu incussa, cum patientiam offenderit, eodem exitu dispungetur, quo telum aliquod in petra constantissimae duritiae libratum, et obtusum.
PL 1, 1263Aというのも、舌によるにせよ、手によるにせよ、あらゆる不正は、忍耐にぶつかるとき、この上なく堅固な岩に投げつけられて鈍らされる武器と、同じ結末で決着をつけられるからである。
Coincidet enim ibidem irrita opera et infructuosa, et nonnunquam repercussum in eum, qui emisit, reciproco impetu saeviet. Nempe idcirco quis te laedit, ut doleas: quia fructus laedentis in dolore laesi est.
PL 1, 1263Aそのはたらきは、まさにその同じ場所で、空しく実を結ばぬものとして潰えることになる。そして時には、それを放った当人へと跳ね返り、逆襲の勢いで猛り狂うことさえある。人がお前を害するのは、まさにお前を苦しませるためである。害する者の実りは、害された者の苦しみのうちにあるからだ。
Ergo cum fructum ejus everteris, non dolendo, ipse doleat necesse est amissione fructus sui: tunc tu non modo illaesus abis, quod etiam solum tibi sufficit, sed insuper adversarii tui et frustratione oblectatus, et dolore defensus. Haec est patientiae utilitas et voluptas.
PL 1, 1263Aしたがって、お前が苦しまないことによって彼の実りを覆すとき、彼自身は自らの実りを失って必ず苦しむことになる。そのときお前は、無傷のまま立ち去るだけでなく――それだけでもお前には十分であるのに――その上、敵の失望に喜びを覚え、その苦痛によって守られることにもなる。これが忍耐の益であり、快楽である。
Caput IX
第IX章PL 1, 1263BNe illa quidem impatientiae species excusatur in amissione nostrorum, ubi aliqua doloris patrocinatur affectio. Proponendus est enim respectus denunciationis Apostoli qui ait (I Thess., IV): Ne contristemini dormitione cujusquam, sicut nationes quae spe carent.
PL 1, 1263B身内の者を失うときには、悲しみのある種の情がその弁護をしようとするが、そのような場合の忍耐のなさもまた許されるものではない。というのも、使徒の宣告への顧慮を示さねばならないからである。使徒は言う(一テサロニケ4章)、『希望を持たない異邦人たちのように、誰かの永眠について嘆き悲しんではならない』。
Et merito. Credentes enim resurrectionem Christi, in nostram quoque credimus, propter quos ille et obiit et resurrexit. Ergo cum constet de resurrectione mortuorum, vacat dolor mortis, vacat et impatientia doloris. Cur ergo doleas, si periisse non credis?
PL 1, 1263Bしかもそれは当然のことである。キリストの復活を信じる我々は、我々自身の復活をも信じているのであり、我々のためにこそこの方は死に、また甦られたのだからである。ゆえに死者の復活が確かなことである以上、死の悲しみは空しくなり、悲しみに対する忍耐のなさもまた空しくなる。滅びたとは信じていないのに、お前はなぜ嘆くのか。
Cur impatienter feras subductum interim, quem credis reversurum? Profectio est, quam putas mortem. Non est lugendus qui antecedit, sed plane desiderandus. Id quoque desiderium patientia temperandum. Cur enim immoderate feras abiisse, quem mox subsequeris?
PL 1, 1263Cやがて戻って来るとお前が信じている者が、その間だけ連れ去られたからといって、なぜ忍耐なくそれを受け止めるのか。お前が死と見なしているもの、それは実は旅立ちなのである。先に逝った者は嘆き悲しむべきではなく、むしろ明らかに恋い慕うべきである。その思慕の情もまた、忍耐によって抑制されねばならない。まもなくお前が後を追うことになる者が世を去ったからといって、なぜ度を越して取り乱すのか。
Caeterum impatientia in hujusmodi, et spei nostrae male ominatur, et fidem praevaricatur. Et Christum laedimus, cum evocatos quosque ab illo quasi miserandos non aequanimiter accipimus. Cupio, inquit Apostolus (Phil., I), recipi jam et esse cum Domino.
PL 1, 1264Aさらに、この種のことにおける忍耐のなさは、我々の希望にとって凶兆となり、信仰に背くことにもなる。キリストによって召し出された者たちを、あたかも憐れむべき者と見なして、平静な心で受け入れないとき、我々はキリストを傷つけることになる。使徒は言う(フィリピ1章)、『今すぐ引き取られて、主と共にいることを、私は願う』。
Quanto melius ostendit votum Christianorum? Ergo votum si alios consecutos impatienter dolemus, ipsi consequi nolumus.
PL 1, 1264Aこれは、キリスト教徒の願いをどれほどよく示していることか。ゆえに、他の者たちがその願いを遂げたことについて我々が忍耐なく嘆くならば、我々自身はその願いを遂げることを望んでいないことになる。
Caput X
第X章PL 1, 1264AEst et alius summus impatientiae stimulus, ultionis libido, negotium curans aut gloriae, aut malitiae.
PL 1, 1264A忍耐のなさには、もう一つの最大の刺激がある。復讐への情欲であり、それは栄光の務めであれ悪意の務めであれ、そのいずれかに仕えるものである。
Sed et gloria utique vana et malitia nunquam non Domino odiosa, hoc quidem loco maxime, cum alterius malitia provocata superiorem se in exsequenda ultione constituit, et remunerans nequam duplicat quod semel factum est.
PL 1, 1264Bしかし栄光はいずれにせよ空しく、悪意は常に主に忌み嫌われる。とりわけこの場合がそうであり、他者の悪意に挑発された悪意は、報復を果たすにあたって自らを優位な者と定め、邪悪に報いることによって、一度なされたことを二重にするのである。
Ultio penes errorem solatium videtur doloris, penes veritatem certe redarguitur malignitatis. Quid enim refert inter provocantem et provocatum, nisi quod ille prior in maleficio deprehenditur, at ille posterior?
PL 1, 1264B復讐は、誤りの立場からは苦痛への慰めと見えるが、真理の立場からは確かに悪意として咎められる。挑発する者と挑発された者との間に、いったい何の違いがあろうか。ただ、一方は悪事において先に見出され、他方は後にそうなるという違いを除いては。
Tamen uterque laesi hominis Domino reus est, qui omne nequam et prohibet et damnat. Nulla in maleficio ordinis ratio est; nec locus secernit, quod similitudo conjungit. Absolute itaque praecipitur malum malo non rependendum (Rom. XII).
PL 1, 1264Bそれでもなお、両者はともに、人を傷つけたことについて主の前に被告となる。主はあらゆる邪悪を禁じ、断罪される方だからである。悪事において順序の理といったものはない。類似が結びつけるものを、先後の別は分け隔てない。それゆえ、悪をもって悪に報いてはならないと、無条件に命じられているのである(ローマ12)。
Par factum, par habet meritum. Quomodo id observabimus, si fastiditi ante in fastidio ultionis non erimus? Quem autem honorem litabimus Domino Deo si nobis arbitrium defensionis arrogaverimus?
PL 1, 1264B等しい行いは等しい功罪を持つ。もし我々が、侮りを受けたときに、あらかじめ復讐そのものへの嫌悪を抱く者となっていないなら、どうしてこれを守れるだろうか。しかし、もし我々が自己弁護の裁量を我がものとして僭取するなら、いったいどのような誉れを主なる神に捧げることになろうか。
Nos utres, vasa fictilia, servulis nostris, assumentibus sibi de conservis ultionem, graviter offendimur; eosque qui nobis patientiam obtulerint suam, ut memores humilitatis, servitutis, jus dominici honoris diligentes, non probamus modo, sed ampliorem, quam ipsi sibi praesumpsissent, satisfactionem facimus.
PL 1, 1265A我々は皮袋であり、素焼きの器にすぎぬのに、下僕たちが同僚の奴隷に対して身勝手に報復を行えば、深く気分を害する。そして、へりくだりと奴隷の身分とをわきまえ、主人の誉れという権利を重んじて、自らの忍耐を我々に差し出す者たちを、我々はただ是とするのみならず、彼ら自身が自ら取り立てたであろう以上に手厚い償いを与えるのである。
Id nobis in Domino tam justo ad aestimandum, tam potenti ad perficiendum periclitatur? Quid ergo credimus judicem illum, si non et ultorem?
PL 1, 1265Aこの道理が、推し量ることにおいてこれほど正しく、成し遂げることにおいてこれほど強大な主にあって、危うくなるだろうか。それなのに、我々はなぜあの方を裁き手と信じながら、復讐者とは信じないのか。
Hoc se nobis repromittit, dicens (Deut., XXXII): Vindictam mihi et ego vindicabo; id est, Patientiam mihi, et ego patientiam remunerabo. Cum enim dicit (Matth., VII) Nolite judicare, ne judicemini, nonne patientiam flagitat?
PL 1, 1265A主はこのことを我々に約束して、こう言われる(申命記32)。『復讐は私のものである、私が復讐しよう』。すなわち、『忍耐は私のものである、私が忍耐に報いよう』ということである。というのも、(マタイ7)で『裁くな、裁かれないために』と言われるとき、それは忍耐を求めているのではないか。
Quis enim non judicabit alium nisi qui patiens erit non defendendi? Quis idcirco judicat, ut ignoscat? Ac si ignoscet, tamen judicantis impatientiam cavit, et honorem unici judicis, id est Dei, abstulit. Quantos vero casus hujusmodi impatientia incursare consuevit!
PL 1, 1265B実に、自らを弁護しないことにおいて忍耐強い者でなければ、いったい誰が他人を裁かずにいられようか。では、赦すために裁く者があろうか。たとえ赦すとしても、裁く者にありがちな忍耐のなさは免れたとしても、唯一の裁き手、すなわち神の誉れを奪ったことに変わりはない。実に、この種の忍耐のなさは、いかに多くの災いに巻き込まれてきたことか。
Quotiens poenituit defensionem! Quotiens instantia ejus deterior facta est caussis suis! Quoniam nihil impatientia susceptum, sine impetu transigi novit; nihil impetu actum, aut non offendit, aut corruit, aut praeceps abiit.
PL 1, 1265B幾度、自己弁護を後悔したことか。幾度、その執拗さが自分の訴訟をかえって不利にしたことか。忍耐のなさによって引き受けられたことは、激しい勢いなしに為し遂げられることを知らないからである。そして激しい勢いによって為されたことは、害を及ぼすか、崩れ去るか、あるいは破滅へと突き進むかのいずれかである。
Jam si levius defendaris, insanies: si uberius, oneraberis. Quid mihi cum ultione, cujus modum regere non possum per impatientiam doloris? Quod si patientiae incubabo, non dolebo: si non dolebo, ulcisci non desiderabo.
PL 1, 1265Bさて、もしお前が及び腰に己を弁護するなら、逆上するだろう。十分すぎるほどに弁護するなら、その重みを負うことになるだろう。苦痛の忍耐のなさゆえに加減を制御できぬ復讐など、私に何の関わりがあろうか。しかし、もし私が忍耐に専心するならば、私は苦しまないだろう。苦しまなければ、復讐を望むこともないだろう。
Caput XI
第XI章PL 1, 1266APost has principales impatientiae materias, ut potuimus, regestas, quid inter caeteras evagemur? Quae domi, quae foris? Lata atque diffusa est operatio mali: multiplicia spiritus incitamenta jaculantis, et modo parvula, modo maxima.
PL 1, 1266A忍耐のなさをめぐる主要な題材を、力の及ぶ限り並べ立てた後、なぜ我々はその他の事例にまで彷徨い出ようか。家におけるものであれ、外におけるものであれ。悪しき者の働きは広く、行き渡っている。矢を放つその霊の煽動は多岐にわたり、あるときは些細であり、あるときはこの上なく大きい。
Sed parvula de sua mediocritate contemnas, maximis pro sua exsuperantia cedas. Ubi minor injuria, ibi nulla necessitas impatientiae. At ubi major injuria, ibi necessarior injuriae medela, patientia.
PL 1, 1266Aしかし、些細なものはその取るに足りなさゆえに軽んじ、この上なく大きなものにはその圧倒的な大きさゆえに屈するがよい。より小さな不正があるところには、忍耐のなさの必然性はまったくない。だが、より大きな不正があるところには、不正への治療である忍耐が、いっそう必要とされる。
Certemus igitur quae a malo infliguntur sustinere, ut hostis studium aemulatio nostrae aequanimitatis eludat. Si vero quaedam ipsi in nos, aut imprudentia, aut sponte etiam superducimus, aeque patienter obeamus, quae nobis imputamus.
PL 1, 1266Aそれゆえ、悪しき者によって加えられるものを耐え忍ぶことを競おうではないか。それは、我々の平静という張り合いが、敵の意欲をはぐらかすためである。だが、もし我々自身が、不注意によって、あるいは進んでですら、何らかのものを自らに招き寄せているのであれば、我々が自らに帰するそれらのことも、等しく忍耐をもって受け止めようではないか。
Quod si a Domino nonnulla credimus incuti, cui magis patientiam quam Domino praebeamus? Quin insuper gratulari et gaudere nos docet, dignatione divinae castigationis. Ego, inquit, quos diligo, castigo.
PL 1, 1266Bそして、もし主によっていくつかのものが加えられると我々が信じるならば、主にもまして、いったい誰に対して忍耐を差し出すべきであろうか。それどころか主は、神の懲罰にあずかるにふさわしいと認められたことを、感謝し喜ぶようにさえ我々に教えている。「私は、愛する者たちを、懲らしめる」と言われている。
O servum illum beatum, cujus emendationi dominus instat! c ui dignatur irasci, quem admonendi dissimulatione non decipit! Undique igitur adstricti sumus officio patientiae administrandae.
PL 1, 1266Bおお、その矯正に主が励む、かの幸いなる僕よ。主が怒りを向けるにふさわしいと認められる者、訓戒を怠るふりをして欺かれることのない者よ。かくして我々は、至るところから、忍耐を行使する務めに縛られているのである。
Quaqua ex parte, aut erroribus nostris, aut mali insidiis, aut admonitionibus Domini intervenit usus, ejus officii magna merces, felicitas scilicet.
PL 1, 1266Bいずれの方面からであれ、我々自身の過ちによってであれ、悪しき者の策略によってであれ、あるいは主の訓戒によってであれ、その務めを行使する機会が生じるところには、その務めの大いなる報酬、すなわち幸いが伴う。
Quos enim felices Dominus, nisi patientes nuncupavit, dicendo: Beati pauperes spiritu, illorum est enim regnum coelorum (Matth., V.)?
PL 1, 1267A実に、主が幸いなる者と呼んだのは、忍耐する者たちでなくて誰であろうか。すなわち、こう言うことによってである。「霊において貧しい者たちは幸いである、天の国は彼らのものであるから」(マタイ5章)。
Nullus profecto spiritu pauper, nisi humilis; quis enim humilis, nisi patiens? quia nemo subjicere sese potest, sine prima patientia subjectionis ipsius. Beati, inquit, flentes atque lugentes. Quis talia sine patientia tolerat?
PL 1, 1267A実に、霊において貧しい者とは、謙る者に他ならない。そして、謙る者とは、忍耐する者でなくて誰であろうか。なぜなら、誰であれ、服従そのものへの第一の忍耐なしに、己を服従させることはできないからである。「泣く者たち、嘆く者たちは幸いである」と言われている。忍耐なしに、誰がそのようなことに耐えられようか。
Itaque talibus et advocatio et risus promittitur. Beati mites. Hoc quidem vocabulo impatientes non licet omnino censeri. Item cum pacificos eodem titulo felicitatis notat, et filios Dei nuncupat, numquid impatientes pacis affines? Stultus hoc senserit.
PL 1, 1267Aかくして、そのような者たちには慰めも笑いも約束されている。「柔和な者たちは幸いである」。この呼び名によって忍耐のない者たちが数え入れられることは、断じてあり得ない。同様に、主が平和を造る者たちを同じ幸いの称号で示し、神の子らと呼ぶとき、忍耐のない者たちが平和と縁つづきであるなどということがあろうか。そのように考えるのは愚か者だけであろう。
Cum vero, gaudete et exultate, dicit, quotiens vos maledicent et persequentur, merces enim vestra plurima in coelo; id utique non exultationis impatientiae pollicetur, quia nemo in adversis exultavit, nisi ante ea contempserit; nemo contemnet, nisi patientiam gesserit.
PL 1, 1267Aしかし、「喜べ、踊れ。人々が汝らを罵り、迫害するそのたびごとに。汝らの報いは天において大いなるものであるから」と言うとき、これは当然、忍耐のなさによる歓喜を約束しているのではない。なぜなら、誰であれ、まずそれを蔑んでいなければ、逆境の中で歓喜したことはなく、誰であれ、忍耐を保っていなければ、蔑むこともないからである。
Caput XII
第XII章PL 1, 1267BQuod ad pacis gratissimae Deo attinet discplinam, quis omnino impatientiae natus vel semel ignoscet fratri suo (non dicam septies, sed et septuagies septies (Matth., XVIII)? quis judicium cum adversario suo dirigens, (Luc., VI; Matth., V), negotium convenientia solvet, nisi prius animi dolorem, duritiam, amaritudinem, venena scilicet impatientiae amputarit?
PL 1, 1267B神に最も嘉せられる平和の教えに関して言えば、およそ忍耐のなさに生まれついた者が、兄弟を一度なりとも赦すことがあろうか(七度などとは言うまい、七十七度までもと言おう。マタイ18章)。誰が、敵対者と共に裁きの場に臨みながら(ルカ6章、マタイ5章)、まず心の痛み、頑なさ、苦さ、すなわち忍耐のなさという毒を取り除かないうちに、和解によって事を解決するであろうか。
Quomodo remittes, et remittetur tibi, si tenax injuriae per absentiam patientiae fueris? Nemo convulsus animum in fratrem suum munus apud altare perficiet, nisi prius reconciliando fratri reversus ad patientiam fuerit.
PL 1, 1267B忍耐が欠けているために不正をいつまでも握り続ける者であるならば、お前はどうして赦し、赦されることがあろうか。兄弟に対して心をかき乱された者は誰も、まず兄弟と和解することによって忍耐へと立ち返らない限り、祭壇において献げ物を成し遂げることはない。
Sol super iram nostram si occiderit, periclitamur. Non licet nobis una die sine patientia manere.
PL 1, 1268A太陽が我々の怒りの上に沈むならば、我々は危険にさらされる。我々には、一日たりとも忍耐なしにとどまることは許されていない。
Atenim cum omnem speciem salutaris disciplinae gubernet (Eph., IV.), quid mirum quod etiam poenitentiae ministrat, solitae lapsis subvenire, cum, disjuncto matrimonio, ex ea tamen causa, qua licet feu viro, seu foeminae ad viduitatis perseverantiam sustineri, haec exspectat, haec exoptat, haec exorat poenitentiam quandoque inituris salutem.
PL 1, 1268Aしかし、忍耐は救いの教えのあらゆる形を統べているのであるから(エフェソ4章)、転んだ者を助けるのを常とする後悔にも仕えているとして、何の不思議があろうか。婚姻が解かれた場合であっても、夫であれ妻であれ、やもめとして操を保ち続けることが許されるのと同じ理由によってであれば、忍耐はこれを待ち望み、これを望み、これを乞い願う。すなわち、いつか後悔に入るであろう者たちの救いを。
Quantum boni utrique confert! a lterum non adulterum facit, alterum emendat. Sic et illis dominicarum similitudinum exemplis de patientia sanctis adest. Erroneam ovem patientia pastoris requirit et invenit. Nam impatientia unam facile contemneret.
PL 1, 1268Aそれぞれにどれほどの善をもたらすことか。一方を姦通者とせず、他方を改めさせる。同様に、忍耐について聖なるものとされた、かの主のたとえの実例のうちにも、忍耐は臨んでいる。迷える羊を、羊飼いの忍耐が捜し出し、見出す。忍耐のなさであれば、その一匹をたやすく見捨てたことであろう。
Sed laborem inquisitionis patientia suscipit, et humeris insuper advehit bajulus patiens peccatricem derelictam. Illum quoque prodigum filium patientia patris et recipit, et vestit, et pascit, et apud impatientiam irati fratris excusat.
PL 1, 1268Bしかし忍耐は探索の労苦を引き受け、その上、忍耐強い運び手として、見捨てられた罪深い羊を肩に載せて運ぶ。かの放蕩息子もまた、父の忍耐が迎え入れ、衣を着せ、食べさせ、怒れる兄の忍耐のなさに対して弁護する。
Salvus est igitur qui perierat, quia poenitentiam iniit. Poenitentia non perit, quia patientiam invenit.
PL 1, 1268Bかくして、滅びていた者は救われる。後悔に入ったからである。後悔は滅びない。忍耐を見出したからである。
Nam dilectio summum fidei sacramentum, Christiani nominis thesaurus, quam Apostolus totis viribus Sancti Spiritus commendat, cujus nisi patientiae disciplinis eruditur? Dilectio, inquit, magnanimis est. Ita patientiam sumit. Benifica est; malum patientia non facit.
PL 1, 1268Bというのも、愛は信仰の最高の秘義であり、キリスト教徒という名の宝であって、使徒が聖なる霊の全力を尽くして勧めているものであるが、その愛は、忍耐の教えによるのでなければ、いったい何の教えによって鍛えられるであろうか。「愛は度量が大きい」と言われている。そのようにして愛は忍耐を身につける。愛は善を行う。忍耐のゆえに悪を行わない。
Non aemulatur; id quidem patientiae proprium est. Nec protervum sapit; modestiam de patientia traxit. Non inflatur, non proterit ; non enim ad patientiam pertinet.
PL 1, 1268B愛は張り合わない。これはまさしく忍耐に固有のことである。厚かましさを帯びず、忍耐から慎ましさを引き出した。誇り高ぶらず、踏みにじることもない。それは忍耐には属さないからである。
Nec sua requirit, si offert sua, dum alteri prosit: nec incitatur; caeterum quid impatientiae reliquisset? Ideo, inquit, dilectio omnia sustinet, omnia tolerat, utique quia patiens. Merito ergo nunquam excidet; nam caetera evacuabuntur, consummabuntur.
PL 1, 1269A愛は自分のものを求めない。他者の益になるのであれば、自分のものを差し出すのだから。苛立たされることもない。さもなければ、忍耐のなさに何を残したことであろうか。それゆえ、「愛はすべてを耐え忍び、すべてを堪え忍ぶ」と言われている。それは当然、忍耐強いからにほかならない。それゆえ、愛は当然にも決して絶えることがない。他のものはすべて空しくされ、終わりを迎えるからである。
Exhauriuntur linguae, scientiae, prophetiae; permanent fides, spes, dilectio: fides, quam Christi patientia induxit: spes, quam hominis patientia exspectat; dilectio, quam, Deo magistro, patientia comitatur.
PL 1, 1269A異言も知識も予言も汲み尽くされる。信仰と希望と愛は残る。信仰、それはキリストの忍耐がもたらしたものである。希望、それは人間の忍耐が待ち望むものである。愛、それは、神を師として、忍耐が伴うものである。
Caput XIII
第XIII章PL 1, 1269AUsque huc de patientia tandem simplici et uniformi, et tantum in animo constituta; cum eadem etiam in corpore, demerendo Domino multipliciter allaboret, utpote quae ab ipso Domino in corporis quoque virtute edita est, siquidem rector animus facile communicat spiritus invecta cum habitaculo suo.
PL 1, 1269Aここまでは、単純で一様な、心の中にのみ据えられた忍耐について論じてきた。ところが、同じ忍耐は肉体においても、主に対して功績を積むべく多様な仕方で働く。というのも、それは主ご自身によって、肉体の徳においても打ち立てられたものだからである。なぜなら、支配する心は、霊がもたらしたものを、おのれの住みかとたやすく分かち合うからである。
Quae igitur negotiatio patientiae in corpore? In primis afflictatio carnis, hostia Domino placatoria per humiliationis sacrificium, cum sordes cum angustia victus Domino libat, contenta simplici pabulo puroque aquae potu, cum jejunia conjungit, cum cineri et sacco inolescit.
PL 1, 1269Bそれでは、肉体における忍耐の商いとは何か。まず第一に、肉の苦行である。これは謙抑という生贄を通して主をなだめる犠牲であり、汚れと乏しい食とをもって主に献酒し、質素な糧と純粋な水の飲み物とに満ち足りて、断食を結びつけ、灰と粗衣とに馴染むのである。
Haec patientia corporis precationes commendat, deprecationes affirmat: haec aures Christi Dei aperit, severitatem dispergit, clementiam elicit (Dan., IV).
PL 1, 1269Bこの肉体の忍耐は、祈りを後押しし、嘆願を確かならしめる。これはキリストなる神の耳を開き、厳格を払いのけ、慈悲を引き出す(ダニエル4章)。
Sic ille rex Babylonius, offenso Domino, cum squalore et paedore septenni ab humana forma exulasset, immolata patientia corporis sui, et regnum recuperavit, et quod optabilius homini est, satis Deo fecit.
PL 1, 1269Bこのように、かのバビロニアの王は、主を怒らせ、七年にわたる汚れと不潔さのうちに人間の姿から追放されていたが、自らの肉体の忍耐を生贄として捧げることによって、王国を取り戻し、そして人間にとってより望ましいことに、神に償いをしたのである。
Jam, si altiores et feliciores gradus corporalis patientiae digeramus, eadem sanctitati quoque procurat continentiam carnis (Matth., XIX). Haec et viduam tenet, et virginem assignat, et voluntarium spadonem ad regna coeli levat.
PL 1, 1269Cさて、肉体の忍耐のより高く、より幸いなる階梯を数え上げるならば、同じ忍耐は聖性のためにも肉の節制をもたらす(マタイ19章)。これは寡婦をその節操のうちに保ち、童貞女をその定めに割り当て、自ら進んで宦官となった者を天の国へと高める。
Quod de virtute animi venit, in carne perficitur, carnis patientia in persecutionibus denique praeliatur. Si fuga urgeat, adversus incommoda fugae caro militat.
PL 1, 1270A心の徳から生じたものは、肉において完成される。肉の忍耐は、迫害においてついには戦うのである。もし逃亡が差し迫るならば、肉は逃亡の労苦に対して戦う。
Si et carcer premat, caro in vinculis, caro in ligno, caro in solo, et in illa paupertate lucis, et in illa penuria mundi.
PL 1, 1270Aもし牢獄が圧迫するならば、肉は鎖の中に、肉は木の枷の中に、肉は地面の上にあり、かの光の乏しさの中に、かの世界の欠乏の中にある。
Cum vero producitur ad experimentum felicitatis, ad occasionem secundae intinctionis, ad ipsum divinae sedis ascensum, nulla plus illic quam patientia corporis: Si spiritus promptus, sed caro sine patientia infirma (Matth., XXVI), ubi salus spiritus et carnis ipsius.
PL 1, 1270Aしかし、至福の試練へと、第二の浸礼の機会へと、神の座への上昇そのものへと引き出されるとき、そこでは肉体の忍耐に勝るものは何もない。『霊は逸っていても、忍耐なき肉は弱い』(マタイ26章)とあるとおり、そこにこそ霊とその肉自身の救いがある。
At quum hoc Dominus de carne dicit, infirmam pronuntians, quid ei firmandae opus sit, ostendit, patientia scilicet adversus omnem subvertendae fidei vel puniendae paraturam, ut verbera, ut ignem, ut crucem, bestias, gladium constantissime toleret, quae Prophetae, quae Apostoli sustinendo vicerunt.
PL 1, 1270Aしかし主が肉についてこう語り、それを弱いと宣告される時、主はそれを強めるために何が必要であるかを示しておられる。すなわち、信仰を覆すため、あるいは罰するために準備されたあらゆるものに対抗する忍耐であり、鞭打ちであれ、火であれ、十字架であれ、猛獣であれ、剣であれ、これらをこの上なく不動の態度で耐え忍ぶための忍耐である。預言者たちも使徒たちも、まさにこれを耐え忍ぶことによって勝利したのである。
Caput XIV
第XIV章PL 1, 1270BHis patientiae viribus secatur Isaias, et de Domino non tacet. Lapidatur Stephanus, et veniam hostibus suis postulat (Act. VII).
PL 1, 1270Bこの忍耐の力によって、イザヤは鋸で挽かれながらも、主について沈黙しない。ステファノは石打ちにされながらも、自らの敵のために赦しを乞う(使徒言行録7)。
O felicissimum illum quoque, qui omnem patientiae speciem adversus omnem diaboli vim expunxit, quum non abacti greges, non illae in pecore divitiae, non filii uno ruinae impetu adempti, non ipsius denique corporis in ulcere cruciatus a patientia et fide Domino debita exclusit, quem diabolus totis viribus frustra caecidit (Job, I)!
PL 1, 1270Bおお、悪魔のあらゆる猛威に対して忍耐のあらゆる相を余すところなく示し尽くした、この上なく幸いなるかの人もまた然り。追い立てられた家畜の群れも、家畜における富も、一撃の破滅によって奪われた息子たちも、そしてついには己の肉体の潰瘍における責め苦でさえも、主に対して負うべき忍耐と信仰から彼を締め出すことはなかった。悪魔は全力を尽くして彼を打ちのめしたが、それもむなしかった(ヨブ記1)。
Neque enim a respectu Dei tot doloribus avocatus ille est; sed constitit nobis in exemplum et testimonium, tam spiritu quam carne, tam animo quam corpore patientiae perpetrandae; ut neque damnis saecularium, nec amissionibus carissimorum, nec corporis quidem conflictationibus succidamus Quale in illo viro feretrum Deus diabolo exstruxit (Joh, II)!
PL 1, 1270B実に彼は、それほど多くの苦しみによっても神への顧慮から引き離されることはなかった。むしろ彼は、霊においても肉においても、心においても肉体においても忍耐を全うすべき実例と証しとして、我々のために立った。それは、この世の物の損失によっても、最愛の者たちを失うことによっても、肉体の苦闘によってさえも、我々が屈することのないためである。かの人において、神は悪魔のためにいかなる柩を築き上げたことか(ヨブ記2)。
Quale vexillum de inimico gloriae suae extulit, cum ille homo, ad omnem acervum nuntiorum nihil ex ore promeret, nisi Deo gratias; cum uxorem jam malis delassatam, et ad prava remedia suadentem exsecraretur. Quid? Ridebat Deus. Quid?
PL 1, 1270C神は敵から、いかなる栄光の旗印を掲げたことか。かの人は、山と積まれた凶報の数々に対して、その口から神への感謝以外の何ものも発することがなかった。すでに数々の災いに疲れ果て、よこしまな治療法を勧めてくる妻を呪いさえした。それでどうか。神は笑っておられた。それでどうか。
Dissecabatur malus: cum Job immundam ulceris sui redundantiam magna aequanimitate destringeret; cum erumpentes bestiolas inde in eosdem specus et pastus reformosae carnis ludendo revocaret.
PL 1, 1271A悪しき者は八つ裂きにされていた。ヨブは大いなる平静さをもって己の潰瘍からあふれ出る不浄なものを拭い落とし、そこから湧き出てくる小さな虫けらどもを、戯れるようにして、美しく癒えゆく肉の同じ穴と餌場へと呼び戻していたのだから。
Itaque operarius ille victoriae Dei, retusis omnibus jaculis tentationum lorica clypeoque patientiae, et integritatem mox corporis a Deo recuperavit, et quae amiserat conduplicata possedit. Et si filios quoque restitui voluisset, pater iterum vocaretur.
PL 1, 1271Aかくして、神の勝利のために働くその人は、忍耐という胸当てと盾によって誘惑のあらゆる投げ矢を鈍らせ、間もなく神から肉体の健全さを取り戻し、失っていたものを二倍にして所有した。もし息子たちもまた回復されることを望んだならば、彼は再び父と呼ばれもしただろう。
Sed maluit in illo die reddi sibi. Tantum gaudii, securus sic de Domino, distulit; sustinuit tam voluntariam orbitatem, ne sine aliqua patientia viveret.
PL 1, 1271Aしかし彼は、かの日に子らが自分のもとへ返されることを望んだ。主について斯くも確信していた彼は、それほどの喜びをあえて先延ばしにした。何らかの忍耐なしに生きることのないようにと、彼はそれほどまでに自ら選び取った子なき身を耐え抜いたのである。
Caput XV
第XV章PL 1, 1271AAdeo satis idoneus patientiae sequester Deus. Si injuriam deposueris penes eum, ultor est; si damnum, restitutor est; si dolorem, medicus est; si mortem, ressuscitator est. Quantum patientiae licet, ut Deum habeat debitorem! Nec immerito.
PL 1, 1271Aかくして、神は忍耐の供託を預かるに十分ふさわしい受託者である。不正を神のもとに預けたならば、神は復讐者となる。損害を預けたならば、神は回復者となる。苦痛を預けたならば、神は医者となる。死を預けたならば、神は甦らせる者となる。忍耐にはそれほどのことが許されている、神をおのれの債務者とするほどに。しかもそれは当然のことである。
Omnia enim placita ejus tuetur: omnibus mandatis ejus intervenit. Fidem munit, pacem gubernat, dilectionem adjuvat, humilitatem instruit, poenitentiam exspectat, exomologesim adsignat, carnem regit, spiritum servat, linguam fraenat, manum continet, tentationes inculcat, scandala pellit, martyria consummat, pauperem consolatur, divitem temperat, infirmum non extendit, valentem non consumit, fidelem delectat, gentilem invitat, servum domino, dominum Deo commendat, foeminam exornat, virum approbat: amatur in puero, laudatur in juvene, suspicitur in sene; in omni sexu, in omni aetate formosa est.
PL 1, 1271A忍耐は神の御旨をことごとく守り、神のすべての戒めに介在する。忍耐は信仰を固め、平和を治め、愛を助け、謙遜を教え、後悔を待ち、悔悛の告白を定め、肉を治め、霊を守り、舌を制し、手を抑え、誘惑を踏みにじり、つまずきを追い払い、殉教を全うさせ、貧しい者を慰め、富める者を慎ませ、弱い者を責め立てず、強い者をすり減らさず、信仰ある者を喜ばせ、異教徒を招き、奴隷を主人に、主人を神に委ね、女を飾り、男を是認する。少年においては愛され、青年においては称えられ、老年においては敬われる。あらゆる性において、あらゆる年齢において、忍耐は美しい。
Age jam, si et effigiem habitumque ejus comprehendamus. Vultos illi tranquillus et placidus, frons pura, nulla moeroris aut irae rugositate contracta; remissa aeque in laetum modum supercilia, oculis humilitate, non infelicitate, dejectis.
PL 1, 1272Aさて、忍耐の形像とたたずまいをも捉えてみようではないか。忍耐の顔つきは静かで穏やかであり、額は清らかで、悲しみや怒りのしわに縮められることはない。眉もまた朗らかな様子に緩められており、目は不幸にではなく謙遜さのゆえに伏せられている。
Os taciturnitatis honore signatum. Color, qualis securis et innoxiis. Motus frequens capitis in diabolum, et minax risus. Caeterum amictus circum pectora candidus, et corpori impressus, ut qui nec inflatur, nec inquinatur.
PL 1, 1272A口は寡黙という誉れの徴を帯びている。顔色は、心安らかで害意なき者にふさわしいものである。頭をしばしば悪魔に向かって振り、脅すような笑みを浮かべる。さらに、胸を巡る衣は白く、肉体に密着している。膨らむこともなく、汚れることもない。
Sedet enim in throno spiritus ejus mitissimi et mansuetissimi, qui non turbine glomeratur, non nubilo livet, sed est tenerae serenitatis apertus et simplex, quem tertio vidit Elias.
PL 1, 1272Aというのも、忍耐は、この上なく柔和でこの上なく温和な神の霊の玉座に座しているからである。この霊は嵐に巻き上げられることもなく、曇りに閉ざされることもなく、むしろやわらかな晴朗さに開かれた単純なものであり、エリヤが三度目に見たのはまさにこの霊であった。
Nam ubi Deus, ibidem et alumna ejus, patientia scilicet (Matth., XVII): cum ergo spiritus Dei descendit, individua patientia comitatur eum. Si non cum spiritu admiserimus, in nobis morabitur semper? Imo nescio an diutius perseveret.
PL 1, 1272Aというのも、神のいますところには、その養い子、すなわち忍耐もまた共にいるからである(マタイ17)。それゆえ、神の霊が降るとき、忍耐は分かたれることなくこれに伴う。もし我々が忍耐を霊とともに受け入れないならば、霊は我々のうちに常にとどまるであろうか。それどころか、霊がそれ以上長くとどまり続けるかどうか、私には分からない。
Sine sua comite ac ministro, omni loco ac tempore angatur necesse est. Quodcumque inimicus ejus inflixerit, solus sustinere non poterit, carens instrumento sustinendi.
PL 1, 1273Aその伴侶であり奉仕者である忍耐なしには、霊はあらゆる場所、あらゆる時において苦しめられずにはいられない。その敵が何を加えようとも、霊はひとりではそれに耐えることができない。耐え忍ぶための道具を欠いているからである。
Caput XVI
第XVI章PL 1, 1273AHaec patientiae ratio, haec disciplina, haec opera caelestis et vera, scilicet christiana; non, ut illa patientia gentium terrae, falsa, probrosa.
PL 1, 1273Aこれこそが忍耐の理、これこそが教え、これこそが業である。天上のものであり真実なるもの、すなわちキリスト教徒のものである。地上の異教徒たちのかの忍耐のように、偽りで恥ずべきものではない。
Nam ut, in isto quoque, Domino diabolus aemularetur, quasi plane ex pari, nisi quod ipsa diversitas mali et boni aequaliter magnitudinis par est, docuit et suos patientiam propriam: illam dico, quae maritos dote venales, aut lenociniis negotiantes uxorum potestatibus subjicit; quae occupandis orbitatibus omnem coacti obsequii laborem mentitis affectionibus tolerat; quae ventris operarios contumeliosis patrociniis subjectione libertatis gulae addicit.
PL 1, 1273Aというのも、この点でも悪魔は主と張り合おうとし、あたかもまったく対等であるかのように――もっとも悪と善とのその相違自体は、大きさにおいてのみ等しく釣り合っているのだが――彼もまた自分に従う者たちに彼ら自身の忍耐を教えたからである。すなわち私が言うのは、次のような忍耐である。持参金で買われた夫たち、あるいは女衒まがいの商いをする夫たちを、妻たちの権力に服させる忍耐。子のない者の遺産を狙って、偽りの愛情でもって、強いられた追従のあらゆる労苦に耐える忍耐。腹のために働く者たちを、侮辱に満ちた庇護のもとで自由を隷属させ、大食に売り渡す忍耐である。
Talia nationes patientiae studia noverunt; et tanti boni nomen foedis operationibus occupant: patientes rivalium et divitum et invitatorum, impatientes solius Dei vivunt. Sed viderit sua et sui praesidis patientia, quam subter ignis exspectat.
PL 1, 1274A異教の民はこのような忍耐の修練を知っており、これほど大きな善の名を、忌まわしい行いによって奪い取っている。彼らは恋敵や富める者、客に招いてくれる者に対しては忍耐強く生きながら、ただ神に対してのみ忍耐を欠いて生きている。しかし彼らの忍耐、そして彼らの首領の忍耐の如何は問うまい。その下には火が待ち構えているのだから。
Caeterum nos amemus patientiam Dei, patientiam Christi: rependamus illi quam pro nobis ipse dependit. Offeramus patientiam spiritus, patientiam carnis, qui in resurrectionem carnis et spiritus credimus.
PL 1, 1274Aしかし、我々は神の忍耐を、キリストの忍耐を愛そう。この方が我々のために自ら支払った忍耐を、この方に返済しよう。霊の忍耐、肉の忍耐を捧げよう。我々は肉と霊の復活を信じる者なのだから。